Bijlage 1. Programmabegroting 2026 (definitief)
Tekst van het document
Begroting 2026
Begroting 2026
Dit is een uitgave van de gemeente Hellendoorn: oktober 2025 Willem Alexanderstraat 7
T:
(0548) 630 000
7442 MA Nijverdal
E:
gemeente@hellendoorn.nl
Postbus 200
W: www.hellendoorn.nl
7440 AE Nijverdal 2
Inhoudsopgave Inleiding
4
Financieel meerjarenbeeld 2025-2028
7
Programma's Programma 1
Werk, economie en inkomen
29
Programma 2
Jeugd en Wmo
34
Programma 3
Cultuur, onderwijs en sport
39
Programma 4
Mobiliteit en bereikbaarheid
43
Programma 5
Woon en leefomgeving
47
Programma 6
Bestuur, veiligheid en dienstverlening
53
Programma
Overhead
58
Paragraaf 1
Lokale heffingen
61
Paragraaf 2
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
74
Paragraaf 3
Onderhoud kapitaalgoederen
87
Paragraaf 4
Financiering
97
Paragraaf 5
Bedrijfsvoering
104
Paragraaf 6
Verbonden partijen
109
Paragraaf 7
Grondbeleid
114
Paragraaf 8
Informatieveiligheid en privacy
126
Paragraaf 9
Duurzaamheid
129
Paragraaf 10
Trends en ontwikkelingen
133
Paragraaf 11
Open overheid
136
Bijlage 1
Kerngegevens
138
Bijlage 2
Overzicht baten en lasten per product
140
Paragrafen
Bijlagen
Bijlage 3 Autonome ontwikkelingen, nieuw beleid en vervangingsinvesteringen
147
Bijlage 4
Overzicht baten en lasten per taakveld
150
Bijlage 5
Beleidsindicatoren
153
Bijlage 6
Reserves en voorzieningen
155
Bijlage 7
Lijst specifieke subsidies
158
Bijlage 8
De 17 Global Goals
166
Bijlage 9
Investeringen 2025-2028
169 3
Inleiding
4
Voor u ligt de programmabegroting 2026 van de gemeente Hellendoorn. Deze begroting bouwt voort op de kaderbrief 2026– 2029, die in juli is vastgesteld. De kaderbrief schetste het kader en de financiële bandbreedte. De begroting geeft invulling aan de uitvoering voor 2026. Hierbij houden we vast aan de koers die eerder is bepaald. Het jaar 2026 is een overgangsjaar. In maart 2026 worden de gemeenteraadsverkiezingen gehouden en start de nieuwe raad, ook start een nieuw college. Landelijk treedt een nieuw kabinet aan. In deze programmabegroting zijn daarom vooral de noodzakelijke en onvermijdelijke zaken opgenomen. De nieuwe beleidskeuzes sluiten zoveel mogelijk aan bij het afronden van het collegeprogramma.
Samen doen in een veranderende samenleving De samenleving verandert snel. Inwoners zijn beter geïnformeerd, mondiger en verwachten een overheid die luistert, uitlegt en samenwerkt. De participatievisie, die in 2025 is vastgesteld biedt hiervoor een stevige basis. We bewegen van ‘zorgen voor’naar ‘samen doen’. Dat vraagt om duidelijke processen en een inclusief beleid, zodat alle inwoners de kans krijgen om mee te doen in de samenleving. Ook de grote maatschappelijke opgaven gaan in 2026 door. Woningbouw, verduurzaming, zorg en welzijn, en digitalisering vragen om blijvende inzet. Tegelijkertijd is 2026 een jaar van consolideren: projecten afronden, de basis op orde houden en zorgvuldig prioriteren. De omgevingsvisie ‘Hellendoorn 2040’ helpt ons om integraal te kijken en koers te houden. Zo bouwen we stap –voor stap aan een gemeente die klaar is voor de toekomst.
Zorg, leefbaarheid en vitaliteit De druk op zorg en welzijn neemt toe, terwijl de beschikbaarheid van personeel afneemt. De vergrijzing, de groeiende zorgvraag en de druk op de jeugdzorg maken dat we anders moeten organiseren en sterker moeten inzetten op preventie en sociale verbondenheid. Het versterken van de sociale basis is daarbij onmisbaar: inwoners moeten zich thuis voelen in hun dorp of wijk en elkaar weten te vinden bij vragen of problemen. Ook leefbaarheid en vitaliteit staan hoog op de agenda. We willen voldoende en passende woningen realiseren en tegelijkertijd de kwaliteit van dorpen en wijken behouden. Vitale dorpen, een gezonde bevolkingsopbouw en een sterke sociale samenhang zijn randvoorwaarden om de gemeente aantrekkelijk te houden voor huidige en toekomstige generaties.
Toekomstbestendige keuzes Naast sociale vraagstukken zijn er ook fysieke en economische opgaven. Klimaatverandering, energietransitie en digitalisering stellen ons voor nieuwe uitdagingen. We willen keuzes maken die bijdragen aan een duurzame leefomgeving, een sterke lokale economie en een veerkrachtige organisatie. Daarbij staan samenwerking, innovatie en verantwoord omgaan met middelen centraal. Als gemeente hebben we niet overal directe invloed op, maar we kunnen wel richting geven, verbinden en mogelijk maken. Dat doen we samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en regionale partners. Op deze manier kunnen we de transities die op ons afkomen het hoofd bieden en kansen benutten.
Organisatie en financiën De financiële ruimte van gemeenten blijft beperkt. Hoewel we door extra middelen uit de voorjaarsnota van het Rijk in 2026 en 2027 tijdelijk lucht hebben, nemen de tekorten vanaf 2028 weer toe. Schaarste dwingt ons om keuzes te maken. We kunnen niet alles doen en richten ons op die taken die onmisbaar zijn voor onze inwoners en de continuïteit van onze dienstverlening. De val van het kabinet eind 2025 onderstreept de onzekerheid waar gemeenten in opereren: over financiën, stikstof en andere landelijke dossiers. Met deze begroting houden we rekening met het advies van de VNG en de provincie Overijssel om de begroting voor 2026 5
sluitend te maken, onder meer door een beroep op de vrij aanwendbare reserve. Daarmee voorkomen we dat de gemeente direct onder verscherpt toezicht komt te staan. Ook de gemeentelijke organisatie zelf staat niet stil. Inwoners verwachten een betrouwbare overheid die dichtbij is en die digitale dienstverlening combineert met persoonlijke aandacht. We blijven investeren in moderne dienstverlening, professionalisering van onze processen en verantwoord gebruik van data en technologie. Daarbij is de menselijke maat steeds het uitgangspunt.
Tot slot Hoewel beleidsarm, is deze begroting niet betekenisloos. We investeren waar het echt nodig is: in vitale dorpen, een gezonde sociale basis en een betrouwbare gemeentelijke organisatie. Ook werken we aan de verdere professionalisering van onze dienstverlening en organisatie, zodat we wendbaar en toekomstgericht blijven. Zo vormt de programmabegroting 2026 een stevige schakel tussen de kaderbrief en de keuzes die straks door de nieuwe raad en het nieuwe college gemaakt zullen worden. Het is een fundament waarop gebouwd kan worden: realistisch en nuchter, met vertrouwen in de kracht van onze inwoners en partners. Samen werken we aan een sterk, veerkrachtig en toekomstgericht Hellendoorn.
6
Financieel meerjarenbeeld 2026-2029
7
Inleiding In 2026 loopt de huidige raadsperiode van 2022-2026 ten einde. Deze begroting is dan ook de laatste begroting die het huidige college opstelt. In deze programmabegroting 2026 leggen we uit wat we komend jaar willen doen én wat dit betekent voor de financiën van onze gemeente. Daarnaast kijken we ook verder vooruit: hoe staan we er financieel voor de komende jaren. Gezien de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 en daarmee de start van een nieuw college, vinden wij het van belang om enige beleidsruimte te behouden en sturen we tegelijkertijd op een duurzaam financieel evenwicht. Het is aan het nieuwe bestuur om op basis van de uitgangspunten die wij vaststellen in deze programmabegroting 2026 keuzes te maken die aansluiten bij de wensen van een nieuwe raadsperiode. De begroting is financieel sluitend in 2026 door het tekort van € 247.000,-- te dekken vanuit de vrij aanwendbare reserve. Meerjarig laat de begroting een structureel tekort zien, oplopend tot € 2,9 miljoen in 2029.
Uitgangspunten programmabegroting 2026 Het vertrekpunt van de programmabegroting 2026 is de programmabegroting 2025, het collegeprogramma in afronding en de vastgestelde Kaderbrief 2026. Naast het bestaande beleid zijn de verwachte autonome ontwikkelingen, nieuw beleidsvoorstellen en vervangingsinvesteringen opgenomen. Daarbij hebben we de onderstaande uitgangspunten verwerkt in deze begroting: •
Raadsbesluiten t/m april 2025 met structurele effecten, waaronder de najaarsrapportage 2024.
•
Bestuursrapportage 2025.
•
De effecten uit de meicirculaire gemeentefonds 2025.
•
Prijsstijgingen: voor de gemeentelijke materiële uitgaven is 2,8% meegenomen.
•
Loonontwikkelingen: De basis is de huidige Cao Gemeenten die is ingegaan op 1 april 2025. Deze loopt tot 31 maart 2027. Er is rekening gehouden met 4,5% loonstijging, 2% stijging pensioenpremie en 1,5% stijging sociale lasten.
•
Verhoging tarieven, leges, heffingen en belastingtarieven met 6,0% met uitzondering voor riool- en waterzorg en afvalstoffenheffing (2,8%).
•
De OZB stijgt met het inflatiepercentage van 2,8%.
•
Voor de berekening van kapitaallasten over nieuwe investeringen/ vervangingsinvesteringen hanteren we een gemiddelde rente-omslag van 1,5%.
•
De verwachte CDOKE-middelen voor 2026-2030 zijn nog niet opgenomen in de meerjarenbegroting.
•
De tekorten in 2026 en 2027 worden gedekt vanuit de VAR.
•
Voor onvoorziene uitgaven is € 75.000,-- opgenomen.
Meerjarenperspectief 2026-2029 We bieden een realistische meerjarenbegroting aan met uitgaven en inkomsten die gebaseerd zijn op het huidige takenpakket, nieuwe beleidsvoorstellen, de noodzakelijke investeringen en de huidige inschatting ten aanzien van inflatie. Onderstaand overzicht geeft de specifieke baten en lasten per programma weer. De algemene dekkingsmiddelen en overhead presenteren we apart van deze lasten en baten. De vennootschapsbelasting (Vpb) is op netto € 15.000,-- geraamd. Dit betreft het onderdeel Vpb over reclameopbrengsten op lichtmasten, rotondes en abri’s. De Vpb over de eventuele fiscale winst op grondexploitaties komt ten laste van de bufferreserve.
8
bedragen x € 1.000 MJR MJR 2028 2029
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
MJR 2027
- 23.667 - 30.891 - 14.414 - 11.121 - 16.416 - 7.711 - 104.220
- 26.025 - 33.634 - 18.816 - 11.529 - 20.586 - 8.512 - 119.102
- 24.415 - 34.407 - 14.842 - 11.979 - 17.144 - 9.134 - 111.920
- 24.132 - 34.094 - 14.807 - 12.149 - 15.546 - 9.435 - 110.163
- 19.487 - 33.287 - 15.265 - 12.065 - 15.812 - 9.576 - 105.492
- 19.430 - 33.373 - 15.437 - 12.298 - 15.236 - 10.022 - 105.796
16.810 2.114 4.595 5.327 12.025 1.228 42.099
15.694 1.225 4.266 5.372 14.035 1.246 41.839
14.994 1.395 4.386 5.364 10.472 1.505 38.116
15.009 1.193 4.179 5.364 8.831 1.665 36.241
10.438 1.677 4.179 5.364 9.176 1.411 32.245
10.442 1.678 4.179 5.364 8.564 1.404 31.630
Programma's
- 62.121
- 77.263
- 73.804
- 73.922
- 73.247
- 74.166
Alg. dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien Lasten OZB woningen Treasury Overhead Onvoorzien Heffing Vpb Totaal Lasten
- 506 - 2.107 - 15.695 - 14 - 18.322
- 467 - 1.314 - 16.509 - 75 - 15 - 18.380
- 509 - 744 - 17.395 - 75 - 15 - 18.737
- 517 - 561 - 17.510 - 75 - 15 - 18.678
- 519 - 420 - 17.245 - 75 - 15 - 18.273
- 520 - 337 - 17.210 - 75 - 15 - 18.158
75.505 6.198 3.557 -0 2.769 259 88.288
79.307 6.361 3.667 82 1.715 -4 91.129
79.988 6.534 3.767 87 1.185 1 91.563
79.774 6.534 3.767 87 921 1 91.085
77.580 6.534 3.767 87 867 1 88.836
78.411 6.534 3.767 87 820 1 89.621
69.967
72.749
72.825
72.407
70.564
71.464
7.846
- 4.514
- 978
- 1.515
- 2.684
- 2.703
Mutatie reserves Mutatie reserves Toevoegingen Onttrekkingen
- 20.700 15.479
- 2.081 8.173
- 815 1.794
- 199 1.714
- 503 632
- 809 553
Mutatie reserves
- 5.221
6.093
978
1.515
129
- 257
2.625
1.579
-
0
- 2.555
- 2.959
Overzicht baten en lasten Saldo van baten en lasten Programma's Lasten 01 Werk, Economie en Inkomen 02 Jeugd en WMO 03 Onderwijs Cultuur en sport 04 Mobiliteit en bereikbaarheid 05 Woon en leefomgeving 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Totaal Lasten Baten 01 Werk, Economie en Inkomen 02 Jeugd en WMO 03 Onderwijs Cultuur en sport 04 Mobiliteit en bereikbaarheid 05 Woon en leefomgeving 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Totaal Baten
Baten Uitkeringen Gemeentefonds OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Treasury Overhead Totaal Baten Alg. dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien Saldo van baten en lasten
Resultaat
De opbouw van het budgettair perspectief voor de jaren 2026-2029 is hieronder weergegeven. Vervolgens lichten we de achtergronden van de verschillende ramingen toe.
9
bedragen x € 1.000 Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
Bestaand beleid a Saldo begroting 2025 b Structurele doorwerking najaarsrapportage 2024 c Effect startersleningen exploitatie d Amendement begroting 2025 - Speelruimtevisie e Meicirculaire gemeentefonds 2025 e Meicirculaire gemeentefonds 2025 Hervormingsagenda Jeugd f Structurele doorwerking bestuursrapportage 2025 Totaal bestaand beleid
- 1.562 - 232 - 18 - 127 4.114 1.943 - 1.242 2.876
- 1.521 - 30 - 30 - 137 3.923 1.822 - 1.365 2.662
- 1.461 102 - 33 - 147 3.489 - 618 - 1.175 157
- 1.158 73 - 24 - 158 3.439 - 566 - 984 622
Financiële ontwikkelingen g Loonontwikkeling cao-consequenties en overig h Indexatie materiële budgetten (2,8%) i Indexatie zorgbudgetten Wmo en jeugd (5,17%) j Indexatie zorgbudgetten HO k Autonome ontwikkelingen en vervangingsinvesteringen l Nieuw beleid en uitbreidingsinvesteringen m Deels laten vervallen taakstelling jeugd (t/m 2027) - rijksdeel m Extra taakstelling jeugd ivm indexatie hervormingsagenda jeugd v.a. 2028 n Aanpassing voorziening riool en afval o Rente-ontwikkelingen en financiering p Interne doorbelastingen q WMO beschermd wonen r Vrijval stelpost kapitaallasten Totaal financiële ontwikkelingen
- 743 - 631 - 815 - 500 - 1.007 - 902 - 686 - 862 - 213 725 347 149 - 5.138
- 989 - 630 - 815 - 500 - 1.109 - 717 - 588 - 844 - 34 739 167 - 5.320
- 1.051 - 631 - 815 - 500 - 1.102 - 797 618 - 636 - 301 764 24 - 4.427
- 1.043 - 635 - 815 - 500 - 1.311 - 1.052 566 - 633 - 657 752 54 - 5.274
267 481 748
267 489 756
267 476 743
267 476 743
600 50 300 317 247 1.514 -
600 50 300 168 784 1.902 -
600 50 300 22 972 - 2.555
600 50 300 950 - 2.959
Meerjarenperspectief
Belastingmaatregelen ab OZB inflatiecorrectie (2,8%) ac Inflatiecorrectie overige tarieven (6%) incl. riool en afval (2,8%) Totaal belastingmaatregelen Dekkingsmaatregelen ba Jaarlijkse storting in Financieringsreserve intrekken bb Jaarlijkse storting in VAR intrekken bc Ruimte onder BCF bd Eénmalige dekking uit VAR (incidentele dekking van voorstellen) be Eénmalige dekking uit VAR (tekorten 2026 en 2027) o.b.v. VNG advies Totaal dekkingsmaatregelen Totaal meerjarenperspectief
Bestaand beleid De begroting 2025 liet een negatieve meerjarige doorkijk zien, voornamelijk veroorzaakt door een forse terugval van de inkomsten uit het gemeentefonds (a). Daarnaast zijn er door de raad een aantal besluiten genomen waarvan de structurele effecten in bovenstaand overzicht zijn verwerkt (b - d).
Gemeentefonds (e) De gevolgen van de meicirculaire op de begroting 2025 en de meerjarenbegroting 2026-2029 zijn positief voor onze gemeente voor alle jaren. Het grootste deel hiervan is het gevolg van het bijstellen van de accressen. Uit deze accressen moeten een groot deel van de loon- en prijsbijstellingen worden gedekt en ook het grootste deel van de volumegroei (toename door groei op bestaande beleidsterreinen) in onze begroting. Om de terugval van de inkomsten uit het gemeentefonds -het ‘ravijn’- iets te dempen ontvangen we een extra structurele bijdrage van circa € 800.000,--. Daarnaast zijn er extra middelen beschikbaar gekomen voor jeugdzorg naar aanleiding van het onderzoek van de commissie Van Ark. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek worden gemeenten deels gecompenseerd voor de tekorten, en wordt de korting als gevolg van de taakstellingen pas op een later moment doorgevoerd. Dat wil zeggen dat het ingroeipad voor de maatregelingen uit Hervormingsagenda voor 2026 en 2027 wordt opgeschoven. Anderzijds blijft de structurele taakstelling voor de hervormingsagenda Jeugd in stand voor de jaren vanaf 2028 en wordt zelfs verhoogd voor inflatie (m). De meicirculaire heeft een budgettair meerjarig voordeel van € 5,6 miljoen in 2026, € 5,4 miljoen in 2027 en € 3,8 miljoen in de jaren vanaf 2028.
Deze middelen worden ingezet om de loon-, prijs- en volumestijgingen in de begroting te kunnen dekken. 10
We zien dat het ravijnjaar van 2026 wordt verschoven naar 2028. Dit zien we ook terug in algehele tekort in de meerjarenbegroting 2026-2029: de tekorten lopen naar de toekomst steeds verder op.
Bestuursrapportage 2025 (f) De bestuursrapportage 2025 laat een meerjarig nadelig effect zien. De grootste tegenvaller betreft hierin de jeugdzorg door autonome groei en duurdere zorgtrajecten na herziening van de inkoop. Daarnaast moeten een aantal budgetten gecorrigeerd worden na afronding van het traject Zero-based begroten. Hier tegenover staan voordelen op het budgetten schoolvervoer en de algemene uitkering (decembercirculaire gemeentefonds 2024).
Financiële ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die niet direct door het gemeentelijke beleid te beïnvloeden zijn, maar die wel invloed hebben op de gemeentelijke financiën. De verschillende loon- en prijsontwikkelingen (g t/m j) zijn doorberekend conform de eerder genoemde uitgangspunten van deze programmabegroting 2026. Ten aanzien van de loonontwikkeling houden we rekening met een stijging van 4,5%, 2% voor stijging pensioenpremie en 1,5% voor stijging sociale lasten. De cao-ontwikkelingen bij gesubsidieerde instellingen zijn doorgevoerd op basis van de afspraken conform ons vastgestelde subsidiebeleid. Bij het actualiseren van de budgetten zijn er diverse voorstellen tot autonome ontwikkelingen en vervangingsinvesteringen ingediend (k): In bijlage 3 is het volledige overzicht van de autonome ontwikkelingen opgenomen. De belangrijkste autonome ontwikkelingen bedragen x € 1.000 Autonome ontwikkelingen
Totaal
Investering (nieuw)
Begroting 2026
MJR 2027
MJR 2028
MJR 2029
-
- 992 - 992
- 971 - 971
- 889 - 889
- 1.099 - 1.099
Totaal autonome ontwikkelingen
(> € 50.000,--) zijn hieronder toegelicht. De nummers achter de autonome ontwikkelingen verwijzen naar de tabel in bijlage 3. Loonkosten sociale werkvoorzieningen (1.02) Voor 2026 is er een financiële berekening gemaakt van de verwachte kosten voor medewerkers met een WSW-indicatie. Daarbij is rekening gehouden met het nieuwe cao-loonpeil per 1 januari 2025. Ook is gekeken naar de verwachte uitstroom van medewerkers die met pensioen gaan en een schatting gemaakt van andere vormen van uitstroom. De veranderingen hebben niet alleen invloed op de loonkosten, maar ook op de vergoedingen die we als gemeente ontvangen voor het uitlenen van WSW’ers aan bedrijven en (overheids)instellingen. Dit levert een voordeel op van € 97.000,-- in 2026, € 108.000,-- in 2027, € 40.000,-- in 2028 en een nadeel van € 100.000,--- in 2029. Cao-consequenties gesubsidieerde instellingen (3.04) De gesubsidieerde instellingen hebben te maken met CAO-ontwikkelingen, dat betekent dat bij gelijkblijvende subsidieafspraken er extra subsidie moet worden verstrekt. Dit is een bedrag van € 185.000,--. Hogere gemeentelijke bijdrage Samen Twente (6.02) De begrote bijdrage aan SamenTwente bedraagt voor 2026 € 2.516.252,--. In vergelijking met de vorige begroting betekent dit een stijging van € 92.324,--.
Deze toename wordt met name veroorzaakt door stijgende structurele kosten voor Veilig Thuis Twente en forensische geneeskunde, taken waarvoor landelijke normen en toegenomen vraag leiden tot hogere financiële inzet. Deze stijging is noodzakelijk om blijvend uitvoering te geven aan wettelijke taken. Daarnaast zijn ook de bezuinigingsmaatregelen die voortkomen uit de kerntakendiscussie verwerkt in de begroting.
11
Informatieveiligheid - Implementatie BIO2/NIS2 maatregelen (99.08) Als gemeente moeten we voldoen aan de regels voor informatiebeveiliging uit de BIO en de NIS2-richtlijn. De BIO geldt sinds 2019 en bevat basismaatregelen voor veilige omgang met informatie. De NIS2-richtlijn komt in 2025 in de wet en stelt extra eisen, zoals beter risicobeheer en het beveiligen van de hele keten van leveranciers en systemen. We hebben hiervoor in 2026 en 2027 een bedrag van € 377.000,-- voor opgenomen en vanaf 2028 een bedrag structureel van € 227.000,--. Liftrevisie oude bouwdeel HvCB 2029 (99.04) In 2029 dient er groot onderhoud plaats te vinden aan de lift in het oude bouwdeel van het Huis voor Cultuur en Bestuur. We hebben hiervoor een bedrag van € 70.000,-- opgenomen. Functieboek De financiële consequenties worden verwerkt in de najaarsrapportage 2025. We hebben daarom een stelpost opgenomen van € 400.000,--.
Vervangingsinvesteringen In de begroting 2026 en de bijbehorende meerjarenraming 2027-2029 wordt voorgesteld om aanvullend € 7.085.000,-- aan vervangingsinvesteringen op te nemen. Deze investeringen zijn aanvullend op de in eerdere meerjarenramingen geraamde vervangingsinvesteringen. Het betreft de volgende aanvullingen (> € 100.000,--): •
Hogere kosten vervangende nieuwbouw VSO De Elimschool 2026 (€ 335.000,--)
•
Hogere kosten vervangende nieuwbouw VSO De Elimschool 2027 (€ 554.000,--)
•
Vervanging theatertechniek – trekkenwand 2027 (€ 300.000,--)
•
Uitvoering Mobiliteits- en Fietsvisie 2029 (€ 500.000,--)
•
Vervanging gemalen 2029 - besturing, mechanisch, pompen (€ 130.000,--)
•
Klimaatadaptieve maatregelen (water) 2029 (€ 536.000,--)
•
Renovatie/relining riolering 2029 (€ 245.000,--)
•
Vervanging riolering 2029 ( €852.000,--)
•
Voorbereidingskrediet reconstructie Joncheerelaan 2027 (€ 150.000,--)
•
Vervanging wegen 2029 (€ 600.000,--)
•
Vervanging veegmachine (straatreiniging) 2029 (€ 130.000,--)
•
Afvalbrengpunt - Vervanging deklaag asfalt en reparatie afvoergoot 2029(€ 300.000,--)
•
Renovatie parkeerplaats Begraafplaats Ninaberlaan 2027(€ 216.000,--)
•
Speelruimtevisie 2029 (€ 259.000,--)
•
Vervanging tractiemiddelen 2029 (€ 375.000,--)
•
Investeringsbudget ICT 2029 (€ 400.000,--)
•
Raadzaal - Vervanging Audio Visuele Middelen (AVM) 2027 (€ 250.000,--)
•
Raadzaal - Vervanging meubilair 2027 (€ 250.000,--)
•
Theaterfoyer - Vervanging meubilair 2026 (€ 150.000,--)
Van deze vervangingsinvesteringen weten we dat die zich aandienen. Ze vloeien voort uit de noodzaak tot vervanging of renovatie of ze zijn al genoemd in door uw raad besloten beleidsvoorstellen (zoals bijv. de investeringen vanuit de speelruimtevisie). Investering (nieuw) 7.085 7.085
Vervangingsinvesteringen Totaal
Totaal vervangingsinvesteringen
Begroting 2026 - 15 - 15
MJR 2027 - 138 - 138
bedragen x € 1.000 MJR MJR 2028 2029 - 214 - 212 - 214 - 212
In bijlage 3 is het overzicht van de vervangingsinvesteringen opgenomen die nog niet in eerdere begrotingen zijn vermeld. Daarnaast is bijlage 9 Investeringen 2026-2029 opgenomen in deze begroting. Deze geeft een meerjarenbeeld weer van alle investeringen waarvoor middelen beschikbaar zijn gesteld. En waarvan de kapitaallasten in de meerjarenraming zijn verwerkt.
12
Nieuw beleid en uitbreidingsinvesteringen (l) Naast het bestaande beleid en autonome ontwikkelingen zijn er voorstellen voor nieuw beleid en uitbreidingsinvesteringen. Gezien het jaar 2026 in het teken staat van de gemeentelijke verkiezingen is het nieuw beleid beperkt gebleven. Het gaat hoofdzakelijk om voorstellen die bijdragen aan de afronding van het collegeprogramma, reeds aangenomen raadsvoorstellen (zoals het Groenbeleidsplan), en voorstellen met betrekking tot onze bedrijfsvoering. Investering (nieuw) 235 235
Nieuw beleid Totaal
Totaal nieuw beleid en uitbreidingsinvesteringen
Begroting 2026 - 902 - 902
MJR 2027 - 717 - 717
bedragen x € 1.000 MJR MJR 2028 2029 - 797 - 1.052 - 797 - 1.052
In bijlage 3 is het volledige overzicht van de voorstellen nieuw beleid opgenomen. Hieronder worden de voorstellen kort toegelicht. Deze zijn ook terug te vinden onder de programma’s in deze begroting.
Programma 1: Centraal Ondersteuningspunt inkomen, armoede en schulden - nieuw beleid (1.02) We stellen voor om een centraal punt op te richten waar inwoners terecht kunnen met sociaal-juridische en financiële vragen. Vrijwilligers en een sociaal raadslid zorgen voor coördinatie en hulp bij complexe kwesties. Het doel is preventie van financiële problemen en betere toegang tot voorzieningen. Structureel budget: € 30.000,-- vanaf 2026. Verlenging pilot verruiming lokale bijverdienregeling Participatiewet tot 1-1-27 (1.03) Door de pilot voor de lokale bijverdienregeling Participatiewet in de gemeente Hellendoorn met één jaar te verlengen werken we toe naar een naadloze aansluiting op de landelijke bijverdienregeling in de Participatiewet in balans per 1-1-2027. De éenmalige kosten van € 27.000,-- kunnen gedekt worden uit de te verwachten besparing op de uitkeringslasten Participatiewet.
Programma 2: Continueren Welzijn op recept (2.01) Dit programma ondersteunt inwoners met psychosociale problemen, eenzaamheid en overgewicht via welzijnstrajecten. Het voorkomt zorgkosten en verlicht de druk op huisartsen. Na 2026 vervalt financiering, daarom wordt € 30.000,-- structureel voorgesteld vanaf 2026 om het programma voort te zetten en uit te breiden. Lokaal Preventieakkoord en JOGG 2026 (2.02) Met het preventieakkoord en JOGG wordt ingezet op een gezonde leefstijl en het verkleinen van gezondheidsachterstanden. Voor de uitvoering is in 2026 €53.000 extra nodig naast GALA-middelen, om coördinatie en uitvoering van activiteiten te borgen. Zonder deze bijdrage is voortgang van de programma’s onzeker. Bijdrage nieuwbouw MFA (2.03) Op dit moment heeft er nog geen besluitvorming plaatsgevonden over het vervolg van de multifunctionele accommodatie in Daarle aangezien er nog een haalbaarheidsonderzoek loopt. We hebben daarom dit nieuw beleidsvoorstel niet financieel vertaald. Uitbreiding E-diensten Sociaal domein (2.04) De gemeente wil digitale dienstverlening verbeteren via E-diensten en het Inwonerportaal van Centric. Dit verhoogt snelheid, veiligheid en efficiëntie. Eenmalige kosten in 2026: € 126.000,-- structurele kosten vanaf 2027: € 48.000,--. Tegelijk wordt een structurele bezuiniging op personeelsinzet van € 48.000,-- voorgesteld.
Eén tegen eenzaamheid (2.06) Om de lokale aanpak tegen eenzaamheid in 2026 te continueren, wordt voorgesteld € 20.000,-- toe te voegen aan een reeds beschikbare € 8.500,--. Dit voorkomt terugval van initiatieven en behoudt samenwerking tussen partners, in afwachting van structurele financiering na 2026. 13
Programma 5: Licentie planningstool Planning.nl Openbare ruimte (5.01) Voor efficiëntere planning in het team Openbare Ruimte wordt de tool Planning.nl ingevoerd. Kosten: € 20.000,-- per jaar vanaf 2026. De tool vervangt Excel, biedt real-time inzicht en verlaagt fouten. Vanaf 2027 wordt een structurele bezuiniging op personeel van € 20.000,-- verwacht. Nieuwe woonwagenstandplaatsen (5.02) Vijf extra standplaatsen zijn nodig volgens beleid. In 2026-2027 wordt € 235.000,-- geïnvesteerd in aanleg en voorzieningen. Doel is wettelijke verplichtingen na te leven en het tekort te verkleinen. Structurele lasten vanaf 2028 bedragen € 11.000,-- per jaar. Uitvoering Groenbeleidsplan 2025-2035 (5.04) Op 8 juli 2025 is door uw raad het groenbeleidsplan vastgesteld. De uitvoeringskosten van het basis-scenario en van het plusscenario 4 ‘Groen doen we samen’ zijn meegenomen in deze programmabegroting. De bedragen zijn voor 2026: € 381.000,--, voor 2027: € 418.000,--, voor 2028: € 403.000,-- en voor 2029 en verder: € 430.000,--. Uitbreiding formatie 1 fte Coördinerend projectleider OR (5.07) Wegens toename van projecten binnen Openbare Ruimte wordt uitbreiding met 1 fte voorgesteld. De kosten van € 102.000,-vanaf 2026 worden voor de helft (€ 51.000,--) gedekt uit investeringsprojecten. De functie ondersteunt woningbouw, civiele techniek en herinrichting.
Programma 6: Incidentele subsidieverhoging Avedan voor inzet buurtbemiddeling (6.01) Voor het verminderen van burenruzies en woonoverlast wordt voor 2,5 jaar een extra subsidie aan Avedan voorgesteld. De inzet van vrijwilligers voorkomt escalaties en ontlast professionals. Gemeentelijke bijdrage: € 111.000,-- verdeeld over 2026-2028. Er wordt 25% gedekt door Reggewoon.
Programma 99: Sparen voor dekking exploitatielasten Renovatie/nieuwbouw Gemeentewerf (99.02) Voor de verouderde gemeentewerf wordt renovatie of nieuwbouw voorbereid. Om kapitaallasten te dekken wordt vanaf 2028 jaarlijks € 250.000,-- extra gereserveerd, oplopend tot € 1.000.000,-- vanaf 2031. Dit bouwt tijdig een reserve op zonder besluitvorming te vertragen. Tijdelijke personele inzet informatiebeheer (99.03) Door achterstanden in informatiebeheer is extra inzet nodig om te voldoen aan wetgeving en toezicht te voorkomen. Beoogd is een ‘groene’ beoordeling van de archiefinspectie. Voorgesteld wordt € 75.000,-- per jaar beschikbaar te stellen in 2026 en 2027. Doorontwikkeling interne controle (99.05) We willen de interne controle verbeteren wegens toegenomen wettelijke eisen zoals rechtmatigheidsverantwoording. Meer inzicht en grip zijn nodig voor risicobeheersing en procesverbetering. Voorgesteld wordt € 70.000,-- beschikbaar te stellen in 2026 en 2027.
Aanpassing voorziening riool en afval (n) De indexeringen en aangepaste budgetten hebben invloed op de kosten die we toerekenen aan de egalisatievoorzieningen voor riool- en afvalstoffenheffing. Dit heeft een negatief effect op de exploitatie.
Rente-ontwikkeling en financiering Voor de aankomende jaren staan veel investeringen gepland, hierdoor daalt ons schatkistsaldo wat leidt tot lagere renteopbrengsten. Daarnaast verwachten we nieuwe leningen aan te moeten trekken, welke een hogere rente hebben dan onze huidige leningen. Dit zorgt voor hogere lasten.
Interne doorbelastingen (p)
14
De doorbelasting van de uren en toerekening van overhead naar de grondexploitaties en investeringen zorgen voor voordelig effecten in de exploitatie. De lasten worden dan binnen een grondexploitatie en investering opgevangen en gaan mee in de reguliere afschrijvingsmethodiek.
WMO beschermd wonen (q) We ontvangen vanuit centrumgemeente Almelo een afrekening voor Bescherm Wonen. Dit wordt veroorzaakt door een hogere rijksbijdrage voor 2025 ten opzichte van de te verwachte werkelijke kosten. Gezien de hoogte van het bedrag en de zekerheid van ontvangst is dit bedrag opgenomen in de begroting.
Stelpost vrijval kapitaallasten (r) Een aantal investeringen voeren we later uit dan gepland. Daardoor ontstaan er tijdelijk lagere kapitaallasten. Deze ruimte hebben we als stelpost opgenomen. De investeringen vinden op een later moment alsnog plaats. In de exploitatie is hiervoor dekking beschikbaar. Zo voorkomen we onverwachte financiële tegenvallers.
Belastingmaatregelen (ab, ac) De indexatie van de verschillende tarieven is berekend op 6% met uitzondering van de onroerende zaakbelasting, en afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing. Over deze tarieven is een indexatie berekend van 2,8%.
Dekkingsmaatregelen (ba t/m be) Onze begroting is zonder de dekkingsmaatregelen niet sluitend voor begrotingsjaar 2026 en verder. We mogen conform de gestelde adviezen van de VNG en de begrotingsbrief van de provincie onze begroting sluitend maken. Sinds 2015 storten we jaarlijks een bedrag in de financieringsreserve (nu € 600.000,--) en in de VAR (nu € 50.000,--) om onze financieringspositie te verbeteren. Inmiddels is onze financieringspositie op een zodanig niveau dat deze stortingen niet meer nodig zijn (ba, bb). Het BTW compensatiefonds (BCF) kent een plafond over het deel dat gemeenten kunnen terugvragen. Als de aanvragen onder het plafond blijven wordt het restant uitgekeerd aan gemeenten. Een deel van deze vrijval ramen we en een ander deel houden we uit behoedzaamheid nog geen rekening mee (bc). Daarnaast dekken we incidentele voorstellen vanuit nieuw beleid ook uit de vrij aanwendbare reserve (bd). Het resterende tekort voor 2026 en 2027 dekken we ook uit de vrij aanwendbare reserve (be).
15
Financiële positie Een gezonde financiële positie van een gemeente voor een begrotingsjaar bestaat uit drie onderdelen: een sluitende begroting en meerjarenraming, een goede liquiditeits-solvabiliteitspositie en voldoende weerstandsvermogen. Om meer inzicht te krijgen op de liquiditeits- en solvabiliteitspositie, is de begroting en meerjarenraming vertaald naar een geprognotiseerde meerjarenbalans. Net als de balans in de jaarrekening geeft die inzicht in de ontwikkeling van onze bezittingen en schulden over de diverse jaren.
Prognose meerjarenbalans Activa Vaste Activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Stelpost lagere boekwaarde- vertraging investeringen Financiële vaste activa FVA: Kapitaalverstrekkingen FVA: Leningen FVA: Uitzettingen > 1 jaar Totaal vaste activa Vlottende Activa Voorraden VR: Bouwgronden in exploitatie VR: Overige voorraden Uitzettingen met rentetyp. looptijd < 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal vlottende activa Totaal activa Passiva Vaste Passiva Eigen Vermogen Begrote exploitatieteoverschotten en -tekorten (cumulatief) Stelpost inzet reserve gelabelde middelen Voorzieningen Langlopende schulden Totaal vaste passiva Vlottende Passiva Netto vlott. schulden met rentetyp. looptijd < 1 jaar Overlopende passiva Totaal vlottende passiva Totaal passiva
Realisatie Ultimo 2024
Begroting Ultimo 2025
Begroting Ultimo 2026
MJR Ultimo 2027
bedragen x € 1.000 MJR MJR Ultimo Ultimo 2028 2029
1.305 119.041 6.116 137 5.916 63 126.462
1.345 134.891 - 5.000 12.993 137 12.861 -5 144.229
1.224 146.710 - 7.000 13.186 137 13.054 -5 154.119
1.107 159.147 - 11.000 13.377 137 13.245 -5 162.631
991 156.862 - 4.000 13.225 137 13.094 -5 167.078
893 157.614 - 1.000 11.066 137 10.934 -5 168.573
1.102 1.077 25 59.331 1.015 8.627 70.076
800 775 25 35.296 1.000 7.000 44.096
- 101 - 126 25 19.133 1.000 6.000 26.032
515 490 25 3.700 1.000 6.000 11.215
618 594 25 3.700 1.000 6.000 11.318
435 410 25 3.700 1.000 6.000 11.135
196.538
188.325
180.151
173.846
178.396
179.709
58.787
54.273
12.734 103.338 174.858
- 500 11.785 103.338 168.895
53.294 70 - 1.500 12.073 97.785 161.721
51.709 70 - 2.500 7.199 94.463 150.941
51.580 - 2.485 - 3.500 7.081 99.283 151.959
51.837 - 5.445 - 4.500 6.944 105.237 154.074
6.430 15.250 21.680
6.430 13.000 19.430
6.430 12.000 18.430
11.905 11.000 22.905
16.437 10.000 26.437
15.635 10.000 25.635
196.538
188.325
180.151
173.846
178.396
179.709
Vaste activa Als we de cijfers vergelijken met de laatst vastgestelde balans van de jaarrekening 2024, dan zien we de boekwaarde van de vaste activa op papier zal stijgen met ruim € 35 miljoen tot € 161 miljoen eind 2026. De uitvoering van de geplande investeringen hangt mede af van externe factoren. Daarom hebben wij een stelpost lagere boekwaarde opgenomen, rekening houdend met mogelijke vertraging van investeringen. Momenteel heeft uw raad diverse wijk- en dorpsonderzoeken lopen, evenals naar de bouw van een nieuwe werf, herinrichting van het Huis voor Cultuur en Bestuur, maatschappelijke accommodaties, etc. De kosten van de onderzoeken zijn gedekt en gefinancierd, maar voor uitvoering van hieruit volgende wensen is nog geen krediet of budgettaire ruimte gemaakt in de meerjarenbegroting. Dit komt pas in beeld als uw raad kredieten beschikbaar stelt, waarbij u uitdrukkelijk meegegeven wordt de budgettaire gevolgen ook structureel te dekken en de meerjarige tekorten niet verder te laten oplopen. We vragen u dan ook een zorgvuldige afweging te maken in de projecten. 16
Investeringsniveau Investeringen 2026-2029 Uitgaven Begraafplaats Rioleringen (VGRP) Rijksweg N35 c.a. Mobiliteits- en fietsvisie Groen-Blauw Kuperserf Reconstructie Wierdensestraat Fietspad Helmkruidlaan Verkeersregelinstallaties Openbare verlichting Investeringsprogramma wegen Straatreiniging Klimaatadaptatie Speelvoorzieningen Onderwijshuisvesting Ravijn Sportvelden aanleg en renovatie (kunstgras + natuurvelden) Sport - groot materieel Sport -gebouwen Afvalinzameling Automatisering Huisvesting - Huis voor Cultuur en Bestuur Inrichting Huis voor Cultuur en Bestuur Theater ZINiN Interne uren Woonwagenstandplaatsen Nieuwbouw/verduurzaming Vrugtenveen Aanschaf tractiemiddelen Subtotaal uitgaven Inkomsten Fietspad Helmkruidlaan Rijksweg N35 c.a. Bijdragen in wegen Groen-Blauw Kuperserf Subtotaal inkomsten Totaal
bedragen x € 1.000 MJR MJR 2028 2029
Begroting 2026
MJR 2027
- 828 - 600 - 400 - 688 - 100 - 150 - 890 - 280 - 200 - 259 - 7.150 - 40 - 35 - 749 - 460 - 245 - 105 - 585 - 1.159 - 144 - 355 - 15.422
- 270 - 3.349 - 6.507 - 400 - 1.214 - 100 - 1.053 - 1.009 - 686 - 259 - 8.727 - 60 - 40 - 50 - 175 - 1.144 - 613 - 95 - 585 - 300 - 1.107 - 92 - 100 - 553 - 28.486
- 118 - 1.248 - 400 - 460 - 215 - 536 - 259 - 70 - 35 - 310 - 466 - 65 - 100 - 1.052 - 355 - 5.689
- 30 - 1.271 - 500 - 3.240 - 600 - 130 - 536 - 259 - 70 - 35 - 100 - 300 - 400 - 65 - 969 - 375 - 8.880
20 416 436
469 7.379 7.848
-
-
- 14.986
- 20.638
- 5.689
- 8.880
Het begrotingsjaar 2026 en de bijbehorende budgetten worden vastgesteld door uw raad. De budgetten in de meerjarenraming 2027-2029 worden niet vastgesteld. Het belangrijkste doel van de meerjarenraming is een doorrekening van het beleid dat in de begroting is opgenomen, het geeft daarmee inzicht in de financiële consequenties. Dit sluit aan op de regelgeving (BBV). De nu in de begroting opgenomen investeringsbudgetten voor 2026 zijn enerzijds budgetten die uw raad al in eerdere begrotingsjaren heeft vastgesteld en die zijn doorgeschoven en anderzijds budgetten die nog niet zijn vastgesteld (met name budgetten die vanuit de meerjarenraming komen). De nog niet vastgestelde budgetten zijn opgenomen in onderstaande tabel. Met het vaststellen van de begroting 2026 stelt uw raad ook deze budgetten vast. Deze budgetten komen met name voort uit beleidsplannen (bv. de speelruimtevisie) of uit vervangingsschema’s (bv. tractiemiddelen en meubilair).
17
Investeringsbudgetten 2026 die nog niet eerder door de raad zijn vastgesteld Uitgaven 03 Onderwijs Cultuur en sport IHP - Nieuwbouw VSO Elimschool Integraal huisvestingsplan onderwijs/calam Renovatie natuurgras voetbalveld Vervanging veeg/verticuteermachine sport Theatertechniek - afstopping en tribune Theatertechniek - fase 2 licht Theaterfoyer - Vervanging meubilair Subtotaal programma 3
Begroting 2026
- 335 - 150 - 40 - 35 - 185 - 125 - 150 - 1.020
04 Mobiliteit en bereikbaarheid Vervanging wegen Uitvoering mobiliteits- en fietsvisie Klimaatadaptieve maatregelen Vervanging gemalen Vervanging riolering Vervanging veegmachine Ravo (straatreiniging) Vervanging Pick-Up met veegvuilopbouw
- 456 - 400 - 200 - 150 - 100 - 215 - 65
Subtotaal programma 4
- 1.586
05 Woon en leefomgeving Speelruimtevisie - investeringen Uitbreiding volumecontainers afvalbrengpunt Aanleg w.w.standplaatsen Subtotaal programma 5
- 259 - 100 - 144 - 503
06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Begrote uren investeringen Subtotaal programma 6
- 1.159 - 1.159
99 Overhead Investeringen ICT Vervanging Gebouwenbeheersysteem (GBS) Calamiteitenbudget gem. accomodaties Vervanging tractiemiddelen Lounge - vervanging meubilair Renovatie archiefruimte HvCB Subtotaal programma Overhead
- 360 - 100 - 65 - 355 - 75 - 30 - 985
Subtotaal uitgaven
- 5.253
Inkomsten Subtotaal inkomsten
-
Totaal
- 5.253
Voorraden De boekwaarden van de voorraden zijn in de afgelopen jaren sterk gedaald doordat de ‘oude’ grondexploitaties op hun eind lopen. In 2025 worden weer enkele exploitaties afgesloten. Ondertussen loopt de nieuwe exploitatie De Grave Haarle voortvarend en wordt onderzoek gedaan naar andere locaties voor toekomstige ontwikkeling van bedrijventerreinen en woningbouwlocaties. In 2025 zijn de meeste kavels uit de eerste fase van De Grave geleverd en wordt uitgifte van fase 2 in 2026 verwacht. Voor alle lopende projecten worden kosten gemaakt voor bouw- en woonrijp maken. Inmiddels zijn er diverse Wvg’s gevestigd op gebieden in en rond kernen in onze gemeente. Dit om eigen grondexploitaties te kunnen ontwikkelen om aan de woningbehoefte (Routekaart naar 1.000 woningen) en de behoefte aan bedrijventerreinen te kunnen voldoen in de toekomst. Er zijn in 2025 diverse voorbereidingskredieten beschikbaar gesteld om te kunnen onderzoeken of hier grondexploitaties kunnen komen: is dit op alle terreinen haalbaar? Op het moment dat uw raad hier grondexploitaties voor vaststelt en de kredieten beschikbaar stelt, kunnen de gronden verworven worden en de terreinen (al dan niet gefaseerd) bouwrijp gemaakt worden. Ten opzichte van de ‘oude’ grondexploitaties hebben we in de huidige tijd echter ook te maken met 18
stikstofrestricties en netcongestie. Welke investeringen voor nieuwe exploitaties nodig zijn, is nog niet bekend en/of ze zijn nog niet vastgesteld en daardoor komen ze niet voor in de meerjarenbalans. Zeker is echter dat in de toekomst de waarde in de balans zal toenemen en dat hiervoor nieuwe geldleningen moeten worden aangetrokken.
Reserves en voorzieningen Realisatie Ultimo 2024
Begroting Ultimo 2025
Begroting Ultimo 2026
MJR Ultimo 2027
bedragen x € 1.000 MJR MJR Ultimo Ultimo 2028 2029
2.625 35.240 20.922 58.787
70 31.864 22.340 54.273
70 31.254 21.971 53.294
70 30.297 21.413 51.779
- 2.485 30.321 21.259 49.095
- 5.445 30.439 21.398 46.393
Voorzieningen Voorzieningen personeel Voorzieningen van derden verkregen middelen Onderhoudsvoorzieningen Overige voorzieningen Totaal Voorzieningen
5.154 4.173 2.237 1.169 12.734
5.099 3.809 2.237 640 11.785
5.186 4.039 2.237 610 12.073
162 4.227 2.237 572 7.199
162 4.109 2.237 572 7.081
162 3.973 2.237 572 6.944
Totaal
71.520
66.057
65.367
58.978
56.176
53.337
Reserves en voorzieningen Reserves Rekeningsaldo Algemene Reserve Bestemmingsreserves Totaal Reserves
Algemene reserves Ten opzichte van de primitieve begroting 2025 (eindstand € 29,8 miljoen) zijn de algemene reserves met € 1,5 miljoen gestegen naar € 31,3 miljoen. De stijging wordt veroorzaakt door toevoeging van de positieve resultaten van de najaarsrapportage 2024 en de jaarrekening 2024. Daar tegenover staan onttrekkingen waarbij dekking vanuit de VAR is gevonden voor het nadelige saldo van de bestuursrapportage 2025, de herinrichting van de raadzaal en hal, incidentele nieuw beleid uit deze begroting 2026 en dekking van het tekort 2026 en 2027. Bestemmingsreserves De bestemmingsreserves zijn, ten opzichte van de begroting 2025 met € 4,7 miljoen gestegen tot € 22,0 miljoen ultimo 2026 door mutaties in de reserve Armoede- en schuldenaanpak, de reserve Uitkeringen Participatiewet, IOAW en IOAZ, reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid, reserve Wachtgelden huidige wethouders, reserve Invoeringskosten Omgevingswet, reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne), reserve Gelabelde middelen en de reserve Kapitaallasten. Voorzieningen De verwachte hoogte van de verschillende voorzieningen bedraagt ultimo 2026 € 12,1 miljoen. We zien een stijging van € 1,2 miljoen ten opzichte van de begroting 2025, door stortingen in de voorzieningen APPA, de voorziening Egalisatie rioolheffing, de voorziening Onderhoud wegen en de voorziening Onderhoud kunstwerken.
Meerjarig laten de voorzieningen personeel een daling zien door de overheveling van middelen van de voorzieningen APPA naar het pensioenfonds ABP. De meerjarige fluctuaties bij de voorzieningen van derden verkregen middelen betreffen de egalisatievoorzieningen voor riool en afval.
19
Stand van de reserves bedragen x € 1.000 MJR MJR Ultimo Ultimo 2028 2029
Realisatie Ultimo 2024
Begroting Ultimo 2025
Begroting Ultimo 2026
MJR Ultimo 2027
2.625 2.625
70 70
70 70
70 70
- 2.485 - 2.485
- 5.445 - 5.445
Algemene Reserve Vrij aanwendbare reserve Financieringsreserve Bufferreserve grondexploitatie Totaal Algemene Reserve
21.676 9.422 4.142 35.240
17.700 10.022 4.142 31.864
17.091 10.022 4.142 31.254
16.133 10.022 4.142 30.297
16.158 10.022 4.142 30.321
16.276 10.022 4.142 30.439
Bestemmingsreserves Reserve Armoede- en schuldenaanpak Reserve Uitkeringen Participatiewet, IOAW en IOAZ Reserve Groenrenovaties Reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid Reserve Kunst Reserve Rood-voor-rood Reserve Reconstructie plattelandsvernieuwing Reserve Wachtgelden huidige wethouders Reserve Co-financieringsfonds N35 Reserve Invoeringkosten Omgevingswet Reserve Revolverend fonds energiewerkgroepen Reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne) Reserve Gelabelde middelen Reserve Kapitaallasten Totaal Bestemmingsreserves
908 1.245 7 195 124 80 136 300 741 1.789 120 6.460 4.950 3.866 20.922
797 1.245 7 245 25 80 136 400 741 1.412 120 6.231 7.131 3.770 22.340
648 1.245 7 295 25 80 136 500 741 1.101 120 6.139 7.375 3.558 21.971
615 1.245 7 345 25 80 136 600 741 818 120 6.113 7.221 3.346 21.413
583 1.245 7 395 25 80 136 700 741 548 120 6.096 7.449 3.134 21.259
583 1.245 7 445 25 80 136 800 741 278 120 6.088 7.928 2.922 21.398
Totaal
58.787
54.273
53.294
51.779
49.095
46.393
Reserves Rekeningsaldo Reserve Rekeningsaldo te bestemmen Totaal Rekeningsaldo
In de tabel ziet u per reserve de stand in de afgelopen en aankomende jaren. Als de stand verandert ten opzichte van het voorgaande jaar, betekent dit dat er een mutatie plaatsvindt of heeft plaatsgevonden (storting of onttrekking). De grootste mutaties (> € 50.000,--) lichten we hieronder toe. VAR In de VAR storten we € 122.000,-- voor Generatiepact en onttrekken we € 138.000,-- voor de Vitaliteitsregeling. Daarnaast onttrekken we € 317.000,-- voor de dekking van incidenteel nieuw beleid 2026 en € 247.000,-- voor de dekking van het begrotingstekort. Reserve Armoede- en schuldenaanpak Uit de reserve Armoede- en schulden aanpak wordt € 116.000,-- onttrokken ten behoeve van het amendement voor wijziging referteperiode en inkomensgrens individuele inkomenstoeslag. Ook wordt er € 33.000,-- onttrokken voor het project jongeren en geldzorgen. Reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid In de reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid wordt de jaarlijkse storting gedaan van € 50.000,--. Reserve Wachtgelden huidige wethouders De structurele storting van € 100.000,-- in de reserve is bedoeld voor toekomstige wachtgeldverplichtingen. Reserve Invoeringskosten Omgevingswet De middelen uit de reserve Invoeringskosten Omgevingswet zijn verdeeld naar diverse budgetten binnen de exploitatie vanwege het beëindigen van het programma Implementatie Omgevingswet.
De budgetten worden ingezet voor de uitvoer van concrete projecten (omgevingsvisie en omgevingsplan) in de lijn. Voor 2026 gaat het om een onttrekking van € 331.000,--. De middelen Wet kwaliteitsborging bouw uit het gemeentefonds van € 21.000,-- zijn gestort in de reserve. 20
Reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne) Uit deze reserve wordt een totaalbedrag van € 92.000,-- onttrokken voor de meerkosten van particuliere huur statushouders en voor huurderving Reggewoon. Reserve Gelabelde middelen De middelen die de gemeenteraad voor bepaalde zaken wil inzetten staan in deze reserve geparkeerd. Daarnaast wordt de reserve ingezet voor budgetoverhevelingen. Uit het gelabelde budget voor het opstellen en uitvoeren routekaart woningbouw wordt voor 2026 € 125.000,-- onttrokken. De stortingen in deze reserve zijn een uitwerking van de nota Investeren, waarderen en afschrijven 2024. Hier zijn lagere kapitaallasten berekend en de vrijgekomen middelen worden gereserveerd om toekomstige investeringen zonder vervangingsplicht uit te dekken. Dit kan dan via een storting in de reserve Kapitaallasten. Reserve Kapitaallasten Van een aantal investeringen uit het verleden die niet vervangen hoeven te worden, worden de kapitaallasten gedekt uit deze reserve. De storting in de reserve betreft de rente hierover. De onttrekking is de rente en afschrijving over deze investeringen. Geactiveerde voorzieningen Naast de voorzieningen, die we als passiva presenteren, zijn er ook voorzieningen die we aan de activakant in mindering brengen op het betreffende onderdeel. Om u een beeld te schetsen, vermelden wij deze geactiveerde voorzieningen.
Geactiveerde voorzieningen Geactiveerde voorzieningen Voorziening Toekomstige verliezen grondexploitatie-activa Voorziening Dubieuze debiteuren algemeen Voorziening Dubieuze debiteuren PW, IOAW en IOAZ Voorziening Dubieuze debiteuren BBZ Totaal Geactiveerde voorzieningen Totaal
Realisatie Ultimo 2024
Begroting Ultimo 2025
Begroting Ultimo 2026
MJR Ultimo 2027
bedragen x € 1.000 MJR MJR Ultimo Ultimo 2028 2029
315 244 492 5 1.056
322 243 492 5 1.061
328 241 492 5 1.066
335 240 492 5 1.071
341 239 492 5 1.077
348 237 492 5 1.082
1.056
1.061
1.066
1.071
1.077
1.082
Op de geactiveerde voorzieningen wordt aanspraak gemaakt als de verwachte verliezen zich daadwerkelijk voordoen. Voor de voorzieningen dubieuze debiteuren is het lastig om meerjarig een inschatting te geven van het verloop. De voorzieningen brengen we op het moment van de jaarrekening op peil.
21
Langlopende geldleningen Het bedrag aan opgenomen langlopende geldleningen daalt vanaf 2016. De komende meerjarenperiode verwachten we vanaf 2027 nieuwe leningen te moeten aantrekken. De huidige doorkijk geeft aan dat we ultimo 2029 een langlopende schuld hebben van € 105,2 miljoen. Dit is gebaseerd op een jaarlijkse investering in (materiële) vaste activa van circa € 13 miljoen per jaar. In de jaren na 2028 verwachten we een toenemende financieringsbehoefte door de investeringsopgave. De afgelopen jaren is het saldo in de schatkist fors opgelopen; hieruit wordt de primaire financieringsbehoefte van de investeringspiek in 2025, 2026, 2027 gedekt. In hoeverre de financieringsbehoefte in 2027 en 2028 daadwerkelijk moet worden ingevuld, hangt voor een groot gedeelte af van de uitvoering van investeringen in vaste activa of voorraden grond. Of we volgens planning kunnen investeren, is afhankelijk van voldoende personele capaciteit in onze eigen ambtelijke organisatie, maar ook bij derde partijen. De krapte op de arbeidsmarkt speelt ons parten. Ook beschikbaarheid van nutsvoorzieningen en inzet van nutsbedrijven is momenteel een beperkende factor, buiten onze invloedssfeer. Verder is regelgeving vanuit de stikstofproblematiek een remmende factor.
De extra rijksinkomsten in de coronaperiode, de positieve jaarrekeningresultaten, de voorspoedige verkopen in de grondexploitaties en de voorschotten op subsidies (waarvan de uitgaven nog niet gedaan zijn) hebben een positieve invloed gehad op onze financieringspositie. We zien ook dat projecten op het gebied van verduurzaming, infrastructuur en onderwijs extra financiële middelen zullen vragen. En niet in de laatste plaats de inzet van middelen in nieuwe gemeentelijke grondexploitaties. Als de huidige prijsstijgingen doorzetten, zal dit zich vertalen in een hoger investeringsniveau. Het huidige meerjarenbeeld laat tekorten in de toekomst zien, waardoor onze reservepositie vermindert en we als gevolg hiervan extra leningen moeten aantrekken. In hoeverre dit leidt tot een extra financieringsvraag is afhankelijk van veel factoren, waaronder de ontwikkeling van de gemeentefonds uitkering.
Uitzettingen met rentetypische looptijd < 1 jaar Het betreft hier voor een groot deel het overtollige geld dat we hebben uitgezet bij de schatkist. Bij de omzetting van de geldleningen in het voorjaar van 2020 kon niet worden voorzien dat er veel kavels zouden worden verkocht en evenmin dat de uitvoering van investeringen achter zouden blijven door de krapte op de arbeidsmarkt waardoor de uitvoering achterblijft. Het liquiditeitsoverschot moeten we in de zogenaamde schatkist van het Rijk wegzetten, maar is altijd op te nemen. Bij het verwachte uitgavenpatroon voor de komende jaren zullen deze middelen toereikend zijn tot en met 2027. Daarna zullen we nieuwe kort lopende en langlopende geldleningen aan moeten trekken.
Overige balansposten De overige balansposten (kortlopende vorderingen, liquide middelen en overige vlottende passiva) zijn sterk afhankelijk van incidentele, toevallige factoren, zoals het exacte moment waarop rekeningen worden betaald en inkomsten worden ontvangen. We zijn in onze meerjarenbalans ervan uitgegaan dat de ontvangen voorschotten zullen worden ingezet en daardoor zal de overlopende passiva afnemen. Overige bedragen worden op een constant niveau begroot.
Conclusie balanspositie Door de grote investeringen die het afgelopen decennium zijn gedaan en de leningen die daarvoor moesten worden afgesloten, was onze solvabiliteit laag. Door het beperken van het investeringsniveau en het aanvullen van de algemene reserves is die solvabiliteit verbeterd. We zien dat het opheffen van het investeringsplafond in combinatie met de telkens meevallende jaarrekeningresultaten leidt tot meer ruimte voor wensen en investeringen. De langjarige tekorten in de exploitatie zorgen wel voor onzekerheid in de meerjarenbalans en de reservepositie. Hoewel de solvabiliteit nu nog prima is, zien we dat al in de meerjarenbalans terug. Daarom wordt een plan uitgewerkt om te komen tot een sluitende meerjarenraming bij de begroting 2027.
22
Vennootschapbelasting Vanaf 2016 zijn gemeenten belastingplichting voor de vennootschapbelasting (Vpb) voor ondernemersactiviteiten. De gemeentelijke grondexploitaties vallen hier in principe ook onder, indien zij winstgevend zijn. De Vpb is een winstbelasting. Voor het onderdeel grondexploitatie is nu duidelijk dat we voor de jaren t/m 2023 niet fiscaal winstgevend zijn geweest, gezien de vele verliezen die er op de destijds nog lopende grondexploitaties zijn genomen. Hierover hebben we overleg gevoerd met de belastingdienst en die is akkoord met het standpunt dat we “niet door de ondernemerspoort” komen. We hoeven dus ook geen vennootschapsbelasting af te dragen. Of we bij de grondexploitaties in de toekomst winstgevend zullen zijn, is afhankelijk van de dan geldende resultaatverwachtingen. Op het moment dat we per saldo op de grondexploitaties winstgevend zijn moet er ook een fiscale openingsbalans worden opgesteld. We zijn in gesprek met de fiscus over de mogelijke vennootschapsbelastingplicht in de jaren erna. Ongeacht de uitkomst blijven hierover met de fiscus in overleg. De fiscus slaat de gemeenten aan voor de ontvangen middelen wegens reclame-inkomsten op lantaarnpalen, abri’s en rotondes en over 1% van de opbrengsten van huishoudelijke afvalstromen moet ook vennootschapsbelasting worden afgedragen.
Hiervoor hebben we in de begroting meerjarig een stelpost opgenomen van € 15.000,--, gebaseerd op een Vpb-percentage van 19% over de ‘winst’.
Incidentele baten en lasten Niet alle baten en lasten keren jaarlijks terug; een deel is van incidentele aard. Voor een goed beeld van de financiële positie is het daarom van belang dat we de begroting corrigeren voor dit soort incidentele zaken. Ook het toezicht vanuit de provincie Overijssel is gericht op het duurzaam financieel evenwicht van de begroting en bijbehorende meerjarenraming van gemeenten. Een van de toetspunten is het materieel evenwicht. Dit betekent dat de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. De structurele baten dienen dus gelijk of hoger te zijn dan de structurele lasten.
23
bedragen x € 1.000 Incidentele baten en lasten Incidentele lasten 01 Werk, economie en inkomen Gemeentelijke opvang Oekraïners Leefgeld Oekrainers en particuliere opvang Individuele inkomenstoeslag Project jongeren en geldzorgen Huisvesting statushouders Bijdrage Leaderprojecten Verlening pilot verruiming lokale bijverdienregeling Participatiewet* 02 Jeugd en Wmo Buurtbemiddeling door Avedan* Een tegen eenzaamheid* Extra inzet Oekraïene opvang Welzijn op recept (GALA) Volksgezondheid - Lokaal preventieakkoord * Volksgezondheid - JOGG* 03 Cultuur, onderwijs en sport Huur tijdelijke huisvesting Marijkeschool IHP: Onderzoek basisscholen Kruidenwijk Lokaal Sportakkoord (GALA) Houtsnippers 't Ravijn - laatste jaar vóór ingebruikname warmtepomp
Begroting 2026
MJR 2027
- 4.288 - 144 - 116 - 33 - 75 - 55 -
- 4.288 - 144
- 61 - 20 - 25 - 29 - 10 - 43
- 57
- 30 - 22 - 67
- 33
MJR 2028
MJR 2029
- 33
- 55
- 29
- 25
- 31
04 Mobiliteit en bereikbaarheid 05 Woon en leefomgeving Aankoop bomen
- 88
06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Stelpost Rijksvoornemens: inzet DU bibliotheken Toegerekende rente lening HMO Kwaliteitsverbetering VTH - Toetsing medewerkers*
- 107 18 - 35
99 Overhead Renovatie liften* Informatieveiligheid - Implementatie BIO2/NIS2 maatregelen Uitbreiding eDiensten sociaal domein - implementatie* Tijdelijke inzet op informatiebeheer* Inzet WOO middelen - softwarepakket Doorontwikkeling interne controle*
- 150 - 126 - 75 - 62 - 70
- 150
Totaal incidentele lasten
- 5.713
- 4.948
Incidentele baten 01 Werk, economie en inkomen Normvergoeding gemeentelijke opvang Oekrainers Rijksvergoeding particuliere opvang Oekrainers Reserve Armoede- en schuldenaanpak - individuele inkomenstoeslag Reserve Armoede- en schuldenaanpak - jongeren en geldzorgen Reserve Statushouders en ontheemden - huisvesting
4.288 144 116 33 75
4.288 144 33
33
02 Jeugd en Wmo Buurtbemiddeling door Avedan - bijdrage Reggewoon* Welzijn op recept (SPUK GALA) Beschermd Wonen - afrekening 2025
15 29 347
14
7
03 Cultuur, onderwijs en sport Lokaal Sportakkoord (SPUK GALA)
22
24
- 20
- 22
- 13
- 70
- 75 - 70 - 84
- 83
04 Mobiliteit en bereikbaarheid 05 Woon en leefomgeving 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Rente op uitstaande gelden bij schatkist Rente over uitstaand geld bij HMO
313 61
51 61
61
13
Totaal incidentele baten
5.443
4.591
101
13
Totaal
- 270
- 357
17
- 70
99 Overhead -
Van de posten groter dan € 50.000,-- lichten we hieronder toe waarom ze incidenteel van aard zijn. De posten met een * zijn reeds in dit hoofdstuk toegelicht bij de onderdelen ‘autonome ontwikkelingen’ of ‘nieuw beleid’. Gemeentelijke opvang Oekraïners inclusief leefgeld en particuliere opvang Ook in 2026 zijn er opvangplekken voor Oekraïners beschikbaar in onze gemeente. De inkomsten en uitgaven voor zowel huisvesting als leefgeld zijn voor de jaren 2026 en 2027 budgettair neutraal geraamd. Ter dekking van de uitgaven ontvangen we een specifieke uitkering. Individuele inkomenstoeslag De doelgroep die in aanmerking komt voor de individuele inkomenstoeslag is in 2026 groter door wijziging van de inkomensgrens en de referteperiode. Huisvesting statushouders Voor de meerkosten van particuliere huur van woningen is incidenteel geld beschikbaar gesteld vanuit de reserve Statushouders en ontheemden. Bijdrage Leaderprojecten Tot 2028 is er extra budget beschikbaar gesteld voor leaderprojecten. Na 2027 dient dit opnieuw te worden herzien. Houtsnippers het Ravijn – zwem sport zorg Zwembad het Ravijn wordt verwarmd door twee houtgestookte ketels. De houtsnippers hiervoor komen in principe uit onze eigen gemeente. Het is gebleken dat onze eigen snippers te vochtig zijn om te worden gebruikt. We moeten daarom gedroogde houtsnippers bijkopen.
We zijn momenteel bezig met het project om het Ravijn te verduurzamen, waarbij de houtkachels worden vervangen door warmtepompen. Dit is het laatste jaar waarin we extra houtsnippers nodig hebben. Aankoop bomen Dit bedrag gaan we gebruiken voor het aankopen van 4.000 bomen en 2 km heggen extra. We nemen hiervoor de tijd tot en met 2026. Stelpost Rijksvoornemens: Inzet DU bibliotheken Er wordt een wettelijke zorgplicht voor gemeenten ingevoerd ten aanzien van de openbare bibliotheek. Voor het uitvoeren van deze taak zullen gemeenten vanaf 2027 een structurele bijdrage via het gemeentefonds ontvangen Vooruitlopend op deze structurele middelen ontvangen we van het Rijk voor de jaren 2025 en 2026 financiële middelen om de opgebouwde bibliotheekcapaciteit voort te zetten en de bestaande bibliotheken te verbeteren. Bij het opstellen van deze begroting was er nog geen subsidie aangevraagd door Zinin, vandaar dat de middelen nog ‘geparkeerd’ staan op de stelpost Rijksvoornemens. 25
Inzet WOO middelen – softwarepakket Voor het implementeren van een softwarepakket voor WOO zijn eenmalig middelen nodig. Beschermd Wonen afrekening 2025 De afrekening Beschermd Wonen vanuit centrumgemeente Almelo wordt veroorzaakt door een hogere rijksbijdrage voor 2025 ten opzichte van de te verwachten werkelijke kosten. Het Rijk heeft het voornemen het financieringsmodel te wijzigen van een historisch naar een objectief verdeelmodel wat consequenties zal hebben voor de hoogte van de rijksbijdrage. Deze wijziging is gekoppeld aan de Wet woonplaatsbeginsel voor beschermd wonen die per 1-1-206 zou ingaan maar opnieuw is uitgesteld. Rente op uitstaande gelden bij schatkist Onze liquide middelen moeten verplicht geparkeerd worden bij de schatkist van het Rijk. We ontvangen hiervoor een rente vergoeding. Voor 2026 is dit een bedrag van € 300.000,-- en voor 2027 € 50.000,--. Rente over uitstaand geld bij HMO In 2024 hebben wij een lening verstrekt aan HMO, waarvoor wij rente ontvangen.
Structureel resultaat Incidentele lasten mogen worden gedekt door incidentele baten, waaronder ook onttrekkingen aan de reserve, en door structurele baten. Onderstaand overzicht laat een structureel negatief resultaat zien. Voor de jaren 2026 en 2027 dekken we het tekort voor elk jaar éénmalig uit de VAR. bedragen x € 1.000 Begroting 2026