Concept beleidsplan Publieke Gezondheid 22 aug 25

Pagina 18 van 32

waar we extra op inzetten. Wat daarnaast een interessant gegeven is, is de kracht van tijd doorbrengen in de groene omgeving. Dit verlaagt doorgaans stress en het helpt het brein te herstellen van overprikkeling. De ambitie van de gemeente Hellendoorn op het gebied van mentaal welbevinden is als volgt: We investeren in mentaal welbevinden om mentale problemen te voorkomen en veerkracht te versterken. Doelstellingen Speerpunt 2: Mentaal welbevinden Suïcidepreventie en psychische klachten • Het aantal suïcides en pogingen tot suïcide is afgenomen. • Er is een afname te zien van suïcidale gedachten en er is minder zelfverwonding. Chronische stress en prestatiedruk • Er is een afname van (chronische) stress waarbij we ons focussen op jongeren en kwetsbare doelgroepen. • De prestatiedruk bij jeugd / jongvolwassenen is afgenomen, daarnaast weten ze beter hoe ze er mee om kunnen gaan (copingstijlen versterken). • Inwoners ervaren meer zingeving. Mentale weerbaarheid bij jongeren en ouders • De weerbaarheid van jongeren is versterkt, waardoor jongeren zich gelukkiger voelen en psychosociale problematiek wordt voorkomen. • Ouders zijn versterkt in hun rol om het gesprek aan te gaan met hun kind(eren) en te praten over emoties en mentale gezondheid. Bewustwording en taboe doorbreken • In de samenleving is mentale problematiek steeds minder een taboe en beter bespreekbaar.

• De bewustwording rondom mentaal welbevinden is vergroot door het bespreekbaar maken van onderwerpen als prestatiedruk, stress, sociale media en de impact van pesten en sexting. • Inwoners weten de weg naar ondersteuning te vinden bij beginnende mentale problematiek. We hebben daarbij ook aandacht voor de doelgroep boeren /agrariërs. • Professionals hebben meer kennis van gezondheidsverschillen en de aanpak ervan. Eenzaamheid en sociale verbinding • Eenzaamheid onder de brede bevolking is gestabiliseerd en bij voorkeur afgenomen. • Voor kwetsbare inwoners zijn er inloopvoorzieningen waar ze terecht kunnen voor ontmoeting, een luisterend oor en het versterken van eigen veerkracht en regie. Samenwerking en ketenaanpak • De integrale samenwerking tussen lokale partijen t.b.v. mentaal welbevinden is nog verder geoptimaliseerd. • Jonge mantelzorgers worden ondersteund ter preventie van psychische klachten op volwassen leeftijd. We dragen bij aan het vergroten van bewustwording bij ouders, scholen en zorgprofessionals, zodat zij oog hebben voor de positie en behoeften van jonge mantelzorgers. • De onderlinge samenwerking met lokale partners wordt versterkt via het ‘GGZ-netwerk mentale gezondheid’ waar de gemeente Hellendoorn ook aan deel neemt.

• Inwoners, professionals en vrijwilligers weten de weg te vinden naar het Loket Sociaal Domein voor vragen over gezondheid, zorg en welzijn. Acties Speerpunt 2: Mentaal welbevinden Suïcidepreventie en psychische klachten • We maken beleid en een plan voor suïcidepreventie en geven hier samen met lokale partners uitvoering aan. Suïcidale gedachten, voorkomen van pogingen tot suïcide en preventie van zelfverwonding krijgen daarin ook een plek.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 19 van 32

Chronische stress en prestatiedruk • We richten ons in de aanpak van chronische stress ook op achterliggende problematiek. Zoals basisvaardigheden versterken, toegankelijke dienstverlening, veilige leefomgeving, aanpak geldzorgen en financieel gezond oud worden, inclusie, gezonde woon- en leefomgeving en omstandigheden, verlies en echtscheiding. Vanuit publieke gezondheid verbinden hierin met andere beleidsterreinen als jeugd, Wmo, wonen, participatie, welzijn, vergunningen, fysiek en ruimtelijk domein. • We zetten extra in op wijken en doelgroepen waar chronische stress en psychische klachten vaker voorkomen. Daarbij werken we samen met lokale partners om mentale problematiek vroeg te signaleren en passende ondersteuning te bieden. • We werken samen met lokale partners aan bewustwording rondom mentaal welbevinden en het beter bespreekbaar maken van onderwerpen als prestatiedruk, stress, sociale media, pesten en sexting. • We voeren acties uit gerelateerd aan positieve gezondheid, met speciale aandacht voor het thema ‘zingeving’. Mentale weerbaarheid bij jongeren en ouders • We werken met lokale partners samen aan het versterken van mentale weerbaarheid. Dit doen we al via het Lokaal Preventieakkoord en zetten we de komende jaren voort.

• We zetten ouders in hun kracht door het versterken van kennis en vaardigheden via Loes Hellendoorn, inzet van Pedagogische gezinsondersteuning en aanbod van Impluz. • We geven ouders voorlichting en handvatten hoe ze kunnen bijdragen aan een gezonde mentale ontwikkeling en veerkracht van hun kind en waar ze terecht kunnen als ondersteuning nodig is. • We zetten de Gezonde Schooladviseur en JOGG in ten behoeve van mentaal welbevinden van de kinderen en jongeren. Bewustwording en taboe doorbreken • We werken vanuit publieke gezondheid samen met welzijn (beleid en uitvoering) om eenzaamheid te bestrijden. Dit doen we onder meer vanuit het plan ‘Eén tegen eenzaamheid’ en interventies via het Lokaal Preventieakkoord t.a.v. mentaal welbevinden. • We participeren in initiatieven en projecten rondom preventie mentaal welbevinden van (kwetsbare) inwoners van Hellendoorn vanuit het Lokaal Preventieakkoord, maatwerk Impluz en Twentse Koers. • We hebben scholing aan professionals gegeven over de aanpak van gezondheidsverschillen. Eenzaamheid en sociale verbinding • We zetten acties in waar mee we zingeving van inwoners vergroten ten behoeve van het versterken van hun mentaal welbevinden. • We denken mee over inzet van laagdrempelige, preventieve voorzieningen waar kwetsbare inwoners terecht kunnen voor ontmoeting, een luisterend oor en het versterken van eigen veerkracht en regie.

Samenwerking en ketenaanpak • We versterken de ketensamenwerking rondom mentaal welbevinden via het Lokaal Preventieakkoord Kansrijke Start en Kinderen naar Gezond Gewicht. • We bieden deskundigheidsbevordering van professionals op het vlak van het versterken van mentaal welbevinden. Via onze samenwerkingspartners bieden we inwoners ondersteuning om welbevinden en veerkracht te vergroten. Kwetsbare groepen hebben de focus, zoals kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP) of verslavingsproblemen (KOV). • We monitoren het mentaal welbevinden van onze inwoners, waarbij we speciale aandacht hebben voor de jeugd. • We intensiveren de samenwerking met sport, welzijn en cultuur t.b.v. gezondheid en geluk. • We werken actief samen met lokale partners aan uitdagingen op het vlak van mentale gezondheid. • We laten inwoners, professionals en vrijwilligers weten waar ze terecht kunnen met vragen over gezondheid, zorg en welzijn.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 20 van 32

6.3 Speerpunt 3: Preventie en vitaal oud worden We willen dat inwoners in elke levensfase vitaal blijven. Daarom investeren we in preventie en pakken we gezondheidsrisico’s vroeg aan om ziekte te voorkomen. We besteden extra aandacht aan thema’s als bijvoorbeeld aan het voorkomen van overgewicht, valpreventie en het versterken van opvoedvaardigheden van ouders. We werken samen met de jeugdgezondheidszorg van de GGD Twente en andere lokale partijen om problemen vroeg te herkennen. Daarnaast is het belangrijk dat we voorbereid zijn op infectieziekten. Samen met GGD Twente versterken we onze pandemische paraatheid. Zo kunnen we ook in de toekomst snel en effectief reageren. De ambitie van de gemeente Hellendoorn op het gebied van preventie en vitaal oud worden is als volgt: We behalen gezondheidswinst door preventie en het vroegtijdig aanpakken van gezondheidsrisico’s. Doelstellingen speerpunt preventie en vitaal oud worden Gezond gewicht • Het overgewicht neemt af onder alle doelgroepen, met speciale aandacht voor kwetsbare doelgroepen. Valpreventie • Het aantal valincidenten onder senioren neemt af door inzet van valpreventie interventies. Vaccinatie en infectiepreventie • De vaccinatiegraad van kinderen en jongeren is gelijk aan of hoger dan het Twents gemiddelde.

• Hellendoorn en GGD Twente zijn goed voorbereid als het gaat om pandemische paraatheid om infectieziekten adequaat te bestrijden. Opgroeien en opvoeden • Jeugdgezondheidszorg en gezonde school aanpak inzetten ten behoeve van vroegtijdige signalering en preventie. • Zwangeren kennen het aanbod van het JGZ huisbezoek tijdens zwangerschap. • Door centering pregnancy is de voorlichting en zwangerschapsbegeleiding effectiever. • Professionals uit de geboortezorg zijn zich bewust van de impact van achterliggende problematiek (bijv. schulden) en verwijzen actief door naar ondersteuning. • Sport en bewegen voor zwangeren en ouders van jonge kinderen is laagdrempelig toegankelijk. • Informeren en ondersteunen van ouders en opvoeders zodat ze zich bekwaam voelen in hun rol t.a.v. opgroeien en opvoeden. • Professionals faciliteren om in de ketenaanpakken Kansrijke Start en Kind naar Gezond Gewicht meer gezinnen passende ondersteuning te bieden. Daarbij is er oog voor achterliggende oorzaken van gezondheidsproblemen. Positieve gezondheid, waardigheid en eigen regie • De ervaren eigen regie van inwoners is groter geworden. • Het gedachtengoed Positieve Gezondheid en het centraal stellen van het belang van waardigheid is verder geïmplementeerd bij de gemeente, lokale partners en inwoners.

Met inwoners wordt het brede gesprek gevoerd waarbij hun behoeften, mogelijkheden en vaardigheden aanbod komen. Er wordt bekeken hoe hun eigen regie kan worden versterkt al dan niet met passende vormen van ondersteuning. • Inwoners met minder sterke basisvaardigheden, ervaren dat we maatwerk leveren in onze gezondheidsaanpak. Denk bijvoorbeeld aan oplossingen bij een taalbarrière bij nieuwkomers, inburgeraars en arbeidsmigranten. • Inwoners ervaren dat professionals goed samenwerken en inzetten op demedicaliseren.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 21 van 32

Acties preventie en vitaal oud worden Gezond gewicht • We hebben oog voor gezond gewicht van inwoners. In dit kader nemen we deel aan ketenaanpakken als JOGG, Volwassenen op Gezond Gewicht en Kind op Gezond Gewicht. We zetten wandelgroepen in en Welzijn op Recept. In de aanpak werken we nauw samen met lokale partners en hebben we aandacht voor achterliggende problematiek (o.a. stress, schulden, sociale problematiek, wonen, zingeving, dagbesteding). We kijken breder naar gewicht dan alleen vanuit het perspectief voeding. • We stimuleren bewegen en deelname aan wandelgroepen. • We zetten extra in op inwoners in kwetsbare posities, zoals mensen met een lage sociaaleconomische status of beperkte gezondheidsvaardigheden. We benutten hierbij de gezondheidsmonitor en signalen van professionals en inwoners om achterstanden gericht aan te pakken. Valpreventie en fysieke gezondheid • We hebben inwoners met een verhoogd valrisico in beeld en bieden hen een valpreventiecursus aan. Hierin werken we samen met lokale partners. • Via ‘Verkeer’ (gemeente Hellendoorn) wordt een cursus ‘het nieuwe fietsen’ aangeboden aan de doelgroep ouderen. Zo leren ze hoe ze veilig op de (e)fiets kunnen deelnemen aan het verkeer en voorkomen dat ze vallen.

Vaccinatie en infectiepreventie • We monitoren de vaccinatiegraad van de gemeente Hellendoorn en ondernemen extra actie als deze vaccinatiegraad te ver afneemt. • Hellendoorn ziet erop toe dat de GGD Twente adequaat uitvoering geeft aan het bestrijden van infectieziekten. Opgroeien en opvoeden • We zetten ouders in hun kracht en informeren hen over ondersteuningsmogelijkheden bij vragen over opvoeden en opgroeien. Dit doen we via Loes, Jeugdgezondheidszorg en lokale partners. Ook het Trotse Ouder Café is daar een concreet voorbeeld van. • We investeren in netwerken als Kansrijke Start en Kind naar Gezond Gewicht om kwetsbare kinderen en hun ouders te ondersteunen. • We stimuleren bewegen voor zwangeren en ouders van jongere kinderen t.b.v. gezonde hechting, gezonde ontwikkeling van het brein. We creëren daarbij gelegenheid voor ontmoeting met andere ouders zodat ze steun hebben aan elkaar. Positieve gezondheid, waardigheid en eigen regie • We geven voorlichting en organiseren scholingen om te werken volgens de principes van positieve gezondheid en het versterken van waardigheid en eigen regie. • We vergroten het bewustzijn bij professionals van de relatie tussen achterliggende problematiek met gezondheid en hun rol bij vroegsignalering. Doorverwijsmogelijkheden zijn bekend en partijen werken zoveel mogelijk domeinoverstijgend samen.

• We vragen aandacht voor het versterken van gezondheids- en basisvaardigheden. We gaan voor een inclusieve samenleving. • We bieden differentiatie in onze gezondheidsaanpak die nodig is om werkelijk aan te sluiten bij mogelijkheden, vaardigheden en behoeften van inwoners. We maken slim gebruik van kennis en ervaringen van ervaringsdeskundigen of sleutelpersonen. Hierin trekken we samen op met andere domeinen en lokale partners. • We steken energie in het leggen van contacten met moeilijk bereikbare inwoners die gezondheidsondersteuning juist goed kunnen gebruiken. • We zetten bewezen interventies in ter versterking van de regie en veerkracht van kwetsbare inwoners. Denk bijvoorbeeld aan de interventie ‘Welzijn op Recept’.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 22 van 32

6.4 Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving De manier waarop wij de omgeving inrichten heeft invloed op hoe mensen zich voelen. Een groene, veilige en uitnodigende leefomgeving zorgt ervoor dat mensen meer bewegen, buiten spelen, gezonde keuzes maken, ontspannen en anderen ontmoeten. Dat is goed voor het lichaam én geest. Het helpt tegen stress en overprikkeling, maar ook om overgewicht en ziekten zoals diabetes of hart- en vaatziekten te voorkomen. Het helpt tegen eenzaamheid en bevordert verbondenheid en inclusie. Door te investeren in fijne en gezonde woon- en leefplekken draagt de gemeente Hellendoorn bij aan een hogere levenskwaliteit en aan meerdere gezondheidsdoelen. De ambitie van de gemeente Hellendoorn op het gebied van de gezonde leefomgeving is als volgt: De gemeente Hellendoorn creëert een leefomgeving die inwoners stimuleert om gezond te leven én beschermt tegen gezondheidsrisico’s. Doelstellingen Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving Overlast leefomgeving • Voorkomen gehoorschade, met speciale aandacht voor doelgroep kinderen en jongeren. • Overlast in de leefomgeving in relatie tot gezondheid wordt beperkt. Denk daarbij aan geluidshinder, overmatig alcoholgebruik en overlast door houtstook. Gezonde leefwereld jongeren en jongvolwassenen • De leefomgeving van jongeren (t/m 26 jaar) is gezonder geworden, zodat de gezonde keuze makkelijker is.

Denk daarbij aan een gezonder aanbod van voeding, NIX18 en het terugdringen van reclame voor ongezonde voeding. • Plekken waar jongeren en jongvolwassenen komen, zijn zoveel mogelijk rook- en vapevrij. Sociale leefomgeving • De openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeten, bewegen en ontspannen en draagt bij aan preventie van eenzaamheid. Fysieke leefomgeving • Volgen van ontwikkelingen en preventie van problemen in de leefomgeving in relatie tot gezondheid, zoals voor fijnstof, stikstof, straling, zoönosen, zeer zorgwekkende en gevaarlijke stoffen en geluid. • Vermijdbare ziektelast door een ongezonde leefomgevingen pakken we aan. Denk daarbij aan betere luchtkwaliteit en infectiepreventie. • Vanaf 2026 passen we gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in wijken met gezondheidsachterstanden. • We betrekken inwoners bij het vergroenen en onderhouden van groen in hun leefomgeving, met als doel het versterken van hun gezondheid, verbondenheid en leefkwaliteit. Ruimtelijke inrichting en toegankelijkheid • De leefomgeving maken we gezonder door blijvend samen te werken met het ruimtelijk, fysiek, sociaal en maatschappelijk domein. De stem van de inwoners wordt meegenomen, gezien zij experts zijn als het gaat om hun eigen leefomgeving. • De leefomgeving is goed toegankelijk is voor ouderen en mensen met een beperking.

• Inwoners kunnen veilig lopen en fietsen naar school, werk, sport en sociale activiteiten dankzij overzichtelijke en toegankelijke infrastructuur. • ‘Natuur inclusief bouwen’ juichen we vanuit gezondheid toe, want meer groen in de woonomgeving verlaagt stress en draagt bij aan sociale cohesie. • We zorgen voor een hittebestendige leefomgeving. We richten ons hierbij vooral op locaties met kwetsbare doelgroepen en versteende buurten. • Onze infrastructuur richten we zo in dat het contact met afvalwater zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 23 van 32

Acties Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving Overlast leefomgeving • We geven voorlichting aan inwoners en aan organisatoren van evenementen over preventie van gehoorschade. • We onderzoeken de mogelijkheid om geluidsbeleid ten behoeve van preventie gehoorschade aan te passen, zodat geluidsnormen meer afgestemd zijn op doelgroepen en het type evenement (bijv. minder hard geluid bij avondvierdaagse voor kinderen). • We geven voorlichting aan inwoners over de gezondheidsrisico’s van houtstook en stimuleren verantwoord stookgedrag. Ook bevorderen we onderlinge communicatie bij rookoverlast doordat buurtbewoners dit met elkaar beter bespreekbaar maken. Gezonde leefwereld jongeren en jongvolwassenen • We maken gezonde voeding de makkelijke keuze. Via JOGG Hellendoorn en Gezonde school stimuleren we lokale partners gezonde voeding aan te bieden in de leefomgeving van jongeren. We maken daarover afspraken met scholen, sportverenigingen, kinderdagverblijven, bedrijven en evenementen-organisaties. • We onderzoeken de mogelijkheden om via contracten, vergunningen en andere afspraken met derden ongezonde voeding, alcohol (NIX18) en voedselmarketing te beperken in de leefomgeving van jongeren en jongvolwassenen. • We geven uitvoering aan acties ten behoeve van een Rookvrije en vape-vrije Generatie.

Sociale leefomgeving • We vragen aandacht voor het creëren, behouden van en investeren in plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, om isolement en eenzaamheid tegen te gaan. Fysieke leefomgeving • We pakken casussen en problematiek in de leefomgeving in relatie tot gezondheid adequaat op in samenwerking met zowel inwoners als experts. • We zetten gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang in bij wijken met gezondheidsachterstanden. We gebruiken daarbij tools van Pharos en de Steenbreek - IVN Atlas van Stichting Steenbreed. Deze atlas geeft onder andere inzicht in hitte, de mate verstening en groen, impact van hitte op gezondheid. • We denken mee over het opstellen een integraal hitteplan en geven voorlichting aan inwoners bij hittegolven. • We vragen aandacht voor het brede pallet van gezondheidsthema’s en preventie bij integrale overleggen en initiatieventafels. • We verbeteren de luchtkwaliteit en dragen bij aan de ambities van het Schone Lucht Akkoord. • We onderzoeken in hoeverre publieke gezondheid meegenomen kan worden in gebiedsgericht programmeren waar team openbare ruimte mee aan de slag gaat. • We blijven investeren in de samenwerking tussen de ruimtelijke, fysieke en sociale domeinen om de leefomgeving gezonder te maken. • We hebben aandacht voor betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving.

Daarbij kunnen we bijvoorbeeld gebruik maken de tool ‘Leefplekmeter’ van Pharos. Ruimtelijke inrichting en toegankelijkheid • We vragen bij overleggen aandacht voor veilige en toegankelijke routes voor wandelen en fietsen naar school, werk, sport en andere voorzieningen. Ook een dekkend OV-netwerk is belangrijk voor bereikbaarheid van voorzieningen. Zo houden we inwoners zo actief en zelfstandig mogelijk. • We vragen bij overleggen aandacht voor een goede fysieke toegankelijkheid van de leefomgeving voor ouderen en mensen met een beperking. • We nemen gezondheid standaard mee bij ruimtelijke initiatieven, zoals gebiedsontwikkeling, omgevingsvisies en nieuw beleid. • We gebruiken bestaande kennis en data om gezondheid te borgen bij ruimtelijke plannen en ontwerpkeuzes. • We vragen aandacht voor het belang van een uitnodigende, groene leefomgeving die bijdraagt aan ontspanning, ontmoeting en verkoeling. We stimuleren inwoners actief mee te denken en bij te dragen aan het vergroenen van hun woonomgeving. Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 24 van 32

•

We benutten de natuur ten behoeve van gezondheid en welbevinden. Hierbij laten we ons inspireren door de Agenda Natuurinclusief 2.0.

7. Financiering Voor de uitvoering van de activiteiten in dit plan maken we gebruik van structurele middelen voor Volksgezondheid in de programmabegroting van Hellendoorn. Dit is aangevuld met tijdelijke middelen zoals SPUK-GALA welke doorlopen tot 2027. In de tussentijd zijn vanuit het Rijk voorbereidingen voor het AZWAakkoord (Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord) in gang gezet. Echter is er op dit moment nog geen duidelijkheid over wat dit concreet betekent voor de Nederlandse gemeenten en specifiek voor Hellendoorn. Voor sommige thema’s geldt en aflopende SPUK-GALA per 2026, zoals leefomgeving, middelengebruik, eenzaamheid, preventie infrastructuur, mentaal welbevinden, de ketenaanpak overgewicht, en de kennis- en adviesfunctie van de GGD. De bekostiging van deze thema’s na 2026 is onzeker. Dit vormt daarmee een risico voor de continuering van plannen. Ketenaanpakken in Twente worden tijdelijk ondersteund vanuit budgetten afkomstig van het Integraal Zorgakkoord. De GGD Twente is een uitvoeringsorganisatie waar de gemeente Hellendoorn wettelijke en een aantal niet wettelijke taken heeft belegd. De financiering van de GGD Twente is gebaseerd op bijdragen per inwoner. Afspraken hieromtrent zijn vastgelegd in de regiobegroting en de gemeenschappelijke regeling SamenTwente.

Eventuele extra investeringen voor de regio of lokaal worden begroot en verantwoord via de bestaande planning en control-cyclussen en reguliere werkwijze van de gemeente en regio Twente.

8. Tijdspad Het tijdspad voor de uitvoering van dit beleidsplan vraagt maatwerk per jaar. De beschikbare financiële middelen en capaciteit zijn sterk van invloed op de uitvoeringsplannen. Aangezien dit niet tot 2030 al bekend is, hanteren we een andere planhorizon voor de uitvoeringsplannen. Om deze reden is bij het schrijven van dit beleid een voorlopige uitvoeringsplan gemaakt tot en met 2026. Zie bijlage 2.

9. Monitoring, evaluatie en verantwoording De gezondheidssituatie van de inwoners van de gemeente Hellendoorn volgen we via de Twentse Gezondheidsverkenning. Dit vullen we aan met kennis en ervaringen van lokale partners en inwoners. Bij preventie en gezondheidsbevordering zijn effecten van het uitvoeringsprogramma dikwijls pas na jaren zichtbaar in de Gezondheidsmonitoren. Dit heeft te maken met de frequentie van meten en dat trends zich in de loop van de jaren beter aftekenen. In het dagelijks werk volgen we veranderende maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe inzichten, regelgeving waarbij we werken vanuit ‘data, duiden, dialoog en doen’. Gezondheidsthema’s zijn aan verandering onderhevig. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de opkomst van vapen in een aantal jaren tijd. Dat vraagt flexibiliteit om beleid en werkwijze bij te stellen wanneer nodig. Ook kunnen we van doen krijgen met acute (crisis) situaties, zoals in het verleden bijvoorbeeld de coronapandemie. Het vraagt om aanpassingsvermogen en scherpe prioriteitstellingen. Er vindt een tussentijdse evaluatie van dit beleidsplan plaats zodra de brede omgevingsvisie ‘Hellendoorn 2040’ is vastgesteld. Dit om na te gaan of aanpassingen van dit beleidsplan noodzakelijk zijn of dat dit beleidsplan ongewijzigd kan blijven tot 2030.

Het uitvoeringsprogramma evalueren we regelmatig, om zicht te krijgen op dat we de goede dingen doen en gewenste resultaten behalen. We zoeken telkens een realistische weg als het gaat om meten en evalueren: dit kost geld en tijd en moet in verhouding zijn met de inspanningen en budgetten voor de uitvoering van activiteiten. In de regio SamenTwente werken we vanuit publieke gezondheid al met beleidsindicatoren. Team Maatschappelijke Ontwikkeling gaat eveneens werken met beleidsindicatoren, waar we vanuit publieke gezondheid op aansluiten.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 25 van 32

Het uitgangspunt is om acties vanuit het Lokaal Preventieakkoord uitgebreider te evalueren en resultaten nog meer zichtbaar te maken. We stimuleren het doen van pilots. Een lerende houding helpt om processen te optimaliseren en te bepalen of ze al dan niet worden voortgezet. We werken aan de hand van jaarkalenders en jaarlijkse terugblikken. Deze informatie delen we ter kennisname met het college en de raad. De verantwoording van de uitvoering van dit beleid verloopt daarnaast via de reguliere planning & control cyclus van de gemeente Hellendoorn.

10. Slotwoord Met dit plan is de koers uitgezet voor een gezonde toekomst voor alle inwoners van de gemeente Hellendoorn. We bouwen voort op wat al goed gaat en pakken nieuwe uitdagingen aan. Gezondheid is geen eindpunt, maar een proces waarin we blijven leren en samenwerken. Preventie, gezonde leefstijl, een brede kijk op gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen staan centraal. Als gemeente dragen we actief bij aan de transitie van zorg naar gezondheid. Dat doen we door gezondheid structureel mee te nemen in beleid en plannen en gezonde keuzes makkelijker te maken. De opgaven op het gebied van gezondheid zijn complex en raken aan meerdere domeinen. Alleen door samenwerking met lokale partners en afstemming op wensen en behoeften van de inwoners kunnen we de gezondheid van onze gemeenschap duurzaam versterken. Samen zorgen we voor een gezondere en sterkere gemeenschap. Nu en in de toekomst. Bouwt u ook met ons mee aan een gezonder Hellendoorn?!

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 26 van 32

Bijlage 1: Gezondheidsbeeld gemeente Hellendoorn Onderstaande informatie is slechts een korte weergave wat de Gezondheidsmonitoren over Hellendoorn melden. Meer weten over hoe inwoners in de gemeente Hellendoorn scoren op gezondheid? Ga dan naar de gezondheidsmonitoren van de GGD Twente, selecteer op Hellendoorn: www.twentsegezondheidsverkenning.nl

Gezondheidsbeeld Kinderen (0 – 12 jaar) in Hellendoorn De vragenlijsten van de Kindermonitor 2021 zijn door ouders / verzorgers van kinderen tussen de 0 en 12 jaar ingevuld. Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we beter dan het Twents gemiddelde • 48% van de kinderen in de leeftijd van 2 tot 12 jaar speelt dagelijks buiten (2021). Dit is een stijgende lijn geweest sinds 2017. • 43% van alle 4 tot 12 jarigen in Hellendoorn voldoet aan de beweegnorm (elke dag minstens 1 uur bewegen). In Twente is dit 41%. • 92% van de kinderen van 4 tot 12 jaar zit lekker in zijn of haar vel. Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het Twents gemiddelde: • 34% eet dagelijks voldoende groente en 56% voldoende fruit. • 26% van de ouders ervaart opvoedstress, vooral door vermoeidheid en het combineren van werk en gezin. • Ouders in Hellendoorn ervaren druk rondom ouderschap: 46% vindt het ouderschap vermoeiend, 45% komt te weinig aan andere zaken toe, 29% heeft onvoldoende tijd voor zichzelf, 14% vindt de verantwoordelijkheid voor het kind zwaar. • 63% van de ouders vindt dat hun kind te veel tijd besteed aan televisie kijken, smartphone en/of gamen (dit is gelijk aan het Twents gemiddelde)

Gezondheidsbeeld Jeugd (13 t/m 16 jaar) in Hellendoorn In 2023 zijn jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) uit de gemeente Hellendoorn bevraagd over hun leefstijl, gezondheid en welbevinden. Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we beter dan het Twents gemiddelde • 53% voldoet aan de beweegrichtlijn van minimaal één uur matig intensieve inspanning per dag (Twents gemiddelde: 45%). • 14% heeft gescheiden ouders (Twents gemiddelde: 20%) Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het Twents gemiddelde: Mentaal welbevinden • 25% ervaart psychische klachten; 34% van de meisjes, 16% van de jongens. • 17% heeft in de afgelopen 12 maanden één of meerdere keren serieus overwogen om een einde aan hun leven te maken (gelijk aan 2021). • 15% loopt risico op problematisch social mediagebruik. In 2019 was dit 6%. • 25% vindt school zinloos. In 2021 was dit 12%.. • 53% voelt zich vaak tot altijd gestrest. In 2021 was dit 31%. • 72% voelt zich een paar keer per week tot (bijna) dagelijks slaperig of moe overdag. In 2021 was dit 56%. Middelengebruik • 13% vaped wekelijks, 6% dagelijks. De tendens is dat deze cijfers stijgen. • 35% doet vaker aan bingedrinken (Twents gemiddelde 29%). • 73% heeft ooit een paar slokjes, een heel glas of meer alcohol heeft gedronken. In Nederland is dit 55%.

Er zijn dus nog veel jongeren in de regio die voor hun 18e drinken. • 12% van de ouders verbiedt jongeren te drinken (Twents gemiddelde 21%). Bewegen en voeding • 13% voldoet aan de beweegrichtlijn van minimaal een uur bewegen per dag (volgens de beweegrichtlijn van 2017) (Twents gemiddelde: 15%) • 57% geeft aan elke dag te ontbijten. In 2015 was dit 77%.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 27 van 32

Gehoor • 3% geeft aan altijd last te hebben van hun gehoor en 6% geeft aan vaak last van hun gehoor te hebben. • 39% geeft aan last van hun gehoor te hebben tijdens of na het uitgaan (zoals in een keet, discotheek, tentfeest of festival). • 22% heeft last van het gehoor na het luisteren van muziek met oortjes of koptelefoon. • 65% gebruikt nooit oordoppen om het gehoor te beschermen (Twents gemiddeld 61%).

Gezondheidsbeeld Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) in Hellendoorn De Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 geeft inzicht in de gezondheid en leefstijl van jongvolwassenen. Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we beter dan het Twents gemiddelde • 69% voelde zich in de laatste 4 weken vaak tot voortdurend gelukkig (Twentse gemiddelde 67%) • 36% heeft ooit drugs gebruikt. Dat is lager dan het Twents en Nederlands gemiddelde (Twents gemiddelde: 44%; Nederlands gemiddelde: 52%). • 49% voelt zich enigszins tot sterk eenzaam (Twents gemiddelde 52%). • 35% voelt zich vaak of heel vaak gestrest (Twents gemiddelde 39%). • 48% ervaart prestatiedruk vanuit zichzelf of de ouders (Twentse gemiddelde: 51%). Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het Twents gemiddelde: Mentaal welbevinden • Meer dan 60% ervaart negatieve gevolgen van de coronaperiode, zoals problemen met mentaal welzijn, sociale contacten of studie. Middelengebruik • 6% drinkt vaak tot altijd als ze alleen zijn (Twents gemiddelde: 3%). • 37% geeft aan dat vrienden het normaal vinden om 10 glazen alcohol op één dag of avond te drinken. Vergeleken met Twente is dit lager (Twente 40%) maar vergeleken met het landelijke cijfer is dit hoger (landelijk 33%). • 31% rookt tabak (Twents gemiddelde 29%) Financiële situatie • 23% heeft moeite om alles te betalen wat moet.

• 14% heeft het gevoel weinig controle te hebben over geldzaken • 7% heeft schulden (studieschuld en hypotheek niet meegerekend).

Gezondheidsbeeld Volwassenen en ouderen (18 jaar en ouder) in Hellendoorn De monitor Volwassenen en Ouderen 2024 geeft het onderstaande beeld. Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we beter dan het Twents gemiddelde Mentaal welbevinden en sociale binding • 63% geeft een rapportcijfer 8 of hoger voor gelukkig voelen (Twents gemiddelde 59%). • 37% doet vrijwilligerswerk (Twents gemiddelde: 31%). • 84% voelt zich betrokken bij buurtgenoten (Twents gemiddelde: 76%). • 28% voelt zich matig eenzaam en 10% sterk of zeer sterk eenzaam. In Twente is dit 33% en 11%. • Hellendoorn scoort uitzonderlijk hoog op aspecten van de leefomgeving, o.a. rust en voorzieningen in de buurt (wandel- en fietsmogelijkheden (97%), rustige plekken in de buurt (95%), ontmoetingsplekken (87%). Middelengebruik • 13% rookt (Twents gemiddelde: 16%). We zien in Hellendoorn sinds 2022 een lichte stijging. • 19% is overmatige drinker. We zien een lichte afname de afgelopen jaren. Dit was in 2022 nog 22%. Iemand is een overmatige drinker als hij meer dan 14 glazen alcohol per week drinkt (mannen) of zij meer dan 7 glazen alcohol per week (vrouwen).

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 28 van 32

Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het Twents gemiddelde: Mentaal welbevinden • 43% heeft in de vier weken voorafgaand van het onderzoek (bijna) geen last van stress ervaren. Dit houdt in dat het merendeel wel stress heeft ervaren, gerelateerd aan o.a. werk, gezondheid, familie/vrienden, geldzaken • 52% heeft een matig tot hoog risico op angststoornis of depressie (dit is gelijk aan het Twents gemiddelde) Gevoel van regie over eigen leven neemt sinds 2016 af van 20% naar 10% in 2024. Deze trend zie je ook in Twente. Bewegen, gewicht en voeding • 52% heeft overgewicht, waarvan 15% ernstig (Twents gemiddelde overgewicht 52%). • 33% eet dagelijks groente, 42% dagelijks fruit (Twents gemiddelde 38% voor zowel groente als fruit). • 54% voldoet aan de beweegrichtlijn (Twents gemiddelde 52%). Het streven in het Nationaal Preventieakkoord is dat 75% van de Nederlanders in 2040 voldoet aan de Beweegrichtlijn. Dit houdt in: minstens 150 minuten per week matig intensief bewegen, minstens twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen, balansoefeningen voor ouderen. Middelengebruik • 13% van de 18-plussers is een zware drinker (Twents gemiddelde 11%). Onder zware drinker wordt verstaan: voor mannen minstens één keer per week 6 of meer glazen alcohol op één dag drinken, voor vrouwen 4 glazen. • 19% drinkt overmatig alcohol (Twents gemiddelde is 17%).

Dit percentage is de afgelopen jaren gedaald, maar nog altijd boven het Twents gemiddelde.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 29 van 32

Bijlage 2

Voorlopige uitvoeringsagenda, najaar 2025 - 2026 Samen bouwen aan Gezondheid, nu en later

Inleiding Deze uitvoeringsagenda beschrijft hoe we tot en met 2026 aan de slag gaan met het beleidsplan ‘Samen bouwen aan gezondheid, nu & later’. Per speerpunt zijn activiteiten geformuleerd. De beschikbare capaciteit en budgetten om uitvoering te geven aan plannen is tot en met 2026 duidelijk. Voor de jaren daarna is het onzeker, onder meer door het aflopen van de SPUK-GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) en tijdelijke formatie. Om deze reden stellen we een korte termijn uitvoeringsagenda op, om in 2026 opnieuw te bekijken wat realistisch is voor de jaren erna. Bij de keuze van activiteiten zijn we uitgegaan van de volgende criteria: • Doorgaan met activiteiten waarmee we al gestart zijn. • Inzet op laaghangend fruit: activiteiten die weinig tijd en/ of moeite kosten. • Geheel moet uitvoerbaar zijn voor de beschikbare menskracht. • Geen opstart van activiteiten waarvoor we extra investeringsbudget moeten aanvragen. De begrotingen voor 2025 en 2026 al zijn opgesteld.

Opdrachtgever/Opdrachtnemer Ambtelijk opdrachtgever: Bestuurlijk opdrachtgever: Opdrachtnemer:

Frank Terpstra, Manager sociaal domein Lia de Waard – Oudesluijs, Wethouder Silvia van den Berg, beleidsadviseur Publieke Gezondheid

Planning en evaluatie In 2026 wordt de uitvoeringsagenda geëvalueerd. Uitvoeringsplannen voor 2027 worden in 2026 opgesteld.

Financiën De dekking van kosten voor de uitvoering van activiteiten gaat via de reguliere budgetten in de begroting van Volksgezondheid. Dit is tijdelijk aangevuld met incidentele middelen zoals subsidies SPUK-GALA en Leefkrachtbudget van Menzis. De Twentse Koers heeft vanuit SPUK IZA projectleiders aangesteld, waarvan twee projectleiders werkzaam zijn in Hellendoorn. Namelijk voor de projecten aanpak middelengebruik en mentale gezondheid. De begroting voor de periode na 2026 wordt tegelijkertijd met de uitvoeringsagenda opgesteld. Eventueel benodigde extra investeringen worden meegenomen in de reguliere begrotingscyclus.

Ambities & acties per speerpunt Ambities publieke gezondheid 2025 - 2030 De stip aan de horizon is dat inwoners in Hellendoorn gezond, gelukkig en veerkrachtig zijn. Inwoners van de gemeente Hellendoorn leven minimaal net zo lang in een goede gezondheid als inwoners elders in Nederland. In 2030 willen we dat de volksgezondheid in Hellendoorn een positieve trend laat zien, waarbij we het Nederlands gemiddelde behalen op gezondheidsaspecten waar dit nog niet het geval was.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 30 van 32

De gemeente Hellendoorn zet zich in voor preventie en stimuleert een gezonde leefstijl. Niet roken of vapen, minder alcohol drinken, gezond eten en voldoende bewegen. Mentale problematiek is beter bespreekbaar. Inwoners voelen zich weerbaar en veerkrachtig om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan. De gezondheidskloof is kleiner geworden doordat we ons inzetten voor het creëren van gelijke kansen voor alle inwoners. Bij de aanpak van gezondheidsproblemen is er aandacht voor achterliggende problematiek. We kiezen voor duurzame oplossingen en gaan voor gezonde generaties. De leefomgeving draagt bij aan gezondheid en nodigt uit tot bewegen, spelen en ontmoeten. Er is voldoende groen in de leefomgeving om hittestress tegen te gaan. Deze ambitie is onderdeel van onze bredere inzet op een gezonde, kansrijke en leefbare toekomst, zoals verwoord in de Strategische Visie Sociaal Domein 2024–2030.

Vier pijlers en plannen najaar 2025 t/m 2026 Speerpunt 1: Gezonde leefstijl We behalen gezondheidswinst door inwoners te stimuleren en in staat te stellen gezonder te leven. We zetten in op meer bewegen, gezond eten en het terugdringen van roken, vapen en het gebruik van alcohol en drugs. •

Project aanpak middelengebruik (roken, vapen, alcohol, drugs) Acties zijn o.a.: Campagnes IkPas, ‘Zo nuchter zijn we niet’, NIX18 en ‘Zien drinken doet drinken’, afspraken maken met sportverenigingen, preventieve inzet Halt bij evenementen, implementatie ‘Rookvrije Generatie’, scholing professionals over vroegtijdig herkennen drugsproblematiek en gebruik.

•

Stimuleren beweging en gezonde voeding Acties zijn o.a.: Programma JOGG Hellendoorn, beweeginterventies en voorlichting gezonde voeding.

•

Lokaal Preventieakkoord Vitaal Hellendoorn Acties zijn o.a.: Organiseren inspiratiesessies en scholingen, kernteamoverleggen, 4x per jaar actiegroepen middelengebruik en bewegen.

Speerpunt 2: Mentaal welbevinden We investeren in mentaal welbevinden om mentale problemen te voorkomen en veerkracht te versterken. •

Vergroten weerbaarheid jeugd en jongvolwassenen Acties zijn o.a.: Ouderavond Reggesteyn over mentaal welbevinden, interventies gericht op jongeren zoals inzet Helder Theater, lessen over mentale gezondheid door leerkracht of mentor op Reggesteyn, Bokslessen voor (kwetsbare) leerlingen van klas 1 en 2.

•

Suïcidepreventie Acties zijn o.a.: Deelname aan de week suïcidepreventie, ontwikkelen en implementeren suïcidebeleid voor Hellendoorn.

•

Zichtbaarheid en bespreekbaarheid mentale gezondheid Acties zijn o.a.: Regionale campagne mentale gezondheid van de Twentse Koers, landelijke aanpak ‘Mentale Gezondheid van Ons Allemaal’.

•

Jongerenparticipatie opzetten Acties zijn o.a.: We onderzoeken de mogelijkheid om jongeren actief te betrekken bij het thema mentale gezondheid. Dit om te achterhalen wat voor hen echt belangrijk is.

•

Lokaal Preventieakkoord Acties zijn o.a.: Samenwerking met maatschappelijk partners, al dan niet via de actiegroep mentale weerbaarheid jeugd.

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 31 van 32

Speerpunt 3: Preventie en vitaal oud worden We behalen gezondheidswinst door preventie en het vroegtijdig aanpakken van gezondheidsrisico’s. •

Aanpak overgewicht Acties zijn o.a.: Deelname aan projecten Volwassenen naar Gezond(er) Gewicht en Kind naar Gezond Gewicht van Twentse Koers, wandelgroepen, Welzijn op Recept, inzet op oplossen achterliggende problematiek als bijvoorbeeld schulden.

•

Positieve gezondheid Acties zijn o.a.: Deelname aan project ‘Positieve Gezondheid’ van Twentse Koers, 4x per jaar actiegroep positieve gezondheid, scholing aan professionals over positieve gezondheid en waardigheid.

•

Valpreventie Acties zijn o.a.: Deelname aan project ‘Valpreventie’ van Twentse Koers.

•

Kansrijke start Acties zijn o.a.: Uitvoering geven aan plannen voor Kansrijke Start.

•

Opgroeien en opvoeden: ouders in hun kracht zetten Acties zijn o.a.: Loes Hellendoorn (voorlichting, webinars, bijeenkomsten), Inzet Gezonde School Adviseurs en Pedagogische Gezinsondersteuning Jeugd, Trotse Ouder Café, begeleiding verloskundigen en consultatiebureau.

•

Vaccinatie en infectiepreventie Acties zijn o.a.: Monitoring vaccinatiegraad, pandemische paraatheid om infectieziekten adequaat te bestrijden.

Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving De gemeente Hellendoorn creëert een leefomgeving die inwoners stimuleert om gezond te leven én beschermt tegen gezondheidsrisico’s. •

Overlast leefomgeving Acties zijn o.a.: Voorlichting over voorkomen van gehoorschade, onderzoeken mogelijkheden aanpassing geluidsbeleid t.b.v. preventie gehoorschade en overlast (bijv. minder hard geluid bij avondvierdaagse voor kinderen).

•

Gezonder voedingsaanbod in leefomgeving jongeren Acties zijn o.a.: Gezonde voeding maken we de makkelijke keuze, conform JOGG-aanpak.

•

Eenzaamheid Acties zijn o.a.: Bij initiatieventafels en overleggen vragen we aandacht voor dit thema en het belang van bijvoorbeeld het creëren van plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, om isolement en eenzaamheid tegen te gaan.

•

Fysieke leefomgeving Acties zijn o.a.: Voorlichting aan inwoners over beperken overlast door houtstook, inzet op integrale samenwerking, aandacht voor verbeteren luchtkwaliteit, infectiepreventie, speelvoorzieningen.

•

Ruimtelijke inrichting en toegankelijkheid Acties zijn o.a.: Deelname aan overleggen, meedenken over gezondheidsaspecten in de openbare ruimte (bijv. belang van veilige en toegankelijke routes voor wandelen en fietsen, preventie hittestress).

Concept beleidsplan publieke gezondheid 2025 – 2030, versie 19 augustus 2025

Pagina 32 van 32