Bijlage 1 Gemeenterekening 2023 incl controleverklaring

G EM EEN TEREKENING

20 23

Dit is een uitgave van de

Willem Alexanderstraat 7

Telefoon: (0548) 630 000

gemeente Hellendoorn:

7442 MA Nijverdal

Fax:

(0548) 610 505

juli 2024

Postbus 200

Email:

gemeente@hellendoorn.nl

7440 AE Nijverdal

Website: www.hellendoorn.nl

2

Inhoudsopgave 1. INLEIDING

5

2. FINANCIËLE HOOFDLIJN

10

3. PROGRAMMA'S Programma 1:

Werk, economie, recreatie en inkomen

26

Programma 2:

Jeugd en Wmo

35

Programma 3:

Cultuur, onderwijs en sport

42

Programma 4:

Mobiliteit en bereikbaarheid

49

Programma 5:

Woon- en leefomgeving

57

Programma 6:

Bestuur, veiligheid en dienstverlening

65

Programma:

Overhead

73

4. PARAGRAFEN Paragraaf 1:

Lokale heffingen

76

Paragraaf 2:

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

86

Paragraaf 3:

Onderhoud kapitaalgoederen

99

Paragraaf 4:

Financiering

107

Paragraaf 5:

Bedrijfsvoering

114

Paragraaf 6:

Verbonden partijen

121

Paragraaf 7:

Grondbeleid

128

Paragraaf 8:

Informatieveiligheid en privacy

139

Paragraaf 9:

Duurzaamheid

142

Paragraaf 10:

Trends en ontwikkelingen

145

Paragraaf 11:

Open overheid

148

5. BALANS, PROGRAMMAREKENING EN TOELICHTING

150

Balans per 31 december 2023

155

Balansstructuur

157

Toelichting op de balans

158

Single Information Single Audit (SISA)

182

3

6. OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN

187

Totaal van alle programma’s en mutaties in reserves

188

Overzicht van baten en lasten per taakveld

189

Incidentele baten en lasten

194

Toelichting op het overzicht van baten en lasten

198

7. RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING

220

8. CONTROLEVERKLARING

223

9. BIJLAGEN

233

Bijlage 1

Kerngegevens

234

Bijlage 2

Overzicht van baten en lasten

236

Bijlage 3

Realisatie taakvelden per programma

242

Bijlage 4

Beleidsindicatoren

244

Bijlage 5

Reserves en voorzieningen

245

Bijlage 6

Collegeprogramma

247

4

Inleiding

5

INLEIDING

voor een azc in de gemeente Hellendoorn. In het eerste kwartaal van 2024 wordt een besluit genomen over de

Door landelijke ontwikkelingen is in 2023 niet alles

locatie, waarna de procedure door het Centraal Orgaan

gegaan zoals we gepland hadden. Denk hierbij aan de

opvang Asielzoekers (COA) wordt opgestart.

val van het kabinet Rutte IV, krapte op de arbeidsmarkt en uitstel van de Omgevingswet. Desondanks zaten

De oorlog in Oekraïne was in 2023 nog niet voorbij.

wij als gemeente Hellendoorn niet stil: het collegepro-

Wij zijn dit jaar doorgegaan met het opvangen van

gramma is opgesteld (en voor een deel uitgevoerd) en

Oekraïnse vluchtelingen. In 2023 vingen wij 230

de meeste acties uit de programmabegroting zijn uit-

Oekraïense vluchtelingen op.

gevoerd. Ook zijn diverse kaders vastgesteld (bijvoorbeeld ‘Windenergie in Hellendoorn’). In deze gemeen-

Implementatie omgevingswet

terekening staan wij hierbij stil. Wij sluiten het jaar af

De Omgevingswet is in 2023 voor de vijfde keer uitge-

met een positief saldo van € 3,6 miljoen. Dit is voor

steld, tot 1 januari 2024. Om op die manier gemeenten

nu goed nieuws, vooral voor het verstevigen van onze

en het bedrijfsleven voldoende tijd te geven voor de

reserves, maar tegelijkertijd realiseren we ons ook dat

voorbereiding van deze wet. Deze voorbereidingen

er financieel lastige jaren in het verschiet liggen.

vonden in 2023 in de gemeente Hellendoorn plaats. De juiste kennis is vergaard, de verordeningen zijn aan-

Maatschappelijke opgaven

gepast en de werkprocessen zijn geoptimaliseerd. Als

De wereld waarin wij leven wordt steeds dynamischer

gevolg van de vertraging van de inwerkingtreding van

en complexer. Denk hierbij aan de voortdurende oorlog

de Omgevingswet, is het opstellen van een omgevings-

in Oekraïne, de stijgende inflatie, de opkomst van AI

visie voor de gemeente Hellendoorn uitgesteld naar

en de verregaande digitalisering. Dit zorgt telkens voor

2024-2025.

(nieuwe) maatschappelijke vraagstukken waar wij als gemeente mee om moeten gaan. Een visie over hoe

Woningbouw

hiermee om te gaan, zowel op de korte als lange termijn,

In het collegeprogramma is het doel gesteld om de

is noodzakelijk. Voor het sociaal maatschappelijk do-

komende tien jaar 1.000 woningen te bouwen in onze

mein is hieraan in 2023 gewerkt. In samenwerking met

gemeente. In 2023 zijn hiervoor de eerste stappen gezet.

maatschappelijk partners en inwoners is er gebouwd

Er is een doelgroepenverordening vastgesteld en er zijn

aan een strategische visie op het sociaal- en maatschap-

processen gestart voor het in procedure brengen van

pelijk domein. In deze visie wordt het fundament voor

flexwoningen. Ook zijn er veel aanvragen voor bouw-

de aanpak van (toekomstige) maatschappelijke opgaven

vergunningen en wijzigingen van bestemmingsplannen

vastgelegd. Deze visie is begin 2024 door de gemeente-

ingediend. Deze stijging hing ook samen met de inwer-

raad vastgesteld. Naast het opstellen van deze visie, zijn

kingtreding van de Omgevingswet.

wij als gemeenten ook druk geweest met andere zaken binnen het sociaal maatschappelijk domein. Denk hierbij

Netwerksamenleving

aan het uitbetalen van de energietoeslag, het uitvoeren

Vandaag de dag werken wij steeds meer in een net-

van diverse preventieve projecten en het bevorderen

werksamenleving. Hierbij zijn wij afhankelijk van onder-

van de taalontwikkeling van onze inwoners.

nemers, maatschappelijk partners en andere overheidsinstellingen. Dit maakt dat wij als gemeente Hellendoorn

Asielzoekerscentrum en opvang Oekraïners

niet altijd aan het roer staan. Hierdoor konden bepaalde

De gemeente Hellendoorn wil graag een gastvrije ge-

projecten het afgelopen jaar geen doorgang vinden.

meente zijn die zijn ogen niet sluit voor het landelijk

Denk hierbij aan het Provinciaal Programma Landelijk

tekort aan opvangplekken. Om een steentje bij te dragen

Gebied (PPLG), die door provinciale politieke verschui-

aan de asielketen, nam de gemeenteraad van de ge-

vingen en het vallen van het kabinet, vertraging opliep.

meente Hellendoorn in 2023 het initiatief voor de komst

Dit programma schuift daarom door naar de volgende

van een asielzoekerscentrum (azc) in onze gemeente. In

jaren. Naast het PPLG zijn er ook andere projecten die

mei 2023 stelde de gemeenteraad criteria vast waaraan

vertraging opliepen door omstandigheden waar de

een azc moest voldoen. Op basis van deze criteria kon

gemeente Hellendoorn geen invloed op had. Een vol

het college in 2023 op zoek naar een passende locatie

elektriciteitsnetwerk was hier een voorbeeld van. 6

Gelukkig waren er ook projecten die wel doorgang von-

zorgen voor de rechtmatigheidsverantwoording richting

den: de voorbereidingen rondom de Noordzuidverbin-

de raad. In de oude situatie gaf de externe accountant

ding tussen Hellendoorn en de rotonde aan de Helm-

het oordeel over de rechtmatigheid aan de raad namens

kruidlaan en het onderzoek naar de buitendienst. Naast

het college. Daartoe stelde het college zelf het normen-

bovengenoemde projecten, waren er in 2023 meer

kader vast en toetste de accountant aan dit normen-

projecten die gerealiseerd of vertraagd waren door het

kader. Voor de nieuwe situatie heeft de raad het nor-

toedoen van externe factoren. Deze projecten worden in

menkader vastgesteld en laat het college zelfstandig de

de gemeenterekening nader toegelicht.

rechtmatigheid controleren. Vervolgens controleert de accountant de getrouwheid van deze verantwoording.

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het financiële boekjaar 2023 geldt de wet voor de rechtmatigheidsverantwoording voor de gemeenten. Met de inwerkingtreding van deze wet blijft het college verantwoordelijk voor het financieel rechtmatig handelen van de gemeente. Daarnaast gaat het college zelf

7

LEESWIJZER – GEMEENTEREKENING De gemeenterekening 2023 is de (financiële) verantwoording over 2023 van het college van burgermeesters en wethouders aan de gemeenteraad. Met dit document willen we ook andere betrokkenen, zoals inwoners en maatschappelijk organisaties, inzicht geven in onze resultaten over 2023. Voor de controlerende rol is het belangrijk dat u de gemeenterekening met de programmabegroting kunt vergelijken. Daarom sluit de opzet van deze gemeenterekening zo goed mogelijk aan bij de programmabegroting van 2023. De gemeenterekening vormt het sluitstuk van de planning- en controlcyclus 2023. Deze gemeenterekening bestaat uit negen delen:

DEEL 1 EN 2 De gemeenterekening omvat een jaarverslag met de beleidsinhoudelijke verantwoording en de jaarrekening met de financiële verantwoording. In deel 1, de inleiding, nemen wij u mee in ons beeld van de belangrijkste ontwikkelingen van 2023 en hoe wij hierop geanticipeerd hebben. In deel 2 leggen wij de financiële hoofdlijn aan u voor.

DEEL 3 Dit deel bestaat uit zeven verschillende programma’s. Per programma staat beschreven wat de belangrijkste activiteiten en resultaten van 2023 waren. Dit is de verantwoording van het gevoerde beleid. Per programma laten we u zien in hoeverre we waarmaakten wat we in de programmabegroting 2023 met elkaar hebben afgesproken. We volgen daarbij steeds hetzelfde stramien: ■

Inleiding van het programma;

■

Een tabel waarin staat beschreven wat we wilden bereiken en wat wij daarvoor hebben ondernomen;

■

Realisatie baten en lasten;

■

Belangrijkste afwijkingen

In de financiële tabellen kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen. Dit wordt veroorzaakt door afronding van de bedragen naar duizendtallen.

DEEL 4 Het deel van de paragrafen bestaat uit 11 onderdelen. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. De informatie over deze onderwerpen is vaak versnipperd in de begroting en jaarrekening opgenomen. De paragrafen zijn daarom eigenlijk dwarsdoorsnedes van de verschillende programma’s. De paragrafen zijn om verschillende redenen opgenomen: ■

Het onderwerp heeft een grote financiële impact.

■

Het onderwerp heeft een grote politieke betekenis.

■

Het onderwerp is van belang voor de uitvoering van de programma’s.

■

Het is noodzakelijk dat de raad beschikt over een overzicht van deze onderwerpen voor de uitvoering van haar taken.

Wat is het verschil tussen programma’s en paragrafen? De programma’s zijn direct gericht op burgers. De paragrafen indirect. De paragrafen zijn namelijk de kaders die de raad voor het college stelt voor het beheer en de uitvoering en programma overstijgend zijn.

Welke paragrafen zijn er? De volgende zeven paragrafen zijn voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV): 1.

Lokale heffingen

2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 8

4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7.

Grondbeleid

Daarnaast zijn vier paragrafen opgenomen, omdat wij het van belang vinden om deze onderwerpen in samenhang te presenteren: 8. Informatieveiligheid en privacy 9. Duurzaamheid 10. Trends en ontwikkelingen 11. Open overheid

DEEL 5 EN 6 Hierin lichten we de balans per 31 december 2023 toe. Die geeft inzicht in de samenstelling van de bezittingen, het vermogen en de schulden aan het begin en aan het einde van het jaar. Daarnaast is het overzicht van baten en lasten over 2023 opgenomen met een financiële toelichting op de baten en lasten van het gevoerde beleid en beheer.

DEEL 7 Vanaf het boekjaar 2023 verklaart het college zelf aan de raad of de gemeente (financieel) rechtmatig heeft gehandeld. Dat gaat in de gemeenterekening volgens een wettelijk verplicht model opgenomen in dit deel.

DEEL 8 In deel 8 vindt u de controleverklaring van BDO-Accountants. BDO controleerde de jaarrekening 2023. Het verslag van bevindingen van deze controle ontvangt u tegelijkertijd met deze gemeenterekening.

DEEL 9 Een aantal bij deze jaarrekening behorende bijlagen is opgenomen in deel 9. Hierin staan meer gedetailleerde en cijfermatige gegevens. Daarbij sluiten wij zoveel mogelijk aan bij de eisen zoals die in de begrotingsvoorschriften (BBV) zijn gesteld.

9

Financiële hoofdlijn

10

FINANCIËLE HOOFDLIJN In dit hoofdstuk gaan we in op de financiële verantwoording over 2023. Wij kijken terug op welke wijze de begroting werkelijkheid is geworden. De Programmabegroting 2023 was de eerste begroting van ons college in de nieuwe raadsperiode 2022-2026, en is vastgesteld in de raad van 8 november 2022. Een begroting met veel onzekerheden door allerlei ontwikkelingen in de wereld, maar zeker ook een begroting met mogelijkheden. Mogelijkheden om onze gemeente nog mooier te maken, samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instanties. De begroting is financieel sluitend tot en met 2025. Door de extra middelen uit het gemeentefonds tot en met 2025 kunnen de eerdere tekorten van de begroting 2022 opgevangen worden. De financiële ontwikkelingen vanaf 2026 zijn onzeker door onduidelijkheid over het gemeentefonds en de huidige crises op het gebied van klimaat, energie, mondiale politiek, de oorlog in Oekraïne en vluchtelingen. We hebben het Collegeprogramma 2023-2026 vastgesteld in de raad van 4 april 2023. De financiële effecten hiervan zijn opgenomen in 2023 en de verdere jaren. In bijlage 6 is de voortgang van de actiepunten uit het collegeprogramma opgenomen. Er spelen op dit moment veel landelijke ontwikkelingen waar we als gemeente mee te maken hebben. Hierdoor kan een deel van het budget dat daarvoor gereserveerd is niet worden ingezet.

De krapte op de arbeidsmarkt, krapte bij de nutsbedrijven en krapte op het elektriciteitsnet zijn verklaringen voor het doorschuiven van verschillende investeringen en budgetten naar latere jaren. Ook de politieke onrustige situatie landelijk en in de gemeenteraad legt druk op de organisatie.

Resultaat 2023 Het jaar 2023 sluit met een positief resultaat van € 3.637.504,--. In onderstaande tabel staat op hoofdlijn de opbouw van het resultaat.

bedragen x € 1.000 Samenvatting baten en lasten Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Toevoegingen Onttrekkingen Mutatie reserves

Primitieve Begroting

Actuele Begroting

Rekening 2023

Verschil

Rekening 2022

- 102.231 102.126 - 104

- 118.955 124.597 5.642

- 113.742 124.263 10.521

5.213 V - 334 N 4.879 V

- 106.468 120.135 13.668

- 1.199 1.303 104

- 16.650 11.017 - 5.633

- 17.377 10.494 - 6.884

- 727 N - 523 N - 1.251 N

- 21.548 13.353 - 8.195

0

9

3.638

3.628 V

5.473

Resultaat

Gedurende het jaar is de begroting op diverse momenten bijgesteld. Ook 2023, net zoals 2022, is een jaar met veel meevallers. Voordelen die ontstaan door lagere afschrijvingslasten (vanwege investeringen die zijn vertraagd) en hogere renteopbrengsten (toegenomen rente schatkistbankieren en lagere rente op de investeringen), het doorschuiven van budgetten en investeringen en zowel de meicirculaire als de septembercirculaire zorgen voor een positief beeld. In de laatste maanden van 2023 waren er een aantal ontwikkelingen die eerder onzeker waren of niet waren in te schatten, waaronder het gemeentefonds en de renteontwikkelingen. Deze geven gezamenlijk een ruim voordelig effect. 11

In het onderdeel ‘de belangrijkste afwijkingen 2023’ gaan we hier verder op in. Onderstaande staafdiagram laat de ontwikkeling van het resultaat zien van de afgelopen 10 jaar.

Ontwikkeling resultaat

bedragen x € 1.000

6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 Rekeningsaldo

2014 187

2015 217

2016 916

2017 572

2018 1.048

2019 1.550

2020 2.292

2021 4.085

2022 5.473

2023 3.638

Het positieve saldo is de resultante van diverse mee- en tegenvallers. In dit hoofdstuk gaan we uitgebreider in op de analyse hiervan. Het rekeningsaldo is berekend ten opzichte van de begrote bedragen: wijzigingen die gedurende het jaar al verwerkt zijn in de begroting zijn geen onderdeel van het resultaat.

Structureel resultaat 2023 In principe voert een gemeente structurele taken uit en raamt daarvoor structurele lasten in de begroting. In de praktijk komen er echter ook incidentele baten en lasten in zowel de begroting als de jaarstukken voor. Vaak wordt dit veroorzaakt door eenmalige gebeurtenissen of besluiten die zowel onverwacht als voorzien kunnen zijn. De incidentele baten en lasten beïnvloeden het structureel en reëel begrotingsevenwicht. Pas na eliminatie van de incidentele baten en lasten ontstaat het structureel begrotingssaldo. In onderstaande tabel ziet u dat het structurele resultaat € 3,2 miljoen positief is. In 2022 was het structurele resultaat € 3,0 miljoen positief. Ook dit jaar was er een groot aantal incidentele mutaties op de reserves en op de baten en lasten, waaronder de diverse positieve saldi uit de bestuurs- en najaarsrapportage, de budgetoverhevelingen, de middelen en uitgaven voor opvang van Oekraïners en energietoeslag en de lagere uitgaven door niet uitgevoerde werkzaamheden. Dit voordelig saldo van 2023 staat haaks op de financiële doorkijk die we zien in de meerjarenbegroting 2024-2027. De inkomst uit het gemeentefonds daalt substantieel vanaf 2026, het zogenaamde ravijnjaar. Aangezien het gemeentefonds een structurele inkomst is, geeft dit druk op de structurele uitgaven. Het is nog steeds onzeker of het Rijk de gemeenten hier in tegemoet komt.

Momenteel is er intern gestart met een project om meer grip te krijgen op de budgetten in de begroting om beter zicht te krijgen. Een specificatie van de incidentele baten en lasten per programma vindt u in hoofdstuk 6 van deze gemeenterekening.

12

bedragen x € 1.000 Rekening 2023

Structureel resultaat Resultaat Saldo van baten en lasten Mutatie reserves Resultaat

10.521 - 6.884 3.638

Af: incidentele baten en lasten Incidentele baten en lasten Incidentele toevoegingen en onttrekkingen reserves Af: incidentele baten en lasten

7.386 - 6.966 420

Structureel resultaat

3.217

13

BELANGRIJKSTE AFWIJKINGEN 2023 Mutatie reserves

bedragen x € 1.000 Totaal verschil

- 522 N - 411 N - 121 N - 100 N - 206 N

206 V

- 522 N - 411 N - 121 N - 100 N -

- 1.360 N

206 V

- 1.154 N

Saldo van baten en lasten

Belangrijkste afwijkingen Nadelen Jeugdzorg - specialistische zorg Hogere storting voorziening Egalisatie rioolheffing Storting in voorziening Dubieuze debiteuren Reclamebelasting Verliesvoorzieningen en tussentijdse winstnemingen lopende grondexploitaties Totaal nadelen Voordelen Recreatie en toerisme Begeleiding en huisvesting statushouders (incl. Oekraïne) Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen Schuldhulpverlening Sociale werkvoorziening Buurt en clubhuizen Begeleiding en dagbesteding Wmo - stelpost reële tarieven Volksgezondheid Bijdrage vernieuwbouw Reggesteyn Ingeleend personeel binnensport Lagere energiekosten Onderhoud verhardingen Lagere beheerkosten en hogere inkomsten riolering Lagere kosten invoering Omgevingswet Hogere leges omgevingsvergunningen Finale winst- en verliesnemingen afgesloten grondexploitaties Flexwoningen Nijveldserf Uitkering gemeentefonds Algemene baten en lasten OZB Vrijval pensioenverplichtingen/wachtgeld Informatie- en archiefbeheer Renteopbrengsten schatkist en banksaldi Loonkosten Knelpuntenpot Voordeel door hogere toerekening naar investeringen en grondexpl. Totaal voordelen Overige afwijkingen Totaal afwijkingen

83 V 437 V 63 V 75 V 76 V 80 V 298 V 70 V 91 V 61 V 89 V 60 V 162 V 54 V 322 V 355 V 117 V 780 V 285 V 263 V 284 V 91 V 274 V 747 V 78 V 370 V

- 401 N - 53 N

- 35 N

- 54 N - 355 N - 117 N

- 284 N

- 68 N

83 V 36 V 10 V 75 V 76 V 45 V 298 V 70 V 91 V 61 V 89 V 60 V 162 V 322 V 780 V 285 V 263 V 91 V 274 V 679 V 78 V 370 V

5.665 V

- 1.367 N

4.298 V

574 V

- 90 N

484 V

4.879 V

- 1.251 N

3.628 V

NADELEN Jeugdzorg - specialistische zorg We hebben in 2023 een nadeel op de Jeugdzorg - specialistische zorg van € 522.000,--. Dit heeft verschillende oorzaken, maar vier ontwikkelingen zijn significant: ■

We hebben een voordeel van € 50.000,-- op de stelpost reële tarieven. Deze post is ingeschat op basis van het onderzoek reële tarieven Wmo en jeugd dat gedurende 2023 is uitgevoerd, maar blijkt niet volledig nodig. 14

■

Een deel van de niet-gecontracteerde zorg is hoger dan ingeschat. Dit gaat om een bedrag van € 50.000,--.

■

In de maanden november en december 2023 is het aantal jeugdigen dat een beroep moest doen op crisiszorg of andere meer intensieve zorg enorm toegenomen. Dit zorgt voor een nadeel van € 70.000,--.

■

In 2023 stijgt de verzilveringsgraad van zorg sterk, met gemiddeld 10% ten opzichte van 2021 en 2022. Dit heeft een nadelig effect van in totaal € 396.000,--. Het verzilveringspercentage is de daadwerkelijk ingezette zorg tegenover de geïndiceerde zorgduur. Mogelijke oorzaken kunnen zijn dat we scherper indiceren onder andere door de inzet van de makelaars Sociaal Domein. Daarnaast zitten een aantal zorgaanbieders in financieel zwaar weer, waardoor ze meer alert zijn op declarabele uren en hun indicatie dus mogelijk meer uitnutten. Tot slot hebben we het altijd over individuele casussen en hier kan meer zorg afgenomen zijn. Hier zal nader onderzoek op verricht moeten worden.

Hogere storting voorziening Egalisatie rioolheffing De hogere storting in de voorziening Egalisatie rioolheffing komt voort uit diverse voordelen. De belangrijkste zijn lagere toegerekende rente aan investeringen van € 184.000,--, lagere beheerskosten riolering door capaciteitsproblemen en een hogere heffing rioolrechten van € 69.000,--. Storting in voorziening Dubieuze debiteuren Er zijn twee grotere vergunningsaanvragen binnengekomen voor de bouw van zonneparken. Gezien onzekerheden rondom de ontwikkeling hiervan, storten we € 121.000,-- in de voorziening Dubieuze debiteuren. Reclamebelasting Om de winkeliers in het centrum tegemoet te komen hebben we in 2023, evenals in de voorgaande jaren, de reclamebelasting niet geïnd. Dit levert een nadeel op van € 100.000,--. We komen met een voorstel hoe we hier in de toekomst mee om willen gaan. Verliesvoorzieningen en tussentijdse winstnemingen lopende grondexploitaties De vrijval van de verliesvoorziening voor Hellendoorn Noord viel lager uit dan werd verwacht bij de najaarsrapportage. Op twee grondexploitaties moesten eerdere winstnemingen teruggedraaid worden. De grootste tegenvaller was een te treffen verliesneming van € 138.000,-- voor plan De Grave in Haarle. Al deze nadelen worden ten laste van de Bufferreserve grondexploitatie gebracht. Voor meer details verwijzen we u naar paragraaf 7 Grondbeleid.

VOORDELEN Recreatie en toerisme Er is in 2023 gestart met het opstellen van een Recreatievisie met daarbij een uitvoeringsplan. Dit proces wordt in 2024 afgerond. De planning is om de visie in de 1e helft van 2024 vast te stellen door de raad. Bij de bestemming van het rekeningresultaat wordt voorgesteld het restant budget van € 31.500,-- voor externe advisering over te hevelen naar 2024. Er is een lagere bijdrage aan het Recreatieschap Twente betaald dan geraamd, omdat het onderdeel voor routenetwerken dubbel als kosten in de begroting was opgenomen. Enkele recreatief toeristische projecten met cofinanciering LEADER zijn wel in voorbereiding genomen, maar nog niet gestart in 2023. Begeleiding en huisvesting statushouders (incl. crisisnoodopvang en opvang Oekraïne) Er is bijna € 419.000,-- minder uitgegeven aan de opvang van Oekraïners waarvan grofweg de helft apparaatskosten door efficiëntere inzet van personele capaciteit. De andere helft is vooral huisvesting gerelateerde kosten, met name de energiekosten. Daarnaast onttrekken we € 18.000,-- extra uit de reserve, vanwege het vervallen van de rijksbijdrage voor leerlingenvervoer Oekraïense kinderen. Het voordeel op de lagere uitgaven voor de opvang van Oekraïners zorgt voor een hogere storting in de reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne).

In totaal storten we het surplus van de middelen Oekraïne in deze reserve, dit is € 3,3 miljoen.

15

Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen Het uitgavenbudget voor bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen is ruim € 8 miljoen. Het relatief kleine verschil op dit budget wordt met name veroorzaakt door lagere apparaatskosten. Conform bestaand beleid wordt de voordelen op bijzondere bijstand van € 53.000,-- toegevoegd aan de reserve Armoede- en schuldenaanpak. Schuldhulpverlening De gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek wordt bekostigd vanuit een specifieke uitkering (SPUK). Er is meer uitgegeven aan trajectkosten waardoor we een hogere rijksvergoeding ontvangen. Ook voorzag deze uitkering in een eenmalige aanspraak (voor Hellendoorn gepland in 2024) op een bedrag aan coördinatie- en inrichtingskosten van € 48.000,-- (bij 50-100 gedupeerden) gedurende de looptijd van de uitkering. Medio januari 2024 is bekend gemaakt dat vanaf 2023 jaarlijks het bedrag aan coördinatie- en inrichtingskosten beschikbaar wordt gesteld om zo beter aan te sluiten bij de kosten die de gemeente maakt. Omdat de regeling 2023 nog in 2024 is aangepast verzoeken we de middelen over te hevelen om ze in 2024 in te kunnen zetten voor het betreffende doel. Sociale werkvoorziening Uitstroom en lagere kosten voor ziektevervanging zorgt voor lagere loon- en personeelskosten WSW van € 67.000,--.

Ook zijn de inkomsten hoger voor uitgeleend personeel en ontvingen we meer detacheringsvergoedingen voor WSW'ers. Buurt en clubhuizen Op het product buurt en clubhuizen hebben we een voordeel van € 80.000,--. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door lagere uitgaven in het kader van de 1/3-regeling accommodatiebeleid. Dat betekent dat we ook minder uit de reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid hebben gehaald. We hebben daarnaast hogere inkomsten vanwege ontvangen vergoeding voor vandalismeschade aan de jongerenontmoetingsplek en meer doorbelaste kosten aan huurders van MFC de Holtink. Begeleiding en dagbesteding Wmo - stelpost reële tarieven Voor de nabetaling van reële tarieven 2023 is met de najaarsrapportage op basis van het eerste kostprijsberekeningsrapport een stelpost opgenomen van € 450.000,--. De werkelijke kosten van de nabetaling, die gebaseerd zijn op het definitieve rapport zijn € 200.000,--. Dit betekent een voordeel van € 250.000,--. Het resterende voordeel van € 45.000,-- op begeleiding en dagbesteding wordt veroorzaakt door een combinatie van een beperkte afwijking in de verzilveringsgraad en de geraamde aantallen en bijbehorende indicatiewaardes. Volksgezondheid Bij de decembercirculaire 2022 hebben we middelen ontvangen voor Gezond in de stad in het kader van het actieprogramma Kansrijk Start.

Deze middelen zijn bij resultaatbestemming 2022 overgeheveld naar 2023. Het budget is beperkt ingezet. Ook is er een voordeel op het Lokaal Volksgezondheidsbeleid, omdat veel kosten bij nader inzien gedekt konden worden uit de specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (SPUK GALA). Bijdrage vernieuwbouw Reggesteyn Voor de bijdrage in de vernieuwbouw van Reggesteyn is een bedrag geraamd van € 600.000,--. Door een rentevoordeel is dit € 509.000,-- geworden. Een voordeel in 2023 van € 91.000,--. Ingeleend personeel binnensport Er een voordeel op ingeleend personeel binnensport van € 61.000,--. Het gaat daarbij over de vacature voor het beheer van sporthallen en sportzalen, die pas later in 2023 is ingevuld.

16

Lagere energiekosten Op zowel gas als elektriciteit is minder uitgegeven dan verwacht. In totaliteit gaat het om circa € 90.000,--. Dit wordt deels veroorzaakt doordat we compensatie (“Jetten-gelden”) hebben ontvangen voor het verplicht omzetten van ons Gazprom-contract naar Vattenvall. Daarnaast hebben we een MEOZ-subsidie ontvangen voor het Ravijn - zwem sport zorg -, specifiek om de gestegen kosten op de energiemarkt op te vangen. Een ander voordeel (€ 46.000,--) komt doordat we minder elektra hebben verbruikt bij de openbare verlichting. Onderhoud verhardingen We hebben minder kosten gemaakt voor wegmarkeringen, straatwerk en kleine asfaltreparaties. Dit komt met name door een vertraagde weginspectie waardoor de resultaten laat bekend waren en er geen externe stratenmakers meer beschikbaar waren voor het uitvoeren van de werkzaamheden. Lagere beheerkosten en hogere inkomsten riolering Er zijn lagere beheerskosten riolering door capaciteitsproblemen en een hogere heffing van rioolrechten van € 69.000,--. De voordelen worden toegevoegd aan de voorziening. Zie ook de toelichting onder Hogere storting voorziening Egalisatie rioolheffing. Lagere kosten invoering omgevingswet De lagere kosten invoering Omgevingswet van € 54.000,-- zijn ontstaan door onder andere de temporisering van de impactanalyse en de Omgevingsvisie.

Het voordeel is gestort in de reserve Invoeringskosten Omgevingswet. Hogere leges omgevingsvergunningen Er is een hogere opbrengst leges van € 322.000,-- door een piek van aanvragen in de maand december 2023 als gevolg van de overgang naar de nieuwe Omgevingswet. Finale winst- en verliesnemingen afgesloten grondexploitaties De grondexploitaties 't Lochter III, De Heemtuin en De Branderij konden in 2023 worden afgesloten. De laatste winsten zijn genomen op 't Lochter III voor een bedrag van € 107.000,--. De verliesverwachting van De Heemtuin sloeg om in een winst, zodat er € 190.000,-- extra voordeel was. Ook het verlies op de Branderij viel € 58.000,-- lager uit. Deze winsten en lagere verliezen zijn - conform het bestaande beleid - gestort in de Bufferreserve grondexploitatie. Flexwoningen Nijveldserf Het was de bedoeling om de flexwoningen aan het Nijveldserf in 2023 te realiseren. Helaas is dit door meerdere redenen vertraagd. De kosten van € 177.000,-- schuiven door naar 2024. De onttrekking vanuit de VAR wordt ook een jaar doorgeschoven. Uitkering gemeentefonds Bij de Decembercirculaire gemeentefonds 2023 heeft het Rijk nog extra middelen toegekend. Een deel van deze inkomsten zijn ter dekking van taken die in 2023 al zijn uitgevoerd. Een groot deel van de middelen zijn bestemd voor taken die niet eerder opgepakt kunnen worden dan in 2024.

Deze middelen (in totaal € 368.000,--) worden via de resultaatbestemming van deze jaarrekening voor deze taken gereserveerd. Ook was de gemeentefonds uitkering iets hoger doordat de hoeveelheden van de verdeelmaatstaven op onderdelen voordeliger uitpakte ten opzichte van de ramingen. Algemene baten en lasten Van het bedrag van € 114.000,-- dat bij het collegeprogramma beschikbaar is gesteld voor ondersteuning vanuit overhead is in 2023 € 54.000,-- niet uitgegeven. De nota Investeren, waarderen en afschrijven wordt in het 1e kwartaal van 2024 in de raad behandeld. Er was € 112.000,-- gereserveerd voor de financiële effecten van deze nota. 17

Door het uitstel is dit budget niet nodig gebleken en valt vrij in 2023. De stelpost rijksvoornemens is niet volledig aangewend: Er is nog geen beleid opgesteld voor de Wet goed verhuurderschap, de versterking anti-discriminatie en de ambulantisering GGZ. Hierdoor blijft € 67.000,-- over. Van de gereserveerde vergoedingen vanuit coronamiddelen is € 22.000,-- niet ingezet. Ook de post onvoorzien was niet volledig nodig (voordeel € 30.000,--). OZB De opbrengst van de OZB voor niet woningen valt € 263.000,-- hoger uit dan begroot. Dit heeft te maken door de nieuwe manier van het waarderen van panden, die vanaf 2022 is ingevoerd. De verwachting was dat de waardering van de panden lager gingen uitvallen. Dit is ook de reden dat wij een lagere opbrengst hebben begroot. Vrijval pensioenverplichtingen/wachtgeld Conform de circulaire van BZK moet bij de actuariële waardeberekening per 31 december 2023 rekening worden gehouden met een rekenrente van 3,16%. Dit betekent dat er naast de vrijval aan pensioenverplichtingen voor de (oud) wethouders ook € 284.000,-- vrij kan vallen aan pensioenverplichtingen voor de reeds gepensioneerde wethouders. Conform bestaand beleid wordt deze vrijval ten gunste van de Financieringsreserve gebracht.

Informatie- en archiefbeheer Er is een voordeel van € 91.000,-- op het Informatie- en archiefbeheer, voornamelijk doordat de werkzaamheden intern zijn uitgevoerd, in plaats van extern uitbesteed. Renteopbrengsten schatkist en banksaldi We hebben meer rente op de schatkist ontvangen, omdat het schatkistsaldo nóg hoger was dan geraamd bij de najaarsrapportage. Het hoge schatkistsaldo heeft als oorzaak: ■

minder uitgaven aan investeringen

■

minder uitgaven op grondexploitaties

■

een hoger exploitatiesaldo (meer inkomsten, achterblijven van de uitgaven)

De dagrente die hierover werd vergoed bleef op een hoog niveau van bijna 4%, en is tevens ook een meevaller. Ook over het saldo van het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (Svn) werd rente vergoed, naast de rentevergoeding van de oude startersleningen. Loonkosten We zien op verschillende onderdelen in deze jaarrekening voordelen ontstaan door lagere apparaatslasten. Dit wordt veroorzaakt doordat we minder uitgaven aan loonkosten, dan dat we eerder verwachten. De verschillende onderdelen tellen op tot € 747.000,--. Er zijn verschillende oorzaken die hieraan ten grondslag liggen. Er is een krappe arbeidsmarkt, waardoor we vacatures lastig kunnen invullen. Hierdoor blijven diverse loonsombudgetten onbenut, aangezien dit op diverse plekken gebeurt, tellen deze afzonderlijke onderdelen op tot een relatief groot bedrag. Enkele functie die zijn opgenomen in het collegeprogramma zijn niet of later of ingevuld (€ 110.000,--). Daarnaast is € 115.000,-- aan ontvangen sociale premies niet ingezet ter vervanging. Goed is op te merken dat er ook loonkosten zijn toegerekend aan de opvang van Oekraïners. Intern is in onderzoek hoe we als organisatie als totaal beter zicht kunnen verkrijgen op de invulling van de vacatureruimte. De oorspronkelijke dekking van de middelen uit de Vitaliteitsregeling via de VAR is niet ingezet. Dit geeft een nadeel van € 68.000,--.

Knelpuntenpot De knelpuntenpot is in de najaarsrapportage aangevuld in verband met veel ziekteverzuim. Er is een restant overgebleven van € 78.000,--, omdat de teams de vervanging op een andere wijze hebben ingevuld of gefinancierd dan eerder werd verwacht. 18

Voordeel door hogere toerekening naar investeringen en grondexploitaties Doordat er meer uren (met bijbehorende overhead) zijn besteed aan investeringsprojecten (inclusief de mogelijk toekomstige grondexploitaties), is er een voordeel ontstaan op de exploitatie. Circa € 70.000,-- wordt toegerekend voor ureninzet op investeringen, € 180.000,-- voor grondexploitaties en € 120.000,-- voor de extra toerekening van overhead op investeringen en grondexploitaties. We zijn volgens het BBV verplicht om eigen uren die we maken voor investeringen hieraan toe te rekenen. Dit leidt wel tot hogere kapitaallasten in de toekomst. De uren die besteed zijn aan (toekomstige) grondexploitaties zullen gedekt moeten worden uit grondverkopen in de toekomst. Ook indien deze niet winstgevend zullen zijn, is het van fiscaal belang om deze op de juiste plek te registreren.

POST ONVOORZIEN Voor onvoorziene zaken was in 2023 een bedrag van € 75.000,-- opgenomen in de begroting. Hiervan is € 45.000,-- ingezet voor de aanleg van een tijdelijke brug over de Regge, ter hoogte van natuurgebied De Tatums, nadat de houten brug daar was ingestort. Het restant van € 30.000,-- is niet ingezet. bedragen x € 1.000 Rekening 2023

Aanwending onvoorzien Stelpost Onvoorzien Totaal stelpost

75 75

Aanwending Aanleg tijdelijke brug over de Regge ter hoogte van de Tatums - i.v.m. instorten oude brug

- 45

Totaal aanwending

- 45

Restant stelpost onvoorzien

30

BESTEMMING REKENINGRESULTAAT Wij stellen u de volgende punten voor ter bestemming van het resultaat 2023: •

Herziening functiewaardering (€ 17.500,--). Het project Herziening functiewaardering is later gestart in verband met de aanbestedingsprocedure. Om de werkzaamheden in 2024 te bekostigen dient het restant van het toegekende budget te worden overgeheveld. Voorgesteld wordt om een bedrag van € 17.500,-- over te hevelen naar 2024.

•

Gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek (€ 48.000,--). De gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek wordt bekostigd vanuit een specifieke uitkering. Deze SPUK voorzag in een eenmalige aanspraak (voor Hellendoorn gepland in 2024) op een bedrag aan coördinatie- en inrichtingskosten van € 48.000,-- (bij 50-100 gedupeerden) gedurende de looptijd van de SPUK. Medio januari 2024 is bekend gemaakt dat vanaf 2023 jaarlijks het bedrag aan coördinatie- en inrichtingskosten beschikbaar wordt gesteld om zo beter aan te sluiten bij de kosten die de gemeente maakt. Omdat de regeling 2023 nog in 2024 is aangepast wordt voorgesteld om de middelen van € 48.000,-- over te hevelen om ze in 2024 in te kunnen zetten voor het betreffende doel.

•

Opstellen recreatievisie met uitvoeringsplan (€ 31.500,--). Er wordt momenteel gewerkt aan een Recreatievisie met uitvoeringsplan. De verwachting is dat deze visie in april in de raad wordt behandeld. Een deel van de kosten wordt pas in 2024 gemaakt. Voorgesteld wordt om een bedrag van € 31.500,-- over te hevelen naar 2024 voor het resterende deel.

Geoormerkte middelen uit decembercirculaire 2023 inzetten voor uitvoering in 2024: •

Decembercirculaire gemeentefonds 2023 (€ 368.000,--). Het gaat hierbij om de volgende middelen: Maatschappelijke begeleiding statushouders en decentralisatieuitkering (DU) Einde lening inburgeringsplichtig (ELIP) (€ 45.000,--), DU Uitvoeringskosten gebiedsgerichte aanpak (ten gunste van stelpost Rijksvoornemens) (€ 45.000,--) en Invoeringskosten Omgevingswet (€ 278.000,--). 19

Voorgesteld wordt om deze geoormerkte middelen uit de decembercirculaire 2023 in te zetten voor uitvoering in 2024, en daarbij specifiek de middelen voor invoeringskosten Omgevingswet van € 278.000,-- te storten in de reserve Invoeringskosten Omgevingswet. Storting in reserves •

Motie kunst (€ 36.380,--). Op 9 november 2021 is, tijdens de behandeling van de begroting 2022, de motie: Ruimte voor Kunst aangenomen met de oproep “Er weer beleid van maken om bij een positief resultaat van de jaarrekening, 1% van dit resultaat ten goede te laten komen aan de 'bestemmingsreserve Kunst'.” Er wordt een bedrag van € 36.380,-- gestort in de reserve Kunst.

Ten slotte stellen wij voor het restant rekeningsaldo van € 3.136.124,-- te storten in de VAR. Bedragen in € 1 Rekening 2023

Voorstel resultaatbestemming Toevoegingen Budgetoverhevelingen naar 2024: Herziening functiewaardering Gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Opstellen recreatievisie met uitvoeringsplan

17.500 48.000 31.500

Geoormerkte middelen uit decembercirculaire 2023 inzetten voor uitvoering in 2024:

368.000

Stortingen in reserves: Motie ruimte voor kunst: storting in reserve kunst Restant rekeningsaldo in VAR Totaal toevoegingen

36.380 3.136.124 3.637.504

Onttrekkingen Totaal onttrekkingen

-

Totaal voorstel resultaatbestemming

3.637.504

UITGAVEN PER PROGRAMMA/INKOMSTEN PER CATEGORIE De onderstaande tabellen geven per programma aan hoeveel de uitgaven zijn geweest. bedragen x € 1.000 Uitgaven per programma - Rekening 2023

Bedrag

Percentage

01 Werk, Economie en Inkomen (21%) 02 Jeugd en WMO (21%) 03 Onderwijs Cultuur en sport (10%) 04 Mobiliteit en bereikbaarheid (8%) 05 Woon en leefomgeving (12%) 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening (17%) 99 Overhead (11%) Totaal

28.077 27.502 13.107 10.340 16.319 21.692 14.082 131.119

21,4% 21,0% 10,0% 7,9% 12,4% 16,5% 10,7% 100,0%

20

Uitgaven per programma - Rekening 2023 01 Werk, Economie en Inkomen (21%)

11%

21%

02 Jeugd en WMO (21%)

17%

03 Onderwijs Cultuur en sport (10%) 21%

12% 8%

04 Mobiliteit en bereikbaarheid (8%) 05 Woon en leefomgeving (12%)

10%

06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening (17%) 99 Overhead (11%)

Van de inkomsten geven we de verdeling weer per categorie, omdat dit een beter beeld geeft van de herkomst van de inkomsten. bedragen x € 1.000 Inkomsten per categorie - Rekening 2023

Bedrag

Percentage

Algemene uitkering (52%) Belastingen (11%) Goederen en diensten (11%) Overdrachten (14%) Rente en dividend (2%) Verrekeningen (10%) Totaal

69.930 14.434 15.131 18.769 2.956 13.536 134.757

51,9% 10,7% 11,2% 13,9% 2,2% 10,0% 100,0%

Inkomsten per categorie - Rekening 2023 2%

Algemene uitkering (52%)

10%

Belastingen (11%)

14% 52%

11%

Goederen en diensten (11%) Overdrachten (14%) Rente en dividend (2%)

11%

Verrekeningen (10%)

21

ONTWIKKELING BALANS bedragen x € 1.000 Activa

31-dec-2022

31-dec-2023

Passiva

Vaste activa Immateriele vaste activa Materiele vaste activa Financiele vaste activa

1.150 117.253 4.654

1.164 116.040 4.319

Totaal Vaste activa

123.057

121.523 Totaal Vaste Passiva

Vlottende activa Voorraden Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal Vlottende activa

- 573 44.619 1.104 10.208 55.358

Vlottende Passiva - 62 Vlottende schulden < 1 jaar 58.804 Overlopende passiva 1.024 7.540 67.305 Totaal Vlottende Passiva

Totaal Activa

178.415

188.828 Totaal Passiva

31-dec-2022

Vaste Passiva Eigen Vermogen Voorzieningen Langlopende schulden

Gewaarborgde geldleningen

31-dec-2023

40.420 10.231 114.444

50.941 11.384 108.891

165.094

171.216

4.341 8.980

5.251 12.361

13.320

17.612

178.415

188.828

154.735

155.296

Vaste activa/passiva De vaste activa dalen in 2023 met € 1,5 miljoen. Er is voor € 6,1 miljoen geïnvesteerd in met name de materiële vaste activa en we ontvingen ruim € 0,8 miljoen aan investeringsbijdragen en uit verkopen. We schreven € 6,5 miljoen af. De grootste nieuwe investeringen betreffen de strategische aankoop van de Rijssensestraat (€ 0,8 miljoen) en de vervanging van automatiseringssystemen 2023 (€ 0,7 miljoen). Lopende grote investeringen zijn de reconstructie (wegen en riolering) aan de Van Corbachstraat/ Wemekampstraat 2022 (€ 0,5 miljoen), de verbouwing van school De Ark in Daarle (€ 0,2 miljoen) en de reconstructie (wegen en riolering) van de Noetselerweg (€ 0,9 miljoen). Er werd voor € 0,3 miljoen afgelost op de financiële vaste activa, dit zijn de verstrekte leningen. De daling van de financiële vaste activa wordt voornamelijk veroorzaakt door de trend die al eerder ingezet was. Er wordt nog altijd extra afgelost op de hypothecaire geldleningen van ambtenaren, startersleningen en BBZ-leningen. Er is slechts één laatste nieuwe duurzaamheidslening verstrekt. Aan de passivazijde is een stijging te zien van € 6,1 miljoen. Het eigen vermogen, het totaal van onze (bestemmings)reserves, stijgt met € 10,5 miljoen. Hierin is het rekeningresultaat van € 3,6 miljoen ook opgenomen.

De langlopende schulden dalen met € 5,6 miljoen (zie paragraaf financiering) in verband met de aflossing op de (langlopende) geldleningen. Vlottende activa/passiva De vlottende passiva met € 17,6 miljoen zijn beduidend lager dan de vlottende activa van € 67,3 miljoen. Dit betekent dat ongeveer drie vierde van de vlottende activa (namelijk € 49,7 miljoen) gefinancierd is met lang vermogen. Dit lijkt op het eerste gezicht nadeliger omdat normaliter kasgeld goedkoper is dan langlopende leningen. Momenteel is de situatie zodanig dat vooral onze afgesloten langlopende leningen tegen relatief lage rentes zijn afgesloten, waardoor op lange termijn de lage rentekosten gewaarborgd blijven. Het overschot op liquide middelen kan tegen een hogere renttarief worden weggezet bij de schatkist. Deze staan onder de uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan < 1 jaar en bedroegen ultimo 2023 € 56 miljoen.

INVESTERINGEN In de primitieve begroting van 2023 was voor € 21,5 miljoen aan investeringsuitgaven opgenomen, daar stond € 6 miljoen aan investeringsbijdragen tegenover. Per saldo dus een netto investering van € 15,5 miljoen.

22

Aan het eind van 2022 is via de najaarsrapportage 2022 € 3,7 miljoen aan netto investeringen doorgeschoven naar 2023 en bij de jaarrekening 2022 is ruim € 1,8 miljoen nog niet besteed investeringsbudget meegenomen naar 2023. De kredieten voor vervangende nieuwbouw De Veenbrug (€ 2,76 miljoen), het onderwijshuisvestingsprogramma (€ 1,15 miljoen), de strategische verworven gronden aan de Rijssensestraat (€ 0,8 miljoen) en de aanvullende middelen voor de herinrichting van het Huis voor Cultuur en Bestuur (€ 0,1 miljoen netto) zijn na de vaststelling van de begroting via afzonderlijke raadsvoorstellen toegevoegd als extra budget. In totaal kwam daarmee het begrootte investeringsbudget op bijna € 26 miljoen netto. Gedurende 2023 werd duidelijk dat deze begroting te ambitieus was. Ondanks de inzet van extra projectleiders kon niet alles opgepakt worden. Uitvoering van investeringen in het openbaar gebied blijven achter doordat de nutsbedrijven nog altijd lange wachttijden hebben. De verdere aanleg stagneert dan ook. Het is vaak afwachten met welk project verder gegaan kan worden, daarom worden de investeringskredieten nog tot ver in het jaar aangehouden en niet doorgeschoven. Bij veel projecten was al vroeg duidelijk dat uitvoering in 2023 niet lukt. Deze zijn al bij de bestuursrapportage doorgeschoven naar 2024 (€ 12,7 miljoen).

Het betreft hier met name de stagnatie in infrastructurele projecten zoals de N35 en de omleiding bij Hulsen. Bij de najaarsrapportage werd nogmaals € 6 miljoen doorgeschoven. Van de resterende € 7,1 miljoen netto is € 5,5 miljoen netto gerealiseerd. De beschikbaar gestelde investeringskredieten zijn waar nodig bijgesteld bij bestuurlijke rapportages, zodat er nauwelijks overschrijdingen van kredieten zijn. De nieuwbouw van school De Veenbrug in Daarlerveen kan niet eerder worden uitgevoerd dan in 2025/2026. De uitbreiding van de Beatrixschool die uit het IHP wordt bekostigd, zal in 2024 worden opgepakt.

ONTWIKKELING RESERVES EN VOORZIENINGEN

Ontwikkeling reserves en voorzieningen

bedragen x € 1.000

60.000 11.384

50.000 10.231

40.000 30.000 20.000 10.000 0

3.074 8.509 1.569

10.833

9.355

2019

2020

28.521

19.594

2021

2022

Voorzieningen Bestemmingsreserves

6.426

9.156 6.195 3.905

10.139

37.164

Algemene reserves

2023

De reserves en voorzieningen stijgen in 2023 in totaliteit met € 13,5 miljoen. De stand van de (niet geactiveerde) voorzieningen stijgt met € 1,2 miljoen. Dit wordt vooral veroorzaakt door een daling van de voorzieningen APPA (€ 0,7 miljoen), en een stijging van de voorziening APPA ingegane pensioenen (€ 0,4 miljoen), voorziening Egalisatie afvalstoffenheffing (€ 0,2 miljoen), voorziening Egalisatie rioolheffing (€ 0,4 miljoen), onderhoudsvoorzieningen (€ 0,2 miljoen) en voorzieningen grondexploitaties (€ 0,4 miljoen). De totale reserves zijn in 2023 gestegen. Eind 2023 bedraagt het totaal van onze reserves € 47,3 miljoen (exclusief het rekeningresultaat 2023). Eind 2022 was dit nog € 34,9 miljoen, een stijging van € 12,4 miljoen. Verschillende grote mutaties in het eigen vermogen worden hieronder kort toegelicht. 23

De algemene reserves stijgen met € 8,7 miljoen door toevoeging van een deel van het rekeningresultaat 2022 (€ 3,6 miljoen) aan de VAR en het overhevelen van budgetten van 2023 naar 2024 (€ 1,6 miljoen) en de positieve saldi van bestuursrapportage en najaarsrapportage (€ 1,7 resp. € 1,4 miljoen). De inzet van overgehevelde middelen vanuit 2022 naar 2023 kwam hierop weer in mindering. De bestemmingsreserves nemen toe met ruim € 3,7 miljoen, voornamelijk doordat geoormerkt geld niet in 2023 kon worden aangewend of ook bestemd is om over meerdere jaren uit te geven. De storting van € 3,5 miljoen in de reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne) zorgt voor de grootste stijging.

EMU-SALDO In de gemeenterekening nemen we het EMU-saldo op. Dit overzicht dient ter monitoring en als informatiebron voor het EMU-saldo van de totale overheid in het kader van de Europese afspraken. Dit dient als input voor het landelijke financieringstekort of -overschot. In onderstaande tabel is het EMU-saldo van onze gemeente over het jaar 2023 weergegeven.

bedragen x € 1.000 Berekening EMU-saldo via exploitatie en balans (volgens EMU-enquête) 1.

(+)

2. 3. 4. 5.

(-) (+) (-) (-)

Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c). Mutatie (im)materiële vaste activa Mutatie voorzieningen Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) Boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa

Berekend EMU-saldo

Rekening 2022

Rekening 2023

Actuele Begroting

13.668

10.521

5.633

- 746 1.074 - 635 - 758

- 1.199 1.154 511 - 318

590 181 2.716 - 294

16.881

12.681

2.802

In onderstaande tabel en grafiek zetten we het EMU-saldo af tegen de referentiewaarde. Dit is de waarde die vastgesteld is voor de gemeente Hellendoorn en is gepubliceerd in de septembercirculaire 2022 van het Gemeentefonds. De individuele EMU-referentiewaarde betreft een indicatie van het aandeel dat een provincie of gemeente in de gezamenlijke tekortnorm heeft. In de jaarrekening 2023 is er sprake van een overschot, dus daarmee blijven we automatisch binnen de referentiewaarde. bedragen x € 1.000 EMU-saldo referentiewaarde

Rekening 2022

Rekening 2023

Actuele Begroting

EMU-saldo volgens berekening EMU-SALDO referentiewaarde

16.881 - 3.570

12.681 - 4.036

2.802 - 4.036

EMU-saldo blijft onder referentiewaarde EMU-saldo overschrijdt referentiewaarde

20.451

16.717

6.838

24

EMU-saldo

25.000 20.000 15.000

EMU-saldo is negatief en onder referentiewaarde

16.881 12.681

10.000

EMU-saldo is negatief maar boven referentiewaarde

5.000 2.802

- 5.000 - 10.000

Rekening 2022

Rekening 2023

Actuele Begroting

25

EMU-saldo is positief

Programma 1: Werk, economie, recreatie en inkomen Bestuurlijk verantwoordelijk: Egbert Nijenbanning

28 26

INLEIDING WAT WE ONDERNAMEN ECONOMIE, RECREATIE EN TOERISME

en lagere productiviteit van nieuw beschutters, in com-

Dit programma richt zich op het stimuleren van de lokale

binatie met de krimp van de Wsw en de relatief hoge

economie, het creëren van werkgelegenheid en het ver-

leeftijd van de Wsw-doelgroep, heeft gevolgen voor de

beteren van recreatieve mogelijkheden. Ook ondersteu-

dagelijkse uitvoering van de werkzaamheden bij Noest.

nen we inwoners die moeite hebben met het vinden van

In 2023 heeft een evaluatie van Noest plaatsgevonden.

werk of het rondkomen met hun inkomen. Er worden

Hierop volgend zal geanalyseerd worden wat de door-

verschillende maatregelen genomen om de participatie

ontwikkelingsmogelijkheden zijn voor Noest.

op de arbeidsmarkt te verhogen en de sociale zekerheid te waarborgen. Hiermee willen we bijdragen aan een

WET INBURGERING EN BEGELEIDING STATUSHOU-

inclusieve samenleving waarin iedereen de kans krijgt

DERS

om mee te doen en financieel zelfredzaam te zijn.

Gemeente Hellendoorn geeft uitvoering aan de Wet Inburgering 2021. Onze focus ligt op dualiteit, dus het

De behoefteraming voor bedrijventerreinen is voltooid

combineren van de inburgering met al dan niet betaald

en de zoektocht naar uitbreiding is begonnen. Er is ge-

werk. De werkprocessen op inburgering zijn afgelopen

ïnvesteerd in de relatie met het Twents Fonds voor Vak-

jaar sterk verbeterd, hetgeen zeer relevant is in het kader

manschap, resulterend in de promotieactie Ikbindr met

van de taakstelling en de haalbaarheid.

50 ambassadeurs. De herinrichting van het centrumgebied in Nijverdal is gestart en er zijn al resultaten zicht-

De specifieke kenmerken van de woningmarkt in de

baar, zoals woningbouw en herinrichting van openbare

gemeente Hellendoorn, een mismatch tussen beschik-

ruimtes. Het opstellen van onze Visie op de Vrijetijds-

baar woningaanbod en aangeboden koppelingen spelen

economie is gestart. Projecten zoals de kernenbiografie

een belangrijke rol in het al dan niet behalen van de

en verschillende landbouwplannen zijn grotendeels

taakstelling van huisvesting van statushouders. Ook een

uitgevoerd. Met de opstelling van onze Omgevingsvisie

sterker dalende mutatiegraad en doorstroom in wonin-

moet nog worden gestart.

gaanbod ten opzichte van het landelijke en regionale beeld is een belangrijke factor. In het bijzonder is er een

WERK EN INKOMEN

tekort aan eenpersoons studio’s en appartementen voor

Participatiewetuitkeringen (BUIG) en loonkostensubsi-

alleenstaande statushouders. Er is hard gewerkt aan de

dies

taakstelling, hetgeen in onderstaande tabel te zien is.

Tegenover een dalende trend van het aantal uitkeringen staat een stijgende trend voor de verstrekking van loonkostensubsidies, die inmiddels vanuit het Rijk naar

2023

realisatie wordt gecompenseerd. Uitvoering sociale werkvoorziening, nieuw beschut en indicatie banenafspraak Nieuwe instroom is in de Wsw niet meer mogelijk. Nieuwe instroom bij Noest vindt plaats vanuit nieuw beschut. De taakstelling 2023 voor nieuw beschut was 14 plaatsen van 31 uur per week. Gemeente Hellendoorn heeft voldaan aan deze taakstelling. De krimp van de Wsw wordt niet volledig gecompenseerd door de nieuwe instroom van nieuw beschut. Dit is vooral te zien in de terugloop van het aantal detacheringen en bij groen. Een, over het algemeen, grotere begeleidingsbehoefte 27

Achterstand 2022

10

Taakstelling 1e helft 2023

43

Taakstelling 2e helft 2023

36

Totaal (inclusief achterstand)

89

Gerealiseerd

70

Realisatie in 2024

9

ARMOEDEBELEID EN SCHULDHULPVERLENING Er heeft een doorontwikkeling van de vroegsignalering en toegang tot ondersteuning bij armoede en schulden plaatsgevonden in 2023, die in 2024 wordt voortgezet. Eind 2023 was het beleidsplan financiële bestaanszekerheid gereed, deze is begin 2024 voorgelegd aan de gemeenteraad.

Regeling

Inkomensgrens 2023 Doelgroep

Gebruik 2023 Bereik 2023

Gem. andere gemeenten

Kwijtschelding gem. belastingen

100% Wsm

607 huishoudens

469

77%***

60-80%

Individuele bijz. bijstand

100% Wsm

607 huishoudens

230

38%

20-35%

Individuele inkomenstoeslag

3 jr. of langer 105% Wsm

309 huishoudens

137

44%

Ca. 60%

Collectieve zorgverzekering

130% Wsm

1.639 volwassenen

915

56%*

30-35% (landelijk)

Jeugdfonds sport

120%

451 kinderen

139

31%

40-50%

Declaratiefonds

110%

934 volwassenen

481

51%

30-40%

Kindpakket

120%

508 kinderen

238

47%

45-65%

Regeling duurzame gebruiksgoederen

110%

693 huishoudens

181

26%

N.v.t.

Energietoeslag

130%

1.648 huishoudens

1.328

81%**

75-90%

* Het bereik over 2022 lag op 65%, toen was de inkomensgrens nog 120%. Door het verhogen van de doelgroep naar 130% is het percentuele bereik gedaald maar het aantal deelnemers gestegen. ** Dit is het bereik met peildatum 28 februari 2024, nog niet alle aanvragen zijn behandeld. De looptijd van de regeling is tot 1 augustus 2024. *** Dit aantal is nog niet definitief. Er liggen nog een aantal aanvragen tot kwijtschelding.

Opvang Oekraïners en asielzoekers

De niet bestede middelen in 2023 voor de opvang van

230 Oekraïense vluchtelingen zijn in 2023 in drie grote

Oekraïners zijn in de Reserve statushouders en ont-

locaties opgevangen: de opvanglocatie aan de Parallel-

heemden (Oekraïne) gestort.

weg, de opvanglocatie Berghoeve, bij Krönnerzommer

In 2023 heeft de raad de kaders vastgesteld voor het

en de opvanglocatie Duiventil. Circa tien Oekraïners

huisvesten van maximaal 200 asielzoekers in een asiel-

verbleven op kleinere gemeentelijke locaties en bij par-

zoekerscentrum onder verantwoordelijkheid van het

ticulieren. Voor de acute noodopvang van asielzoekers

COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers).

is een locatie gerealiseerd in Haarle voor maximaal 25 asielzoekers. Deze locatie was tijdelijk en is eind 2023

Soweco

weer opgeheven.

De liquidatie van Soweco is definitief afgerond De helft

De opvang voor asielzoekers is voor de gemeentereke-

van het voor onze gemeente bestemde liquidatiesaldo

ning budgettair neutraal verlopen omdat deze kosten bij

is gereserveerd voor toekomstige ontwikkelingen met

het Centraal Orgaan opvang asielzoekers gedeclareerd

betrekking tot de lokale uitvoering van de Wsw en Parti-

zijn. Voor de opvang van Oekraïners is een vergoeding

cipatiewet

van het Rijk ontvangen die volledig dekkend is.

28

1.1 ECONOMIE ● ▲ ■ ▼

Nr.

Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan?

Status

Voltooid Uitvoering ligt op schema Uitvoering is vertraagd, maar wel opgestart Nog niet uitgevoerd

Korte toelichting

1.1.1. Hellendoorn als aantrekkelijke vestigingsplaats versterken door ondernemers te faciliteren Zorgen voor passende locaties om te ondernemen aan de hand van de behoefteraming bedrijventerreinen. Daarbij ook de mogelijkheden van uit/ inbreiding van bedrijventerrein ‘t Lochter onderzoeken en beoordelen of kleinschalige ambachtelijke bedrijventerreinen in de kernen mogelijk zijn. We doen mee aan de Investeringsagenda Twente en zullen onze ondernemers en onderwijsinstellingen faciliteren bij de kansen die hieruit voortvloeien.

▲

Met ondernemers onderzoeken hoe we ruimte vrij kunnen spelen door revitalisering van bestaande bedrijventerreinen.

▲

We hebben geïnvesteerd in onze relatie met het Twents Fonds voor Vakmanschap. Hieruit is onder andere de promotie-actie IKBINDR ontstaan. Dit heeft circa 50 ambassadeurs opgeleverd. De eerste gesprekken met ondernemers zijn opgestart, dit betreft een meerjarig traject. De gesprekken hebben nog niet tot concrete acties geleid.

▲

De bouw van de nieuwe website van gemeente Hellendoorn is gestart en wordt afgerond in 2024. Binnen deze nieuwe omgeving wordt ook een verbeterde indeling voor ondernemers opgenomen.

Een verbetering van de indeling van onze website voor ondernemers, zodat ondernemers beter en sneller hun antwoorden op vragen kunnen vinden.

1.1.2

▲

De behoefteraming bedrijventerreinen is afgerond. De gesprekken over en de zoektocht naar uitbreiding van bedrijventerreinen zijn opgestart. Dit is een meerjarige actie.

Divers en gevarieerd winkelaanbod en versterken regiofunctie Nijverdal Het aantrekkelijker maken van het Nijverdalse centrum door te investeren in Willem Alexanderstraat, Keizerserf en Maximastraat.

▲

Stimuleren en faciliteren van verplaatsing van detailhandel van de aanloopgebieden naar het kernwinkelgebied.

▲

De werkzaamheden voor de herinrichting van het centrumgebied zijn voorbereid. De transformatie van commerciële ruimtes in het aanloopgebied naar woningen om meer diversiteit en levendigheid te krijgen is gestart. De eerste resultaten/werkzaamheden zijn zichtbaar (bijvoorbeeld: woningbouw begane grond Keizerserf, herinrichting openbare ruimte Willem Alexanderstraat/Maximastraat). De plannen zijn gemaakt. Waar mogelijk gaat dit gelijk op met de herinrichting van de openbare ruimte.

1.2 VRIJETIJDSECONOMIE EN TOERISME 1.2 Vrijetijdseconomie en toerisme Nr.

Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan?

1.2.1

Toeristische kracht van Hellendoorn uitbouwen

Status

Opstellen fietsstructuurplan.

●

Stimuleren van kamperen bij de boer en B&B’s.

▲

Onderzoek naar geschikte locatie voor een hotelaccommodatie in Nijverdal. 1.2.2

▲

In 2019 is de fietsvisie 2019-2030 vastgesteld, hierin is de gewenste fietsstructuur vastgesteld. Meerdere gesprekken zijn hierover gevoerd en hebben geleid tot bijvoorbeeld de inrichting van boerderijkamers en nieuwe B&B's maar niet van extra kampeerplaatsen. In de aanloop naar het opstellen van de Visie Vrijetijdseconomie is in 2023 geconcludeerd om kamperen bij de boer in het buitengebied af te remmen. Op die manier gaan we verrommeling van het buitengebied tegen en dragen we bij aan een verhoging van de bezettingsgraad van bestaand aanbod. Bovendien wordt op deze manier bestaande leegstaande bebouwing beter benut. De inzet is daarnaast meer gericht op kwaliteit van bestaand aanbod en minder op kwantiteit van nieuw aanbod. Er zijn met meerdere initiatiefnemers gesprekken opgestart voor verschillende locaties.

We willen een toekomstbestendig Nationaal Park van topklasse realiseren en bestendigen Invulling geven aan het ‘Ambitieplan Nationaal Park Sallandse Heuvelrug-Twents Reggedal’ (NPSH&TR), door uitvoering te geven aan de position paper en diverse projecten die in dit kader worden uitgevoerd.

▲

1.2.3

Korte toelichting

De position paper is opgepakt, de projecten zijn grotendeels uitgevoerd. Voorbeelden zijn: kernenbiografie, proeftuinen voor toekomstig waterbeheer NP SH&TR, ontwikkeling informatiepunten en landbouwproject: praktijkervaringen met nieuwe en bestaande teelt- en bedrijfsmaatregelen die bijdragen aan perspectief voor agrarisch ondernemerschap. De nog lopende projecten worden eind maart 2024 afgerond. Dan wordt ook de Verkenning Nationaal Park nieuwe stijl (subsidietraject) afgerond. Het Ambitieplan Nationaal Park Sallandse Heuvelrug -Twents Reggedal loopt tot 2030.

Meer verbinding tussen de toeristische kernen, de Reggestreek, Sallandse Heuvelrug en het plattelandstoerisme Logische mee-koppel-kansen benutten vanuit het ambitieplan NPSH&TR.

▲

Dit laten we een onderdeel zijn van de te actualiseren gemeentelijke omgevingsvisie.

29

▼

Meerdere mee-koppel-kansen zijn benut. Bijvoorbeeld Kernenbiografie, Beleefweek, Landbouwproject SH & TR, heideboerderij in combinatie met startpunt. Het actualiseren van de gemeentelijke omgevingsvisie is nog niet gestart.

1.3 WERK EN INKOMEN 1.3 Werk en inkomen Nr.

Wat wilden we bereiken en wat hebben we daarvoor gedaan?

1.3.1

Al onze inwoners moeten mee kunnen doen aan de samenleving

Status

In 2023 beschikken alle uitkeringsgerechtigden, die gericht zijn op betaald werk, over een competentieprofiel en een plan van aanpak. Waar nodig worden deze in het voorjaar van 2023 geactualiseerd. Voor wie (nog) niet kan werken, stimuleren we het doen van vrijwilligerswerk, zo mogelijk als eerste opstap richting betaald werk.