Bijlage 12 Quick scan gemeenschappelijke regelingen 2027

Aan: De gemeenteraden en colleges van de gemeenten: Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Tubbergen, Twenterand en Wierden

Cc: besturen van de Gemeenschappelijke Regelingen

Datum 7 mei 2026

Uw kenmerk ---

Uw brief van ---

Onderwerp QuickScan jaarstukken Gemeenschappelijke Regelingen 2026

Ons kenmerk

Behandeld door N. van Proosdij

Geachte leden van de raden en colleges, Afgelopen maand ontving u als raad de jaarstukken van de Gemeenschappelijke regelingen: de jaarverslagen over 2025 en de voorlopige begrotingen voor 2027 van onder andere de Veiligheidsregio, de Stadsbank, Samen Twente en de Omgevingsdienst Twente. Gemeenschappelijke Regelingen zijn wettelijk vastgelegde samenwerkingen tussen Nederlandse overheden, zoals gemeenten, provincies en waterschappen, om gezamenlijk taken uit te voeren. Jaarlijks sturen deze Gemeenschappelijke regelingen hun jaarstukken (begrotingen en jaarrekeningen) naar de raden van de gemeentes die deel uitmaken van de samenwerking. Gemeenteraden kunnen een wensen en bedenkingen (een zienswijze) indienen op deze jaarstukken. In de meeste gemeenten dient u een zienswijze in, door een motie met uw zienswijze in te brengen in uw eigen raadsvergadering. Deze Quick scan van de Samenwerkende Twentse Rekenkamers helpt u met het doornemen van de jaarstukken en het opstellen van eventuele zienswijzen. Quick scan Jaarlijks wordt in opdracht van de Samenwerkende Twentse Rekenkamers1 een QuickScan gemaakt over de jaarstukken van een aantal Gemeenschappelijke Regelingen. De QuickScan wordt gemaakt door Johan de Kruijf.

Deze QuickScan biedt u als raadslid van een onafhankelijke, kritische blik op de jaarrekeningen en voorlopige begrotingen van een aantal gemeenschappelijke regelingen waarin uw gemeente deelneemt. De gemeenschappelijke regelingen bieden deze jaarstukken jaarlijks aan de gemeenteraden aan.

1

Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Tubbergen, Twenterand en Wierden.

De gemeenteraad is wettelijk in de gelegenheid om eventuele wensen en bedenkingen bij deze stukken kenbaar te maken: de zogenaamde zienswijze. Deze QuickScan gaat in op de jaarstukken van de volgende Gemeenschappelijke Regelingen: - Gemeentelijk Belastingkantoor Twente (GBTwente) - Omgevingsdienst Twente (ODT) - Openbaar Lichaam Crematoria Twente (OLCT) - Recreatieschap Twente - SamenTwente - Stadsbank Oost-Nederland (SON) - Veiligheidsregio Twente (VRT) - Technology Base Twente - Sociaal Werkleerbedrijf Midden Twente (SWB) - Regionaal Bedrijventerrein (RBT) / Port of Twente Jaarstukken Gemeenschappelijke Regelingen Voor de uitvoering van bepaalde taken hebben gemeenten zich verbonden met andere partijen. Er zijn uiteenlopende redenen waarom gemeenten ervoor kiezen om een gemeentelijke taak niet door de gemeente zelf uit te laten voeren, maar door een derde rechtspersoon: Wanneer gemeenten gezamenlijk een gemeentelijke taak extern beleggen, worden schaalvoordelen veelal als reden aangevoerd, maar ook de noodzaak om slagvaardig te handelen. Het op afstand plaatsen van de uitvoering brengt met zich mee dat de controle daarop door de gemeente(raden) afneemt. Elk jaar ontvangen de gemeenten die deelnemen in een gemeenschappelijke regeling, de jaarrekening en voorlopige begroting van die betreffende regeling. Volgens art.

34b van de Wet op de gemeenschappelijke regelingen (Wgr) moet dat sinds 2024 in de eerste week van april gebeuren. Colleges en/of gemeenteraden kunnen vervolgens – indien gewenst – een zienswijze indienen of wensen, bedenkingen en/of gedachten uiten ten aanzien van deze stukken. Het college van B&W kan de raad adviseren om op een bepaalde manier op de stukken te reageren. Mogelijk heeft u bij het aanbieden van de jaarstukken al een reactie van uw college ontvangen, of ontvangt u die binnenkort. QuickScan als hulpmiddel Per gemeenschappelijke regeling bevat de QuickScan een korte analyse en suggesties voor vragen die u aan uw college kunt stellen. De rekenkamers vinden het belangrijk om u vanuit governance perspectief een onafhankelijke, kritische en externe blik op de jaarstukken te bieden. Daarvoor is deze QuickScan bedoeld. De QuickScan is daarmee aanvullend ten opzichte van een eventueel collegeadvies. In de QuickScan gaat het vooral om verantwoorden (jaarrekeningen 2025) en sturen (begrotingen 2027), terwijl u ook kunt nagaan of het college zijn beheersmatige en toezichthoudende taak goed vervult. De samenwerkende Twentse Rekenkamers nodigen u uit om ook uw eigen inzichten te verwerven, bijvoorbeeld door het stellen van (technische) vragen of door een eigen (fractie- of raads)specialist te raadplegen.

Uw rol In de komende weken komen de jaarstukken in uw gemeenteraad aan de orde. De griffie van uw gemeente kan u meer vertellen over het moment en de manier waarop dat in uw gemeente

gebeurt. Hierbij kunt u de reactie van uw eigen college en deze QuickScan gebruiken. Het is uiteindelijk aan de gemeenteraden zelf óf en op welke punten deze een zienswijze willen indienen. Mocht u vragen hebben over de inhoud van de QuickScan of de toepasbaarheid hiervan, dan raden wij u aan om contact op te nemen met uw griffie en/of uw lokale Rekenkamer. Presentatie quick scan – 16 juni in Almelo Op dinsdagavond 16 juni vindt een presentatie plaats van de quick scan in de raadzaal van de gemeente Almelo. De presentatie wordt verzorgt door Johan de Kruijf. Alle Twentse raadsleden zijn hierbij van harte welkom. Er is volop ruimte om vragen te stellen. We verzoeken u vriendelijk om zich aan te melden voor deze bijeenkomst, via rekenkamer@almelo.nl. Wilt u bij uw aanmelding ook uw eventuele vragen al vermelden? Dan kunnen deze zoveel mogelijk meegenomen worden in de presentatie. Vragen die niet beantwoord kunnen worden tijdens de bijeenkomst, worden achteraf schriftelijk beantwoord. Indien u vragen hebt over deze QuickScan en het proces, dan kunt u contact opnemen via rekenkamer@enschede.nl of via uw eigen Rekenkamer. Een afschrift de QuickScan wordt gestuurd aan de besturen van deze Gemeenschappelijke Regelingen.

Met vriendelijke groet, Namens de (Rekenkamers van de) gemeente Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Tubbergen, Twenterand en Wierden Louis Rings Voorzitter rekenkamer Hengelo en voorzitter van de Samenwerkende Twentse Rekenkamers

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

Quick scan gemeenschappelijke regelingen 2026 In opdracht van de samenwerkende rekenkamers van Almelo, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Tubbergen, Borne, Hellendoorn, Rijssen-Holten, Twenterand en Wierden.

J.A.M. de Kruijf 6 mei 2026

20260506_QS_GR2026

1 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

Inhoudsopgave 1.

Inleiding .......................................................................................................................... 4

2.

Taakuitvoering en samenwerking................................................................................... 5 2.1.

Regionale ecosystemen en samenwerkingsvormen .................................................. 5

2.2.

Leeswijzer documenten Gemeenschappelijke regelingen......................................... 6

3.

Algemene bevindingen ................................................................................................... 8 3.1.

Personele bezetting .................................................................................................... 8

3.2.

Knelpuntenbrieven ..................................................................................................... 9

3.3.

Onderbesteding .......................................................................................................... 9

3.4.

Verschuivingen kostenstructuur ................................................................................. 9

3.5.

ICT-vraagstukken....................................................................................................... 10

3.6.

Rente en financiering ................................................................................................ 10

4.

GBTwente ...................................................................................................................... 11 4.1.

Taken ......................................................................................................................... 11

4.2.

Inhoudelijke opmerkingen ....................................................................................... 11

4.3.

Financiële opmerkingen ........................................................................................... 12

5.

Omgevingsdienst Twente (ODT) ................................................................................... 14 5.1.

Taken ......................................................................................................................... 14

5.2.

Inhoudelijke opmerkingen ....................................................................................... 14

5.3.

Financiële opmerkingen ........................................................................................... 15

6.

OLCT .............................................................................................................................. 17 6.1.

Taken ......................................................................................................................... 17

6.2.

Inhoudelijke opmerkingen ....................................................................................... 17

6.3.

Financiële opmerkingen ........................................................................................... 17

7.

Recreatieschap Twente ................................................................................................. 18 7.1.

Taken ......................................................................................................................... 18

7.2.

Inhoudelijke opmerkingen ....................................................................................... 18

7.3.

Financiële opmerkingen ........................................................................................... 19

8.

SamenTwente ................................................................................................................ 20 8.1.

Taken ......................................................................................................................... 20

8.2.

Inhoudelijke opmerkingen ....................................................................................... 20

20260506_QS_GR2026

2 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

8.3. 9.

Financiële opmerkingen ........................................................................................... 21 Stadsbank Oost Nederland ........................................................................................... 23

9.1.

Taken ......................................................................................................................... 23

9.2.

Inhoudelijke opmerkingen ....................................................................................... 23

9.3.

Financiële opmerkingen ........................................................................................... 24

10.

Veiligheidsregio Twente ................................................................................................ 25

10.1.

Taken ..................................................................................................................... 25

10.2.

Inhoudelijke opmerkingen ................................................................................... 25

10.3.

Financiële opmerkingen ....................................................................................... 26

11.

Technologybase Twente ............................................................................................... 28

11.1.

Taken ..................................................................................................................... 28

11.2.

Inhoudelijke opmerkingen ................................................................................... 28

11.3.

Financiële opmerkingen ....................................................................................... 29

12.

SWB ............................................................................................................................... 31

12.1.

Taken ..................................................................................................................... 31

12.2.

Inhoudelijke opmerkingen ................................................................................... 31

12.3.

Financiële opmerkingen ....................................................................................... 32

13

Regionaal Bedrijven Terrein (RBT)/Port of Twente ...................................................... 33

20260506_QS_GR2026

3 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

1.

Inleiding

Jaarlijks laten de samenwerkende rekenkamers in Twente een quick scan maken bij de begrotingen en jaarrekeningen van de zogenaamde Gemeenschappelijke Regelingen in de regio. Gemeenschappelijke Regelingen zijn wettelijk vastgelegde samenwerkingen tussen Nederlandse overheden, zoals gemeenten, provincies en waterschappen, om gezamenlijk taken uit te voeren. Jaarlijks sturen deze Gemeenschappelijke regelingen hun jaarstukken (begrotingen en jaarrekeningen) naar de raden van de gemeentes die deel uitmaken van de samenwerking. Gemeenteraden kunnen een wensen en bedenkingen (een zienswijze) indienen op deze jaarstukken. Het doel van een quick scan is om bijzonderheden rondom de taken en financiën van Gemeenschappelijke Regelingen onder de aandacht van de gemeenteraden te brengen zodat zij in staat zijn om 'wensen en bedenkingen' bij de begrotingen van de Gemeenschappelijke Regelingen te formuleren.

Dit jaar is bijzonder omdat het de tiende keer is dat een dergelijke quick scan wordt gemaakt. Daarnaast is het een verkiezingsjaar en zijn velen van u als nieuw raadslid aangetreden. Om die reden is er een toelichting gegeven Gemeenschappelijke regelingen en andere vormen van samenwerking tussen gemeenten en andere organisaties in opdracht van gemeenten. Deze toelichting vindt u in paragraaf 2.1. Wilt u daar meer over weten dan bevelen we u het rapport van de Twentse Samenwerkende Rekenkamers uit 2025 over Twentse Samenwerking aan. Deze quick scan is als volgt opgezet. In hoofdstuk 2 is een toelichting op samenwerkingsvormen opgenomen, samen met een leeswijzer voor de stukken waarover u straks zienswijzen kunt indienen. Hoofdstuk 3 gaat over een aantal algemene onderwerpen die in (bijna) elke Gemeenschappelijke regeling aan de orde zijn. De hoofdstukken 4 tot en met 12 gaan in op bevindingen, eerst inhoudelijk dan financieel, voor de verschillende Gemeenschappelijke Regelingen. Daarbij is ervoor gekozen om onderwerpen die tot zienswijzen kunnen leiden het eerst te bespreken.

20260506_QS_GR2026

4 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

2.

Taakuitvoering en samenwerking

2.1.

Regionale ecosystemen en samenwerkingsvormen

Gemeentebesturen en andere overheden zijn ingebed in een wereld waarin samen met ondernemingen, maatschappelijke organisaties en burgers een regionale gemeenschap in stand wordt gehouden. Dat gebeurt in formele en informele samenwerkingsverbanden en wordt ook wel het regionale ecosysteem genoemd.1 Een voorbeeld zijn de prestatie-afspraken met woningcorporaties die gaan over de gewenste ontwikkeling van de voorraad betaalbare huurwoningen. De politieke afspraken daarover staan of vallen met de capaciteit van woningcorporaties om daar met ondernemers invulling aan te geven. Samenwerking kan ook plaatsvinden wanneer een gemeente activiteiten van andere organisaties subsidieert of op een andere manier mogelijk maakt. In figuur 1 zijn deze vormen van samenwerking weergegeven in het rechter deel van de figuur. Op het niveau van bestuurlijke relaties is onderlinge samenwerking ook nodig, bijvoorbeeld als het gaat om de afstemming over planologische inrichting van de ruimte. Ook de recent in opkomst zijnde regiodeals tussen Rijk, provincies en gemeenten zijn daar een voorbeeld van. Samenwerking kan ook nodig zijn voor concrete dienstverlening aan burgers en kan verschillende vormen aannemen.

Zo werken Dinkelland en Tubbergen samen in een ambtelijke organisatie, Noaberkracht, terwijl Losser een deel van de gemeentelijke taken via een dienstverleningsovereenkomst heeft belegd bij Enschede. Het achterliggende idee is vergelijkbaar, de invulling er van is anders. In het rapport ‘Zicht op Zeggenschap” van de Twentse Samenwerkende Rekenkamers van 6 juni 2025 zijn de diverse samenwerkingsvormen tussen de Twentse gemeenten zo compleet mogelijk in beeld gebracht. Wanneer gemeenten een organisatie hebben opgericht en daar een bestuurlijk (zeggenschap) en financieel belang in hebben, dan spreken we op grond van de wet2 van een 'Verbonden partij'. Er is dan sprake van verlengd bestuur, in die zin dat de organisatie ten minste enige beslissingsruimte krijgt, gehoord de gemeentebesturen. Een verbonden partij kan zowel een privaatrechtelijke vorm, bijvoorbeeld Twente Milieu NV, als een publiekrechtelijke vorm hebben. In dat laatste geval is gaat het om publiekrechtelijke taken waar rechtsbescherming (belastinginvorde-

1 Dreef et al., 2024 Besturen in regionale ecosystemen. 2 Artikel 1, eerste lid onder b. en c. van het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV)

20260506_QS_GR2026

5 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

ring) en/of gemeentelijke bijdragen zonder directe tegenprestaties (preventieve gezondheidszorg) een rol spelen. Publiekrechtelijke verbonden partijen zijn gebaseerd op de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). In het jargon spreekt men van gemeenschappelijke regelingen.

Afbeelding 1: Gemeente in het regionale ecosysteem

In het vervolg van deze quick scan gaat het specifiek om de gemeenschappelijke regelingen. De wetgever heeft vanwege het bijzondere karakter van dit soort samenwerkingen voorgeschreven dat gemeenteraden in de gelegenheid worden gesteld om ter voorbereiding op de vaststelling van de begroting van een gemeenschappelijke regeling 'wensen en bedenkingen' bij de begroting aan te geven. Daarmee krijgt de gemeenteraad de gelegenheid om het bestuur van de gemeenschappelijke regeling signalen te geven over gewenste ontwikkelingen. Dat vervangt min of meer het vaststellen van de begroting en het indienen van amendementen waar de gemeenteraad op lokaal niveau wel over gaat. U kunt via uw eigen griffie informatie krijgen over hoe deze wensen en bedenkingen moeten worden ingediend.

2.2.

Leeswijzer documenten Gemeenschappelijke regelingen

De boekhoudregels van gemeenten en gemeenschappelijke regelingen zijn op hoofdlijnen vergelijkbaar met de regels voor het bedrijfsleven. Er is een rekening van baten en lasten (winst en

20260506_QS_GR2026

6 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

verlies) en een balans. Omdat baten niet voortvloeien uit verkooptransacties maar uit toewijzing van middelen (budgetrecht) door de gemeenteraad/het bestuur zijn er afwijkingen die te maken hebben met het inzichtelijk maken van die toewijzingen. Hoe dat precies werkt wordt in de regel in de lokale inwerkprogramma's voor de nieuwe raad toegelicht. De opzet van begrotingen en jaarstukken van Gemeenschappelijke regelingen is gelijk aan die van de gemeentelijke begrotingen en jaarstukken. Ten eerste volgt er na een inleiding en of samenvatting een blok 'programma's' waar de kern van de te realiseren doelen en de daarvoor benodigde middelen is weergegeven. Vaak gaat dat langs de lijnen 'wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat gaat het kosten'. Voor raadsleden is dit het onderdeel van de begroting waar de meeste belangstelling naar uitgaat. Ten tweede volgt een reeks zogenaamde paragrafen. De meeste zijn wettelijk voorgeschreven, soms zijn er specifieke paragrafen over een bepaald onderwerp. Zijn er specifieke paragrafen, dan is dat meestal ook voor raadsleden relevant. Verder geldt dat wanneer sprake is van een grondexploitatie de paragraaf die daar over gaat belangrijk maar ook zeer technisch is. Tot slot kan het zinvol zijn om bij de grote Gemeenschappelijke regelingen naar de risicoparagraaf te kijken.

De in de stukken genoemde wettelijke kengetallen over financiën of personeel zeggen vaak weinig omdat die meer zijn toegesneden op individuele gemeenten dan op relatief kleine

organisaties die de meeste Gemeenschappelijke regelingen nu eenmaal zijn. Tot slot is er de technische jaarrekening met de rekening van baten en lasten, de balans met alle toelichtingen. In de meeste begrotingen van Twentse Gemeenschappelijke regelingen staat ook een overzicht naar kostensoorten, zoals personeel, huren, ICT enzovoorts. Dat is niet wettelijk voorgeschreven maar levert meestal een aansprekender inzicht in de opbouw van de kosten op. In de bijlagen staan de financiële bijdragen die van de gemeentes worden verwacht. Naast de toelichtingen op baten en lasten is het nuttig om naar voorgenomen investeringen te kijken. Die komen terug in de balans onder materiële vaste activa. Besluiten hierover leggen voor meerdere jaren delen van de begroting vast. Daarnaast leert de ervaring bij gemeenten dat investeringen vaak later in gebruik worden genomen dan gepland. Dat leidt tot meevallers op kortere termijn maar vaak, door inflatie of meerwerk, tot tegenvallers op langere termijn. Bij Gemeenschappelijke regelingen werkt dat in principe op dezelfde manier.

20260506_QS_GR2026

7 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

3.

Algemene bevindingen

Op basis van het geheel van de aangeboden documenten van de Gemeenschappelijke regelingen zijn er een paar onderwerpen die voor vrijwel alle Gemeenschappelijke regelingen van toepassing zijn. De onderwerpen bespreken we hier in algemene zin. Voor dat we dat doen is het wellicht goed om de definitie van een begroting aan te halen: een raming van kosten in een bepaalde periode voor de uitvoering van een plan om maatschappelijke doelen te bereiken.3 Die raming van kosten is geen zekerheid. Het is na goedkeuring wel een bestedingslimiet, maar er zullen vrijwel altijd afwijkingen zijn omdat niemand de toekomst kan voorspellen.

3.1.

Personele bezetting

Elke organisatie heeft een bepaalde toegestane personele capaciteit. Dat is de grondslag waarop de personeelskosten worden berekend. Afwijkingen zijn er altijd omdat mensen van baan wisselen of in toenemende mate met pensioen gaan. Opvullen van vacatures kost tijd en gedurende die tijd hoeft er geen salaris te worden betaald. Tot zover niets bijzonders. De arbeidsmarkt wordt steeds krapper en het opvullen van vacatures wordt daarmee ook moeilijker. Dat betekent ook verlies aan ambtelijke capaciteit en daarmee ofwel meer werkdruk voor het overige personeel ofwel blijven er taken liggen. Tegelijkertijd zijn er vaak hoge ambities om taken op korte termijn uit te voeren of nieuwe taken toe te voegen. Daar zit een spanning

op. De informatie in begrotingen en jaarrekeningen geeft daar in het algemeen weinig inzicht in. Dat zou anders kunnen wanneer het bestuur van de Gemeenschappelijke regeling inzicht geeft in de verwachte of gerealiseerde gemiddelde bezetting in het jaar in combinatie met verwacht of gerealiseerd ziekteverzuim. Recent onderzoek naar onderbesteding4 laat zien dat bij de deelnemende gemeenten in 2024 sprake was van gemiddeld ongeveer 5% onderbezetting van de toegestane formatie. Samen met ziekteverzuim dat in 2024 ongeveer 6% was betekent dit meer dan 10% capaciteitsverlies in de organisatie. Dat is voor een deel op te vangen met inhuur, maar de kosten daarvan zijn hoger. Voor Gemeenschappelijke regelingen is die infor-

matie niet beschikbaar. Een vergelijking bij drie van de vier grote Gemeenschappelijke regelingen5 van gegevens over 2024 en 2025 geeft redenen om aan te nemen dat het thema onderbezetting ook hier relevant is. Inzicht geven in dit soort cijfers kan helpen om voor bestuurders en raadsleden aan te geven dat een organisatie niet zomaar extra taken op zich kan nemen.

3 Enigszins gemoderniseerd gebaseerd op Mol (2008) Bedrijfseconomie voor de collectieve sector, p. 169. 4 Vereniging voor Rekenkamers, 2026. Schipperen tussen crisis en ambitie, pagina 28 5 Dit zijn de Gemeenschappelijke regelingen met meer dan 100 FTE.

20260506_QS_GR2026

8 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

3.2.

Knelpuntenbrieven

Bij de Rijksoverheid wordt het steeds gebruikelijker dat uitvoeringsorganisaties (bijvoorbeeld de Sociale Verzekeringsbank) een keer per jaar in een brief aan de volksvertegenwoordiging aangeven waar regelgeving problemen oplevert in de uitvoering. In de verschillende stukken van de Gemeenschappelijke regelingen zijn tussen de regels door ook signalen over knelpunten in de uitvoering terug te vinden. Het is misschien een idee om na te denken over de vraag of knelpuntenbrieven een instrument kunnen zijn om ook op lokaal niveau toe te passen, zeker wanneer het gaat om onderwerpen waarbij het lokaal bestuur veel vrijheid in de invulling van taken heeft. Eventueel kan zoiets worden gecombineerd met de al bestaande kaderbrieven die jaarlijks als start van het begrotingsproces al worden opgestart.

3.3.

Onderbesteding

De begroting van Gemeenschappelijke regelingen wordt bijna een jaar van te voren al opgesteld. Dat de begroting dan op basis van actuele inzichten wordt aangepast is op zichzelf logisch. Tegelijkertijd is er reden om kritisch te blijven op aanpassingen van de begroting. Hierboven is bij personele bezetting al iets gezegd over onderbesteding. In het genoemde onderzoek van de Vereniging van Rekenkamers naar onderbesteding kwamen naast lagere uitgaven twee andere verklaringen voor meevallers aan het eind van het jaar naar voren. De eerste zijn extra (rijks)bijdragen of andere baten in de loop van het jaar. De tweede gaat over tussentijdse bijstellingen van de geraamde lasten gedurende het jaar. Vraag uzelf als bestuurder of als volksvertegenwoordiger af of het echt nog mogelijk is om gezien de doorlooptijd van besluitvormingsprocessen de bijbehorende bestedingen voor die bijstelling van taken nog te doen: is het nog mogelijk om het extra geld nog dit jaar uit te geven. Is dat niet het geval, overweeg dan via reserves de middelen al vast voor komend jaar te reserveren in plaats van aan het eind van het jaar een groot positief resultaat te moeten verantwoorden (geld over te houden). Een dergelijke aanpak voorkomt dat u verwachtingen wekt over taakuitvoering die niet haalbaar blijken te zijn.

3.4.

Verschuivingen kostenstructuur

Organisaties worden steeds afhankelijker van ICT toepassingen en toenemende complexiteit van taken vraagt ook meer juridisch specialisten. Beveiligingseisen maar ook kosten van de ICTdienstverleners en inzet van stafjuristen leiden tot een verandering in de kostenstructuur van organisaties. Dat roept vragen op of het in de verschillende organisaties nog wel houdbaar is om op basis van uurtarieven te werken. Bij GBTwente en ook bij de Stadsbank Oost Nederland heeft dat al geleid tot een splitsing tussen een bijdrage die de deelnemende gemeenten voor de organisatie op basis van inwonertal met daarnaast tarieven voor specifieke diensten.

20260506_QS_GR2026

9 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

3.5.

ICT-vraagstukken

In de quick scan van vorig jaar is aandacht gevraagd voor vraagstukken rondom gegevensuitwisseling, algoritmen en gebruik van kunstmatige intelligentie. Met name op dat laatste punt gaven verschillende Gemeenschappelijke regelingen toen aan na te denken over dit onderwerp. Opvallend is dat de drie hier genoemde thema's niet of nauwelijks terugkomen in de stukken die voorliggen.

3.6.

Rente en financiering

Tot slot een technisch onderwerp dat invloed kan hebben op toekomstige begrotingen. De afgelopen jaren hielden Gemeenschappelijke regelingen soms veel kasgeld aan en kozen voor financiering met kortlopende leningen. Dat was tot 2022 met de lage rentes van toen niet vreemd. Inmiddels zijn de rentes duidelijk hoger dan toen. Daarmee komt de vraag aan de orde of een dergelijke strategie nog houdbaar is. Het gaat hier in het algemeen om vrij specialistische kennis. Dan kan het zinvol zijn om een vier ogen principe toe te passen, hetzij door overleg tussen de specialisten van de Gemeenschappelijke regelingen, hetzij door eventueel een beroep te doen op de ambtelijke werkgroep Gemeenschappelijke regelingen om hier over mee te denken.

20260506_QS_GR2026

10 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

4.

GBTwente

4.1.

Taken

GBTwente is verantwoordelijk voor het opleggen en innen van de lokale belastingen in de acht Twentse gemeenten en de Gelderse gemeenten Berkelland en Bronckhorst. Voor Hof van Twente en Lochem is GBTwente alleen verantwoordelijk voor inning van de havengelden. De gemeenten Dinkelland, Hellendoorn, Rijssen-Holten, Tubbergen en Wierden organiseren dit zelf. De deelnemende gemeenten besteden de volledige belastingtaak en de uitvoering van de wet WOZ uit aan GBTwente. De belastingsoorten die een gemeente inzet (bijvoorbeeld wel of geen hondenbelasting) en de hoogte van de heffing zijn lokale politieke keuzes die GBTwente vervolgens uitvoert. Bij de Onroerende Zaak Belasting (OZB) is de waardebepaling van het object belangrijk. Die technische taak ligt bij GBTwente, waarbij de bepalingen van de Wet waardering onroerende zaken gelden. Regionale samenwerking op belastinggebied is een vrijwillige keuze en heeft als achtergrond dat deskundigheid bij elkaar wordt gebracht. Daarnaast is de uitvoering goedkoper en minder kwetsbaar dan wanneer gemeenten elk voor zich de taak uitvoeren. Er zijn zelfs aanwijzingen dat wanneer gemeenten en waterschap samenwerken, de taakuitvoering nog goedkoper kan dan wanneer alleen gemeenten samenwerken.6 Gemeenten betalen de dienstverlening op basis van vaste tarieven per soort belastingaanslagregel.

Dat is anders dan bij andere gemeenschappelijke regelingen zoals SamenTwente en Veiligheidsregio waar wordt betaald op basis van het aantal inwoners. In dit geval kan dat in principe ook, omdat de dienstverlening over telbare gelijksoortige prestaties (bijvoorbeeld aantallen aanslagen OZB) gaat.

4.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. Niet alle gemeenten in Twente zijn aangesloten bij GBTwente. Tegelijkertijd worden opmerkingen gemaakt over groeiambities van gemeenten (begroting, pagina 26) en de gevolgen voor GBTwente. Dit roept de vraag op of er aanleiding is om een lange termijn een strategie tot bijvoorbeeld 2040 voor de organisatie te ontwikkelen. Uit de ambtelijke reactie blijkt dat

6 Kokx en Boeke (2020) Vier belangrijke governance-principes voor belastingsamenwerking. Water Governance

1/2020. Raad voor het Openbaar Bestuur/De Greef (2019). Regionaal Samenwerken, pp. 28-29.

20260506_QS_GR2026

11 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

hier in 2026 aan wordt gewerkt, waarbij in het midden blijft of u als gemeenteraad daarbij wordt betrokken. 2. In het jaarverslag wordt op pagina 32 gemeld dat als gevolg van landelijke regelgeving in 2023 een groep mensen met een Wajong uitkering niet meer in aanmerking komt voor kwijtschelding van belastingen. Behalve Almelo en Twenterand hebben de deelnemende gemeenten besloten in voorkomende gevallen de aanslag buiten invordering te stellen. Zijn gemeenteraden hiervan op de hoogte en welke keuzes gaat u maken voor 2027 en volgende jaren? 3. In het jaarverslag wordt op pagina 16 de feitelijke stand van zaken over bezwaren en kwijtschelding weergegeven. Bezie of het mogelijk is om hierover meer in termen van maatschap-

pelijke effecten verantwoording af te leggen. 4. Op de pagina's 24-26 van de begroting staan verschillende opmerkingen over uniformiteit van beleidsregels en uitvoeringskwesties. Zo staan er opmerkingen over de basisregistratie adressen en gebouwen, nieuwe ontwikkelingen bij de rioolheffing en over de leegstandswet. Grote landelijke uitvoeringsorganisaties maken tegenwoordig knelpuntenbrieven waarin ze aangeven waar ze bij de uitvoering van hun taken tegenaan lopen. Dat kan gaan over wetgevingstechniek, maar ook over personele capaciteit. U kunt als gemeenteraad het bestuur van GBTwente vragen een dergelijke brief aan de colleges en gemeenteraden op te stellen. Dat kan helpen bij de besluitvorming over lokale belastingregels.

4.3.

Financiële opmerkingen

1. GBTwente heeft in 2025 een resultaat van ruim € 2,3 miljoen positief behaald op een rekeningtotaal voor de lasten van € 14,3 miljoen. In 2024 was dat € 1,2 miljoen op € 14,7 miljoen lasten. 2. In hoofdstuk 3.1 is in algemene zin gesproken over inzicht in personele capaciteit. Als we naar de jaarrekening kijken, dan is er ten opzichte van de primitieve begroting 2025 een meevaller van ruim € 0,8 miljoen op de personeelskosten en ruim € 0,6 miljoen op ingehuurd personeel. Dat verklaart het overgrote deel van de meevallers in 2025. 3. In de begroting 2027 is veel duidelijker dan in de jaarrekening toegelicht hoe de personeelskosten zijn opgebouwd. Dan valt ook de formatieruimte van bijna 15 FTE (13% per eind december 2025) op. Als dat zich doorzet, en de neerwaarts bijgestelde begroting salariskosten 2026 (p. 6 begroting) lijkt in die richting te wijzen, dan ontstaan opnieuw overschotten bij de jaarrekening. In combinatie met het in 2025 gerapporteerde ziekteverzuim van 6,6% (p. 28 jaarrekening 2025) ontstaat een verlies aan capaciteit dat snel boven 10% uitstijgt. Welke gevolgen gaat dat hebben voor de dienstverlening? 4. In de begroting is vermeld dat er sprake is van een proces van functieherwaardering (p. 12). Dat is een zaak voor het bestuur, niet voor de raad. Wat u wel kunt vragen is om een risico-

20260506_QS_GR2026

12 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

inschatting van de financiële gevolgen, bijvoorbeeld het financieel effect op de totale begroting als de herwaardering leidt tot gemiddeld 1 rang hogere inschaling. Dit naar analogie van risico's over rente zoals die bij een grondexploitatie wel worden aangegeven. Dergelijke informatie had ook in de risicoparagraaf kunnen staan en ook daar ontbreekt een verwijzing. 5. Het bestuur stelt voor om vaste kosten (denk aan huisvesting en ICT) in het vervolg niet meer in de tarieven per aanslagregel te verwerken maar te verdelen op basis van het aantal inwoners. Het bestuur beargumenteert dat met het voorkomen van herverdeel-effecten bij desintegratie (p. 14 begroting). Door de hele begroting heen is ook een ander argument af te leiden: sommige kosten zoals ICT nemen duidelijk toe zonder dat er een relatie is met het werkelijke productievolume van GBTwente. De redenering is navolgbaar. Wat ontbreekt is dat er in de begroting geen zicht is op de kostenontwikkeling van vaste kosten. Op basis van de tarieven op pagina 43 van de begroting is een schatting te maken: bij circa 530.000 inwoners in de deelnemende gemeenten gaat het dan om ongeveer € 3,15 miljoen. U zou in een zienswijze kunnen vragen om de vaste kosten in begroting en rekening afzonderlijk zichtbaar te maken. 6.

In de quick scan van 2025 is een opmerking gemaakt over de rentebaten die ontstaan als gevolg van het zogenaamde schatkistbankieren. GBTwente geeft aan dat die baten direct door worden betaald aan gemeenten, zodat die middelen tussentijds beschikbaar komen

voor andere gemeentelijke taken. 7. Tot slot twee meer technische onderwerpen gericht aan het bestuur van GBTwente. Ten eerste wordt in de balans alleen een bestemmingsreserve zichtbaar gemaakt. In de paragraaf over weerstandsvermogen wordt daarentegen een onderscheid gemaakt tussen algemene reserve voor risico's en bestemmingsreserves. Het zou logisch zijn om dat onderscheid ook in de balans te maken zodat de aansluiting tussen cijfers te vinden is. Ten tweede roept de indeling van de baten naar taakvelden (p. 63 begroting) vragen op. Alle baten zijn daar verantwoord op overige baten en lasten in plaats van op de inhoudelijke taakvelden of op overhead. Dat lijkt in strijd met de geldende informatievoorschriften (IV3-2026, p. 18). Juiste toepassing van de informatievoorschriften is van belang omdat de rijksoverheid op die statistische informatie gemeentelijke financiën beoordeelt.

20260506_QS_GR2026

13 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

5.

Omgevingsdienst Twente (ODT)

5.1.

Taken

Omgevingsdiensten zijn wettelijk verplichte samenwerkingsverbanden op het gebied van de Omgevingswet. Welke gemeenten met elkaar moeten samenwerken ligt in de wet vast. In dit geval gaat het om de 14 Twentse gemeenten. De kern van de taken van ODT ligt in de vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) van thema's uit de Omgevingswet. Dat raakt zowel milieuaspecten als onderdelen van bouwvergunningen. Daarnaast zijn er adviestaken en zijn er taken rondom het toezicht op energiebe-

sparing en energie labels bij bedrijven. In de begroting en jaarstukken van de ODT blijft onduidelijk of er naast de wettelijke taken7 en adviestaken ook nog andere taken voor gemeenten worden uitgevoerd. Volgens de ambtelijke reactie zou dat in de producten en dienstencatalogus (PDC) zijn opgenomen. Voor bedrijven die in een hoge milieu-risicogroep8 vallen is vergunningverlening en toezicht wettelijk bovenregionaal belegd. In het geval van Twente voert de Omgevingsdienst Groene Metropool (Arnhem/Nijmegen) die taken uit. De middelen van de ODT komen voornamelijk van de gemeenten op basis van tarieven per uur, aangevuld met rijkssubsidies voor bijvoorbeeld het toezicht op energiebesparing. Werken

met uurtarieven en geraamde uren per gemeente brengt met zich mee dat de gemeentelijke bijdrage gedurende het jaar kan veranderen. ODT geeft ambtelijk aan twee keer per jaar bestuurlijk te rapporteren en maandelijks ambtelijk over de voortgang te spreken. Mochten er wijzigingen zijn, dan zou U als raad ia het college moeten worden geïnformeerd. Pas bij de jaarrekening volgt de afrekening op werkelijk voor een gemeente gemaakte uren.

5.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. De Omgevingsdienst heeft een toekomstvisie 2030+ vastgesteld. Dat moet nu worden uitgewerkt naar een strategische meerjarenagenda (pagina 10 begroting). Een dergelijke agenda kan zomaar financiële gevolgen voor de individuele gemeenten hebben. U kunt als gemeenteraden vragen om hier bij betrokken te worden en de gelegenheid te krijgen wensen en bedenkingen mee te geven. 2. Op pagina 8 van de begroting staat een tekst over de kaderrichtlijn Water. Die richtlijn wordt in 2027 van kracht. De tekst in de begroting laat in het midden of de ODT de voorbereidingen op tijd heeft afgerond. In deze context roept de samenwerkende Twentse Rekenkamers een 7 In de wereld van de omgevingsdiensten wordt vaak gesproken over basistaken en plustaken (zoals gemeentelijke

bouwtaken) gesproken. (Commissie-van Aartsen, 2021). 8 In het jargon BRZO-bedrijven (Besluit risico's zware ongevallen) ook wel Seveso-bedrijven genoemd.

20260506_QS_GR2026

14 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

publicatie in de Volkskrant (6 maart 2026) over het verdwijnen van sloten in herinnering. Daar zijn Kamervragen over gesteld. De vraag hier is wat deze berichtgeving betekent voor handhavingstaken bij ODT, al dan niet in afstemming met de betrokken Waterschappen. 3. Op pagina 4 van de begroting is aandacht voor de inzet van drones door ODT. Opvallend is dat er niets wordt gezegd over toepassing van kunstmatige intelligentie. De vraag bij dit onderwerp is of dit een kwestie is waar het bestuur van ODT zonder consultatie van de gemeenteraden over kan besluiten. Inzet van drones boven woonwijken is nogal anders als inzet boven bedrijventerreinen of het buitengebied. In de ambtelijke reactie is aangegeven dat bij de inzet van drones de privacyregelgeving in acht wordt genomen.

4. Een van de taken van ODT is advisering in opdracht van gemeenten (pagina 8 begroting). Net als bij alle andere taken wordt advisering betaald op basis van uurtarieven. Op lokaal niveau kunt u uw college vragen welke contractuele afspraken zij met ODT maken bij dergelijke opdrachten zodat de kosten beheersbaar blijven. 5. Tot slot een praktische opmerking voor toekomstige begrotingsdocumenten: een afkortingenlijst aan het slot van het document kan verhelderend werken.

5.3.

Financiële opmerkingen

1. ODT behaalde in 2025 een financieel resultaat van € 1,75 miljoen op een begroting van € 19,4 miljoen. Ongeveer de helft van het resultaat komt uit meevallers in de personeelskosten. In 2024 was het resultaat bijna € 1,9 miljoen. Het voorstel van het Bestuur is om het volledige financieel resultaat terug te geven aan de deelnemers. 2. Op pagina 14 van de begroting staat dat het uurtarief daalt omdat vaste lasten over meer uren worden verdeeld. Dat kan kwetsbaar zijn als het takenpakket op termijn weer kleiner wordt en dan het uurtarief weer moet stijgen. Daarnaast is het mogelijk dat de verhouding tussen vaste lasten zoals huisvesting en ict en variabele lasten gaat verschuiven richting meer vaste lasten. Dat kan leiden tot hogere positieve resultaten in de jaarrekening. Bij GBTwente (paragraaf 4.3, onder punt 5) is juist aangegeven dat men voornemens is om vaste lasten op basis van inwoneraantallen te betalen in plaats van op basis van productie.

3. In de passage over datakwaliteit staat een impliciete claim op uitbreiding van personeel (pagina 20 begroting). Op pagina 12 staat een verwijzing naar in de begroting opgenomen extra capaciteit van 8,8 FTE voor reguliere taken. Dat lijken twee verschillende zaken. Hierboven is over de toekomstvisie al aangegeven dat u als gemeenteraad daarbij kunt vragen actiever betrokken te worden. U zou als zienswijze mee kunnen geven om de toekomstvisie/meerjarenplan en de daar mogelijk uit voortvloeiende groei van de formatie in een integraal document voor wensen en bedenkingen te laten voorleggen. 4. Bij de verantwoording over projecten wordt onderscheid gemaakt tussen lokaal en regionaal/landelijk. Lokale en regionale projecten zijn onderwerpen waar u als raad invloed op

20260506_QS_GR2026

15 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

kunt uitoefenen. Bij landelijke opdrachten is dat niet het geval. Bij vergelijking van cijfers over 2024 en 2025 valt juist op dat het aantal uren voor lokale projecten met ruim 30% is gedaald. Voor regionale projecten is dat niet zichtbaar. Als blijkt dat ODT voor advisering meer en meer steunt op landelijke projecten inclusief rijksbijdragen, dan komt de vraag aan de orde wat dat betekent voor de risicohouding en tariefstelling voor dergelijke projecten. Blijft kostendekkendheid het uitgangspunt of mag er ook een risico-opslag worden geheven omdat het personele risico uiteindelijk wel bij de regio terecht komt?

20260506_QS_GR2026

16 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

6.

OLCT

6.1.

Taken

OLCT is een Gemeenschappelijke regeling op vrijwillige basis die eigenaar is van Crematoria Twente BV. Er zijn 11 gemeenten deelnemer in deze Gemeenschappelijke regeling: Hellendoorn, Rijssen-Holten en Twenterand doen niet mee. OLCT verzorgt voor de gemeenten de aandeelhoudersrol, ontvangt het dividend en keert dat uit aan de gemeenten. De bedrijfsvoering van de crematoria is in handen van de BV.

6.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. Crematoria Twente BV werkt aan een project om cremeren met behulp van waterstof mogelijk te maken. Dat is een experimenteel project waar subsidie voor is ontvangen. Het staat zo niet in de tekst, maar bij navraag blijkt dat dit project een looptijd van twee jaar heeft. Daarna volgt evaluatie en een bestuursbesluit om al dan niet door te gaan.

6.3.

Financiële opmerkingen

1. Het ontvangen dividend was in 2025 ruim € 787.000. Het bestuur stelt voor om € 400.000 uit te keren en de rest toe te voegen aan de egalisatiereserve (pagina 14 jaarverslag) die is bedoeld om de jaarlijkse dividenduitkering te stabiliseren (pagina 9 jaarverslag).

2. De begroting laat op pagina 6 zien dat als gevolg van het waterstofproject het ontvangen dividend de komende jaren daalt en daarna naar verwachting weer herstelt.

20260506_QS_GR2026

17 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

7.

Recreatieschap Twente

7.1.

Taken

Het Recreatieschap Twente heeft als kerntaken het beheer en exploitatie van de drie recreatiegebieden Hulsbeek, Lageveld en Rutbeek. Daarnaast is het verantwoordelijk voor het beheer van toeristische routenetwerken in de regio. In termen van politieke relevantie gaat het bij het recreatieschap vooral om het bezoekersaantallen, kwaliteitsniveau van de voorzieningen en de tarieven voor parkeren. Een recreatieschap is een vrijwillig gekozen samenwerkingsverband. Alle 14 Twentse ge-

meenten zijn betrokken en dragen op basis van inwonertal bij aan de begroting van het recreatieschap. Het recreatieschap is een kleine organisatie en gebruikt de faciliteiten van SamenTwente voor ondersteunende taken, waaronder personeel, financiën, ICT en juridische zaken.

7.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. Op pagina 9 van de begroting staat ‘…worden recreatiegebieden steeds klimaatadaptiever ingericht’ van de recreatiegebieden. Dat wordt 'zorgvuldig gecombineerd met behoud van ruimte voor dagrecreatie...'. De ruimte voor dagrecreatie kan ook breder worden bezien. Zo is bijvoorbeeld op de Posbank (gemeente Rheden) inmiddels autoverkeer in weekenden, feestdagen en zomermaanden niet meer toegestaan. Elders op de Veluwe zijn fietspaden met Europees geld verbreed en vernieuwd. Heeft het bestuur van het Recreatieschap nagedacht over grenzen aan de capaciteit van de recreatiegebieden en wat toenemend gebruik van recreatiegebieden op termijn, zowel vanuit perspectief van natuurbeheer als overlast, kan betekenen? 2. In de begroting wordt op pagina 10 gesproken van een extra toiletgebouw op Het Lageveld. Dat roept twee vragen op: ten eerste is de capaciteit op de andere parken wel voldoende en van passend kwaliteitsniveau. Ten tweede is in het overzicht van investeringen op pagina 37 van de begroting een dergelijke investering niet herkenbaar terug te vinden. Wat is de oor-

zaak daarvan? 3. Gemeenten hebben zelf ook groenvoorzieningen en parken in beheer. Zijn er afspraken gemaakt over de kwaliteitsniveaus van onderhoud van parken tussen gemeenten en het recreatieschap? Zo nee, welke argumenten zijn er om dat niet te doen? 4. In de quick scan van vorig jaar stond een opmerking naar aanleiding van verkenningen om onderhoud van gemeentelijke fietspaden door het recreatieschap te laten uitvoeren. In de jaarrekening 2025 noch in de begroting 2027 is over dit onderwerp iets terug te vinden. Wat is de voortgang bij dit onderwerp?

20260506_QS_GR2026

18 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

7.3.

Financiële opmerkingen

1. Op de meeste onderdelen van de begroting is bij de baten sprake van indexatie. Bij parkeergelden is de begroting 2027 exact gelijk aan die van 2026. De gerealiseerde baten in 2025 liggen ongeveer 10% hoger dan wat nu in de begroting staat. U zou een zienswijze kunnen indienen om ook parkeergelden bij het recreatieschap te indexeren. 2. Op pagina 15 staat een opmerking over opschaling van Twente Marketing. Het recreatieschap verzorgt voor Twente Marketing alleen het doorbetalen van gemeentelijke subsidies. Opschaling van activiteiten kan betekenen dat er extra subsidie nodig is. Vragen hierover kunt u rechtstreeks aan uw college van B&W stellen.

3. Opvallend is dat er na 2027 geen middelen meer worden opgenomen voor groot onderhoud. Het recreatieschap wijst naar boekhoudkundige regels als impliciete verklaring hiervoor (pagina 26 begroting). Ook na 2027 zal groot onderhoud zeer waarschijnlijk nodig zijn. De ervaringen in 2025 rondom het verwijderen van waterplanten als gevolg van klimaatverandering (pagina 13 jaarrekening) zijn een indicatie dat onderhoudskosten nog wel eens verder kunnen oplopen. De regelgever stelt in dezelfde bron9 als waar het recreatieschap naar verwijst dat lange termijn perspectieven (10 jaar) op groot onderhoud voor stabielere lasten zorgen. In de teksten van het recreatieschap zijn geen verwijzingen te vinden naar een nieuw groot onderhoudsplan. Het ontbreken van een voornemen om een plan te maken kan aanleiding

zijn om een zienswijze in te dienen en te vragen om een plan met financiële onderbouwing. 4. Er is een onrechtmatigheid geconstateerd bij de aanleg van beschoeiing voor het Lageveld (pagina 24 en 42 jaarverslag). Kern van de discussie is of de toegestane investeringsbudgetten ook voor dit park beschikbaar mochten zijn. Dat is ook zo toegelicht. Los van deze constatering is in het jaarverslag terug te lezen dat voor de beschoeiing € 1,340 miljoen is uitgegeven tegenover begroot € 1,518 miljoen. Uit de ambtelijke reactie op de concept quick scan blijkt dat het project rondom de beschoeiing in 2026 wordt afgerond.

9 Commissie BBB, Notitie Materiële Vaste Activa 2020, pagina 35.

20260506_QS_GR2026

19 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

8.

SamenTwente

8.1.

Taken

SamenTwente is de naam van een Gemeenschappelijke regeling die zich vooral richt op preventieve en forensische gezondheidszorg (GGD), een aantal taken op het terrein van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Veilig Thuis) en de Jeugdwet (Inkoop en Transformatie Jeugdzorg). De geldmiddelen voor de feitelijke levering van Jeugdzorg lopen via de gemeentelijke begrotingen en niet via SamenTwente. SamenTwente is deels een wettelijk verplicht samenwerkingsverband, met name voor de GGD en wat indirecter ook voor de Veilig Thuis taken. Inkoop van specialistische jeugdhulp moet verplicht op regionale basis plaatsvinden. De Twentse gemeenten hebben dit bij SamenTwente belegd. Alle Twentse gemeenten zijn op grond van de wet aangesloten bij SamenTwente. Bij de ontvlechting van de voormalige Regio Twente in 2022 is besloten dat de taken voor de 'Coalition of the Willing'10 bij Samen-Twente zijn belegd en dat de organisatie voor het Recreatieschap de bedrijfsvoeringstaken (waaronder personeel, financiën, ICT en juridische zaken) op zich neemt.

8.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. In de tekst over vaccinatieprogramma's staan opmerkingen over de deelname aan dergelijke programma's (pagina 14 jaarrekening, pagina 28 begroting). Wat opvalt is dat er weinig aandacht is voor de vraag wie er niet worden bereikt en wat er nodig is om die doelgroepen of hun ouders wel te bereiken. Dat geldt ook bij zoiets als voorlichting via digitale instrumenten (pagina 70 jaarrekening). Bereikt de GGD bijvoorbeeld biculturele groepen, arbeidsmigranten of ouderen wel goed genoeg? De politieke vraag die er onder ligt is of er de wens en bereidheid is om daar actiever dan nu het geval is op te sturen. Indien dat het geval is, kan dat aanleiding zijn om een zienswijze in te dienen. 2. Waar ligt de balans tussen thuis wonen en wonen met verblijf voor kinderen (pagina 31 begroting)? Is volledig voorkomen van uithuisplaatsing mogelijk als men rekening moet houden met de belasting die dat voor de rest van een gezin betekent? Dit is een ethische vraag, maar gaat ook over grenzen aan wat de politiek de samenleving kan beloven. 3. Op diverse plaatsen in de begroting zijn ambities geformuleerd. Soms concreet, soms wat meer abstract. In algemene zin geldt dat gedragsveranderingen van mensen tijd kosten. Als voorbeeld noemen we hier de ambitie om in 1 jaar te zorgen voor 10% minder instroom in

10 De ‘Coalition of the Willing’ staat voor een vrijwillige samenwerking van een aantal gemeenten op bepaalde, vaak

economisch gerichte onderwerpen.

20260506_QS_GR2026

20 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

Jeugdzorg Plus (pagina 31 begroting) te realiseren. Is het niet beter om ambities te formuleren die verder in de tijd liggen en te bezien of de ontwikkeling in de goede richting is? 4. Hoe worden gemeenteraden betrokken bij de Prioritaire Agenda Jeugdzorg? (pagina 21 jaarstukken). 5. Veilig Thuis: veiligheidsbeoordeling gaat ruim over termijnen heen (16 in plaats van 7 dagen); dat is een landelijk probleem (pagina 26 jaarstukken). Er ligt plan van aanpak, hoe worden raden hierover geïnformeerd en wat betekent dat voor de begroting? 6. Een van de taken van de GGD is publieke gezondheidzorg voor asielzoekers. In de jaarrekening staan opmerkingen over werkdruk bij dit onderwerp (pagina 70). In de begroting staat hier helemaal niets over. Hoe begroot SamenTwente de aantallen asielzoekers in Twente en hoe groot waren de afwijkingen in de afgelopen jaren? En wat zijn de eventuele effecten van de spreidingswet op de het werk van de GGD? En welke gevolgen hebben ontwikkelingen op dit terrein voor de begroting?

8.3.

Financiële opmerkingen

1. De jaarrekening laat een positief resultaat van € 2,56 miljoen zien op € 71,6 miljoen gerealiseerde lasten. De toelichting op pagina 7 van de jaarrekening laat de verschillen ten opzichte van de laatst gewijzigde begroting zien. Ongeveer twee derde van de meevallers wordt als incidenteel gezien. Alleen OZJT heeft volgens dit overzicht nog een tekort op de reguliere activiteiten. 2. In de begroting 2027 is geen rekening gehouden met rentebaten. In 2025 blijkt uiteindelijk € 0,5 miljoen rentebaten (2024: € 0,9 miljoen) te zijn gerealiseerd. De vraag is of het, nu de rente weer positief is, het wenselijk is om dat wel te gaan doen. Zo kiest GBTwente er voor om tussentijds rentebaten naar gemeenten door te betalen (zie aldaar). Een andere keuze zou kunnen zijn dat rentebaten kunnen worden ingezet om knelpunten in de organisatie op te lossen. Uit de ambtelijke reactie op de quick scan blijkt dat dit in 2025 is gebeurd voor een incidentele verhoging van de begroting van Veilig Thuis Twente.11 De keuze is aan het bestuur, maar u kunt als raad wel een zienswijze indienen waarin u het bestuur vraagt een gemoti-

veerd standpunt in te nemen. 3. In de begroting (pagina 61) is een verwijzing opgenomen naar bezuinigingen op pandemische paraatheid. Het nieuwe kabinet heeft eind maart 2026 aangekondigd die bezuiniging terug te draaien. Dat zal op termijn leiden tot een begrotingswijziging bij Samen-Twente. 4. De jaarrekening 2025 (pagina 36) van de Coalitions of the Willing laat zien dat ambities te hoog lijken te zijn. De oorspronkelijke begroting was € 9,9 miljoen. Na tussentijdse bijstelling was het € 11,0 miljoen en uiteindelijk is slechts € 9,2 miljoen besteed. Dergelijke patronen

11 Zie hiervoor ook de toelichting op het financiële resultaat op pagina 7 van de jaarrekening.

20260506_QS_GR2026

21 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

zijn ook gesignaleerd in het landelijke rekenkamer onderzoek naar onderbesteding. Zeker, projecten kunnen ook laat in het jaar worden gepland en geautoriseerd, maar wees realistisch op de vraag of het nog kan lukken om gedurende het begrotingsjaar betalingen voor projecten te moeten doen. 5. In paragraaf 2.2 is in algemene zin gesproken over de relevantie van de zogenaamde paragrafen in de begroting. In dit geval lichten we de paragraaf weerstandsvermogen er toch even uit. Op pagina 42-43 van de jaarrekening worden verklaringen genoemd voor toename van de risico's bij GGD, OZJT en bij VTT. Maar alleen bij GGD komt dat financieel terug. Uit de ambtelijke reactie op de quick scan blijkt dat in 2026 alleen voor de GGD een financiële actu-

alisatie van de risico's heeft plaatsgevonden. SamenTwente benoemt expliciet scenario's voor de ontwikkeling van het weerstandsvermogen. Dat kan een voorbeeld voor andere Gemeenschappelijke regelingen zijn. 6. Als laatste een opmerking over de paragraaf 'Covid 19' (pagina 54 jaarverslag). In de begroting 2026 en 2027 komt de paragraaf niet meer terug. Deze paragraaf is ontstaan om aandacht te besteden aan ontwikkelingen rondom die pandemie. Covid 19 is niet weg, maar is er wellicht aanleiding om de paragraaf te verbreden naar het thema weerbaarheid en pandemische paraatheid? Bij dit onderwerp is ook een financieel technische opmerkingen te maken. In de jaarrekening (pagina 54) wordt verwezen naar de eindafrekening van subsidies

in 2027. Stel dat SamenTwente de overgebleven middelen mag houden, moeten de meevallers op dit thema terugvloeien naar gemeenten of juist worden gebruikt om weerbaarheid en pandemische paraatheid te versterken. Dit kan een onderwerp voor een zienswijze zijn waarmee u het bestuur voorafgaand aan besluitvorming denkrichtingen meegeeft.

20260506_QS_GR2026

22 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

9.

Stadsbank Oost Nederland

9.1.

Taken

De Stadsbank Oost Nederland is een gemeenschappelijke regeling op vrijwillige basis. Naast de 14 Twentse gemeenten zijn 7 gemeenten in de Achterhoek aangesloten. Kerntaak van de organisatie is het voorkomen en oplossen van problematische schulden bij inwoners. De Stadsbank wordt betaald uit een combinatie van vast bijdragen en bijdragen gebaseerd op verwachte en geleverde prestaties. Bij afwijkende prestaties wordt de bijdrage van een gemeente bijgesteld wanneer de afwijking meer dan 10% is.

9.2.

Inhoudelijke opmerkingen

1. Er wordt in 2027 een toename van het aantal aanmeldingen verwacht terwijl gelijktijdig het aantal mensen dat zelf betaalt voor de dienstverlening van de Stadsbank afneemt (pagina 15 begroting). Wat zijn de gevolgen hiervan voor de Stadsbank en indirect voor de bijdragen van gemeenten aan de dienstverlening? 2. Uit de prestatie-indicatoren blijkt verder dat de afhandelingssnelheid voor het eerste gesprek steeds verder daalt. In 2020 (jaarverslag 2022, p. 21) was nog 88% van de klanten binnen de termijn geholpen, in 2025 is dat 65%. Wat zijn de maatschappelijke gevolgen hiervan en hoe gaat de Stadsbank hier op bijsturen? 3. De cijfers over opgeloste schulden (pagina 82 jaarverslag) laten een toename van het oplossen van schulden via bemiddeling of de wettelijke regeling (Wet Schuldsanering; Wsnp) zien. Wat verder terugkijkend in de stukken ontstaat een ander beeld, namelijk van een daling in absolute termen, maar ook ten opzichte van het aantal indicatiestellingen in een jaar. Zie afbeelding 1 hieronder. Hoe is dit te duiden: werkt preventie wellicht, bereikt de Stadsbank sommige groepen wellicht niet (meer), heeft het te maken met schulden bij overheden en wat betekent dit voor toekomstige taken en budgetten voor de organisatie?

20260506_QS_GR2026

23 van 34

2500

100%

2000

80%

1500

60%

1000

40%

500

20%

Percentage opgelost

Aantal gevallen

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

0%

0 2017

2018

2019

Indicatiestelling

2020

2021

2022

Opgeloste schuld

2023

2024

2025

Percentage opgelost

Figuur 1 Ontwikkeling opgeloste schulden in de tijd

9.3.

Financiële opmerkingen

1. De Stadsbank haalde een financieel resultaat van € 270.000 op € € 14,4 miljoen gerealiseerde lasten. 2. In de toelichting op het financiële resultaat blijft de op basis van een gerechtelijke uitspraak terugbetaalde BTW wat onderbelicht. Behalve dat er sprake is van een onttrekking aan de reserve is niet te herleiden wat er nu in de najaarsnota voor was begroot, wat er nu feitelijk is betaald en onder welke kostensoort het is verwerkt (pagina 75). Dat is relevant omdat uit het overzicht op pagina 75 ook blijkt dat de personeelslasten tussentijds omhoog zijn bijgesteld en zelfs nog lager uitvallen dan oorspronkelijk begroot. Dat komt bij huisvesting en overhead als geheel (pagina 76) ook voor.

20260506_QS_GR2026

24 van 34

Quick Scan Verbonden Partijen Twente, 2026

10.

Veiligheidsregio Twente

10.1.

Taken

Veiligheidsregio's zijn bij wet ingesteld, waarbij ook de groep deelnemende gemeenten is vastgelegd. Net als bij de Omgevingsdienst (ODT) zijn alle 14 Twentse gemeenten deelnemer in de Veiligheidsregio. Omdat er een koppeling is met openbare orde en veiligheid is het bestuur van Veiligheidsregio's belegd bij de burgemeesters en niet bij wethouders zoals bij andere Gemeenschappelijke regelingen. In een veiligheidsregio zijn de taken van de brandweer, geneeskundige hulp bij ongevallen en rampen (GHOR) en crisisbeheersing belegd. Daarnaast kunnen andere taken worden uitgevoerd. In Twente is dat bijvoorbeeld het Zorg- en Veiligheidshuis. Dat is benoemd onder 'aanvullende opdrachten' (pagina 15 begroting 2027). Een bijzonderheid is de Twentse Safety Campus, een opleidings- en trainingscentrum, op de voormalige Vliegbasis Twente. Het is een onderdeel van de Veiligheidsregio, maar moet zelf geld verdienen en kostendekkend werken. Dat brandweerkorpsen elkaar bijstaan in geval van nood is niet nieuw. De samenwerking in een organisatie zorgt op een wat minder zichtbare manier ook voor efficiënt werken. Zo kan er slimmer worden omgegaan met inzet van specialistische hulp. Wat meer praktisch is het ook terug te zien bij vernieuwing van het wagenpark.