Beleidsplan publieke gezondheid Hellendoorn 2025-2023 Definitief 17 nov 25

• We werken integraal samen voor een uitnodigende,

meente en het al dan niet verstrekken van vergunningen

beweegvriendelijke omgeving en infrastructuur welke

voor het schenken van alcohol. De gemeente geeft het

aanzet tot buitenspelen, sporten, fietsen en lopen. De

goede voorbeeld.

(fysieke) leefomgeving - zoals straten, pleinen, parken,

• We haken aan op het project vanuit Verkeer (gemeente

speelplekken en sportvoorzieningen - is zo ingericht dat

Hellendoorn) waarbij ze leerlingen op het voortgezet

mensen op verschillende manieren kunnen bewegen en

onderwijs laten zien wat de invloed is van alcohol op de

hun motoriek kunnen ontwikkelen.

rijvaardigheid. Voeding: Roken en vapen

• We bieden voorlichting over gezonde voeding aan

• We zetten in op een Rookvrije omgeving, o.a. scholen,

kwetsbare doelgroepen, kinderen, jongeren en (aan-

(sport)verenigingen. We creëren meer rookvrije plekken,

staande) ouders. We zorgen voor passende informa-

met name daar waar de jeugd komt.

tievoorziening waarbij er oog is voor de vier factoren

• We zetten interventies in ter preventie van het starten

van toegang: begrijpelijk, beschikbaar, betaalbaar en

met roken/vapen door jongeren.

passend.

• We stimuleren inwoners te stoppen met roken/vapen en

• We richten ons extra op wijken en doelgroepen met

bieden informatie waar ze terecht kunnen voor onder-

gezondheidsachterstanden, door samen met partners

steuning bij het stoppen met roken. Naast een brede

(zoals welzijn) laagdrempelige initiatieven voor gezonde

aanpak richten we ons ook expliciet op (aanstaande)

leefstijl aan te bieden. Om desbetreffende doelgroepen

ouders.

te bereiken, benutten we data uit de gezondheidsmonitor en signalen van professionals en inwoners.

Drugs

• We zetten via JOGG Hellendoorn in op het stimuleren

• We monitoren het drugsgebruik in de gemeente via de

van water drinken en gezonde voeding voor jongeren tot

gezondheidsmonitoren en stemmen af over de lokale si-

27 jaar.

tuatie met team Veiligheid en samenwerkingspartners.

• We geven uitvoering aan het JOGG-ambitiedocument

• We scholen professionals in het vroegtijdig herkennen

gezonde gemeentehuizen en vervullen daarmee een

van drugsproblematiek en -gebruik.

voorbeeldrol als het gaat om gezonde, duurzame en

• We geven voorlichting over het versterken weerbaarheid

verantwoorde voeding.

en grenzen stellen in relatie tot middelengebruik.

• We bestrijden ondervoeding bij ouderen middels een multidisciplinaire aanpak, waarbij we inzetten op o.a.

Overige middelen:

voorlichting en sociale initiatieven.

• We brengen in beeld welke andere (verslavende) middelen of gedragingen problematiek in de hand werken en

17

6.2 Speerpunt 2: Mentaal welbevinden

• Inwoners ervaren meer zingeving.

Goed in je vel zitten is belangrijk voor een gelukkig en

• Er is een integrale aanpak van stress, met aandacht

gezond leven. Als mensen zich mentaal goed voelen, heeft

voor armoede en schulden.

dat niet alleen een positief effect op henzelf, maar ook op de mensen om hen heen. In de gezondheidsmonitoren zien

Mentale weerbaarheid bij jongeren en ouders

we dat vooral jongeren veel stress ervaren, worstelen met

• De weerbaarheid van jongeren is versterkt, waardoor

sociale media gebruik en gevoelens van eenzaamheid. Dit

jongeren zich gelukkiger voelen en psychosociale pro-

kan leiden tot mentale problemen die lang aanhouden. Uit

blematiek wordt voorkomen.

onderzoek van het Nederlands Jeugdinstituut en CBS komt

• Ouders zijn versterkt in hun rol om het gesprek aan te

naar voren dat zelfdoding doodsoorzaak nummer 1 is onder

gaan met hun kind(eren) en te praten over emoties en

mensen onder de 30 jaar.

mentale gezondheid.

Ook bij volwassenen en ouderen nemen mentale klachten

Pesten

zoals depressie en stress toe, mede door financiële zorgen

• De sociale en digitale weerbaarheid van kinderen en

en maatschappelijke druk. Mentale gezondheid is net zo

jongeren is versterkt, waardoor (online) pesten wordt

belangrijk als lichamelijke gezondheid, maar krijgt in beleid

voorkomen en verminderd.

en praktijk vaak minder aandacht. Daarom zetten we in op

• Scholen, ouders, gezonde schooladviseur en andere

het normaliseren van gesprekken over mentale gezondheid

maatschappelijke partners werken samen aan een veili-

en het versterken van mentale veerkracht.

ge en respectvolle omgeving, zowel offline als online.

We investeren in een goed mentaal welbevinden van inwo-

Bewustwording en taboe doorbreken

ners. Dat helpt om eenzaamheid te verminderen en maakt

• In de samenleving is mentale problematiek steeds min-

dat mensen actiever meedoen in de samenleving. Zingeving

der een taboe en beter bespreekbaar.

is een bijzondere gezondmakende kracht, waar we extra op

• De bewustwording rondom mentaal welbevinden is ver-

inzetten. Wat daarnaast een interessant gegeven is, is de

groot door het bespreekbaar maken van onderwerpen

kracht van tijd doorbrengen in de groene omgeving. Dit ver-

als prestatiedruk, stress, sociale media en de impact

laagt doorgaans stress en het helpt het brein te herstellen

van pesten en sexting.

van overprikkeling.

• Inwoners weten de weg naar ondersteuning te vinden bij beginnende mentale problematiek. We hebben daarbij

De ambitie van de gemeente Hellendoorn op het gebied van

ook aandacht voor de doelgroep boeren /agrariërs.

mentaal welbevinden is als volgt: Eenzaamheid en sociale verbinding • Eenzaamheid onder de brede bevolking is gestabiliseerd

We investeren in mentaal welbevinden om mentale

en bij voorkeur afgenomen.

problemen te voorkomen en veerkracht te versterken.

• Voor kwetsbare inwoners zijn er inloopvoorzieningen waar ze terecht kunnen voor ontmoeting, een luisterend

Doelstellingen Speerpunt 2: Mentaal welbevinden

oor en het versterken van eigen veerkracht en regie.

Suïcidepreventie en psychische klachten

Samenwerking en ketenaanpak

• Professionals en naasten weten beter om te gaan met

• De integrale samenwerking tussen lokale partijen t.b.v.

iemand die suïcidale gedachten heeft.

mentaal welbevinden is nog verder geoptimaliseerd.

• Het aantal suïcides en pogingen tot suïcide is afgeno-

• Jonge mantelzorgers worden ondersteund ter preventie

men.

van psychische klachten op volwassen leeftijd. We dra-

• Er is een afname te zien van suïcidale gedachten en er

gen bij aan het vergroten van bewustwording bij ouders,

is minder zelfverwonding.

scholen en zorgprofessionals, zodat zij oog hebben voor de positie en behoeften van jonge mantelzorgers.

Chronische stress en prestatiedruk

• De onderlinge samenwerking met lokale partners wordt

• Er is een afname van (chronische) stress waarbij we

versterkt via het ‘GGZ-netwerk mentale gezondheid’

ons focussen op jongeren en kwetsbare doelgroepen.

waar de gemeente Hellendoorn ook aan deel neemt.

• De prestatiedruk bij jeugd / (jong)volwassenen is af-

• Inwoners, professionals en vrijwilligers weten de weg te

genomen, daarnaast weten inwoners beter hoe ze met

vinden naar het Loket Sociaal Domein voor vragen over

prestatiedruk om kunnen gaan.

gezondheid, zorg en welzijn.

18

Acties Speerpunt 2: Mentaal welbevinden

Pesten • We zetten in op preventie, voorlichting en bewust-

Suïcidepreventie en psychische klachten

wording om (online) pesten vroegtijdig te signaleren,

• We maken beleid en een plan voor suïcidepreventie en

bespreekbaar te maken en te voorkomen.

geven hier samen met lokale partners uitvoering aan.

• We werken samen met lokale partners aan het vergro-

Suïcidale gedachten, voorkomen van pogingen tot suï-

ten van sociale en digitale weerbaarheid van kinderen

cide en preventie van zelfverwonding krijgen daarin ook

en jongeren en maken duidelijke afspraken wie welke rol

een plek. Ook is er aandacht voor het versterken van de

vervult ten aanzien van de aanpak van pesten.

rol van professionals en naasten, zodat ze weten wat te

• We hebben aandacht voor inclusie en dat inwoners

doen als iemand met suïcidale gedachten worstelt.

‘anders’ kunnen zijn zonder dat ze gepest worden.

Chronische stress en prestatiedruk

Bewustwording en taboe doorbreken

• We richten ons in de aanpak van chronische stress ook

• We werken vanuit publieke gezondheid samen met wel-

op achterliggende problematiek. Zoals basisvaardig-

zijn (beleid en uitvoering) om eenzaamheid te bestrij-

heden versterken, toegankelijke dienstverlening, veilige

den. Dit doen we onder meer vanuit het plan ‘Eén tegen

leefomgeving, aanpak geldzorgen en financieel gezond

eenzaamheid’ en interventies via het Lokaal Preventie-

oud worden, inclusie, gezonde woon- en leefomgeving

akkoord t.a.v. mentaal welbevinden.

en omstandigheden, verlies en echtscheiding. Vanuit

• We participeren in initiatieven en projecten rondom pre-

publieke gezondheid verbinden hierin met andere beleid-

ventie mentaal welbevinden van (kwetsbare) inwoners

sterreinen als jeugd, Wmo, wonen, participatie, welzijn,

van Hellendoorn vanuit het Lokaal Preventieakkoord,

vergunningen, fysiek domein.

maatwerk Impluz en Twentse Koers.

• We zetten extra in op wijken en doelgroepen waar chronische stress en psychische klachten vaker voorkomen.

Eenzaamheid en sociale verbinding

Daarbij werken we samen met lokale partners om

• We zetten acties in waar mee we zingeving van inwo-

mentale problematiek vroeg te signaleren en passende

ners vergroten ten behoeve van het versterken van hun

ondersteuning te bieden.

mentaal welbevinden.

• We werken samen met lokale partners aan bewust­

• We denken mee over inzet van laagdrempelige, preven-

wording rondom mentaal welbevinden en het beter be-

tieve voorzieningen waar kwetsbare inwoners terecht

spreekbaar maken van onderwerpen als prestatiedruk,

kunnen voor ontmoeting, een luisterend oor en het

stress, sociale media, pesten en sexting.

versterken van eigen veerkracht en regie.

• We voeren acties uit gerelateerd aan positieve gezondheid, met speciale aandacht voor het thema

Samenwerking en ketenaanpak

‘zingeving’.

• We versterken de ketensamenwerking rondom mentaal welbevinden via het Lokaal Preventieakkoord Kansrijke

Mentale weerbaarheid bij jongeren en ouders

Start en Kinderen naar Gezond Gewicht.

• We werken met lokale partners samen aan het verster-

• We bieden deskundigheidsbevordering van professi-

ken van mentale weerbaarheid. Dit doen we al via het

onals op het vlak van het versterken van mentaal wel-

Lokaal Preventieakkoord en zetten we de komende

bevinden. Via onze samenwerkingspartners bieden we

jaren voort.

inwoners ondersteuning om welbevinden en veerkracht

• We zetten ouders in hun kracht door het versterken van

te vergroten. Kwetsbare groepen hebben de focus, zoals

kennis en vaardigheden via Loes Hellendoorn, inzet

kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP)

van Pedagogische gezinsondersteuning en aanbod van

of verslavingsproblemen (KOV).

Impluz.

• We monitoren het mentaal welbevinden van onze

• We geven ouders voorlichting en handvatten hoe ze kun-

inwoners, waarbij we speciale aandacht hebben voor de

nen bijdragen aan een gezonde mentale ontwikkeling en

jeugd.

veerkracht van hun kind en waar ze terecht kunnen als

• We intensiveren de samenwerking met sport, welzijn en

ondersteuning nodig is.

cultuur t.b.v. gezondheid en geluk.

• We zetten de Gezonde Schooladviseur en JOGG in ten

• We werken actief samen met lokale partners aan uitda-

behoeve van mentaal welbevinden van de kinderen en

gingen op het vlak van mentale gezondheid.

jongeren.

• We laten inwoners, professionals en vrijwilligers weten waar ze terecht kunnen met vragen over gezondheid, zorg en welzijn.

19

6.3 Speerpunt 3: Preventie en vitaal oud worden

zodat ze zich bekwaam voelen in hun rol t.a.v. opgroeien

We willen dat inwoners in elke levensfase vitaal blijven.

en opvoeden.

Daarom investeren we in preventie en pakken we ge-

• Professionals faciliteren om in de ketenaanpakken

zondheidsrisico’s vroeg aan om ziekte te voorkomen. We

Kansrijke Start en Kind naar Gezond Gewicht meer

besteden extra aandacht aan thema’s als bijvoorbeeld

gezinnen passende ondersteuning te bieden. Daarbij is

aan het voorkomen van overgewicht, valpreventie en het

er oog voor achterliggende oorzaken van gezondheids-

versterken van opvoedvaardigheden van ouders. We werken

problemen.

samen met de jeugdgezondheidszorg van de GGD Twente en andere lokale partijen om problemen vroeg te herken-

Positieve gezondheid, waardigheid en eigen regie

nen. Daarnaast is het belangrijk dat we voorbereid zijn op

• De ervaren eigen regie van inwoners is groter geworden.

infectieziekten. Samen met GGD Twente versterken we onze

• Het gedachtengoed Positieve Gezondheid en het cen-

pandemische paraatheid. Zo kunnen we ook in de toekomst

traal stellen van het belang van waardigheid is verder

snel en effectief reageren.

geïmplementeerd bij de gemeente, lokale partners en inwoners. Met inwoners wordt het brede gesprek gevoerd

De ambitie van de gemeente Hellendoorn op het gebied van

waarbij hun behoeften, mogelijkheden en vaardigheden

preventie en vitaal oud worden is als volgt:

aan bod komen. Er wordt bekeken hoe hun eigen regie kan worden versterkt al dan niet met passende vormen van ondersteuning.

We behalen gezondheidswinst door preventie en het

• Inwoners met minder sterke basisvaardigheden ervaren

vroegtijdig aanpakken van gezondheidsrisico’s.

dat we maatwerk leveren in onze gezondheidsaanpak. Denk bijvoorbeeld aan oplossingen bij een taalbarrière

Doelstellingen speerpunt preventie en vitaal oud worden

bij nieuwkomers, inburgeraars en arbeidsmigranten. • Inwoners ervaren dat professionals goed samenwerken

Gezond gewicht

en inzetten op demedicaliseren.

• Het overgewicht neemt af onder alle doelgroepen, met

• Professionals hebben meer kennis van gezondheidsver-

speciale aandacht voor kwetsbare doelgroepen.

schillen en de aanpak ervan.

Valpreventie

Acties preventie en vitaal oud worden

• Het aantal valincidenten onder senioren neemt af door inzet van interventies op het vlak van valpreventie.

Gezond gewicht • We hebben oog voor gezond gewicht van inwoners. In

Vaccinatie en infectiepreventie

dit kader nemen we deel aan ketenaanpakken als JOGG,

• De vaccinatiegraad van kinderen en jongeren is gelijk

Volwassenen op Gezond Gewicht en Kind op Gezond

aan of hoger dan het Twents gemiddelde.

Gewicht. We zetten wandelgroepen in en Welzijn op Re-

• Hellendoorn en GGD Twente zijn goed voorbereid als het

cept. In de aanpak werken we nauw samen met lokale

gaat om pandemische paraatheid om infectieziekten

partners en hebben we aandacht voor achterliggende

adequaat te bestrijden.

problematiek (o.a. stress, schulden, sociale problematiek, wonen, zingeving, dagbesteding). We kijken breder

Opgroeien en opvoeden

naar gewicht dan alleen vanuit het perspectief voeding.

• Jeugdgezondheidszorg en gezonde school aanpak

• We stimuleren bewegen en deelname aan wandelgroe-

inzetten ten behoeve van vroegtijdige signalering en

pen.

preventie.

• We zetten extra in op inwoners in kwetsbare posities,

• Zwangeren kennen het aanbod van het JGZ huisbezoek

zoals mensen met een lage sociaaleconomische status

tijdens zwangerschap.

of beperkte gezondheidsvaardigheden. We benutten

• Door ‘Centering Pregnancy’ is de voorlichting en zwan-

hierbij de gezondheidsmonitor en signalen van profes-

gerschapsbegeleiding effectiever.

sionals en inwoners om achterstanden gericht aan te

• Professionals uit de geboortezorg zijn zich bewust van

pakken.

de impact van achterliggende problematiek (bijv. schulden) en verwijzen actief door naar ondersteuning.

Valpreventie en fysieke gezondheid

• Sport en bewegen voor zwangeren en ouders van jonge

• We hebben inwoners met een verhoogd valrisico in

kinderen is laagdrempelig toegankelijk.

beeld en bieden hen een valpreventiecursus aan. Hierin

• Informeren en ondersteunen van ouders en opvoeders

werken we samen met lokale partners.

20

• Via ‘Verkeer’ (gemeente Hellendoorn) wordt een cursus

• We bieden scholing aan professionals over de aanpak

‘het nieuwe fietsen’ aangeboden aan de doelgroep

van gezondheidsverschillen.

ouderen. Zo leren ze hoe ze veilig op de (e)fiets kunnen deelnemen aan het verkeer en voorkomen dat ze

6.4 Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving

vallen.

De manier waarop wij de omgeving inrichten heeft invloed op hoe mensen zich voelen. Een groene, veilige en uitnodigende leefomgeving zorgt ervoor dat mensen meer bewe-

Vaccinatie en infectiepreventie

gen, buiten spelen, gezonde keuzes maken, ontspannen en

• We monitoren de vaccinatiegraad van de gemeente Hellendoorn en ondernemen extra actie als deze vacci-

anderen ontmoeten. Dat is goed voor het lichaam én geest.

natiegraad te ver afneemt.

Het helpt tegen stress en overprikkeling, maar ook om over-

• Hellendoorn ziet erop toe dat de GGD Twente adequaat

gewicht en ziekten zoals diabetes of hart- en vaatziekten te

uitvoering geeft aan het bestrijden van infectieziekten.

voorkomen. Een gezonde leefomgeving gaat eenzaamheid tegen en bevordert verbondenheid en inclusie. Binnen de

Opgroeien en opvoeden

invloedsfeer van de gemeente wordt aandacht besteed aan

• We zetten ouders in hun kracht en informeren hen over

specifieke thema’s zoals bijvoorbeeld stikstof, straling en

ondersteuningsmogelijkheden bij vragen over opvoeden

gevaarlijke stoffen. Door te investeren in fijne en gezonde

en opgroeien. Dit doen we via Loes, Jeugdgezondheids-

woon- en leefplekken draagt de gemeente Hellendoorn bij

zorg en lokale partners. Ook het Trotse Ouder Café is

aan een hogere levenskwaliteit en aan meerdere gezond-

daar een concreet voorbeeld van.

heidsdoelen.

• We investeren in netwerken als Kansrijke Start en Kind naar Gezond Gewicht om kwetsbare kinderen en hun

De ambitie van de gemeente Hellendoorn op het gebied van

ouders te ondersteunen.

de gezonde leefomgeving is als volgt:

• We stimuleren bewegen voor zwangeren en ouders van jongere kinderen t.b.v. gezonde hechting, gezonde

De gemeente Hellendoorn creëert een leefomgeving die

ontwikkeling van het brein. We creëren daarbij gelegen-

inwoners stimuleert om gezond te leven én verkleint

heid voor ontmoeting met andere ouders zodat ze steun

gezondheidsrisico’s.

hebben aan elkaar.

Doelstellingen Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving

Positieve gezondheid, waardigheid en eigen regie • We geven voorlichting en organiseren scholingen om te

Overlast leefomgeving

werken volgens de principes van positieve gezondheid

• Voorkomen gehoorschade, met speciale aandacht voor

en het versterken van waardigheid en eigen regie.

doelgroep kinderen en jongeren.

• We vergroten het bewustzijn bij professionals van de

• Overlast in de leefomgeving in relatie tot gezondheid

relatie tussen achterliggende problematiek met gezondheid en hun rol bij vroegsignalering. Doorverwijsmoge-

wordt beperkt. Denk daarbij aan geluidshinder, overma-

lijkheden zijn bekend en partijen werken zoveel mogelijk

tig alcoholgebruik en overlast door houtstook.

domeinoverstijgend samen. Gezonde leefwereld jongeren en jongvolwassenen

• We vragen aandacht voor het versterken van gezond-

• De leefomgeving van jongeren (t/m 26 jaar) is gezonder

heids- en basisvaardigheden. We gaan voor een inclu-

geworden, zodat de gezonde keuze makkelijker is. Denk

sieve samenleving. • We bieden differentiatie in onze gezondheidsaanpak die

daarbij aan een gezonder aanbod van voeding, NIX18 en

nodig is om werkelijk aan te sluiten bij mogelijkheden,

het terugdringen van reclame voor ongezonde voeding.

vaardigheden en behoeften van inwoners. We maken

• Plekken waar jongeren en jongvolwassenen komen, zijn zoveel mogelijk rook- en vapevrij.

slim gebruik van kennis en ervaringen van ervaringsdeskundigen of sleutelpersonen. Hierin trekken we samen

Sociale leefomgeving

op met andere domeinen en lokale partners. • We steken energie in het leggen van contacten met

• De openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeten, bewegen

moeilijk bereikbare inwoners die gezondheidsonder-

en ontspannen en draagt bij aan preventie van een-

steuning juist goed kunnen gebruiken.

zaamheid.

• We zetten bewezen interventies in ter versterking van Fysieke leefomgeving

de regie en veerkracht van kwetsbare inwoners. Denk

• Volgen van ontwikkelingen en preventie van problemen

bijvoorbeeld aan de interventie ‘Welzijn op Recept’.

21

in de leefomgeving in relatie tot gezondheid, zoals voor

voor de omgeving. Ook bevorderen we onderlinge com-

fijnstof, stikstof, straling, zoönosen (infectieziekten die

municatie bij rookoverlast doordat buurtbewoners dit

van dieren op mensen overgedragen kunnen worden),

met elkaar beter bespreekbaar maken.

geluid, zeer zorgwekkende en gevaarlijke stoffen (zoals PFAS, asbest, bestrijdingsmiddelen, staalslakken).

Gezonde leefwereld jongeren en jongvolwassenen

• Bij projecten is er aandacht voor gezondheidsaspecten

• We maken gezonde voeding de makkelijke keuze. Via

in relatie tot windturbines en straling.

JOGG Hellendoorn en Gezonde school stimuleren we

• Vermijdbare ziektelast door een ongezonde leefomge-

lokale partners gezonde voeding aan te bieden in de

vingen pakken we aan. Denk daarbij aan betere lucht-

leefomgeving van jongeren. We maken daarover afspra-

kwaliteit en infectiepreventie.

ken met scholen, sportverenigingen, kinderdagverblij-

• Vanaf 2026 passen we gezondheidsbevordering via de

ven, bedrijven en evenementen-organisaties.

leefomgeving met voorrang toe in wijken met gezond-

• We onderzoeken de mogelijkheden om via afspraken

heidsachterstanden.

met derden ongezonde voeding, alcohol (NIX 18) en

• Inwoners worden betrokken bij het vergroenen en on-

voedselmarketing in de leefomgeving van jongeren en

derhouden van groen in hun leefomgeving, met als doel

jongvolwassenen te beperken.

het versterken van hun gezondheid, verbondenheid en

• We geven uitvoering aan acties ten behoeve van een

leefkwaliteit.

Rookvrije en vape-vrije Generatie.

Ruimtelijke inrichting en toegankelijkheid

Sociale leefomgeving

• De leefomgeving maken we gezonder door blijvend

• We vragen aandacht voor het creëren, behouden van en

samen te werken met het fysiek, sociaal en maatschap-

investeren in plekken waar mensen elkaar kunnen ont-

pelijk domein. De stem van de inwoners wordt meege-

moeten, om isolement en eenzaamheid tegen te gaan.

nomen, gezien zij experts zijn als het gaat om hun eigen leefomgeving.

Fysieke leefomgeving

• De leefomgeving is goed toegankelijk voor ouderen en

• We pakken casussen en problematiek in de leefomge-

mensen met een beperking.

ving in relatie tot gezondheid adequaat op in samenwer-

• Inwoners kunnen veilig lopen en fietsen naar school,

king met zowel inwoners als experts.

werk, sport en sociale activiteiten dankzij overzichtelijke

• We adviseren over gezondheidsbescherming in de leef-

en toegankelijke infrastructuur.

omgeving (o.a. windturbines, straling) en schalen op via

‘ • Natuur inclusief bouwen’ juichen we vanuit gezondheid

externe partners wanneer nodig.

toe, want meer groen in de woonomgeving verlaagt

• We zetten gezondheidsbevordering via de leefomgeving

stress en draagt bij aan sociale cohesie.

met voorrang in bij wijken met gezondheidsachterstan-

• We zorgen voor een hittebestendige leefomgeving. We

den. We gebruiken daarbij tools van Pharos en de

richten ons hierbij vooral op locaties met kwetsbare

Steenbreek - IVN Atlas van Stichting Steenbreed. Deze

doelgroepen en versteende buurten.

atlas geeft onder andere inzicht in hitte, de mate verste-

• Onze infrastructuur richten we zo in dat het contact met

ning en groen, impact van hitte op gezondheid.

afvalwater zoveel mogelijk wordt voorkomen.

• We denken mee over het opstellen een integraal hitteplan en geven voorlichting aan inwoners bij hittegolven.

Acties Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving

• We vragen aandacht voor het brede pallet van gezondheidsthema’s en preventie bij integrale overleggen en

Overlast leefomgeving

initiatieventafels.

• We geven voorlichting aan inwoners en aan organisato-

• We hebben aandacht voor luchtkwaliteit en dragen bij

ren van evenementen over preventie van gehoorschade.

aan de ambities van het Schone Lucht Akkoord.

• We onderzoeken de mogelijkheid om geluidsbeleid ten

• We onderzoeken in hoeverre publieke gezondheid mee-

behoeve van preventie gehoorschade aan te passen,

genomen kan worden in gebiedsgericht programmeren

zodat geluidsnormen meer afgestemd zijn op doelgroe-

waar team openbare ruimte mee aan de slag gaat.

pen en het type evenement (bijv. minder hard geluid bij

• We blijven investeren in de samenwerking tussen de

avondvierdaagse voor kinderen).

fysieke en sociale domeinen om de leefomgeving ge-

• We geven voorlichting aan inwoners over de gezond-

zonder te maken.

heidsrisico’s van houtstook en stimuleren verantwoord

• We hebben aandacht voor betrokkenheid van inwoners

stookgedrag. We willen meer bewustwording creëren

bij hun leefomgeving. Daarbij kunnen we bijvoorbeeld

van de impact op gezondheid en de mogelijke overlast

gebruik maken de tool ‘Leefplekmeter’ van Pharos.

22

Ruimtelijke inrichting en toegankelijkheid

• We intensiveren de afstemming over milieu en gezond-

• We vragen bij overleggen aandacht voor veilige en

heid.

toegankelijke routes voor wandelen en fietsen naar

• We gebruiken bestaande kennis en data om gezondheid

school, werk, sport en andere voorzieningen. Ook een

te borgen bij ruimtelijke plannen en ontwerpkeuzes.

dekkend OV-netwerk is belangrijk voor bereikbaarheid

• We vragen aandacht voor het belang van een uitnodi-

van voorzieningen. Zo houden we inwoners zo actief en

gende, groene leefomgeving met gezonde bodems, die

zelfstandig mogelijk.

bijdraagt aan ontspanning, ontmoeting en verkoeling.

• We vragen bij overleggen aandacht voor een goede

We stimuleren inwoners actief mee te denken en bij te

fysieke toegankelijkheid van de leefomgeving voor

dragen aan het vergroenen van hun woonomgeving.

ouderen en mensen met een beperking.

• We benutten de natuur ten behoeve van gezondheid en

• We nemen gezondheid standaard mee bij ruimtelijke

welbevinden. Hierbij laten we ons inspireren door de

initiatieven, zoals gebiedsontwikkeling, omgevingsvisies

Agenda Natuurinclusief 2.0.

en nieuw beleid.

23

7. Financiering Voor de uitvoering van de activiteiten in dit plan maken we

vormt daarmee een risico voor de continuering van plannen.

gebruik van structurele middelen voor Volksgezondheid in

Ketenaanpakken in Twente worden tijdelijk ondersteund van-

de programmabegroting van Hellendoorn. Dit is aangevuld

uit budgetten afkomstig van het Integraal Zorgakkoord.

met tijdelijke middelen zoals SPUK-GALA welke doorlopen tot 2027. In de tussentijd zijn vanuit het Rijk voorbereidin-

De GGD Twente is een uitvoeringsorganisatie waar de ge-

gen voor het AZWA-akkoord (Aanvullend Zorg en Welzijns­

meente Hellendoorn wettelijke en een aantal niet wettelijke

akkoord) in gang gezet. Echter is er op dit moment nog geen

taken heeft belegd. De financiering van de GGD Twente is

duidelijkheid over wat dit concreet betekent voor de Neder-

gebaseerd op bijdragen per inwoner. Afspraken hieromtrent

landse gemeenten en specifiek voor Hellendoorn.

zijn vastgelegd in de regiobegroting en de gemeenschappelijke regeling SamenTwente.

Voor sommige thema’s geldt en aflopende SPUK-GALA per 2026, zoals leefomgeving, middelengebruik, eenzaamheid,

Eventuele extra investeringen voor de regio of lokaal worden

preventie infrastructuur, mentaal welbevinden, de ketenaan-

begroot en verantwoord via de bestaande planning en

pak overgewicht, en de kennis- en adviesfunctie van de GGD.

control-cyclussen en reguliere werkwijze van de gemeente

De bekostiging van deze thema’s na 2026 is onzeker. Dit

en regio Twente.

24

8. Tijdspad Het tijdspad voor de uitvoering van dit beleidsplan vraagt

andere planhorizon voor de uitvoeringsplannen. Om deze

maatwerk per jaar. De beschikbare financiële middelen en

reden is bij het schrijven van dit beleid een voorlopig uitvoe-

capaciteit zijn sterk van invloed op de uitvoeringsplannen.

ringsplan gemaakt tot en met 2026.

Aangezien dit niet tot 2030 al bekend is, hanteren we een

25

9. Monitoring, evaluatie en verantwoording De gezondheidssituatie van de inwoners van de gemeente

Het uitvoeringsprogramma evalueren we regelmatig om

Hellendoorn volgen we via de Twentse Gezondheidsverken-

zicht te krijgen op dat we de goede dingen doen en gewens-

ning. Dit vullen we aan met kennis en ervaringen van lokale

te resultaten behalen. We zoeken telkens een realistische

partners en inwoners. Bij preventie en gezondheidsbevorde-

weg als het gaat om meten en evalueren: dit kost geld en

ring zijn effecten van het uitvoeringsprogramma dikwijls pas

tijd en moet in verhouding zijn met de inspanningen en

na jaren zichtbaar in de Gezondheidsmonitoren. Dit heeft te

budgetten voor de uitvoering van activiteiten. In de regio

maken met de frequentie van meten en dat trends zich in de

SamenTwente werken we vanuit publieke gezondheid al met

loop van de jaren beter aftekenen.

beleidsindicatoren. Team Maatschappelijke Ontwikkeling gaat eveneens werken met beleidsindicatoren, waar we

In het dagelijks werk volgen we veranderende maatschappe-

vanuit publieke gezondheid op aansluiten.

lijke ontwikkelingen, nieuwe inzichten, regelgeving waarbij we werken vanuit ‘data, duiden, dialoog en doen’. Gezond-

Het uitgangspunt is om acties vanuit het Lokaal Preventie-

heidsthema’s zijn aan verandering onderhevig. Denk daarbij

akkoord uitgebreider te evalueren en resultaten nog meer

bijvoorbeeld aan de opkomst van vapen in een aantal jaren

zichtbaar te maken. We stimuleren het doen van pilots. Een

tijd. Dat vraagt flexibiliteit om beleid en werkwijze bij te

lerende houding helpt om processen te optimaliseren en te

stellen wanneer nodig. Ook kunnen we van doen krijgen met

bepalen of ze al dan niet worden voortgezet. We werken aan

acute (crisis) situaties, zoals in het verleden bijvoorbeeld de

de hand van jaarkalenders en jaarlijkse terugblikken. Deze

coronapandemie. Het vraagt om aanpassingsvermogen en

informatie delen we ter kennisname met het college en de

scherpe prioriteitstellingen.

raad.

Er vindt een tussentijdse evaluatie van dit beleidsplan plaats

De verantwoording van de uitvoering van dit beleid verloopt

zodra de brede omgevingsvisie ‘Hellendoorn 2040’ is vastge-

daarnaast via de reguliere planning & control cyclus van de

steld. Dit om na te gaan of aanpassingen van dit beleidsplan

gemeente Hellendoorn.

noodzakelijk zijn of dat dit beleidsplan ongewijzigd kan blijven tot 2030.

26

10. Slotwoord Met dit plan is de koers uitgezet voor een gezonde toekomst

De opgaven op het gebied van gezondheid zijn complex en

voor alle inwoners van de gemeente Hellendoorn. We bou-

raken aan meerdere domeinen. Alleen door samenwerking

wen voort op wat al goed gaat en pakken nieuwe uitdagin-

met lokale partners en afstemming op wensen en behoef-

gen aan. Gezondheid is geen eindpunt, maar een proces

ten van de inwoners kunnen we de gezondheid van onze

waarin we blijven leren en samenwerken. Preventie, gezonde

gemeenschap duurzaam versterken. Samen zorgen we

leefstijl, een brede kijk op gezondheid en het verkleinen van

voor een gezondere en sterkere gemeenschap. Nu en in de

gezondheidsverschillen staan centraal. Als gemeente dra-

toekomst.

gen we actief bij aan de transitie van zorg naar gezondheid. Dat doen we door gezondheid structureel mee te nemen in

Bouwt u ook met ons mee aan een gezonder Hellendoorn?!

beleid en plannen en gezonde keuzes makkelijker te maken.

27

Bijlage 1: Gezondheidsbeeld gemeente Hellendoorn Onderstaande informatie is slechts een korte weergave

Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het

wat de Gezondheidsmonitoren over Hellendoorn melden.

Twents gemiddelde:

Meer weten over hoe inwoners in de gemeente Hellendoorn

Mentaal welbevinden

scoren op gezondheid? Ga dan naar de gezondheidsmoni-

• 25% ervaart psychische klachten; 34% van de meisjes,

toren van de GGD Twente, selecteer op Hellendoorn: www.

16% van de jongens.

twentsegezondheidsverkenning.nl

• 17% heeft in de afgelopen 12 maanden één of meerdere keren serieus overwogen om een einde aan hun leven te

Gezondheidsbeeld Kinderen (0 – 12 jaar) in Hellendoorn

maken (gelijk aan 2021).

De vragenlijsten van de Kindermonitor 2021 zijn door

• 15% loopt risico op problematisch social mediagebruik.

ouders / verzorgers van kinderen tussen de 0 en 12 jaar

In 2019 was dit 6%.

ingevuld.

• 25% vindt school zinloos. In 2021 was dit 12%. • 53% voelt zich vaak tot altijd gestrest. In 2021 was dit

Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we

31%.

beter dan het Twents gemiddelde

• 72% voelt zich een paar keer per week tot (bijna) dage-

• 48% van de kinderen in de leeftijd van 2 tot 12 jaar

lijks slaperig of moe overdag. In 2021 was dit 56%.

speelt dagelijks buiten (2021). Dit is een stijgende lijn geweest sinds 2017.

Middelengebruik

• 43% van alle 4 tot 12 jarigen in Hellendoorn voldoet aan

• 3% vaped wekelijks, 6% dagelijks. De tendens is dat

de beweegnorm (elke dag minstens 1 uur bewegen). In

deze cijfers stijgen.

Twente is dit 41%.

• 35% doet vaker aan bingedrinken (Twents gemiddelde

• 92% van de kinderen van 4 tot 12 jaar zit lekker in zijn of

29%).

haar vel.

• 73% heeft ooit een paar slokjes, een heel glas of meer alcohol heeft gedronken. In Nederland is dit 55%. Er

Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het

zijn dus nog veel jongeren in de regio die voor hun 18e

Twents gemiddelde:

drinken.

• 34% eet dagelijks voldoende groente en 56% voldoende

• 12% van de ouders verbiedt jongeren te drinken (Twents

fruit.

gemiddelde 21%).

• 26% van de ouders ervaart opvoedstress, vooral door vermoeidheid en het combineren van werk en gezin.

Bewegen en voeding

• Ouders in Hellendoorn ervaren druk rondom ouder-

• 13% voldoet aan de beweegrichtlijn van minimaal een

schap: 46% vindt het ouderschap vermoeiend, 45% komt

uur bewegen per dag (volgens de beweegrichtlijn van

te weinig aan andere zaken toe, 29% heeft onvoldoende

2017) (Twents gemiddelde: 15%).

tijd voor zichzelf, 14% vindt de verantwoordelijkheid

• 57% geeft aan elke dag te ontbijten. In 2015 was dit

voor het kind zwaar.

77%.

• 63% van de ouders vindt dat hun kind te veel tijd besteed aan televisie kijken, smartphone en/of gamen (dit

Gehoor

is gelijk aan het Twents gemiddelde).

• 3% geeft aan altijd last te hebben van hun gehoor en 6% geeft aan vaak last van hun gehoor te hebben.

Gezondheidsbeeld Jeugd (13 t/m 16 jaar) in Hellendoorn

• 39% geeft aan last van hun gehoor te hebben tijdens of

In 2023 zijn jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet

na het uitgaan (zoals in een keet, discotheek, tentfeest

onderwijs (vmbo, havo en vwo) uit de gemeente Hellendoorn

of festival).

bevraagd over hun leefstijl, gezondheid en welbevinden.

• 22% heeft last van het gehoor na het luisteren van

Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we

• 65% gebruikt nooit oordoppen om het gehoor te

muziek met oortjes of koptelefoon. beter dan het Twents gemiddelde

beschermen (Twents gemiddeld 61%).

• 53% voldoet aan de beweegrichtlijn van minimaal één uur matig intensieve inspanning per dag (Twents gemid-

Gezondheidsbeeld Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) in

delde: 45%).

Hellendoorn

• 14% heeft gescheiden ouders (Twents gemiddelde:

De Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen

20%).

2024 geeft inzicht in de gezondheid en leefstijl van jong­ volwassenen. 28

Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we

• Hellendoorn scoort uitzonderlijk hoog op aspecten van

beter dan het Twents gemiddelde

de leefomgeving, o.a. rust en voorzieningen in de buurt

• 69% voelde zich in de laatste 4 weken vaak tot voortdu-

(wandel- en fietsmogelijkheden (97%), rustige plekken in

rend gelukkig (Twentse gemiddelde 67%).

de buurt (95%), ontmoetingsplekken (87%).

• 36% heeft ooit drugs gebruikt. Dat is lager dan het Twents en Nederlands gemiddelde (Twents gemiddelde:

Middelengebruik

44%; Nederlands gemiddelde: 52%).

• 13% rookt (Twents gemiddelde: 16%). We zien in Hellen-

• 49% voelt zich enigszins tot sterk eenzaam (Twents

doorn sinds 2022 een lichte stijging.

gemiddelde 52%).

• 19% is overmatige drinker. We zien een lichte afname

• 35% voelt zich vaak of heel vaak gestrest (Twents ge-

de afgelopen jaren. Dit was in 2022 nog 22%. Iemand is

middelde 39%).

een overmatige drinker als hij meer dan 14 glazen alco-

• 48% ervaart prestatiedruk vanuit zichzelf of de ouders

hol per week drinkt (mannen) of zij meer dan 7 glazen

(Twentse gemiddelde: 51%).

alcohol per week (vrouwen).

Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het

Wat vraagt aandacht en/of scoren we slechter op dan het

Twents gemiddelde:

Twents gemiddelde:

Mentaal welbevinden

Mentaal welbevinden

• Meer dan 60% ervaart negatieve gevolgen van de

• 43% heeft in de vier weken voorafgaand van het onder-

coronaperiode, zoals problemen met mentaal welzijn,

zoek (bijna) geen last van stress ervaren. Dit houdt in

sociale contacten of studie.

dat het merendeel wel stress heeft ervaren, gerelateerd aan o.a. werk, gezondheid, familie/vrienden, geldzaken.

Middelengebruik

• 52% heeft een matig tot hoog risico op angststoornis of

• 6% drinkt vaak tot altijd als ze alleen zijn (Twents gemid-

depressie (dit is gelijk aan het Twents gemiddelde) Ge-

delde: 3%).

voel van regie over eigen leven neemt sinds 2016 af van

• 37% geeft aan dat vrienden het normaal vinden om 10

20% naar 10% in 2024. Deze trend zie je ook in Twente.

glazen alcohol op één dag of avond te drinken. Vergeleken met Twente is dit lager (Twente 40%) maar vergele-

Bewegen, gewicht en voeding

ken met het landelijke cijfer is dit hoger (landelijk 33%).

• 52% heeft overgewicht, waarvan 15% ernstig (Twents

• 31% rookt tabak (Twents gemiddelde 29%).

gemiddelde overgewicht 52%). • 33% eet dagelijks groente, 42% dagelijks fruit (Twents

Financiële situatie

gemiddelde 38% voor zowel groente als fruit).

• 23% heeft moeite om alles te betalen wat moet.

• 54% voldoet aan de beweegrichtlijn (Twents gemiddelde

• 14% heeft het gevoel weinig controle te hebben over

52%). Het streven in het Nationaal Preventieakkoord is

geldzaken.

dat 75% van de Nederlanders in 2040 voldoet aan de

• 7% heeft schulden (studieschuld en hypotheek niet

Beweegrichtlijn. Dit houdt in: minstens 150 minuten per

meegerekend).

week matig intensief bewegen, minstens twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen, balansoefe-

Gezondheidsbeeld Volwassenen en ouderen (18 jaar en

ningen voor ouderen.

ouder) in Hellendoorn De monitor Volwassenen en Ouderen 2024 geeft het onder-

Middelengebruik

staande beeld.

• 13% van de 18-plussers is een zware drinker (Twents gemiddelde 11%). Onder zware drinker wordt verstaan:

Waar zien we een positieve ontwikkeling en/of scoren we

voor mannen minstens één keer per week 6 of meer gla-

beter dan het Twents gemiddelde

zen alcohol op één dag drinken, voor vrouwen 4 glazen.

Mentaal welbevinden en sociale binding

• 19% drinkt overmatig alcohol (Twents gemiddelde is

• 63% geeft een rapportcijfer 8 of hoger voor gelukkig

17%). Dit percentage is de afgelopen jaren gedaald,

voelen (Twents gemiddelde 59%).

maar nog altijd boven het Twents gemiddelde.

• 37% doet vrijwilligerswerk (Twents gemiddelde: 31%). • 84% voelt zich betrokken bij buurtgenoten (Twents gemiddelde: 76%). • 28% voelt zich matig eenzaam en 10% sterk of zeer sterk eenzaam. In Twente is dit 33% en 11%.

29

30