Document · PDF

Bijlage 1 Beleidsplan financiële bestaanszekereid gemeente Hellendoorn

Gemeenteraad 5 maart 2024, gemeente HellendoornBij agendapunt: Beleidsplan financiële bestaanszekerheid en verordening meedoenregelingen 202411.621 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

SAMEN BOUWEN

2024-2028

aan financiële bestaanszekerheid 2024-2028 Armoede- en schuldenbeleid gemeente Hellendoorn

Voorwoord Een gezonde financiële situatie voor huishoudens van de gemeente Hellendoorn

opbouwen. Kinderen en jongeren hebben het recht om kansrijk op te groeien, vanuit een stabiele thuissituatie, zodat zij zichzelf optimaal kunnen ontwikkelen.

Het is lastig keuzes maken als je onder financiële en men-

We beseffen dat financiële bestaanszekerheid randvoor-

tale druk staat, bijvoorbeeld omdat je niet weet of je met

waardelijk is voor het welzijn van inwoners. Armoede en/

je geld het einde van de maand gaat halen. Het is lastig

of schulden kunnen van invloed zijn op onder andere men-

gezond eten te kopen en een noodzakelijke computer voor

tale gezondheid. Armoede kan leiden tot sociale uitsluiting

school, als je maar weinig middelen hebt. Het is lastig je

en zelfs tot eenzaamheid.

kind alle kansen te geven of je kleinkind net dat ene extraatje, als je maar weinig te besteden hebt.

Het is belangrijk dat we weten wat er leeft onder onze

Het gaat er steeds vaker over: bestaanszekerheid. Infla-

inwoners, welke behoeften er zijn, om van daaruit als

tie en complexe, maatschappelijke vraagstukken leiden

gemeente de juiste stappen te ondernemen. Inwoners en

tot onzekerheid. Zowel bij individuen als bij gezinnen en

netwerkpartners hebben ons bij de totstandkoming van dit

groepen in de samenleving. Dat vraagt om het bieden van

plan geholpen om die juiste richting op te gaan. Data over

meer zekerheid, om een duidelijke koers vanuit de over-

onze gemeente heeft ons gestuurd om de juiste afwegin-

heid en om ondersteuning van inwoners.

gen te maken. Hiermee hebben we de basis gelegd om inwoners passend te kunnen ondersteunen. Maar we blijven

Zoals de Commissie sociaal minimum in haar eerste

inwoners en netwerkpartners nodig hebben. Inwoners,

rapport aangeeft, gaat het bij bestaanszekerheid ‘niet

vrijwilligers en netwerkpartners kunnen ons attenderen op

alleen over voldoende inkomen, maar ook over een goede

zaken die beter kunnen. Ze kunnen signalen doorgeven.

gezondheid, betaalbare en duurzame huisvesting, werk dat

We kunnen naar elkaar omkijken en elkaar voort helpen,

loont, een adequate opleiding, gezonde sociale relaties en

door hulp te bieden of door de weg te wijzen naar onder-

een zinvol leven’ ¹. In dit beleidsplan nemen wij armoede

steuning.

en schulden als uitgangspunt, we richten ons met dit beleidsplan specifiek op financiële bestaanszekerheid, maar

Wij zijn ervan overtuigd dat inzetten op het voorkomen

zien wij dit net als de commissie als onderdeel van het

van armoede, schulden en het (financieel) ondersteunen

grotere geheel.

van inwoners de sleutel vormt tot een gezondere en meer inclusieve samenleving. En dat is waar we samen met partners en inwoners voor gaan.

De titel van ons beleidsplan is ‘Samen bouwen aan financiële bestaanszekerheid’. Het woord samen geeft aan dat we anderen nodig hebben. Naast het Rijk, zijn dit bijvoor-

Samen bouwen aan financiële bestaanszekerheid in

beeld netwerkpartners en inwoners. Bouwen aan (financi-

Hellendoorn!

ële) bestaanszekerheid doen we samen. We willen bouwen Wethouder Egbert Nijenbanning

aan een lokale samenleving waarin alle inwoners mee kunnen doen en een gezond en waardig bestaan kunnen

1 Commissie Sociaal Minimum ‘Een zeker bestaan’, blz. 30

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2

Inleiding Onzekerheid rondom financiële bestaanszekerheid Totstandkoming van dit beleidsplan

4 4 4

2 2.1 2.2 2.3

Armoede en schulden: definities, oorzaken en gevolgen Definitie financiële bestaanszekerheid Definitie armoede, schulden en inkomensnorm Oorzaak en gevolg van armoede en schulden

5 5 5 6

3 3.1 3.1.1 3.1.2 3.1.3 3.1.4 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3

Landelijke ontwikkelingen en lokaal beleid Landelijk armoedebeleid Financiële bestaanszekerheid Participatiewet in balans Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Collectief Schuldregelen Lokaal beleid Armoedeval Kosteloos preventief budgetbeheer Anticiperen op Participatiewet in balans

7 7 8 8 8 8 8 9 9 9

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

WAAR STAAN WE NU Armoede en schulden in Hellendoorn: de feiten Kinderarmoede en armoede onder jongeren in Hellendoorn Armoede onder categorie AOW-gerechtigden in Hellendoorn Regelingen in Hellendoorn en het bereik Vroegsignalering bij schulden Samenwerking bij financiële ondersteuning Opvallendheden en conclusies uit het onderzoek

10 10 11 13 14 14 15 16

5 5.1 5.2 5.3 5.3.1 5.3.2 5.3.3 5.4

WAAR WILLEN WE NAARTOE Onze uitgangspunten Wat willen we bereiken rondom armoede en schulden Verbeterpunten uit onderzoek armoede en schulden Minimabeleid Schuldhulpverlening Specifieke kwetsbare doelgroepen Pijlers armoede en schuldhulpverlening

17 17 17 17 17 19 19 19

6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN Preventie Vroegsignalering Ondersteuning waar nodig Schulden oplossen Laagdrempelige toegankelijkheid

21 21 22 22 23 23

Monitoring en verantwoording

1. Inleiding 1.1 Onzekerheid rondom financiële bestaanszekerheid Het sociaal domein is volop in beweging. Denk aan de hoge inflatie, de krappe arbeidsmarkt, polarisatie in de samenleving, veranderende samenstelling van gezinsstructuren, nieuwkomers en vergrijzing, etcetera. De rol van de overheid verandert hierdoor. Regie ligt bij gemeenten en bij ‘de inwoner’. Financiële bestaanszekerheid is niet meer een vanzelfsprekendheid. Dat leidt tot onzekerheid bij zowel individuen als in de samenleving. Tegelijkertijd is er meer aandacht vanuit het Rijk en de gemeenten voor armoede, de menselijke maat en de impact van schulden. Vanuit die context is dit beleidsplan geschreven. Armoede- en schuldenproble-

tepeiling, door interviews te houden met inwoners, even-

matiek onderscheiden zich van elkaar, zoals in hoofdstuk

eens via een onafhankelijk onderzoeksbureau. We wilden

2 wordt toegelicht. Beide thema’s zijn echter verwerkt in

weten wat de ervaringen zijn en waar de behoeften liggen.

dit beleidsplan, omdat beide betrekking hebben op een

Het doel was niet volledig kwalitatief onderzoek, maar

gezonde financiële situatie van onze inwoners.

meer het persoonlijke verhaal van inwoners aan te horen. Netwerkpartners zijn hierbij betrokken. Zij zijn ingezet om

Dit beleidsplan draagt bij aan de volgende ‘global goals’,

inwoners te vinden die wilden meewerken aan deze inter-

de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde

views. Zij hebben nadere informatie over de interviews

Naties:

aan inwoners uitgedeeld en hebben geholpen inwoners te

GEEN ARMOEDE

GEEN HONGER

GOEDE GEZONDHEID EN WELZIJN

EERLIJK WERK EN ECONOMISCHE GROEI

motiveren deel te nemen.

MINDER ONGELIJKHEID

Uiteraard is ook het cliëntenplatform, als specifieke vertegenwoordiging van inwoners, betrokken bij het proces en maakt een adviesaanvraag onderdeel uit van het traject.

1.2 Totstandkoming van dit beleidsplan

• Input vanuit netwerkpartners

Om te komen tot een plan dat richting geeft aan de aanpak

Om tot dit plan te komen, is informatie meegenomen die

van armoede en schulden, zijn we allereerst uitgegaan van

in de zogenoemde bouwsessies met netwerkpartners

onze strategische visie op Sociaal en Maatschappelijk do-

rondom de strategische visie naar voren zijn gekomen.

mein en het collegeprogramma. Vervolgens heeft onder-

Specifiek voor het beleidsplan bestaanszekerheid heb-

zoek op basis van data plaatsgevonden. Parallel daaraan is

ben verder twee brainstormsessies met netwerkpartners

de dialoog gevoerd met inwoners en netwerkpartners en

plaatsgevonden. Uit die sessies zijn signalen naar voren

is kwalitatief onderzoek gedaan. Uiteindelijk gaan we over

gekomen waarmee dit beleidsplan is aangescherpt.

tot ‘doen’, het uitzetten van acties en activiteiten. • De themasessie met de gemeenteraad Data verzamelen

Begin december 2023 heeft een themasessie met de ge-

Gemeente Hellendoorn heeft onafhankelijk onderzoek

meenteraad plaatsgevonden over dit beleidsplan. De input

laten doen in de vorm van een armoede-index. Via interne

die tijdens de sessie is opgehaald is helpend en richting-

en externe databronnen is onder andere de doelgroep in

gevend. De input wordt met name meegenomen in de

beeld gebracht en het gebruik en bereik van minimarege-

uitvoeringsagenda.

lingen. Doen De dialoog:

Met bovenstaande gegevens uit kwantitatief onderzoek en

• Input vanuit inwoners

de behoeftepeiling, zijn we aan de slag gegaan. Allereerst

De stem van de inwoner vinden wij belangrijk. Naast data

door dit beleidsplan te schrijven. In hoofdstuk 7 beschrij-

gedreven onderzoek is daarom gekozen voor een behoef-

ven we hoe we verder gaan richting acties en activiteiten. 4

2. Armoede en schulden: definities, oorzaken en gevolgen

materiële welvaart. Weinig financiële middelen gaan vaak samen met ongunstige levensomstandigheden en werken sociale uitsluiting in de hand. We gebruiken daarom de volgende definitie die grotendeels aansluit op de definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau, met de toevoeging dat armoede een belemmering kan zijn voor een vol-

2.1 Definitie financiële bestaanszekerheid

waardige deelname aan de samenleving. Armoede kan

Bestaanszekerheid is niet vanzelfsprekend. Daar is de lan-

bijvoorbeeld leiden tot sociale uitsluiting, zorgmijding of

delijke politiek zich van bewust. Stijgende prijzen, hogere

eenzaamheid (zie ook thema Meedoen in de strategische

woonlasten, dure energie. Nederland kende in 2022 de

visie 2).

grootste koopkrachtdaling in veertig jaar. Het einde van

In bovenstaande definitie wordt gesproken over goederen

deze ontwikkeling is nog niet in zicht en bestaanszekerheid

en voorzieningen die minimaal noodzakelijk zijn. In de

was daarom een belangrijk thema in de aanloop naar de

loop der tijd verandert echter de visie op wat noodzakelijk

Tweede Kamerverkiezingen in 2023. Het gaat bij bestaans-

is. Als dat het geval is, passen wij ons beleid daarop aan.

zekerheid in principe niet alleen om armoedebestrijding, maar ook om een eerlijker inkomensverdeling. Andere

Als gesproken wordt over inkomensnorm, wordt daarmee

aspecten van bestaanszekerheid zijn een goed en betaal-

het volgende bedoeld:

baar huis kunnen vinden, kansen en keuzes hebben op Inkomensnorm: Wettelijk Sociaal Minimum (Wsm) Het armoedebeleid kent verschillende inkomensgrenzen. We kijken daarbij naar het Wsm, oftewel het Wettelijk Sociaal Minimum, dat gelijk staat aan de bijstandsnorm (100%). De hoogte van deze norm wordt landelijk bepaald en verschilt per huishoudtype. In onze gemeente bieden we minimaregelingen aan voor inwoners waarbij percentages van het Wsm worden gehanteerd, waarbij een bepaalde mate van beleidsvrijheid geldt. De inkomensgrenzen van landelijke regelingen zoals de kwijtschelding gemeentelijke belastingen zijn echter wettelijk bepaald.

de arbeidsmarkt en voor je gezondheid kunnen zorgen. In dit plan richten wij ons echter specifiek op financiële bestaanszekerheid. Financiële bestaanszekerheid is wat mensen minimaal nodig hebben om rond te kunnen komen, maar ook om schulden te voorkomen, af te lossen en om tegenvallers op te vangen. Met minimabeleid ondersteunen gemeenten inwoners om hun financiële bestaanszekerheid te verbeteren. Het minimabeleid ondersteunt inwoners die met weinig rond moeten komen op basis van een inkomen op of rond het minimum. Hierin ligt de verbinding met schuldhulpverlening. Bij schulden moeten inwoners ook met minder

Voor problematische schulden zijn meerdere definities. Wij

rondkomen, financiële bestaanszekerheid komt dan in het

hanteren de volgende definitie:

geding. We spreken van problematische schulden als redelijkerwijs is te voorzien dat een natuurlijke persoon niet kan voortgaan met het betalen van zijn schulden of indien hij in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen. Mensen zijn niet meer in staat om openstaande rekeningen te betalen waardoor nieuwe schulden ontstaan.

2.2 Definitie armoede, schulden en inkomensnorm Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) definieert mensen als ‘arm’ wanneer ze gedurende langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in hun samenleving als minimaal noodzakelijk gelden. Mensen zijn arm wanneer ze gedurende langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in onze samenleving als minimaal noodzakelijk worden gezien en mede als gevolg daarvan beperkt worden in het volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving.

Bij het bestrijden van schuldenproblematiek is het een van de grootste problemen dat mensen zich vaak te laat melden bij de schuldhulpverlening. Redenen hiervoor zijn: Schaamte om te bekennen dat het niet lukt om de eigen financiën te managen; Men denkt lang nog zelf een oplossing te kunnen vinden; De weg naar de hulpverlening is niet altijd bekend. Taal-

Armoede wordt doorgaans afgebakend op basis van het

problemen en een te beperkt netwerk kunnen daar een rol

inkomen. Toch is armoede meer dan alleen een tekort aan

bij spelen.

2 Commissie Sociaal Minimum ‘Een zeker bestaan’, blz. 30 5

2.3 Oorzaak en gevolg van armoede en schulden Integraal karakter van problematiek rondom bestaanszekerheid Als gemeente vinden we het van groot belang om goed in te zetten op bestrijding van armoede en schulden, vanwege het integrale karakter van deze problematiek. Armoede en schulden zijn gelinkt aan mee kunnen doen, aan sociale uitsluiting, gezondheidsproblemen en in sommige situaties ook aan eenzaamheid.

Samenhang armoede, schulden en gezondheid

Infographic 2021, Pharos ©

Figuur 1: Samenhang armoede, schulden en gezondheid (Bron: Pharos)

De oorzaken van armoede en schulden

lichamelijke en psychische klachten dan leeftijdgenoten die

Armoede kan allerlei oorzaken hebben. Te denken valt aan

opgroeien met meer welvaart. Ook hebben zij vaker over-

grote en onverwachte gebeurtenissen of veranderingen in

gewicht, voelen ze zich minder gelukkig, hebben ze vaker

een leven, zoals een scheiding, een faillissement of door

hechtingsproblemen met hun ouders en zijn ze negatiever

ziekte. Maar ook een pandemie zoals de coronacrisis,

over hun leven en toekomst. Volwassenen die leven met

stijgende energieprijzen, toenemende inflatie, psychische

geldzorgen of armoede hebben vaker chronische stress,

problemen of een licht verstandelijke beperking kunnen

een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals diabe-

een rol spelen. Verder zijn er structurele oorzaken, zoals

tes en hart- en vaatziekten. Ook psychosociale problemen

intergenerationele problematiek, uitkeringen waarvan

of opvoedproblemen komen vaker voor. Deze volwasse-

mensen niet kunnen rondkomen, een ingewikkeld toesla-

nen zijn vaak minder gelukkig en minder goed in staat om

genstelsel, gebrek aan betaalbare woonruimte, stijgende

beslissingen te nemen op lange termijn 5 (zie ook figuur 1

kosten voor levensonderhoud en energie of werk dat te

‘Samenhang armoede, schulden en gezondheid’).

weinig betaalt om van te kunnen leven

Schulden veroorzaken dus stress. Wie onder hoge druk

Mensen die moeite hebben met de basisvaardigheden le-

staat, blokkeert en is niet meer in staat de juiste actie te

zen, schrijven en/of rekenen zijn veel vaker langdurig arm

ondernemen. De post verdwijnt ongeopend in een la, uit

dan niet-laaggeletterden. Armoede en laaggeletterdheid

onmacht of uit angst voor confrontatie of slecht nieuws.

gaan vaak hand in hand: laaggeletterdheid is vaak een

Schulden lopen ondertussen op. De gevolgen zijn ingrij-

belemmering om zelfredzaam te zijn en armoede vergroot

pend. Sociaal isolement, depressie, ziekteverzuim, rela-

de kans op laaggeletterdheid 4.

tieproblemen, echtscheiding, fraudegevoeligheid 6. Deze gevolgen geven de urgentie aan om enerzijds armoede

Gevolgen van armoede en schulden

te bestrijden en anderzijds mensen in armoede te onder-

Kinderen en jongeren die in armoede leven hebben meer

steunen.

3 https://www.movisie.nl 4 Laaggeletterdheid, armoede en schulden, stichting lezen en schrijven, op basis van Ecbo en ROA, 2016. 5 https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/armoede-schulden-en-gezondheid 6 https://schuldhulpmaatje.nl/feiten-op-een-rij 6

3. Landelijke ontwikkelingen en lokaal beleid

Het kabinet heeft een groot pakket met maatregelen gepresenteerd voor 2023 met een omvang van 17,2 miljard euro. De doelstellingen die in 2030 moeten worden bereikt: 1. Een betere borging van bestaans- en inkomenszeker-

Op dit moment is er in de samenleving veel dynamiek op

heid: een voldoende en stabiel inkomen is de basis;

het gebied van armoede, schulden en bestaanszekerheid.

onder andere de bijzondere verhoging van het wet-

Dit hoofdstuk heeft niet de intentie om een volledig beeld

telijk minimumloon die naar voren werd gehaald en

te scheppen, maar om enkele ontwikkelingen aan te

extra verhoogd is. Daarnaast worden de zorgtoeslag,

stippen die van invloed zijn op dit terrein, voor onze in-

huurtoeslag en kindgebonden budget verhoogd en

woner en voor onze gemeente.

wordt werken lonender gemaakt door verhoging van de arbeidskorting; 2. Preventie van geldzorgen: goede voorlichting van jongs

3.1

Landelijk armoedebeleid

af aan, in alle levensfases en dichtbij om de juiste

Vanuit de landelijke politiek is er veel aandacht voor armoede

financiële keuzes te kunnen maken;

7. In onderstaande figuur zijn de ambities van

3. Een overheid die werkt voor mensen en voorziet in

het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

laagdrempelige, eenvoudige, mensgerichte financiële

benoemd op het gebied van armoede.

hulp en sociale incasso; 4. Maatregelen nemen om (generatie)armoede te door-

WatWat willen we bereiken? * * willen we bereiken?

breken, zodat iedereen meedoet en vooruitkomt; 5. Realiseren dat meer mensen eerder en betere schuldhulpverlening ontvangen en sneller perspectief hebben op een financieel zorgeloze toekomst.

Uitgangspunten voor de aanpak We gaan mensen en hún voor vragen de en behoeften weer centraal Uitgangspunten aanpak stellen

Het aantal kinderen dat in armoede opgroeit is in 2025 gehalveerd.

Meer werken op basis van vertrouwen

Het aantal mensen dat in armoede leeft is in 2030 gehalveerd.

Oog voor wat nodig is

Regels zijn er voor mensen. Ze moeten oplossingen niet blokkeren.

Leidend is de vraag: wat is je situatie en wat heb je nodig om die te verbeteren?

We praten niet over mensen, maar mét mensen

Sámen aan de slag

€ Het aantal huishoudens met problematische schulden is in 2030 gehalveerd.

Een groot netwerk van ervarings deskundigen denkt mee over het beleid en de uitvoering

*ten opzichte van 2015

Figuur 2 Visual uit kamerbrief aanpak geldzorgen armoede en schulden (kamerbrief 2022)

Kabinet, gemeenten, organisaties, vrijwilligers én mensen met geldzorgen werken samen aan oplossingen.

Figuur 3 Uitgangspunten aanpak geldzorgen armoede en schulden (kamerbrief 2022)

7 Kamerbrief aanpak geldzorgen armoede en schulden, 12-7-2022 7

3.1.1

Financiële bestaanszekerheid

3.1.3

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

De Commissie sociaal minimum heeft een rapport uitge-

Sinds de inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke

bracht en concludeert dat een grote groep mensen hon-

schuldhulpverlening (Wgs) in 2012 is schuldhulpverlening

derden euro’s per maand tekort komt als de politiek niets

een taak van gemeenten. Met deze wet hebben gemeenten

doet. De bestaanszekerheid van deze mensen en die van

een zorgplicht gekregen om inwoners door middel van in-

hun kinderen komt in gevaar. De commissie wijst de po-

tegrale schuldhulpverlening te helpen bij het oplossen van

litiek erop dat dit grote maatschappelijke gevolgen heeft.

schulden en het voorkomen ervan. Met de wijziging van

Bijvoorbeeld door niet aflosbare schulden, de kosten van

de Wgs per januari 2021 is vroegsignalering van schulden

gezondheidsproblemen en kinderen die door armoede met

ook een wettelijke taak voor gemeenten geworden. Per 1

een valse start aan hun leven beginnen

8. De minimumlo-

juli 2023 is de duur van de minnelijke trajecten (MSNP) te-

nen en daarmee de daaraan gekoppelde bijstandsuitke-

ruggebracht van 36 naar 18 maanden en per 1 januari 2024

ringen gaan omhoog, maar daarmee is de problematiek

geldt dit ook voor de wettelijke trajecten (WSNP).

volgens de commissie slechts gedeeltelijk opgelost. Het Rijk moet nog stappen zetten om een verdere verbetering

Collectief Schuldregelen

aan te brengen. Volgens deze commissie is ook een ande-

3.1.4

re benadering van het sociaal minimum nodig. Nu wordt

Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt

het vastgesteld als een percentage van het minimumloon.

het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen.

Zo bedraagt een bijstandsuitkering nu grofweg 70 procent

Schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen

van het minimumloon. Het idee daarachter is dat men-

en handelen dossiers collectief af. Dat zorgt voor snellere

sen die van het sociaal minimum moeten leven, worden

doorlooptijden en minder rompslomp bij gemeenten en

geprikkeld om aan het werk te gaan, omdat het minimum-

schuldeisers. Daardoor krijgen mensen met schulden snel-

loon aanmerkelijk hoger is dan de bijstandsuitkering

ler perspectief en haken ze minder vaak af 11.

Anderzijds blijkt uit de praktijk die gemeenten ervaren, dat voor een groot deel van de bijstandsgerechtigden maat-

3.2

schappelijke participatie het hoogst haalbare is en dus niet betaalde arbeid

10.

Lokaal beleid

In de gemeente Hellendoorn zijn veel initiatieven en organisaties actief betrokken bij de doelgroep die een inkomen hebben rond het wettelijk sociaal minimum. Onze lijnen

3.1.2

Participatiewet in balans

met stichting BOOM, stichting Hulpfonds, de voedselbank

Het wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’ heeft als ver-

en de belastingservice van stichting De Welle zijn kort.

wachte ingangsdatum 1 januari 2025. De participatiewet in

Op die manier wordt gewerkt aan een sociaal vangnet en

balans gaat uit van eenvoud, menselijke maat en vertrou-

laagdrempelige toegang.

wen. In het wetsvoorstel zijn een aantal zaken opgenomen

Gemeente Hellendoorn kent diverse minimaregelingen

die van positieve invloed zijn op de bestaanszekerheid van

om inwoners op weg te helpen (preventief) of te onder-

inwoners, zoals:

steunen. Deze minimaregelingen komen in hoofdstukken 4

•

Bijverdiengrenzen worden verruimd;

en 5 aan de orde. Hieronder wordt het overige beleid kort

•

Vrijlating van giften tot in ieder geval € 1200,- op jaar-

uiteengezet.

basis. Het is de bedoeling dat met dit wetsvoorstel de wet en uitvoering meer met elkaar in balans komen door nuanceringen aan te brengen. Verder kan hiermee de menselijke maat steviger worden verankerd in de wet.

8 https://nos.nl/collectie/13944/artikel/2490457-geldzorgen-nederlanders-belangrijk-thema-komende-verkiezingen 9 https://nos.nl/artikel/2480928-advies-bijstand-en-minimumloon-moeten-omhoog-6-miljard-extra-per-jaar-nodig 10 Uit: Masterclass ‘De participatiewet eindelijk in beweging’, Kenniscentrum Sociaal Domein, 11 okt. 2023 11 https://www.nvvk.nl/kennisbank-detail/2021/06/08/Collectief-Schuldregelen 8

3.2.1

Armoedeval

met een inkomen tot 120 procent van de toepasselijke

Inwoners die de vanuit een uitkering overgaan naar be-

bijstandsnorm (besluit uitvoering schuldhulpverlening

taald werk, riskeren dat zij er financieel op achteruit gaan.

gemeente Hellendoorn 2023). Via preventief budgetbeheer

Dit wordt ook wel de armoedeval genoemd. Uitgangspunt

heeft de budgetbeheerder beter zicht op de meest passen-

van onze gemeente is dat werk moet lonen. Tegelijkertijd

de vorm van ondersteuning van de inwoner. Onze ge-

wordt het grootste deel van de armoedeval veroorzaakt

meente kan daardoor, indien gewenst, de rechter gerichter

door het toeslagenbeleid van het Rijk. Dat kunnen we met

adviseren. Dit in het kader van de adviesrol die gemeenten

gemeentelijk beleid niet oplossen. Inkomensondersteu-

sinds de wijziging van de Wgs in 2021 hebben gekregen

nende maatregelen vanuit de gemeente kunnen een posi-

op de gerechtelijke uitspraken voor beschermingsbewind

tief effect hebben om armoede tegen te gaan. Tegelijkertijd

bij schulden.

bestaat het risico dat deze maatregelen armoedeval in de hand werken. In de ontwikkeling van ons beleid houden

Anticiperen op Participatiewet in balans

wij daar rekening mee. Landelijk vormt armoedeval ook

3.2.3

een aandachtspunt. Bijvoorbeeld in het wetsvoorstel

Zoals aangegeven in 3.1.2 gaat het wetsvoorstel ‘Participa-

participatiewet in balans, waarbij de bijverdiengrenzen

tiewet in balans’ naar verwachting 1 januari 2025 in. Waar

worden verruimd, rekening houdend met armoedeval. Als

mogelijk anticiperen we als gemeente op de Participatie-

gemeente hebben we er bovendien oog voor dat werk niet

wet in balans, zowel beleidsmatig als in de uitvoering. Ook

alleen kan lonen in financieel opzicht. Ook in het kader van

nu al leggen we meer het accent op maatwerk en vertrou-

meedoen in de samenleving, is werk van meerwaarde.

wen. Tot het anticiperen op deze wetgeving hoort ook expertiseontwikkeling van beleidsadviseurs en consulenten. Vooruitlopend op de Participatiewet in balans, is in het

3.2.2

Kosteloos preventief budgetbeheer

beleid van de gemeente opgenomen dat giften tot € 1.200,-

De wijziging van de Wgs zoals benoemd in 3.1.3, betekent

vallen onder de inkomstenvrijlating.

ook dat na achttien maanden de kosten voor budgetbeheer voor eigen rekening zouden komen. Gemeente Hellendoorn vindt dat onwenselijk en heeft besloten kosteloos preventief budgetbeheer aan te bieden aan inwoners

4. WAAR STAAN WE NU

minimahuishoudens in vergelijkbare (kleinere) gemeenten. In totaal hebben naar schatting 936 huishoudens een inkomen tot 120 procent Wsm (6,3 procent van alle huis-

4.1

Armoede en schulden in Hellendoorn: de feiten

houdens in de gemeente). Gemiddeld ligt dit aandeel bij andere kleinere gemeenten rond de 7 procent. Het aandeel

Van alle huishoudens in de gemeente Hellendoorn moet (naar schatting) 4,1 procent

kinderen tot achttien jaar ligt procentueel iets hoger dan

12 rondkomen van een inko-

het aantal minimahuishoudens, dat beeld is vrij gangbaar

men op 100 procent van het wettelijk sociaal minimum

te noemen. 4,3% van de huishoudens in Hellendoorn 13

(Wsm) en een vermogen binnen de grenzen van de Parti-

heeft te maken met problematische schulden. Dit percen-

cipatiewet. Dit zijn in totaal 607 huishoudens. Dit ligt net

tage is op het totaal aantal huishoudens, ongeacht de

wat lager dan het gemiddeld aandeel van 5 tot 6 procent

hoogte van het inkomen. Dit gaat om 639 huishoudens.

Cijfers over 2022 OMVANG MINIMA Vergelijkbare (kleinere) gemeenten

Leeft van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Gemeente Hellendoorn

6,3%

HERKOMST INKOMEN

van de huishoudens

Leeft van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum.

36.261 inwoners 14.853 huishoudens (totaal) 7.009 jonger dan 18 jaar

120% 936 huishoudens leven van een inkomen tot 120% van het sociaal minimum.

8% uit loon 44% uit AOW/Pensioen 36% uitkering Waarvan:

33% uitkering uit Participatiewet 13% uitkering uit WW/WAO/WAJONG uit ondernemerschap

INKOMEN VAN MINIMA Alleenstaande, 21+, incl. VT, peildatum 1 juli 2023

Bijstand

€ 1.216,62 Bijstandsuitkering

GEMEENTELIJKE REGELINGEN

100%

€ 1.216,62 Bruto sociaal minimum

120 %

€ 1.459,94 lnkomensgrens minima

33% gebruik maakt van bijzondere bijstand 79% gebruik maakt van kwijtschelding gemeentelijke belastingen

32% gebruik maakt van individuele inkomenstoeslag

63% gebruik maakt van collectieve Min. loon

€ 1.995,Bruto wettelijk minimumloon

zorgverzekering

25% gebruik maakt van Jeugdfonds sport 44% gebruik maakt van het declaratiefonds 46% gebruik maakt van het kindpakket

Figuur 4 Factsheet minimabeleid gemeente Hellendoorn

12 Het betreft een schatting van het aantal minimahuishoudens op 1-1-2023 volgens de armoede index 2023 gemeente Hellendoorn door Kwiz. 13 CBS, Huishoudens met geregistreerde problematische schulden 2015-2021, oktober 2021 10

4.2 Kinderarmoede en armoede onder jongeren in Hellendoorn

van. Jongeren in Twente noemen dat ze niet op vakantie

Als gemeente willen we zoveel mogelijk preventief

ten. Als we ouders van kinderen in Twente vragen, meldt

werken. Om intergenerationele armoede te kunnen

75 procent dit. Al is dat percentage wel significant gedaald

doorbreken, is inzet op jeugd, jongeren en gezinnen van

ten opzichte van 2017 (92 procent). Mogelijk heeft de

belang. We spreken van intergenerationele armoede wan-

coronapandemie (door maatregelen waren vakanties en

neer een familie van generatie op generatie in armoede

dagjes uit vaak niet mogelijk) hier invloed op gehad.

leeft.

Een kwart (25 procent) van de jongeren in Twente ervaart

kunnen en er geen dagjes uit (36 procent) voor hen inzit-

dat geldzorgen vaak leiden tot ruzie in huis. Meer dan de Twentse data kinderen in armoede

helft van de ouders van kinderen in Twente (56 procent)

Als we kijken op Twents niveau, dan blijkt uit de antwoorden van jongeren en ouders van kinderen van 0-12

geeft aan dat moeite met rondkomen zorgt voor spannin-

14 op

gen in het gezin. In beide groepen is het niet afgenomen

de vraag of men thuis moeite heeft met rondkomen, dat

ten opzichte van voorgaande monitors.

de percentages nagenoeg gelijk zijn gebleven ten opzichte van 2019.

Vanuit onderzoek door de GGD wordt gezien dat moeite

Kinderen en jongeren uit gezinnen die enige tot grote

met rondkomen vaak samen gaat met andere problema-

moeite hebben met rondkomen, ervaren daar gevolgen

tiek, zoals in onderstaand overzicht zichtbaar is:

Moeite met rondkomen staat niet op zichzelf We zien dat moeite met rondkomen vaak samengaat met andere problemen, bijvoorbeeld:

Kinderen...

...hebben vaker een verhoogde score op de SDQ

Jongeren...

...hebben vaker een verhoogde score op de SDQ

...eten minder vaak minimaal zes keer per week groente

...hebben vaker een verhoogde score op de SDQ

...slapen vaker slecht

...beoordelen de kwaliteit van de relatie met ouders minder vaak als goed

...hebben minder vaak speelmogelijkheden in de tuin

...verzuimen vaker van school in de afgelopen vier weken

...vinden minder vaak dat ze genoeg goede vrienden hebben

...voelen zich vaker gestrest

Figuur 5 Gegevens uit Twentse gezondheidsverkenning i.v.m. armoede bij kinderen en jongeren

14 Data 2021 https://www.twentsegezondheidsverkenning.nl/dashboard/dashboard/twente 11

Cijfers in Hellendoorn rondom kinderen in armoede Er groeien ongeveer 382 kinderen op in een minimahuishouden 15 tot 100 procent Wsm (5,3 procent) en 508 kinderen (7,1 procent) in een huishouden tot 120 procent Wsm (en een laag vermogen). Deze percentages liggen net wat onder de gemiddelde percentages in andere kleinere gemeenten. Laag of geen vermogen

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

Aantal huishoudens

607

693

936

1.197

Aandeel huishoudens in gemeente

4,1 %

4,6 %

6,3 %

8.0 %

Aantal personen

1.215

1.355

1.777

2.229

Volwassenen

833

934

1.270

1.639

Kinderen tot 18 jaar

382

421

508

590

Aandeel kinderen in gemeente

5,3 %

5,9 %

7,1 %

8,3 %

Alle vermogens

100 % Wsm

110 % Wsm

120 % Wsm

130 % Wsm

Aantal huishoudens

824

937

1.269

1.648

Aandeel in gemeente

5,5 %

6,3 %

8,5 %

11,0 %

Figuur 6 Tabel kerngegevens minimahuishoudens Huishoudens met kinderen vormen in de gemeente Hellendoorn met elkaar ongeveer 28 procent van de doelgroep huishoudens tot 120 procent Wsm zoals in onderstaande tabel te zien is. Laag of geen vermogen

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

Huishoudtype Alleenstaanden

302

50%

356

51%

494

53%

641

54%

Eenoudergezinnen

13 %

13%

109

12%

115

10%

Meerpersoonshuishoudens zonder kinderen

110

18%

121

17%

182

19%

253

21%

Meerpersoonshuishoudens met kinderen

116

19%

123

18%

151

16%

188

16%

Totaal

607

100%

693

100%

936

100%

1.197

100%

Figuur 7 Kenmerken minimahuishoudens qua huishoudtype Kinderen zonder ontbijt naar school

gezien, zijn het niet kunnen betalen van de ouderbijdra-

Als gemeente hebben we een uitvraag gedaan bij scholen

ge, kleding die kinderen dragen en/of het niet vanuit huis

naar situaties waarbij kinderen zonder ontbijt naar school

meegeven van fruit voor tijdens de pauze. Enkele scho-

gaan. Uit de ontvangen reacties van scholen kunnen we

len geven aan dat er geen kinderen zijn zonder ontbijt of

geen conclusies trekken. Van de twintig aangeschreven

lunch. Andere scholen beschrijven dat zij - als sprake is

scholen hebben namelijk zes scholen gereageerd op deze

van een situatie waarin een kind zonder ontbijt naar school

uitvraag. Bovendien is de oorzaak van het feit dat kinderen

komt - zorgen voor brood en beleg of dat er door andere

zonder ontbijt naar school gaan niet per definitie armoede.

kinderen gedeeld wordt. Tegelijkertijd geven die scholen

Toch willen we de reacties hier benoemen om een indica-

aan dat dit niet vaak het geval is.

tie aan te geven. Twee scholen maken een inschatting dat 0 (nul) procent Het merendeel van de scholen die hebben gereageerd

zonder ontbijt naar school komt. Eén school antwoord ‘een

geeft aan geen signalen te zien. Signalen die wel worden

enkele keer’. Eén school antwoordt 2 tot 3 procent, één

15 Het betreft een schatting van het aantal minimahuishoudens op 1-1-2023 volgens de armoede index 2023 gemeente Hellendoorn door Kwiz. 12

school minder dan 10 procent en een andere school schat

te om alles te kunnen betalen. Ruim één op de vijf (22

in 20 procent. De school die inschat dat 20 procent van de

procent) heeft het gevoel weinig controle te hebben over

kinderen zonder ontbijt naar school komt, bevindt zich in

geldzaken en 15 procent van de jongvolwassenen heeft

wijk De Blokken in Nijverdal.

schulden (studieschuld en hypotheek niet meegerekend). Deze financiële problemen komen vaker voor bij 16- tot

Een aantal scholen geeft aan intermediair te zijn voor

25-jarigen.

het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Zij melden kinderen aan als ze weten dat er weinig te besteden is. Daarnaast (school)maatschappelijk werk een belangrijke rol heeft in

4.3 Armoede onder categorie AOWgerechtigden in Hellendoorn

het oppakken van signalen.

Procentueel leven veel AOW-gerechtigden in Hellendoorn

wordt aangegeven dat de schoolzorgondersteuner en het

op het sociaal minimum. Ook vanwege de toenemende Scholen spreken de wens uit dat zij een beter beeld krijgen

vergrijzing, is dit een categorie waarop de gemeente

van de financiële thuissituatie van kinderen, zodat zij door

specifiek gegevens in beeld wil brengen om van daaruit

kunnen verwijzen naar het maatschappelijk werk, school-

te onderzoeken of en hoe we op deze doelgroep specifiek

zorgondersteuner of gemeente voor passende ondersteu-

in kunnen zetten.

ning. Die kennis is er nu niet altijd. Wel wordt geadviseerd om via bijv. EU-Schoolfruit drie dagen per schoolweek fruit

De meeste regelingen in de gemeente Hellendoorn zijn

te verzorgen.

toegankelijk voor minimahuishoudens met een inkomen tot maximaal 120 procent Wsm (en geen of laag ver-

Tot slot geven alle zes scholen aan geen gebruik te maken

mogen). Van deze totale doelgroep van ongeveer 936

van het landelijk programma schoolmaaltijden. De voor-

huishoudens bestaat 44 procent uit huishoudens met een

naamste reden is dat zij zich willen richten op onderwijs.

AOW-uitkering als primaire bron van inkomsten en een

De overheid moet volgens hen zorgen dat gezinnen vol-

derde uit bijstandsgerechtigden 17. Deze AOW-doelgroep

doende te eten hebben.

is een vrij grote groep; vaak ligt het aandeel bijstandsgerechtigden iets hoger en het aandeel AOW’ers iets lager.

Jongeren 16-25 jaar

In veel plattelandsgemeenten wordt wél vaker een grotere

Financiële zorgen kunnen jongvolwassenen veel stress

groep ouderen gezien. Landelijk is het beeld verder dat de

opleveren. In combinatie met de financiële crisis kan dit

laatste jaren de groep bijstandsgerechtigden kleiner wordt

zorgen voor een lager welzijn van jongvolwassenen

16.

en de groep met een andersoortig inkomen iets toeneemt.

Bijna drie op de tien jongvolwassenen (29%) heeft moeiLaag of geen vermogen

100% Wsm

110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

Inkomensbron Participatiewet

310

51%

310

45%

310

33%

310

26%

AOW/Pensioen

195

32%

233

34%

408

44%

547

46%

Loon

134

11%

Ondernemerschap

WW/WAO/WAJONG

12%

120

13%

168

14%

Totaal

607

100%

693

100%

936

100%

1.197

100%

Figuur 8 Kenmerken minimahuishoudens qua inkomensbron

16 https://www.twentsegezondheidsverkenning.nl/dashboard/dashboard/over-de-deelnemers 17 Uit armoede index 2023 gemeente Hellendoorn door Kwiz. 13

4.4

Regelingen in Hellendoorn en het bereik

Gemeente Hellendoorn kent diverse regelingen om minima te ondersteunen. Hieronder is in een overzicht verwerkt in hoeverre gebruik gemaakt wordt van de betreffende regelingen. Regeling

Inkomensgrens 2022

Doelgroep

Gebruik

Bereik

Gem. andere gemeenten

Kwijtschelding gem. belastingen

100% Wsm

607 huishoudens

477

79%

60-80%

Individuele bijz. bijstand

100% Wsm

607 huishoudens

203

33%

20-35%

Individuele inkomenstoeslag

3 jr. of langer 105% Wsm

309 huishoudens

32%

Ca. 60%

Collectieve zorgverzekering

120% Wsm

1.270 volwassenen

803

63%

30-35% (landelijk)

Jeugdfonds sport

120%

451 kinderen

113

25%

40-50%

Declaratiefonds

110%

934 volwassenen

412

44%

30-40%

Kindpakket

120%

508 kinderen

233

46%

45-65%

Regeling duurzame gebruiksgoederen

110%

693 huishoudens

192

28%

N.v.t.

Energietoeslag

150%

2.189 huishoudens

1.872

86%/ 97%*

75-90%

Figuur 9 Regelingen en bereik Gemeente Hellendoorn

* Onder de doelgroep tot 150 procent Wsm is het bereik

In 2022 hebben 113 kinderen gebruikgemaakt van het

86 procent. Kijken we naar het specifieke bereik onder de

Jeugdfonds Sport & Cultuur. Daarmee ligt het bereik van

doelgroep tot 120 procent Wsm dan is het bereik hoger; 97

deze regeling op 25 procent, wat aan de lage kant is. Een

procent.

mogelijke verklaring ligt in de toegankelijkheid van het

Gemiddeld bereikten gemeenten in 2022 zo’n 75 tot 90

jeugdfonds, dit kan alleen via een intermediair. Het is daar-

procent van de doelgroep (waarbij de gangbare doelgroep

naast een regeling die loopt naast het Kindpakket; dit kan

de inkomensgroepen tot 120 procent Wsm was).

voor onduidelijkheid zorgen. Gemiddeld ligt het bereik van het jeugdfonds in veel andere gemeenten tussen de 40 en

Enkele percentages uit de tabel vragen om nadere toe

50 procent. In 2022 maakten 233 kinderen gebruik van het

lichting:

Kindpakket, een bereik van 46 procent onder minimakinderen tot 120 procent Wsm. Dit ligt redelijk in lijn met andere

De individuele inkomenstoeslag is bedoeld als inkomens-

gemeenten die een participatieregeling voor kinderen heb-

ondersteuning voor mensen die langdurig afhankelijk zijn

ben; het gemiddelde bereik varieert van 45 tot 65 procent.

van een minimuminkomen. In de gemeente Hellendoorn behoort iedereen tussen de 21 jaar en pensioengerechtig-

In 2022 hebben 192 huishoudens gebruikgemaakt van de

de leeftijd, die gedurende drie jaar een inkomen heeft tot

vergoeding voor duurzame gebruiksgoederen, een bereik

100 procent Wsm, tot de doelgroep. Verder geldt als voor-

van 28 procent onder de doelgroep. Omdat er maar weinig

waarde voor toekenning dat er in de afgelopen drie jaar

gemeenten zijn die een soortgelijke regeling aanbieden

geen mogelijkheden waren voor inkomensverbetering. De

(en vaak ook onder andere voorwaarden dan in de ge-

doelgroep bestaat uit ongeveer 309 huishoudens.

meente Hellendoorn), is moeilijk een vergelijking te maken

In 2022 hebben 99 huishoudens gebruik gemaakt van deze

met andere gemeenten.

toeslag. Afgezet tegen de groep die drie jaar een inkomen tot 100 procent Wsm heeft is dit een bereik van 32 procent. Vergeleken met andere gemeenten - waar een bereik rond de 60 procent gangbaar is - is het bereik voor deze regeling in de gemeente Hellendoorn laag te noemen. De wettelijke voorwaarde dat er geen zicht is op inkomensverbetering, maakt dat de feitelijke doelgroep kleiner is dan de 309 huishoudens waarvan het inkomen lager is dan 105 procent Wsm.

4.5

Vroegsignalering bij schulden

afleggen van een huisbezoek. We zien in de landelijke

Een openstaande rekening voor huur, zorgpremie, energie

cijfers 18 dat 18 procent van de contactpogingen daad-

of water kan duiden op financiële problemen. Daarom

werkelijk contact oplevert. Van deze 18 procent wordt in

zijn verhuurders, zorgverzekeraars, energiebedrijven en

vervolgens 8 procent van de gevallen ingegaan op het

het waterbedrijf verplicht om betalingsachterstanden te

hulpaanbod. Belangrijk hierbij is dat het om een vrijblij-

melden bij de gemeente. Vanuit de Wet gemeentelijke

vend aanbod gaat. Het is geen verplichting, maar een

schuldhulpverlening (WGS) zijn wij als gemeente verplicht

kans voor de inwoner om met zijn schulden aan de slag te

om deze inwoners hulp aan te bieden.

gaan. De inzet is om ergere problemen te voorkomen. In

Op basis van een afwegingskader wordt bepaald op welke

het overzicht hieronder is het aantal meldingen per maand

manier contact wordt gelegd. Dit kan schriftelijk zijn met

per leverancier te zien, om een beeld te schetsen van de

een brief, maar ook via whatsapp, mail, telefoon of het

situatie in gemeente Hellendoorn.

Leverancier

Mei

Energie

Juni

Juli

Augustus

September

Aantal

Percentage

140

34%

Woningcorporatie

Water

Zorgverzekering

226

56%

Totaal

104

406

100%

Figuur 10 Aantal signalen per type vaste lasten partner over de periode mei tot september 2023

Samenwerking bij financiële ondersteuning

nemen. Daarnaast is het wekelijks fysiek aanwezig zijn in

Gemeente Hellendoorn werkt met verschillende netwerk-

het Huis voor Cultuur en Bestuur in Nijverdal ook onder-

partners, waaronder vrijwilligersorganisaties, om inwo-

deel van het hybride model. Wij vinden het belangrijk om

ners financieel te begeleiden en te ondersteunen.

goed zicht te hebben op inwoners die zich in een schulden-

4.6

situatie begeven. Het aantal inwoners dat in een schuld De samenwerking tussen Stadsbank Oost Nederland,

regelingstraject zit, ziet er als volgt uit:

stichting Boom, Hulpfonds Hellendoorn en de gemeente

Actieve schuldregeling

Hellendoorn heeft als doel om meer preventief te werken, in te zetten op duurzame financiële zelfredzaamheid en het voorkomen van uitval en recidive tijdens en na trajecten.

Aantal

Actieve schuldregeling

Totaal

Figuur 12 Overzicht aantal actieve schuldregelingen (het betreft problematische schulden) in 2022

Als gemeente pakken we hierbij meer de regierol. Wij verwachten dat dit ertoe leidt dat wij inwoners eerder aan passende ondersteuning kunnen helpen.

Traject

Aantal

Schuldbemiddeling

Saneringskrediet

Organisatie

Aantal inwoners ondersteund

St. BOOM

Herfinanciering

Stichting Hulpfonds Hellendoorn

WSNP

Totaal

Figuur 11 Overzicht aantal ondersteunde inwoners door stichting BOOM en stichting Hulpfonds Hellendoorn

Figuur 13 overzicht afgeronde schuldregelingstrajecten stadsbank Oost Nederland 2022

Stadsbank Oost Nederland werkt met een nieuwe strategie; ‘Samen lossen we schulden op’ 19, waarbij klant- en

De samenwerking met de Stadsbank verloopt goed. Iedere

resultaatgerichte dienstverlening meer voorop staat. Voor

woensdag is een medewerker van de Stadsbank aanwezig

onze samenwerking met de Stadsbank hebben wij ge-

in het Huis voor Cultuur en Bestuur. Deze aanwezigheid

kozen voor het zogenoemde hybride model. Dit houdt in

maakt dat er korte lijnen zijn. Inwoners plukken daar de

dat we een deel van de taken zelf op ons nemen, zoals de

vruchten van. Door een warme overdracht hoeven in

toegang tot schuldhulpverlening. Dat hybride model geeft

woners minder vaak uitgebreid hun verhaal te doen.

uitvoering aan de ambitie die we hebben om meer regie te 18 Divosa Monitor Vroegsignalering Schulden, Jaarrapportage 2022 19 Deze strategie is bekrachtigd door het Algemeen Bestuur in november 2022 15

Opvallendheden en conclusies uit het onderzoek

25 procent (andere gemeenten 40-50 procent). Een mo-

Onderzoeksbureau KWIZ heeft in opdracht van ons onder-

gebruik kunnen maken van het Kindpakket. Het gebruik

zoek gedaan, via een zogenoemde armoede index. Als we

van het Kindpakket ligt met 46 procent (tot 120 procent

kijken naar de resultaten, dan vallen een aantal zaken op:

van het Wsm) redelijk in lijn met andere gemeenten die

•

De percentages van inwoners van de gemeente Hellen-

een participatieregeling voor kinderen hebben (varieert

doorn die op een minimum leven, liggen net iets lager

van 45-65 procent).

4.7

gelijke verklaring ligt in het feit dat kinderen ook nog

in vergelijk met vergelijkbare gemeenten en landelijke

•

de vergoeding voor duurzame gebruiksgoederen. Dit

huishoudens rond van een inkomen op 100 procent

betekent een bereik van 28 procent van de doelgroep.

Wsm en een vermogen binnen de grenzen van de

Omdat maar weinig gemeenten een soortgelijke

Participatiewet (gemiddeld 5-6 procent in vergelijkbare

regeling aanbieden, en vaak ook onder andere voor-

(kleinere) gemeenten). In totaal heeft naar schatting

waarden dan in de gemeente Hellendoorn, is het niet

6,3 procent van alle huishoudens in de gemeente een

goed mogelijk om het bereik te vergelijken met andere

inkomen tot 120 procent (gemiddeld bij andere kleinere

gemeenten.

gemeenten rond de 7 procent). •

In 2022 hebben 192 huishoudens gebruikgemaakt van

gegevens. Naar schatting komt 4,1 procent van de

•

Bij de regelingen van de gemeente Hellendoorn is

Het percentage kinderen in minimahuishoudens.

sprake van diverse inkomensgrenzen die gehanteerd

Huishoudens met kinderen vormen in de gemeen-

worden voor verschillende regelingen, variërend van

te Hellendoorn met elkaar ongeveer 28 procent van

100 procent van het Wsm, 110 procent, 120 procent en

de doelgroep huishoudens tot 120 procent Wsm. Er

150 procent van het Wsm.

groeien ongeveer 382 kinderen op in een minimahuishouden

•

20 met een inkomen tot 100 procent Wsm (5,3

Er zit een groot verschil tussen het aantal schuldregelingen (14) en het geschatte aantal huishoudens met

procent), 508 kinderen (7,1 procent) in een huishouden

problematische schulden (639) in de gemeente Hellen-

met een inkomen tot 120 procent Wsm en 590 (8,3 pro-

doorn.

cent) (en een laag eigen vermogen). Deze aantallen lig-

•

gen net wat onder de gemiddelde aantallen in andere

Met deze bevindingen willen wij aan de slag (zie 5.3). Dat

kleinere gemeenten. Desondanks zijn deze percentages

wil zeggen dat we deze gegevens en de gesprekken met

noemenswaardig in het kader van kansrijk opgroeien.

inwoners als basis gebruiken om nog meer tegemoet te

De school waar men inschat dat 20 procent van de kin-

komen aan de behoeften van onze inwoners die onder-

deren zonder ontbijt naar school komt, bevindt zich in

steuning nodig hebben.

wijk De Blokken in Nijverdal. Hierbij moet wel worden gezegd dat dit een inschatting betreft. Bovendien hoeft armoede niet (altijd) de oorzaak te zijn van het feit dat de kinderen niet ontbijten. •

Van de doelgroep die in de gemeente Hellendoorn in aanmerking komt voor de huidige minimaregelingen (een inkomen tot maximaal 120 procent Wsm en geen of laag vermogen), bestaat een hoog percentage uit huishoudens met een AOW-uitkering als primaire bron van inkomen. Dit percentage ligt op 44 procent.

•

De individuele inkomenstoeslag kent met 32 procent een laag bereik. Zeker vergeleken met andere gemeenten, waar een bereik rond de 60 procent gangbaar is, is het bereik voor deze regeling is in onze gemeente laag te noemen.

•

De mogelijke overlapping tussen Jeugdfonds Sport & Cultuur en het Kindpakket. Het bereik van het Jeugdfonds Sport & Cultuur is wat aan de lage kant, namelijk

20 Het betreft een schatting van het aantal minimahuishoudens op 1-1-2023 volgens de armoede index 2023 gemeente Hellendoorn door Kwiz. 16

5. WAAR WILLEN WE NAARTOE

en gevolg en werken we vanuit een integrale aanpak. Ons doel is dat inwoners financieel zelfredzaam zijn: Iemand is financieel redzaam wanneer hij weloverwogen keuzes

5.1

Onze uitgangspunten

maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn nu en in de

Dit armoede- en schuldenbeleidsplan is een uitwerking

toekomst. Dat is niet alleen op het moment dat iemand zelf

van onze strategische visie op het sociaal en maatschap-

al zijn geldzaken kan regelen, maar ook dat iemand weet

pelijk domein, binnen het thema Meedoen. Meedoen in

wanneer hij hulp zou moeten inroepen 22.

onze gemeente is voor alle inwoners van belang. Niet mee kunnen doen, kan diverse oorzaken hebben. Voor

We hebben oog voor de menselijke maat. Hoewel we te

zover wij invloed hebben op die oorzaken, zetten wij ons

maken hebben met wetten en regels, staan deze bij ons

in om drempels te verlagen en inwoners te ondersteunen.

niet centraal. We benaderen situaties vanuit de inwoner en

Ondersteuning kan ingezet worden bij het oplossen van

de behoefte van die inwoner. Onze dienstverlening vanuit

schulden, het versterken van basisvaardigheden of door

verschillende domeinen sluit daar - vanuit onderlinge sa-

financieel te ondersteunen.

menwerking - bij aan. Ook buiten onze organisatie werken we samen, om onze maatschappelijke opdracht zo goed mogelijk vorm te geven.

Vier leidende principes uit de strategische visie vormen de kern van dit beleidsplan, namelijk: 1. De kracht van inwoners en samenleving; 3. Dichtbij en laagdrempelig;

5.3 Verbeterpunten uit onderzoek armoede en schulden

4. Verbonden en integraal.

Uit het onderzoek van KWIZ komen in 4.7 een aantal

Voor een toelichting van deze principes verwijzen we naar

bevindingen naar voren die we hieronder willen omzetten

2. Focus op preventie en vroegsignalering;

de strategische visie

21.

naar verbeterpunten van ons beleid. Die accenten zijn verder verwerkt in de keuze van onze pijlers en nemen we mee in onze uitvoeringsagenda.

5.2 Wat willen we bereiken rondom armoede en schulden Minimabeleid

Het doel is het bereiken van een gezonde financiële

5.3.1

situatie voor iedere inwoner van onze gemeente. Zo’n

Verbeterpunten vanuit onderzoek/interviews:

gezonde financiële situatie vergroot de kans om mee te

•

Algemene verbeterpunten:

kunnen doen in de samenleving en vergroot de kans voor

• Bij onze minimaregelingen worden diverse inko-

kinderen om kansrijk te kunnen opgroeien. Inwoners zijn

mensgrenzen gehanteerd voor de verschillende

in staat zelf (of met hulp) hun financiële situatie op orde

minimaregelingen, variërend tussen 100 procent,

te houden door stabiele inkomsten, doordat vaardighe-

110 procent, 120 procent en 150 procent van het

den zijn versterkt en doordat zij overzicht houden op de

Wsm. Dit maakt deze regelingen onnodig ingewik-

administratie.

keld voor inwoners. Eenduidigheid in percentages

Preventie is van belang, want voorkomen is beter dan

over de inkomensgrens is wenselijk. • Aangezien nog niet alle regelingen goed gevonden

genezen. Ons beleid en ons handelen zijn erop gericht om te voorkomen dat armoede en schulden actieve deel-

worden in onze gemeente, is gerichte communicatie

name van inwoners aan de samenleving belemmeren.

hieromtrent van belang. Hierbij bekijken we goed

Problemen van inwoners moeten zoveel mogelijk worden

welke doelgroep we willen bereiken en welke wijze

voorkomen. Als die problemen er dan toch zijn, dan zijn

van communiceren daarbij passend is. •

we er zo vroeg mogelijk bij. We willen bereiken dat inwo-

Collectieve zorgverzekering: Het bereik van 63 procent

ners zowel ons als onze ketenpartners vroegtijdig weten

onder de totale doelgroep volwassenen tot 120 procent

te vinden. Het aanbod moet laagdrempelig zijn, maar ook

Wsm ligt ver boven het gemiddelde in vergelijking met

persoonlijk en toegankelijk. Aangezien armoede en schul-

het landelijk bereik van rond de 30 tot 35 procent van

den effect hebben op gezondheid, gedrag, (arbeids)parti-

de doelgroep. Ongeveer 60 procent van de verzeker-

cipatie en (school)prestaties, hebben wij oog voor oorzaak

den heeft het meest uitgebreide aanvullende pakket

21 Strategische visie gemeente Hellendoorn: ‘Samen bouwen aan een gezonde, kansrijke en leefbare toekomst’, 2024 22 Definitie Nibud 17

afgesloten (GarantVerzorgd 3). Om in te zetten op

•

Duurzame gebruiksgoederen: In 2022 hebben 192

het voorkomen van gezondheidsachterstanden is het

huishoudens gebruikgemaakt van de vergoeding

wenselijk om de inkomensgrens te verhogen en in te

voor duurzame gebruiksgoederen, een bereik van 28

blijven zetten op een zo hoog mogelijk bereik.

procent onder de doelgroep. Omdat er maar weinig

Bijzondere bijstand: Het bijzondere bijstandsbeleid van

gemeenten zijn die een soortgelijke regeling aanbie-

de gemeente Hellendoorn is erop gericht om mensen

den (en vaak ook onder andere voorwaarden dan in de

die bijzondere noodzakelijke kosten hebben en deze

gemeente Hellendoorn), is het niet goed mogelijk om

niet zelf kunnen betalen, te ondersteunen. In 2022 is

het bereik te vergelijken met andere gemeenten. Wij

aan 203 huishoudens bijzondere bijstand verstrekt.

vinden het echter belangrijk om in te blijven zetten op

Het bereik van de bijzondere bijstand komt uit op

een regeling voor duurzame gebruiksgoederen. Voor

33 procent. Dat is aan de hoge kant vergeleken met

deze regeling duurzame gebruiksgoederen zien we

andere gemeenten, waar het gemiddelde ligt tussen

wel enkele aandachtspunten. Per 1 januari 2024 draagt

20 en 35 procent. Voor wat betreft het bereik ligt hier

Stichting Hulpfonds Hellendoorn deze regeling over

dus geen verbeterpunt. Bijzondere medische kosten

aan de gemeente. Bovendien kan de regeling verbeterd

worden bovendien deels opgevangen doordat een

worden door in een nieuwe verordening een verdeling

hoog percentage van inwoners met een inkomen op

te maken in diverse vormen van gebruiksgoederen. Dit

het sociaal minimum gebruik maakt van de collectieve

om passende ondersteuning voor specifieke doelgroe-

zorgverzekering.

pen, zoals bijvoorbeeld gezinnen en inwoners met

Jeugdfonds Sport & Cultuur en Kindpakket: Het bereik

energiearmoede, te kunnen bieden.

van het Jeugdfonds Sport & Cultuur is met 25 procent

Daarnaast geldt momenteel dat inwoners minimaal

aan de lage kant. Een mogelijke verklaring ligt in het

twaalf maanden een inkomen moeten hebben beneden

feit dat kinderen ook nog gebruik kunnen maken van

de norm. Het is wenselijk deze periode veel korter te

het Kindpakket. Het gebruik van het Kindpakket ligt

maken om meer inwoners met een inkomen op het

met 46 procent (tot 120 procent Wsm) redelijk in lijn

sociaal minimum tegemoet te kunnen komen bij de

met andere gemeenten die een participatieregeling

aanschaf van duurzame gebruiksgoederen.

voor kinderen hebben (varieert van 45-65 procent). Om

•

Kwijtschelding belastingen: In 2022 is aan 477 huishou-

meer helderheid te creëren voor inwoners en het totale

dens geheel of gedeeltelijk kwijtschelding van lokale

bereik van regelingen voor kinderen te vergroten, is

heffingen verstrekt. Met elkaar is dit een bereik van 79

een passende oplossing om het Jeugdfonds Sport &

procent onder de primaire doelgroep. Dat is vergele-

Cultuur en het Kindpakket samen te laten smelten in

ken met andere gemeenten relatief aan de hoge kant

het Kindpakket. Uiteraard houdt dit gerichte commu-

(andere gemeenten 60-80 procent). Voor wat betreft het

nicatie in met inwoners die nu gebruik maken van het

bereik ligt hier dus geen direct verbeterpunt.

Jeugdfonds, zodat zij de overstap kunnen maken voor

•

Individuele inkomenstoeslag: In 2022 hebben 99 huis-

zover zij nog niet bekend zijn met het Kindpakket. De

houdens gebruik gemaakt van deze toeslag. Afgezet te-

exacte invulling van dat Kindpakket verdient nadere

gen de groep die drie jaar een inkomen tot 100 procent

uitwerking vanuit de uitvoeringsagenda.

Wsm heeft, is dit een bereik van 32 procent. Vergeleken met andere gemeenten (bereik van rond de 60 procent) is dit een laag bereik. Het is van belang om door middel van gerichte communicatie en het extra onder de aandacht brengen bij consulenten en netwerkpartners, het bereik van deze regeling te verhogen. •

Samenwerking netwerkpartners: We merken dat het van belang is om in te blijven zetten op het bereik van onze regelingen. Onze netwerkpartners kunnen hierbij helpend zijn. Zij ontmoeten inwoners die behoren tot onze (potentiële) doelgroep en zijn daarmee een vindplaats, ook voor bijvoorbeeld inwoners met beperkte basisvaardigheden die zelf de weg niet vinden. Door intensief met hen te blijven samenwerken en de samenwerking te optimaliseren, kunnen we ons bereik vergroten.

5.3.2

Schuldhulpverlening

Verbeterpunten vanuit onderzoek/interviews: •

Algemene verbeterpunten: Aangezien onder de doelgroep met problematische schulden, laaggeletterdheid een rol speelt, is het van belang om als gemeente in te zetten op basisvaardigheden van onze inwoners.

•

Vroegsignalering: Om eerder zicht te hebben op huishoudens met dreigende problematische schulden, zetten we intensief in op vroegsignalering. We monitoren, evalueren en versterken succesfactoren in onze werkwijze. Hiermee willen we bereiken dat inwoners met schulden eerder bij ons in beeld en persoonlijk met ons in contact komen.

•

Proces schuldhulpverlening: We willen de schuldhulpverlening laagdrempeliger en beter vindbaar maken voor onze inwoners. Daarom stemmen we de toegang tot schuldhulpverlening en

Tot slot behoren inburgeraars tot een kwetsbare doelgroep

het proces eromheen af met onze samenwerkingspart-

qua financiële zelfredzaamheid. In eerste instantie worden

ners. We werken met een duidelijke gemeentelijke toe-

zij financieel ontzorgd door de gemeente. Vervolgens zoe-

gang tot schuldhulpverlening. Het doel is om inwoners

ken zij hun eigen weg in de (complexe) financiële wereld

met problematische schulden beter in beeld te krijgen

van Nederland. Ondersteuning om hen financieel zelfred-

en daarmee het verschil tussen het aantal schuldre-

zaam te maken is noodzakelijk om te kunnen participeren.

gelingen en het (geschatte) aantal huishoudens met problematische schulden te verkleinen en de gegevens

Pijlers armoede en schuldhulpverlening

beter te kunnen duiden.

5.4

We stemmen de nazorg goed af met partners om ge-

Er zijn vijf pijlers geformuleerd op basis van het onderzoek

zamenlijk te werken aan duurzame financiële zelfred-

door KWIZ, de input van inwoners en samenwerkingspart-

zaamheid van onze inwoners.

ners daarin en op basis van landelijk beleid en landelijke ambities. Deze vijf pijlers geven richting om passende interventies te doen, die ten goede komen aan onze inwo-

5.3.3

Specifieke kwetsbare doelgroepen

ners.

Beleid en uitvoering richten op kinderen, gezinnen en jongeren is van belang om ‘aan de voorkant’ te komen

Ons beleid voor de lange termijn rust op de volgende vijf

met onze dienstverlening. We willen intergenerationele

pijlers:

armoede doorbreken om kinderen en jongeren kansrijk te

1. Preventie;

laten opgroeien. Er kwam naar voren dat er een school is

2. Vroegsignalering van armoede en schulden;

met een hoog geschat percentage kinderen dat zonder te

3. Ondersteuning waar nodig, regie daar waar het kan;

ontbijten naar school gaat. We investeren in het signale-

4. Schulden oplossen;

ren, bespreekbaar maken en de kennis van ondersteuning

5. Laagdrempelige toegankelijkheid.

op scholen en via schoolmaatschappelijk werk en schoolzorgondersteuners. Daarnaast blijkt een groot percentage (44 procent) van de doelgroep die 65 jaar of ouder is, te leven op een inkomen

Preventie

tot maximaal 120 procent Wsm (en geen of laag vermo-

Vroeg signalering

Ondersteuning waar nodig

Schulden oplossen

Laagdrempelige toegankelijkheid

gen) met een AOW-uitkering als primaire bron van in-

We doen veel om armoede en schulden te voorkomen. Wij

komsten. Zij verdienen de nodige ondersteuning om naar

zetten in op laagdrempelige toegang en zorgen ervoor dat

wens te participeren binnen onze (lokale) samenleving.

inwoners gebruikmaken van onze regelingen en voorzie-

(Zie ook 4.7 i.v.m. conclusies uit het onderzoek)

ningen. We ondersteunen inwoners zodat zij zich, indien

mogelijk, financieel beter kunnen redden. Als inwoners

te blijven. Ook al is er geen sprake van een laag inkomen,

schulden hebben, zijn we er zo vroeg mogelijk bij en

het hebben van problematische schulden betekent vrijwel

helpen wij onze inwoners om de schulden op te lossen.

altijd dat een huishouden niet meer in staat is de norma-

Dit doen we samen met onze partners. Op deze manier

le noodzakelijke uitgaven te doe. Er is dan sprake is van

proberen we te voorkomen dat problemen groter worden.

armoede. Uiteindelijk kan het ertoe leiden dat inwoners minder goed kunnen meedoen in de samenleving. Als

Armoede en schulden zijn hardnekkige problemen. In-

gemeente willen we bereiken dat meer inwoners met een

woners of huishoudens die ermee te maken krijgen, on-

laag inkomen toch mee kunnen doen. Dit geldt met name

dervinden daar veelal langdurig hinder van. Veel mensen

voor kinderen uit kansarme gezinnen, bijvoorbeeld op het

die in armoede leven of schulden hebben, hebben vaak

gebied van sport, culturele en maatschappelijke activitei-

ook andere zorgen. Deze problemen beïnvloeden elkaar en

ten. We bieden inwoners indien nodig financiële onder-

kunnen elkaar ook versterken. Dit vraagt om een integrale

steuning aan en/of onze gemeentelijke sporttrajecten 23.

aanpak.

Daarbij willen we bewustwording creëren bij inwoners dat omzien naar elkaar waardevol is. Uiteraard kunnen

Wij leggen zowel intern als extern de verbinding met

mensen meestal niet elkaars problemen in directe zin

andere beleidsterreinen die invloed hebben of invloed kun-

oplossen, maar omzien kan simpelweg betekenen dat je

nen uitoefenen om tot oplossingen van de problemen te

bijvoorbeeld een luisterend oor biedt of meedenkt over

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13713747/1