Bijlage 12 Quick scan gemeenschappelijke regelingen 2027

In het jaarverslag (pagina 10) is een verwijzing naar de inkoop van nieuwe voertuigen opgenomen, waarbij als gevolg van de inkoopkracht van de organisatie prijsafspraken konden worden gemaakt die nu tot meevallers leiden. De brandweer steunt voor een belangrijk deel op de inzet van vrijwilligers. Het vinden van vrijwilligers lukt nog wel, maar er zijn ook knelpunten. Dat komt omdat de regelgeving vereist dat vrijwilligers geen waakdiensten op kazernes, in dit geval in Hengelo en Almelo, mogen verrichten (pagina 8 begroting). Dit landelijke probleem speelt al een aantal jaren, maar een echte oplossing is nog niet in zicht.

10.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. Voorkomen en bestrijden van brand en hulp bij ongevallen zijn kerntaken van de veiligheidsregio. Mede als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen maar ook netcongestie komt het thema weerbaarheid nadrukkelijker op de agenda. In de begroting wordt in de paragraaf bedrijfsvoering verwezen naar een nog op te stellen continuïteitsplan (pagina 16). In de afgelopen jaren is de meldkamer voor de vijf Veiligheidsregio's in Overijssel en Gelderland be-

20260506_QS_GR2026

25 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

legd in Apeldoorn. Welke afspraken zijn daar gemaakt over continuïteit en hoe raakt dat continuïteitsplannen van de Veiligheidsregio Twente? Een aanverwant onderwerp is verduurzaming van voertuigen: waar liggen de grenzen van elektrificatie van het materieelpark? 2. Jaarlijks wordt op lokaal niveau een systeemoefening uitgevoerd (pagina 13). In de jaarrekening 2024 (pagina 3) is een verwijzing te vinden naar een grensoverschrijdende rampenbestrijdingsoefening. Over het tussenliggende niveau: bovenlokale systeem- of rampenbestrijdingsoefeningen is in de voorliggende begroting of jaarrekening niets te vinden. Vanuit het thema weerbaarheid is er wellicht aanleiding om daar aandacht aan te besteden of toe te lichten waarom dat (nog) niet mogelijk is.

3. In de begroting is een overzicht opgenomen van de door de Veiligheidsregio te bereiken doelen. De formuleringen zijn vrij algemeen. Wat vooral ontbreekt is een onderscheid tussen doelen die passen bij de dagelijkse routine van de Veiligheidsregio en doelen die voortkomen uit nieuwe ontwikkelingen. Dan kan ook meer zichtbaar worden welke (financiële) middelen er nodig zijn om die nieuwe doelen te realiseren.

10.3.

Financiële opmerkingen

1. De jaarrekening 2025 sluit met een positief resultaat van ruim € 3,3 miljoen op een rekeningtotaal van € 73,5 miljoen lasten. In 2024 was er een duidelijk positief resultaat in de orde van grootte van € 2,7 miljoen.

2. Het financieel resultaat ontstaat bij de lasten vooral door meevallers op de personeelslasten en tegenvallers bij onderhoud. Opvallend is dat de meevallers personeel niet als incidenteel worden gezien terwijl de teksten hierover ook in de richting van niet ingevulde vacatures wijzen. Tegenvallers bij onderhoud lijken volgens de tekst van de jaarrekening (pagina 57) structureel. Hier valt op dat er in de begroting 2027 alleen wordt opgemerkt dat er een onderhoudsbudget van € 0,6 miljoen voor voertuigen is. Dit kan aanleiding zijn om vragen te stellen of de onderhoudsbudgetten nu wel of niet toereikend zijn of een zienswijze in te dienen op de omvang van de totale onderhoudsbudgetten. 3. Het merendeel van het financieel resultaat komt van meevallers in de baten, niet van de

lasten. Denk aan de verkoop van verouderde voertuigen die niet worden begroot. De meevallers bij Twente Safety Campus en RiskFactory zijn mogelijk van een andere orde. Als de dienstverlening van deze neventaken goed loopt, is er dan wellicht aanleiding om na te denken over de vraag of er in plaats van kostendekkend begroten toch een positief resultaat zou moeten worden begroot? Het gaat er dan niet om dat de bijdragen van gemeenten moeten worden verlaagd, maar wel om de beeldvorming die ontstaat door jaren achter elkaar positieve resultaten te behalen. Telkens terugkerende meevallers kunnen op rijksniveau tot discussies leiden of de rijksbijdragen aan de Brandweer nog wel nodig zijn.

20260506_QS_GR2026

26 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

4. Op de balans 2025 staan onder vooruit ontvangen bedragen (pagina 53) ontvangsten voor Service en Beheer en Onbegrepen gedrag voor ruim € 0,7 mln. Die bedragen stonden er begin 2025 ook al en er is niets mee gebeurd. Navraag in de ambtelijke organisatie leert dat de verwachting is dat de middelen voor Service en Beheer ook niet meer zullen worden besteed. De organisatie denkt momenteel na over de vraag hoe met subsidieaanvragen om te gaan. Zo kan worden voorkomen dat er inspanningen worden geleverd voor projecten die niet haalbaar of uitvoerbaar zijn.

20260506_QS_GR2026

27 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

11.

Technologybase Twente

11.1.

Taken

Technologybase Twente (TBT) is een gemeenschappelijke regeling waarin Enschede en de provincie Overijssel samenwerken rond de gebiedsontwikkeling op en om de voormalige vliegbasis Twente. Oorspronkelijk ging het om drie activiteiten. Ten eerste het ontwikkelen van woonlocaties aan de stadszijde van het gebied. Inmiddels is dat zo goed als afgerond en worden de laatste twee percelen dit jaar overgedragen aan de gemeente Enschede. Ten tweede het ontwikkelen van bedrijvigheid op het gebied van onder andere evenementen, High Tech systemen, drones en veiligheid, waaronder de Twente Safety Campus van de Veiligheidsregio. Ten derde activiteiten gebonden aan het vliegverkeer en de landingsbaan, waaronder demontage van afgeschreven vliegtuigen. Voor de exploitatie van de luchthaven wordt gezocht naar private partijen die deze taak op zich willen nemen. De ontwikkeling van de bedrijvigheid is in de kern een grondexploitatie. Vergunningen, netcongestie en stikstofproblematiek leiden er toe dat de ontwikkeling van het gebied traag verloopt. Dit project kent op per 1 januari 2026 een verlies van € 26,1 miljoen op basis van het prijspeil van dat moment. Dat verlies wordt door beide deelnemers gedragen en is in hun jaarrekeningen verwerkt.

De exploitatie van de luchthaven is verliesgevend. Daarnaast speelt dat een grote renovatie van de landingsbaan nodig is die het tekort vergroot. De veranderende geopolitieke verhoudingen zorgen ervoor dat de luchthaven ook weer in beeld is bij defensie. Vanuit het perspectief van exploitatie van de luchthaven kan dat bijdragen aan hogere opbrengsten en daarmee kleinere verliezen.

11.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. TBT schrijft dat de contractrelaties rondom het evenemententerrein zijn beëindigd. Daarmee is TBT niet meer betrokken. Het dossier is overgenomen door de gemeente Enschede die in overleg is met betrokkenen om een omgevingsplan vast te stellen. Wat de gevolgen voor de gemeente zijn als er geen haalbaar omgevingsplan komt, blijft hier in het midden (p. 4 jaarverslag) 2. De provincie moet nog besluiten over aanbesteding van de exploitatie van de luchthaven en de investering in de landingsbaan. TBT verwacht besluitvorming nog voor de zomer 2026 (p. 5 jaarverslag). U kunt het college vragen naar de stand van zaken en de risico's die er zijn mocht besluitvorming niet zijn afgerond. Welke rol spelen de Statenverkiezingen van maart 2027 daar eventueel bij?

20260506_QS_GR2026

28 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

3. Geluidsbelasting speelt bij luchthavens een rol. In het jaarverslag staan opmerkingen over de relatief zware belasting van de geluidscontouren door defensie. Zijn er afspraken gemaakt over het aandeel dat defensie mag hebben in de geluidsbelasting? (pagina 5 jaarverslag). 4. Waar liggen de grenzen van de inspanningen van TBT om problemen van netcongestie op te lossen? Uit de ambtelijke reactie op de concept quick scan blijkt dat TBT meedenkt voor oplossingsrichtingen. Blijft staan dat netcongestie, net als elders in het land invloed kan hebben op de voortgang van grondexploitaties.

11.3.

Financiële opmerkingen

1. De grondexploitatie12 laat zien dat TBT op dit moment verwacht dat ongeveer twee derde van de beschikbare grond in de laatste drie jaren van de grondexploitatie wordt uitgegeven (p. 18 begroting). De gevoeligheidsanalyse (p. 18 begroting) laat zien dat twee jaar vertraging ruim € 3 miljoen kost. Dat bedrag is hoger dan in de begroting 2026 werd verwacht. Dat gronduitgifte snel kan gaan laat het inmiddels afgeronde project van het Regionaal Bedrijventerrein (RBT-1) in Almelo zien. In de jaarrekening 2016/begroting 2018 werd de laatste gronduitgifte in 2037 verwacht. In de jaarrekening 2020/begroting 2022 werd nog rekening gehouden met verliezen en gronduitgifte tot 2028, het jaar daarna sloeg dat om en uiteindelijk werden de laatste gronduitgiften in 2024 gerealiseerd. Het verschil tussen RBT en TBT is vooral de schaal van bedrijvigheid. In doorlooptijd was uiteindelijk bij RBT sprake van circa 15 jaar gronduitgifte13. Bij TBT was oorspronkelijk de einddatum grondexploitatie 202914 en die is inmiddels verschoven naar 2036. De onderliggende vraag is hoe realistisch het is om tegen het eind van de exploitatieperiode het merendeel van de grond te kunnen uitgeven voor ondernemingen die men volgens het huidige beleid in het gebied wil laten vestigen. 2. De renovatie van de landingsbaan staat al een aantal jaren op de agenda.

In de vorige begroting was sprake van een schatting van circa € 8 miljoen voor de benodigde investeringen. In de huidige begroting (pagina 35) staat dat € 10 miljoen nodig is. In de aanbiedingsbrief bij de begroting staat dat in de voorafgaande kadernota per ongeluk geen budget voor satellietnavigatie is opgenomen. De tekst in de brief is vervolgens niet expliciet of dat in de begroting

wel is gedaan en of dat een deel van de extra kosten veroorzaakt. In verband met de renovatie zijn er nog twee risico's waarover u vragen kunt stellen. Ten eerste de vraag of de baanrenovatie enkel de toplaag (begroting 2023, pagina 12) betreft of dat ook om de fundering gaat. In de begroting 2026 wordt enkel gesproken over groot onderhoud aan de landingsbaan en dat is een minder nauwkeurige omschrijving dan onderhoud aan de toplaag. Als de

12 Teksten over grondexploitatie zijn in jaarstukken en begroting gelijk. Dat is gebruikelijk omdat ook in de jaarstuk-

ken een vooruitblik op de gronduitgifte nodig is. 13 In de jaarrekening RBT 2016 (pagina 15) stond nog 2037 als einddatum genoemd. 14 Jaarrekening 2016, pagina 35

20260506_QS_GR2026

29 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

fundering nu niet is meegenomen, wanneer is dat dan wel aan de orde gelet op de ouderdom van de fundering en welke financiële risico's komen daar dan nog uit voort? De tweede vraag heeft met gebruik door Defensie te maken. Bij de aanwijzing van Lelystad Airport als basis voor F35 vliegtuigen is gebleken dat de landingsbaan aldaar moet worden verlengd. Hoe toekomstbestendig is de huidige landingsbaan in Twente voor gebruik door modern militair materieel en wat betekent dat in combinatie met het geplande groot onderhoud?

20260506_QS_GR2026

30 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

12.

SWB

12.1.

Taken

SWB is de naam van de gemeenschappelijke regeling voor arbeidsontwikkeling, beschut werk en beheer openbare ruimte. Dit is een vrijwillige gemeenschappelijke regeling waarbij Hengelo, Borne en Hof van Twente deelnemers zijn. Op basis van contractuele afspraken zijn Haaksbergen en in beperkte mate Dinkelland afnemers van diensten van SWB. SWB opereert in de samenleving onder twee namen: Gildebor voor beheer openbare ruimte en SWB voor andere taken. Daarnaast zijn stappen gezet om samen met DCW in Enschede per 1 januari 2026 beschut werk voor inwoners van Oldenzaal en Losser uit te gaan voeren. Per 1 januari 2026 is die samenwerking van start gegaan. De grondslag daarvoor is een publiek private samenwerking waarvan de overeenkomst in 2025 aan de gemeenteraden is voorgelegd. Met de invoering van de Participatiewet in 2015 zijn er ingrijpende veranderingen in het stelsel van beschut werk ontstaan. Tot die tijd bestond de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) waarvoor aparte geldstromen vanuit het rijk bestonden. Vanaf 2015 zijn de toelatingscriteria tot beschut werk aangescherpt, in combinatie met meer inzet op loonkostensubsidies voor mensen die niet meekunnen met de productiviteitseisen van werkgevers. Voor organisaties als SWB betekent dit dat er administratief twee groepen doelgroep medewerkers zijn, namelijk de groep

die al was ingestroomd in de WSW en de groep die onder de regeling van de Participatiewet valt. Langzaam maar zeker wordt de WSW-groep kleiner.

12.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. SWB gaat werken aan een strategisch plan voor de periode tot 2031 (pagina 8 jaarrekening). In de begroting staat vervolgens een tekst dat er een strategisch personeelsplan tot 2033 komt (p. 20 begroting). In algemene zin is de vraag of via scenario denken niet wat verder vooruit gekeken kan worden dan een periode van vier jaar. Vanuit het perspectief van draagvlak bij de gemeenteraden is de vraag hoe gemeenteraden betrokken worden bij een breed strategisch plan. Daarnaast kan een strategisch plan ook aanleiding zijn om nog eens kritisch te kijken of het wenselijk is om de bestaande verbonden partijen in stand te houden of dat er binnen SWB of Gildebor ruimte is om die dienstverlening over te nemen (pagina 10 jaarverslag). 2. De teksten over personeelsbeleid roepen soms verwarring op. Aan de ene kant is er personeel dat tot de doelgroep behoort (WSW en nieuw beschut), aan de andere kant is er personeel dat zorgt dat mensen uit de doelgroepen bij of via SWB werken. Daarnaast komt in de teksten en de financiële stukken het woord 'professionals' en soms ook medewerkers voor. Wat geldt nu voor welke groep en wat zijn dan de bijbehorende baten en lasten?

20260506_QS_GR2026

31 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

12.3.

Financiële opmerkingen

1. SWB heeft een positief financieel resultaat behaald van € 361.000 op een totaal van € 41 miljoen tegenover oorspronkelijk € 255.000 positief begroot. 2. Het financieel resultaat kent drie opvallende punten. Ten eerste is het productieresultaat door hogere lasten € 0,9 miljoen lager dan begroot (p. 16 jaarrekening). Ten tweede zijn er hogere rijksbijdragen WSW voor € 1,7 miljoen en ten derde is er € 0,9 miljoen in voorzieningen voor toekomstige verplichtingen, waaronder vervroegd uittreden (RVU) van WSW-medewerkers, opgenomen. Daarmee is het verschil tussen begroting en rekening grotendeels verklaard.

20260506_QS_GR2026

32 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

13

Regionaal Bedrijven Terrein (RBT)/Port of Twente

In Almelo is de afgelopen jaren een groot bedrijventerrein tussen de A35 en het Twentekanaal tot stand gekomen. Dat was een Gemeenschappelijke regeling waarin Almelo, Borne, Enschede, Hengelo en de Provincie deelnamen. Eind 2025 hebben de gemeenteraden van de betrokken gemeenten goedkeuring gegeven aan de opheffing van de Gemeenschappelijke regeling. Het gebied is nu overgedragen aan de gemeente Almelo. Het Dagelijks Bestuur van de voormalige Gemeenschappelijke regeling zorgt voor de formele afwikkeling van de overdracht. RBT heeft een jaarrekening 2025 ingediend. De kernpunten daarvan zijn dat het totale project een positief resultaat heeft opgeleverd van ruim € 17 miljoen. Daarnaast is er nog geld over van een door de gemeenten beschikbaar gesteld investeringsfonds. Het merendeel van die middelen gaat in de loop van 2026 aan de gemeenten worden uitbetaald. De accountant heeft een kanttekening gemaakt bij de zogenaamde balansvoorziening voor de blusinstallaties in het gebied omdat nog niet definitief zeker is of hier voldoende geld voor beschikbaar is. Dat zal in de loop van de financiële afwikkeling nog moeten blijken. De nagenoeg volledige afronding van dit project biedt de gelegenheid om nog een keer terug te kijken op wat hier is gebeurd en wat dat voor leerpunten oplevert voor toekomstige grote grondexploitaties. 1.

In 2005 is de Gemeenschappelijke regeling RBT opgericht. De start van de gronduitgifte was in 2009. Dat was niet het meest gunstige moment voor een project als dit, midden in de financiële crisis die tot zeker 2014 aanhield. In de jaarrekening 2016/begroting 2018 werd de laatste gronduitgifte nog in 2037 verwacht. 2. De Rekenkamer Oost rapporteerde in 2017 dat problemen met bestemmingsplannen en grondbezit die er gedurende het project waren, op dat moment zijn opgelost en dat de deelnemers in de Gemeenschappelijke regeling de urgentie voelden om iets (extra) te doen (pagina 4 rekenkamerrapport). 3. Vanaf 2020 ontstond een soort momentum: er kwam steeds meer belangstelling voor het project. Waar in 2020 nog werd uitgegaan van gronduitgifte tot 2030, was dat in 2022 vervroegd naar 2024. 4. Gronduitgifte was in erfpacht, waarbij regels zijn opgesteld voor periodieke aanpassing van de erfpachtcanon. De grond blijft zo in eigendom van de gemeente(n), de ondernemingen zijn eigenaar van de gebouwen. Beheer van de buitenruimte en blusvoorzieningen zijn collectief geregeld als onderdeel van het erfpachtcontract. Iedereen op het terrein moet dus meedoen.

20260506_QS_GR2026

33 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

5. Ondernemingen konden kiezen om erfpacht in een keer af te kopen of een jaarlijks bedrag te betalen. Waar in de eerste jaren veelal sprake was van afkoop, is dat in recente jaren verschoven naar jaarlijkse bedragen. Dat zegt iets over de risicohouding van ondernemingen (terughoudender). Het betekent ook dat gemeente(n) langer te maken krijgen met het aanhouden van leningen die nodig waren om de grond te kopen en te ontwikkelen. Op basis hiervan zijn een paar leerpunten voor toekomstige grondexploitaties af te leiden. 1. De doorlooptijden zijn lang. Centraal staat de maatschappelijke doelstelling van de grondexploitatie. Wat wil men bereiken? Wees open over de verwachte doorlooptijden, ook als die

zo lang zijn als in dit geval. De boekhoudregels stellen wel eisen aan de berekening van de winstneming van grondexploitaties, maar dat staat los van de feitelijke doorlooptijd. Wel zijn er eisen gesteld aan de motivatie voor de langere doorlooptijd en de risico’s die een rol spelen. 2. Erfpacht met eenduidige contractafspraken is kennelijk geen belemmering voor ondernemingen om de grond af te nemen. Bijkomend voordeel is dat de waardestijging van de grond in publieke handen blijft. 3. Erfpacht kent ook een risico: de aankoop en ontwikkeling van de grond gebeurt met leningen. Bij een jaarlijkse erfpachtcanon blijft de lening portefeuille lang op de balans van de ge-

meente drukken. Rente- en aflossing wordt dan betaald uit de jaarlijkse som.

20260506_QS_GR2026

34 van 34