Beleidsplan publieke gezondheid Hellendoorn 2025-2023 Definitief 17 nov 25

Samen bouwen aan Gezondheid Beleid publieke gezondheid 2025 – 2030

Inhoudsopgave Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.1 Eerlijke gezondheidskansen in Hellendoorn . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.2 Totstandkoming van dit beleidsplan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 1.3 Raakvlakken met de Global Goals . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 2. Huidige situatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 2.1 Onderzoek naar volksgezondheid in Twente en Hellendoorn . . . . 4 2.2 Zorgen vanuit de samenleving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 3. Beleid en wetgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 3.1 Landelijk beleid en wetgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 3.2 Regionaal beleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 3.3 Lokaal beleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 4. Ambitie, strategie en speerpunten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 4.1 Onze ambitie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11 4.2 Brede kijk op gezondheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 4.3 Vier speerpunten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 5. De lokale aanpak toegelicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 5.1 Prioriteiten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 5.2 Samenwerking en integrale benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 5.3 Lerende aanpak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 5.4 Invalshoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 6. De uitvoering: doelen en acties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 6.1 Speerpunt 1: Gezonde leefstijl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 6.2 Speerpunt 2: Mentaal welbevinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 6.3 Speerpunt 3: Preventie en vitaal oud worden . . . . . . . . . . . . . . . . 20 6.4 Speerpunt 4: Gezonde leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 7. Financiering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 8. Tijdspad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 9.

Monitoring, evaluatie en verantwoording . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 10.

Slotwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27

Bijlage 1: Gezondheidsbeeld gemeente Hellendoorn . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

B

Voorwoord Iedereen wil graag gezond zijn en lekker in zijn of haar vel zitten. Dit is helaas niet vanzelfsprekend. In de gemeente Hellendoorn willen we dat elke inwoner, van jong tot oud, eerlijke kansen heeft om gezond te zijn en gelukkig te leven. We willen gezondheidsverschillen verkleinen en zorgen voor een leefomgeving waarin gezond leven de makkelijke keuze is. In dit beleidsplan publieke gezondheid 2025–2030 staat de koers voor de komende jaren. We richten ons op gezondheid vanaf de zwangerschap tot op hoge leeftijd. In een tijd waarin de vraag naar zorg groeit, zorgpersoneel schaarser wordt en de financiële middelen beperkt zijn, is het bevorderen en beschermen van de gezondheid van inwoners belangrijker dan ooit. Daar werken we iedere dag aan. We zetten in op rechtvaardige preventie, gezondheidsbevordering en -bescherming. De gemeente Hellendoorn heeft een groene, uitnodigende omgeving die bijdraagt aan een gezonde leefstijl en mentaal welbevinden. Laten we deze kracht benutten. We zetten succesvolle aanpakken voort en starten nieuwe interventies als dat nodig is. Dat doen we niet alleen. Samen met lokale partners en inwoners maken we het verschil. Stap voor stap bouwen we aan een gezonder Hellendoorn, nu én later. Ik nodig iedereen van harte uit om samen met ons te werken aan een gezonder Hellendoorn.

Lia de Waard-Oudesluijs Wethouder Lia de Waard - Oudesluijs Wethouder Gemeente Hellendoorn

1

1. Inleiding 1.1 Eerlijke gezondheidskansen in Hellendoorn

kwaliteit van de fysieke leefomgeving, sociale media gebruik

Met veel inwoners in de gemeente Hellendoorn gaat het

en leefstijluitdagingen.

goed. Echter zien we ook gezondheidsrisico’s zoals overgewicht, roken, overmatig alcoholgebruik, mentale problemen

We hebben in kaart gebracht hoe het met de gezondheid van

en te weinig beweging. Dit kan leiden tot chronische ziekten

de inwoners in Hellendoorn gaat. Hierbij hebben we gebruik

en een verminderde kwaliteit van leven.

gemaakt van de cijfers van de Gezondheidsmonitoren van GGD Twente. Dit hebben we verrijkt met kennis en

Inwoners hebben een eigen taak en verantwoordelijkheid

ervaringen van samenwerkingspartners en inwoners. Een

als het om gezondheid gaat. Aanvullend daarop heeft de ge-

goede analyse van data is erg belangrijk voor een adequate

meente een belangrijke taak in preventie en het stimuleren

aanpak van de volksgezondheid. Het is belangrijk om data te

van een gezonde leefstijl. Dit is vanuit wetgeving en beleid

duiden en af te zetten tegen ontwikkelingen op het vlak van

geregeld. De gemeente monitort het gezondheidsbeeld van

gezondheid en het Twents en Nederlands beeld. Daarnaast

de inwoners en zet gerichte ondersteuning in waar dat het

is het nodig om problematiek goed te doorgronden, met

meest nodig is. De gemeente heeft ook een taak in het cre-

aandacht voor achterliggende oorzaken en mechanismes. In

ëren van een gezonde leefomgeving, jeugdgezondheidszorg

dit plan wordt verder toegelicht hoe het ervoor staat met de

en het versterken van mentaal welbevinden.

gezondheid van de inwoners van de gemeente Hellendoorn.

Binnen de gemeente bestaan aanzienlijke gezondheidsver-

1.3 Raakvlakken met de Global Goals

schillen tussen inwoners. Het uitgangspunt is dat iedereen

Het beleid publieke gezondheid van de gemeente Hellen-

gelijke kansen moet krijgen op een gezond en gelukkig

doorn draagt bij aan de Sustainable Development Goals

leven: van jong tot oud, zonder dat we mensen buitensluiten

(SDG’s) van de Verenigde Naties, ook wel de ‘Global Goals’

vanwege hun inkomen, beperking, geslacht, seksuele ge-

genoemd. Wereldwijd hebben landen deze doelen afgespro-

aardheid, huidskleur of herkomst. Dit vraagt om ongelijk te

ken om samen te werken aan een eerlijke, gezonde en duur-

investeren voor gelijke kansen: oftewel we investeren meer

zame samenleving. Gezondheid gaat ook over hoe en waar

in inwoners en buurten waar achterstanden en kwetsbaarhe-

mensen wonen, werken, leren en leven en raakt daarmee

den groter zijn. Gezondheidsachterstanden die in de jeugd

direct of indirect aan een reeks SDG’s. Namelijk:

ontstaan, worden vaak later niet meer ingehaald. Daarom •  SDG 1: Geen armoede – door mensen met geldzorgen

zetten we in op vroegtijdige preventie en ondersteuning. Zo

en gezondheidsachterstanden beter te ondersteunen.

willen we toekomstige generaties gezonder laten opgroeien

•  SDG 2: Geen honger – door gezonde voeding en voed-

en de algehele welvaart en welzijn verbeteren.

selzekerheid te stimuleren en ondervoeding tegen te gaan.

In dit beleidsplan 2025 – 2030 staat beschreven hoe de

•  SDG 3: Goede gezondheid en welzijn – door gezond

gemeente Hellendoorn zich de komende vijf jaar inspant

leven en bevorderen van welzijn voor mensen van alle

voor de specifieke, lokale gezondheidsuitdagingen. We

leeftijden.

willen in de gemeente Hellendoorn inzetten op een verande-

•  SDG 4: Goed onderwijs – door kinderen op school te

ring die ook landelijk en regionaal speelt, namelijk de focus

leren over gezondheid en weerbaarheid.

verleggen van ziekte naar gezondheid, en de transitie van zorg naar preventie. Want voorkomen is immers beter dan

•  SDG 5: Gelijke kansen voor iedereen – door rekening te

genezen. Het verbeteren van de gezondheid en daarmee

houden met verschillen tussen mannen en vrouwen en

samenhangende gezonde leefstijl vergt een lange adem en

te werken aan gelijke rechten en zeggenschap. • SDG 6: Schoon water en hygiëne – door in te zetten op

blijft ook na 2030 aandacht vragen.

een gezonde en veilige leefomgeving.

1.2 Totstandkoming van dit beleidsplan

•  SDG 8: Eerlijk werk – door in te zetten op gezonde

Dit beleidsplan is gebaseerd op wetgeving en landelijk,

werkplekken en kansen op werk voor iedereen en waar-

regionaal en lokaal beleid. Bij het opstellen van dit beleid is

dig werk (o.a. veilig en gezond) te stimuleren.

ook gekeken naar ontwikkelingen die van invloed zijn op de

•  SDG 10: Minder ongelijkheid – door extra aandacht te

volksgezondheid. Denk daarbij aan thema’s zoals klimaat-

geven aan mensen met een kwetsbare positie en uitslui-

verandering, vergrijzing, toename van mentale problematiek,

ting te voorkomen.

2

•  SDG 11: Duurzame gemeenschappen – door veilige,

ding over klimaatverandering te vergroten.

inclusieve, veerkrachtige duurzame dorpen/steden

•  SDG 15: Leven op land – door weerbaarheid tegen toe-

en woonomgevingen, waar gezond leven makkelijker

nemende bevolkingsdruk, intensivering van landgebruik

wordt.

en klimaatverandering te versterken via bescherming en

•  SDG 13: Klimaatactie – door maatregelen die zowel het

herstel van ecosystemen en biodiversiteit.

klimaat als de gezondheid verbeteren en bewustwor-

3

2. Huidige situatie 2.1 Onderzoek naar volksgezondheid in Twente en Hellendoorn

van werk en gezin. Sommige kinderen zijn al op jonge leef-

In opdracht van de 14 Twentse gemeenten verzamelt GGD

chronisch ziek of gehandicapt is, een psychische aandoe-

Twente data over de gezondheid, welzijn en leefgewoon-

ning heeft of verslaafd is.

tijd mantelzorger omdat ze opgroeien met een familielid dat

ten van de inwoners. Iedere vier jaar voert GGD Twente onderzoek uit onder verschillende doelgroepen, namelijk

2.1.2 Jeugd (13 t/m 16 jaar) in Hellendoorn

kinderen, jeugd, (jong)volwassenen en ouderen. Inwoners

In 2023 zijn jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet

zijn benaderd om vragenlijsten in te vullen. Deze resultaten

onderwijs (vmbo, havo en vwo) uit de gemeente Hellendoorn

zijn verwerkt in Gezondheidsmonitoren (dashboards) en

bevraagd over hun leefstijl, gezondheid en welbevinden. Wat

te bekijken op de Twentse Gezondheidsverkenning (www.

positief opvalt is dat 90% van de jongeren in Hellendoorn

twentsegezondheidsverkenning.nl).

gedurende 5 dagen per week naar school of stageplek loopt of fietst. Dit is hoger dan het Nederlands gemiddelde

Als we kijken naar de gezondheid van inwoners in Twente,

(82%). Ook zijn in verhouding minder ouders gescheiden dan

dan valt op dat het Twents gemiddelde op verschillende

gemiddeld in Twente.

vlakken slechter scoort dan het Nederlands gemiddelde. Zo wordt er vaker overmatig alcohol gedronken en is overge-

Wat daarentegen opvalt is dat steeds minder jongeren aan

wicht een toenemend probleem. Tegelijkertijd valt op dat

de beweegrichtlijn voldoen. Daarbij gaat het om minstens

de gemiddelde levensverwachting lager ligt en er meer

één uur per dag matig of zwaar intensieve inspanning, aan-

sterfte voorkomt door hart- en vaatziekten, kanker, COPD en

gevuld met minstens drie keer per week spier- en botver-

diabetes. Daarentegen scoort Twente wat gunstiger dan het

sterkende activiteiten. Ook zijn er zorgen over het mentaal

Nederlands gemiddelde op de woonomgeving, hoeveelheid

welbevinden. Zo ervaart een kwart van de jongeren psychi-

groen in de leefomgeving en verkoeling vinden bij hitte. Ook

sche klachten (in verhouding meer meisjes). Bijna één op de

scoort Twente op aspecten als eenzaamheid, stress, angst-

zes jongeren heeft één of meerdere keren serieus overwo-

en depressiegevoelens onder jongvolwassenen beter dan

gen om een einde aan het leven te maken. Problematisch

het Nederlands gemiddelde.

social media gebruik is in de loop van de jaren toegenomen. Steeds meer jongeren voelen zich vaak tot altijd gestrest,

Hoe staat het met de gezondheid van de inwoners in de

slaperig of moe overdag. Ze ervaren prestatiedruk en vinden

gemeente Hellendoorn? Gezondheid is een breed, veelom-

school zinloos.

vattend thema. Daarom is daar geen kort antwoord op te geven. In bijlage 1 zijn cijfers te vinden die opvielen in de

Jongeren slaan vaker het ontbijt over. Het vapen neemt toe.

verschillende Gezondheidsmonitoren van de gemeente Hel-

Wat sterk negatief aftekent in de gemeente Hellendoorn is

lendoorn. Hieronder vindt u een samenvatting per doelgroep,

het alcoholgebruik op jonge leeftijd en bingedrinken (coma-

met de vermelding dat dit geen volledig beeld is. Daarvoor

zuipen). Tot slot is gehoorbescherming een thema dat extra

kunt u kijken op de Twentse Gezondheidsverkenning.

aandacht vraagt.

2.1.1 Kinderen (0 – 12 jaar) in Hellendoorn De vragenlijsten van de Kindermonitor 2021 zijn door ouders

2.1.3 Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) in Hellendoorn

/ verzorgers van kinderen tussen de 0 en 12 jaar ingevuld.

De Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024

We zien dat het aantal kinderen dat dagelijks buiten speelt

geeft inzicht in de gezondheid en leefstijl van jongvolwas-

de afgelopen jaren is toegenomen. De gemeente Hellen-

senen. Wat zich positief aftekent in vergelijking tot het Ne-

doorn scoort vergeleken met het Twents gemiddelde posi-

derlands en Twents gemiddelde is het percentage jongeren

tief op het voldoen aan de landelijke beweegnorm (minimaal

dat ooit drugs heeft gebruikt. Dit percentage is lager in de

elke dag minstens 1 uur bewegen).

gemeente Hellendoorn.

Het merendeel van de kinderen zit lekker in zijn of haar vel.

Het merendeel van de jongeren voelt zich vaak tot voortdu-

Wel zien we dat het dagelijks voldoende groente en fruit

rend gelukkig, al geeft ongeveer de helft aan zich enigszins

eten beter kan. Ongeveer een kwart van de ouders ervaart

tot sterk eenzaam te voelen. De stress-score is lager dan

opvoedstress, vooral door vermoeidheid en het combineren

het Nederlands en Twents gemiddelde. Meer dan de helft

4

zoals problemen met mentaal welzijn, sociale contacten of

2.2.1 Aandachtspunt: zorgen over overmatig alcoholgebruik

studie. Opvallend is dat in de gemeente Hellendoorn meer

Vanuit de samenleving spelen zorgen over overmatig

jongvolwassenen ook alcohol drinken als ze alleen zijn. Eén

alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar. Ouders

derde geeft aan dat vrienden het normaal vinden om 10 gla-

worstelen met ‘NIX18’ en zijn zich vaak niet bewust van hun

zen alcohol op één dag of avond te drinken. Dit ligt net onder

eigen voorbeeldfunctie. Volgens jongeren stellen de meeste

het Twents gemiddelde, maar is hoger dan het landelijk

ouders geen duidelijke regels of vinden ouders het goed dat

gemiddelde. Roken van tabak is een aandachtspunt.

zij alcohol drinken. Een signaal vanuit de samenleving is dat

ervaart nog altijd negatieve gevolgen van de coronaperiode,

door het toestaan van veel evenementen in de gemeente, er Tot slot valt op dat bijna een kwart van de jongvolwasse-

meer en vaker (overmatig) alcohol gedronken wordt en dat

nen moeite heeft om alles te betalen wat moet. Sommigen

staat haaks op het preventiebeleid. Voor veel mensen zijn de

geven aan het gevoel van weinig controle over geldzaken te

evenementen een moment van ontspanning en gelegenheid

hebben, een klein deel heeft schulden.

om te ontmoeten. Een bijkomstigheid is dat inwoners tijdens die gelegenheden (vaak en/of overmatig) alcohol drinken.

2.1.4 Volwassenen en ouderen (18 jaar en ouder) in Hellendoorn

Alcoholgebruik is sterk verweven met de Twentse cultuur en lijkt daarmee ook wel een ‘heilig huisje’.

De monitor Volwassenen en Ouderen 2024 laat een bovengemiddelde score zien van het aantal mensen dat een

Alcoholgebruik minder onschuldig dan gedacht

rapportcijfer van een 8 of hoger geeft voor gelukkig voelen.

Onder inwoners in de gemeente Hellendoorn is net als in

Er is een grote onderlinge betrokkenheid bij buurtgenoten en

heel Nederland nog veel onwetendheid over de schadelij-

ruim een derde van de inwoners is actief als vrijwilliger. De

ke gevolgen van alcohol. Alcoholgebruik op jonge leeftijd

gemeente Hellendoorn scoort uitzonderlijk hoog op waarde-

verstoort de ontwikkeling van de hersenen, wat blijvende

ring voor de leefomgeving zoals rust, wandel- en fietsmoge-

schade kan veroorzaken aan bijvoorbeeld geheugen en

lijkheden en ontmoetingsplekken.

concentratie. Daarnaast vergroot het de kans op verslaving en lichamelijke en psychische problemen, zowel op korte als

Als het gaat om een gezonde leefstijl zien we uitdagingen.

lange termijn.

Het alcoholgebruik is fors te noemen. Eén op de vijf inwoners drinkt overmatig alcohol. Iemand is een overmatige

Veel inwoners denken nog altijd dat een dagelijks ‘slaap-

drinker als hij meer dan 14 glazen alcohol per week drinkt

mutsje’ onschuldig is. De huidige wetenschappelijke inzich-

(mannen) of zij meer dan 7 glazen alcohol per week (vrou-

ten zijn echter veranderd: één glas alcohol per dag brengt al

wen). In de gemeente Hellendoorn zijn er bovengemiddeld

gezondheidsrisico’s met zich mee. Het verhoogt het risico

veel zware drinkers. Een man is een zware drinker als hij

op kanker en een reeks (chronische) aandoeningen als hart-

minstens één keer per week 6 of meer glazen alcohol op één

en vaatziekten, leverziekten, diabetes type 2 en neurologi-

dag drinkt. Voor een vrouw is dit bij 4 glazen alcohol.

sche aandoeningen. Hoe meer alcohol je drinkt, hoe hoger

Het aantal rokers stijgt licht. Overgewicht is een aandachts-

het risico op ziekte.

punt, evenals het eten van groenten en fruit. Ruim de helft van de inwoners voldoet aan de beweegrichtlijn, een aan-

Voortzetten aanpak alcohol

zienlijk deel beweegt daarentegen nog steeds te weinig.

Vanuit het Lokaal Preventieakkoord Vitaal Hellendoorn is de afgelopen jaren actief ingezet op de aanpak van overmatig

Als het gaat om de mentale gezondheid valt op dat ongeveer

alcoholgebruik en NIX 18. Zo is er een werkgroep actief

de helft een matig tot hoog risico heeft op angststoornis of

en hebben we via campagnes aandacht gevraagd voor dit

depressie. Het gevoel van regie over eigen leven is in de loop

thema. Bij evenementen waar veel jongeren komen is Halt

van de jaren steeds verder afgenomen.

ingezet om overmatig alcoholgebruik (binge-drinken en coma-zuipen) tegen te gaan. Ook is de afgelopen jaren volop

2.2 Zorgen vanuit de samenleving

geïnvesteerd in preventie van alcoholgebruik onder jongeren

Naast informatie die we afleiden uit de Gezondheidsmoni-

door inzet van educatieve theatervoorstellingen op basis-

toren, kijken we ook naar signalen en verhalen van inwoners

scholen en het voortgezet onderwijs. De komende jaren

en lokale partners. Via het Lokaal Preventieakkoord ‘Vitaal

bouwen we voort op de basis die gelegd is.

Hellendoorn’ zijn deze lijnen kort. De afgelopen jaren zijn ook zorgen aan het licht gekomen. Hieronder zijn de desbe-

Maatschappelijke impact

treffende aandachtspunten toegelicht.

De gevolgen van alcoholgebruik voor de samenleving zijn groot. Uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksge-

5

Afbeelding ‘Alcohol & kanker’, bron www.kwf.nl zondheid en Milieu (RIVM) komt naar voren dat de jaarlijkse

Daarnaast wordt vanuit integrale veiligheid gewerkt aan het

maatschappelijke kosten van alcoholgebruik in de miljarden

aanpakken van overlast en het versterken van de sociale

lopen. Overmatig alcoholgebruik hangt vaak samen met

positie en perspectief voor jongeren. Dit project heet de

(uitgaans-, huiselijk) geweld, verslavingen, lagere arbeidspro-

‘Integrale Jeugd Aanpak’. Bij zorgen van professionals over

ductiviteit, grotere inzet van politie en justitie, verkeers-

een jongere die met drugs in verband wordt gebracht, gaan

ongevallen, schulden en andersoortige maatschappelijke

een jeugdagent en medewerker van Tactus Verslavingszorg

problematiek. Ten aanzien van het thema alcohol is dus veel

bij diegene op huisbezoek. Ze delen een waarschuwings-

te winnen in de samenleving. Alcoholgebruik is een maat-

brief uit en gaan in gesprek met ouder(s) en jongere om de

schappelijk vraagstuk, het gaat om veel meer dan alleen de

zorgen te delen en vervolgafspraken te maken.

negatieve effecten op de gezondheid. Het vraagt dus om

2.2.3 Aandachtspunt: zorgen over de leefomgeving

een brede aanpak, niet alleen gericht op de gebruiker.

De leefomgeving heeft grote invloed op hoe mensen zich

2.2.2 Aandachtspunt: zorgen over drugsgebruik

voelen. Sommige inwoners maken zich zorgen over onder-

Uit de samenleving komen signalen dat inwoners zich zor-

werpen zoals windturbines, geluidsoverlast, luchtkwaliteit,

gen maken over het in hun ogen toenemend drugsgebruik

middelengebruik, straling en bestrijdingsmiddelen bij de

door jongeren en jongvolwassenen. Designerdrugs (3 MMC,

bloementeelt. Hoewel niet alle zorgen direct op te lossen

4MMC) worden daarbij regelmatig genoemd. Deze zorg is

zijn via gemeentelijk gezondheidsbeleid, luisteren we en

meerdere keren besproken met lokale partners, Tactus Ver-

denken we mee. We zoeken naar een goede balans tussen

slavingszorg en de GGD Twente. Uit de cijfers blijkt dat het

leefkwaliteit, gezondheid en maatschappelijke belangen.

aantal jongvolwassenen uit Hellendoorn dat ooit drugs heeft Een aantal thema’s lichten we hieronder toe:

gebruikt 36% is. Dit is lager dan gemiddeld in Nederland (52%) en Twente (44%).

• Geluidsoverlast bij evenementen Harde muziek bij festivals en evenementen wordt door

De komende jaren willen we drugsgebruik nauwgezet blijven monitoren. Het duurt soms even voordat problematiek

sommige inwoners als hinderlijk ervaren. Het kan een

duidelijk tot uiting komt in de Gezondheidsmonitoren. Naast

risico zijn voor gehoorschade. Ook kan het stress op-

monitoring investeert de gemeente in preventie van drugs-

leveren en slaapklachten geven. Vooral bij mensen die

gebruik. Dit doen we samen met Tactus Verslavingszorg,

gevoelig zijn voor prikkels. Moet het geluid zo hard staan

CSG Reggesteyn, Halt, Stichting De Welle, politie en andere

of kan het zachter? Moet er altijd (harde) muziek zijn bij

partners. De afgelopen jaren is extra geïnvesteerd in voor-

bijvoorbeeld een avondvierdaagse voor kinderen? Het

lichting aan jongeren en het versterken van hun weerbaar-

thema geluid raakt de volksgezondheid. GGD Twente en

heid tegen middelengebruik. Hier blijven we de komende

team maatschappelijke ontwikkeling adviseren hierin. De

jaren ook op inzetten.

gemeente heeft een geluidsbeleid. Andere domeinen en partijen hebben hier verder vanuit de inhoud een rol of ver-

6

antwoordelijkheid in. Goede communicatie met de directe

ergernissen, stank en gezondheidsklachten zoals hoesten,

omgeving is daarbij ook belangrijk, zodat omwonenden

benauwdheid of verergering van astma en COPD. Vooral

weten wat er plaatsvindt en dat duidelijk is wat de eindtijd

kinderen, ouderen en mensen met een kwetsbare gezond-

van het evenement is.

heid zijn extra gevoelig. Het is daarom belangrijk ook de komende jaren aandacht te blijven hebben voor bewust-

• Zorgen over elektromagnetische straling

wording, verantwoord stoken en barbecueën, én voor het

Sommige inwoners zeggen klachten te ervaren door

bespreekbaar maken van rookoverlast tussen buren.

blootstelling aan straling door bijvoorbeeld zendmasten, wifi en hoogspanningslijnen. Denk daarbij aan klachten als

2.2.4 Aandachtspunten en rol gemeente

hoofdpijn, slapeloosheid, lichamelijk onverklaarde klach-

We nemen signalen van inwoners altijd serieus en zoeken

ten of concentratieproblemen. De wetenschap vindt hier

uit waar we als gemeente invloed op hebben. Gaat het om

nog geen duidelijke oorzaak-gevolgrelatie, maar de zorgen

zorgen over de leefomgeving, dan heeft de gemeente een rol

in de samenleving zijn er wel. De gemeente volgt de richt-

in het uitvoeren van wetgeving, vergunningen verstrekken,

lijnen van het Rijk en het RIVM. Ook houden we ontwikke-

het onderhouden en creëren van een groot deel van de open-

lingen bij, mocht er nieuwe informatie beschikbaar komen

bare ruimte. Intern werken we samen via initiatieventafels,

over elektromagnetische straling in relatie tot gezondheid.

waarbij we structureel aandacht besteden aan gezondheids-

We zorgen voor openheid en bieden ruimte voor vragen of

aspecten van projecten in de leefomgeving. Soms kan de

meldingen van inwoners.

gemeente zelf invloed uitoefenen, zoals bij geluidsnormen of zendmastlocaties. Maar vaak ligt de verantwoordelijkheid

• Vragen over bestrijdingsmiddelen bij bollen- en lelieteelt

bij het Rijk of andere partijen. In die gevallen is de invloed

Actueel is het gebruik van bestrijdingsmiddelen bij bollen-

van de gemeente Hellendoorn beperkt.

en lelieteelt. Sommige inwoners maken zich zorgen over hun gezondheid. De gemeente blijft alle nieuws en ont-

Bij bovengenoemde zorgen is veelal lokale samenwer-

wikkelingen rondom dit thema nauwgezet volgen. De ge-

king en een domeinoverstijgende aanpak nodig. Wanneer

meente heeft echter geen zeggenschap over het gebruik

relevant schakelt de gemeente specialistische kennis in,

van deze middelen, omdat dit onder landelijke wetgeving

schalen we op of dragen we over aan partijen waar we mee

valt. Wel verkent de gemeente in hoeverre en op welke

samenwerken. Denk daarbij aan onder andere GGD Twente,

wijze zij hierin een rol kan spelen.

de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA), de politie, Tactus Verslavingszorg, Halt, Nederland, Omgevings-

• Overlast door houtstook

dienst Twente (ODT) en het Antennebureau. Ook benutten

Sommige inwoners hebben aangegeven hinder te onder-

we proactief kennis van de het Trimbos Instituut, Pharos,

vinden van houtstook. Overlast door houtstook vindt niet

JOGG Nederland en Rijksoverheid (o.a. RIVM, Loket Gezond

alleen in de winter via kachels en open haarden plaats,

Leven). Een gezonde leefomgeving maken we samen. Het

maar ook op zomerse dagen bij vuurkorven, kampvuurtjes

is van belang dat inwoners meedenken bij bewonersinitia-

of barbecues. De rook bevat fijnstof, roet en andere stof-

tieven, in gesprek gaan met buren bij overlast en hun ideeën

fen die de luchtkwaliteit verslechteren. Dit kan leiden tot

delen met de gemeente.

7

3. Beleid en wetgeving Dit hoofdstuk gaat in op de landelijke, regionale en lokale

3.2 Regionaal beleid

beleidskaders die raken aan publieke gezondheid.

In Twente werken we actief en integraal samen aan publieke gezondheid.

3.1 Landelijk beleid en wetgeving Landelijk beleid en wetgeving is deels afgeleid uit EU-beleid

• SamenTwente: Regionale samenwerking van GGD

en -wetgeving. Voor publieke gezondheid is het volgende

Twente en 14 Twentse gemeenten gericht op publieke

met name van belang:

gezondheid, jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en het versterken van regionale samenwerking. Afspra-

• Wet Publieke Gezondheid: Richt zich op infectieziek-

ken omtrent de samenwerking zijn vastgelegd in de

tebestrijding, jeugdgezondheidszorg en gezondheids-

Gemeenschappelijke Regeling SamenTwente. In 2022

bevordering. De gemeenten en GGD-en voeren deze

is het plan ‘SamenTwente: Strategische koers en

wet lokaal uit. Vanuit deze wet moeten gemeenten ook

identiteit’ opgesteld. In het begin van 2026 is een

verplicht periodiek gezondheidsbeleid vaststellen.

‘Strategisch Programma SamenTwente 2026–2030’ vastgesteld. Dit document geeft de strategische koers,

• Landelijke Gezondheidsbeleid: De ‘Landelijke nota

maatschappelijke ontwikkelingen, opgaven en program-

gezondheidsbeleid 2020-2024 - Gezondheid breed op

ma voor de komende jaren weer.

de agenda’ beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en geeft richting aan

• Twentse Koers: De Twentse Koers heeft een regioplan

het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. Eind 2025

2024 – 2026 opgesteld met de missie zoveel moge-

wordt het nieuwe landelijke gezondheidsbeleid ver-

lijk ziekte en zorg te voorkomen door in te zetten op

wacht.

gezondheid, preventie en het vermogen van mensen om eigen regie te voeren. Twentse Koers maakt samen met

• Samenhangende Preventiestrategie: De ‘Samen-

Twentse gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties,

hangende Preventiestrategie’ van het Ministerie van

hulpverleners en (zorg)professionals afspraken over

Volksgezondheid, Welzijn en Sport vormt de basis voor

hoe we de zorguitdagingen en opgaven in Twente

het preventiebeleid van het huidige kabinet en bevat

aanpakken. Bestaanszekerheid, kansengelijkheid en

concrete acties en maatregelen om ziekte en zorg te

gezondheid voor alle inwoners van Twente staan hierin

voorkomen. Het kabinet wil onder meer de gezonde

centraal.

keuze de makkelijke keuze maken. • GGD Twente & 14 Twentse gemeenten: Hellendoorn • Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA, 2023–2026):

werkt nauw samen met de andere 13 Twentse gemeen-

Gericht op preventie, het bevorderen van gezondheid en

ten en GGD Twente aan publieke gezondheid. GGD

het versterken van de sociale basis, met als uitwerking

Twente voert niet alleen verschillende uitvoeringstaken

een lokaal plan van aanpak. Het GALA vormt samen

uit, zoals de jeugdgezondheidszorg en forensische

met onder meer het Sportakkoord II en het Integraal

geneeskunde, maar is ook een belangrijke kennispart-

Zorgakkoord (IZA) een brede preventieve benadering.

ner. Vanuit onderzoek, monitoring en duiding van cijfers

Na 2026 zal het AZWA-akkoord (Aanvullend Zorg en

levert GGD Twente inzichten en expertise die richting

Welzijnsakkoord) mogelijk als vervolg- of aanvullings-

geven aan lokaal gezondheidsbeleid. GGD Twente heeft

traject dienen. Een nadere uitwerking hiervan volgt nog

samen met de 14 Twentse gemeenten de langjarige

vanuit het Rijk.

visie ‘Gezonde generaties in Twente (2024-2027)’ opgesteld. Dit document geeft richting hoe we een

• Nationaal Preventieakkoord: Focus op het verminderen

gezondere regio worden door preventie en vroeg­

van roken, alcoholgebruik en overgewicht.

signalering.

3.3 Lokaal beleid In de lokale beleidsplannen is vanuit verschillende perspectieven aandacht besteed aan gezondheid. Het beleidsplan publieke gezondheid heeft raakvlakken met onderstaande beleidsnota’s:

8

Brede omgevingsvisie Hellendoorn 2040 In 2024 is gestart met de ontwikkeling van een brede omgevingsvisie ‘Hellendoorn 2040’. Daarin legt de gemeente haar ambities voor de lange termijn vast. We willen dat de gemeente Hellendoorn in 2040 nog steeds voor iedereen een fijne plek is om te wonen, te ondernemen en te ontspannen. De visie is nog niet vastgesteld, maar de eerste contouren zijn inmiddels zichtbaar. Het thema gezondheid is een integraal onderdeel van de omgevingsvisie. Gezondheid wordt vanuit meerdere invalshoeken belicht, zoals de relatie met een gezonde leefomgeving, kansengelijkheid en positieve gezondheid. Deze brede omgevingsvisie zal invloed hebben op het gehele beleid van de gemeente Hellendoorn. Het vormt de paraplu waaronder al het beleid samenkomt. Het is het Figuur: Schematische weergave doelgroepen, preventiemaatregelen, wetten en verantwoordelijke opdrachtgevers (Bron: Loket Gezond Leven)

kompas dat richting geeft en bepaalt wat belangrijk is voor de gemeente Hellendoorn. De gekozen richting is ook van invloed op dit beleidsplan. Zodra de brede omgevingsvisie is vastgesteld, vindt er een evaluatie plaats om te bepalen

jeugdigen in Hellendoorn veilig, gezond en kansrijk opgroei-

of dit nieuwe beleidsplan publieke gezondheid ongewijzigd

en. In de eerste 1000 dagen (vanaf zwangerschap geteld)

kan blijven voor de periode tot 2030, of dat aanpassingen

wordt al geïnvesteerd in een kansrijke basis voor het (onge-

noodzakelijk zijn.

boren) kind. Iedere ouder heeft begeleiding van een verloskundige en komt bij het consultatiebureau, waar voorlichting

Visie sociaal en maatschappelijk domein

gegeven wordt om ouders in hun kracht te zetten. Lichte

In 2024 is een lokale strategische visie op het sociaal en

ondersteuning gaat soepel over in meer specialistische hulp

maatschappelijk domein ontwikkeld. Deze visie is een

wanneer dat nodig is. Speerpunten in het jeugdbeleid zijn

paraplu voor onderliggende beleidsnota’s waaronder deze.

onder andere mentale gezondheid, bewegen, social medi-

Kenmerkend is dat we uitgaan van de kracht van inwoners

agebruik, opvoedondersteuning. Ook het verminderen van

en inzetten op preventie en vroegsignalering. De visie omvat

stressfactoren zoals armoede of problematische thuissitua-

vier thema’s: ‘kansrijk opgroeien’, ‘gezondheid, nu en later’,

ties komen aan bod. Door integraal samen te werken wordt

‘meedoen’ en ‘leefbaarheid’. Per thema is een ‘doelen en

zwaardere jeugdhulp voorkomen.

inspanningen netwerk’ uitgewerkt. De meeste thema’s van dit beleid vallen onder ‘gezondheid nu en later’.

We willen een kindvriendelijke gemeente zijn. In dat kader hebben we ons aangesloten bij UNICEF’s initiatief ‘Child

Beleid sociale basis

Friendly Cities’ en zijn we aangemeld als kandidaat-gemeen-

De sociale basis is het geheel van vrij toegankelijke formele

te. De stem van jeugdigen telt mee in het vormgeven van

en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het el-

beleid en leefomgeving. Zo werkt Hellendoorn gericht aan

kaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen

een toekomst die nog kindvriendelijker is.

die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. De sociale basis is belangrijk voor het beleid publieke gezond-

Beleid maatschappelijke ondersteuning

heid omdat het sociaal netwerk, het welzijnswerk, de inzet

In het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning

van vrijwilligers, mantelzorgers of de inzet van algemene en

(Wmo) zijn gemeenten verantwoordelijk voor de

laagdrempelige voorzieningen eraan bijdragen dat inwoners

ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfred-

zo goed mogelijk kunnen deelnemen aan de samenleving.

zaam zijn. De Wmo is er voor inwoners vanaf 18 jaar. We investeren in een goede doorlopende lijn met de teams jeugd,

Beleid jeugd

zodat de overgang naar 18 jaar zo soepel mogelijk gaat. De

Het jeugdbeleid heeft veel raakvlakken met dit plan. Inzet

insteek is om met hart voor de inwoners niemand te laten

op preventie, vroegsignalering en het bevorderen van een

vallen die hulp nodig heeft. Daarbij is oog voor de toekomst

gezonde leefstijl bij jongeren staan centraal. De Jeugdwet is

van de zorg. Dat het stelsel houdbaar en efficiënt blijft door

bedoeld voor jeugdigen (kinderen en jongeren) tot de leeftijd

te investeren in preventie en samenwerking. Dit haakt in op

van 18 jaar. Het lokale jeugdbeleid heeft de ambitie dat alle

de ambities van dit beleidsplan.

9

Beleid financiële bestaanszekerheid

Domein 2024–2030 staan gelijke kansen, meedoen en

Eind 2024 heeft de raad de nota ‘Samen bouwen aan finan­

gezondheid centraal. Ook ontwikkelt Hellendoorn een Lokale

ciële bestaanszekerheid’ vastgesteld. In deze nota

Inclusie Agenda (LIA) in het kader van het VN-verdrag Han-

zijn kinderen, gezinnen en jongeren specifiek benoemd als

dicap, met als uitgangspunt dat toegankelijkheid en sociale

kwetsbare groep. Het doel is om intergenerationele armoede

participatie voor iedereen vanzelfsprekend moeten zijn.

te doorbreken om kinderen en jongeren kansrijk te laten op-

Thema’s zoals gendergelijkheid, acceptatie van LHBTIQ+-in-

groeien. Gemeente Hellendoorn gaat investeren in het signa-

woners en het tegengaan van uitsluiting horen daarbij.

leren en bespreekbaar maken van armoede en het vergroten van kennis van ondersteuning op scholen. Er is een sterke

Beleid omgevingsontwikkeling en openbare ruimte

relatie tussen armoede en (on)gezondheid en daarmee een

Bij de totstandkoming van de beleidsstukken van omge-

gezamenlijke ambitie om hierin samen op te trekken.

vingsontwikkeling en openbare ruimte is de gezondheidsvisie op de leefomgeving zoveel mogelijk meegenomen.

Sport- en beweegbeleid

Denk aan bijvoorbeeld het tegengaan van hittestress door

In Hellendoorn kennen we een stevig sport- en beweegbe-

vergroenen van versteende wijken (o.a. invoeren van de

leid en een goed verenigingsnetwerk. De koers hiervoor is

3-30-300 richtlijn), creëren van toegankelijke, aantrekkelijke

vastgelegd in het ‘Lokaal Sportakkoord 2.0’. Dit beleid richt

plekken waar bewoners kunnen ontmoeten, bewegen en tot

zich onder andere op het inzetten van sport als middel en de

rust komen. Daarnaast ook thema’s als voldoende beweeg-

sportvereniging als partner bij maatschappelijke opgaven.

en speelvoorzieningen, lucht-, water- en bodemkwaliteit,

Te denken valt aan eenzaamheid, inclusie, gezonde leefstijl,

goede infrastructuur en verkeersveiligheid.

valpreventie en weerbaarheid. Dit geldt uiteraard ook voor de jeugd in onze gemeente. Sport draagt bij aan positieve

De gemeente is bezig met de implementatie van de Omge-

gezondheid, ook voor jongeren. In 2025 wordt een start ge-

vingswet. Deze wet verplicht gemeenten om gezondheid

maakt met een nieuwe sport- en beweegnota. De uitgangs-

expliciet mee te nemen in hun omgevingsvisie en -plannen.

punten zijn dat de maatschappelijke waarde van sport en

Denk aan zaken als luchtkwaliteit, geluid, bewegen, groen

bewegen steeds meer gezien en benut wordt. In het beleid

in de wijk en sociale samenhang. Dat sluit naadloos aan

zal een verschuiving merkbaar zijn van ‘sport als doel’ naar

op het beleid publieke gezondheid, dat inzet op preventie,

‘sport als middel’.

mentale gezondheid, gezonde leefstijl en het verminderen van gezondheidsachterstanden. Door beide beleidsvelden te

Integraal veiligheidsbeleid

verbinden, kan een gemeente effectiever sturen op gezond-

De gemeente Hellendoorn kent een integraal veiligheidsbe-

heidsbevordering in de leefomgeving – van inrichting van

leid waarin het creëren van een veilige en leefbare omgeving

buurten tot participatie en sociale veiligheid.

centraal staat. Binnen dit beleid is nadrukkelijk aandacht voor jeugd, middelengebruik (zoals alcohol en drugs),

Voor meer beleidsplannen zie ook https://www.hellendoorn.

ondermijning en digitale weerbaarheid. Door in te zetten op

nl/bestuur-en-organisatie/beleid-visies-en-plannen/

preventie en samenwerking met partners zoals scholen, politie en maatschappelijke organisaties, wordt de basis gelegd

Samengevat

voor duurzame veiligheid. Deze aanpak sluit naadloos aan

In alle beleidsplannen bij elkaar is veel geschreven over

op de ambitie om via dit beleidsplan publieke gezondheid te

hoe de gemeente Hellendoorn invulling geeft aan publieke

versterken.

gezondheid. Er zijn veel overeenkomsten tussen de verschillende landelijke, regionale en lokale nota’s. Kernwoorden

Lokale Inclusie-agenda

zijn: werken vanuit positieve gezondheid, met aandacht

De gemeente Hellendoorn zet zich in voor een inclusieve

voor achterliggende problematiek en het verkleinen van de

samenleving waarin iedereen – ongeacht genderidentiteit,

gezondheidskloof, met focus op preventie, gezonde leefstijl

seksuele oriëntatie, beperking of migratieachtergrond –

en -leefomgeving waarbij de kracht ligt in integrale samen-

volwaardig kan meedoen. In de Strategische Visie Sociaal

werking.

10

4. Ambitie, strategie en speerpunten 4.1 Onze ambitie

bij aan gezondheid en nodigt uit tot bewegen, spelen en

De stip aan de horizon is dat inwoners in Hellendoorn

ontmoeten. Er is voldoende groen in de leefomgeving om

gezond, gelukkig en veerkrachtig zijn. Inwoners van de

hittestress tegen te gaan.

gemeente Hellendoorn leven minimaal net zo lang in een goede gezondheid als inwoners elders in Nederland.

Deze ambitie is onderdeel van onze bredere inzet op een

In 2030 willen we dat de volksgezondheid in Hellendoorn

gezonde, kansrijke en leefbare toekomst, zoals verwoord in

een positieve trend laat zien, waarbij we het Nederlands

de Strategische Visie Sociaal Domein 2024–2030.

gemiddelde behalen op gezondheidsaspecten waar dit nog

4.2 Brede kijk op gezondheid

niet het geval was.

Kenmerkend voor de aanpak van dit beleid is dat we lokaal De gemeente Hellendoorn zet zich in voor een omgeving

aansluiten bij de uitgangspunten van de meest recente lan-

waarin iedere inwoner de mogelijkheid heeft om een ge-

delijke nota Gezondheidsbeleid (dat is versie 2020 – 2024),

zonde basis te ontwikkelen en te behouden. Iedereen heeft

namelijk:

recht op een gezonde leefstijl, op het ervaren van (positieve) gezondheid, het ontwikkelen van veerkracht en het voeren

Achterliggende problematiek

van eigen regie, met ondersteuning wanneer de gezondheid

We hebben aandacht voor achterliggende problematiek en

achterblijft.

werken daarin nauw samen. Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, een beper-

De gemeente Hellendoorn focust op preventie en stimuleert

king, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van

een gezonde leefstijl: niet roken of vapen, minder alcohol

de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je

drinken, gezond eten en voldoende bewegen. Mentale pro-

bent en hoe gezond je je voelt.

blematiek is beter bespreekbaar. Inwoners voelen zich weerbaar en veerkrachtig om met fysieke, emotionele en sociale

Positieve gezondheid

uitdagingen van het leven om te gaan. De gezondheidskloof

We werken volgens de principes van positieve gezondheid.

wordt kleiner doordat de gemeente Hellendoorn zich actief

Gezondheid gaat niet alleen over je lichaam. Het gaat ook

inspant voor gelijke kansen voor iedereen. Bij de aanpak van

om welbevinden, veerkracht, of je kunt meedoen, zelf keuzes

gezondheidsproblemen is er aandacht voor achterliggende

kunt maken en over wat het leven betekenis geeft.

oorzaken.

2 Gezamenlijke visie op gezondheidsbeleid zetten in op gezonde generaties. De leefomgeving draagt

Samenwerking We werken samen aan volksgezondheid en pakken proble-

We kiezen voor duurzame, toekomstgerichte oplossingen en

men domeinoverstijgend aan. Om een blijvende verbetering

Lichaamfuncties

Mentale gezondheid

Zingeving

Dagelijks functioneren

Kwaliteit van leven

Werkloosheid Meedoen

Mentaal welbevinden

Schulden

Huisvesting

Achterliggende problematiek Bron: Landelijke nota Gezondheidsbeleid 2020 – 2024 Armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt.

04 | Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024

Positieve Gezondheid

Samenwerking

Het gaat het niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving.

We pakken de gezondheidsvraagstukken vanuit een breed perspectief aan, waarbij we de verschillende domeinen overstijgen: Health in All Policies.

11

voor een complex gezondheidsvraagstuk te bereiken, is een

het sociaal en maatschappelijk domein is daarin meegeno-

brede aanpak nodig. Dat vraagt om samenhang en afstem-

men, evenals gezondheidsdata, kennis en ervaringen uit de

ming van beleidsmaatregelen over verschillende domeinen

samenleving.

heen. In de aanpak focussen we op de hele levensloop van de

4.3 Vier speerpunten

inwoners. De vier speerpunten raken alle levensfases.

Onze ambitie is verder uitgewerkt aan de hand van vier

Iedere levensfase brengt kwetsbaarheden met zich mee.

speerpunten, namelijk:

Denk daarbij aan hoe je lichaam, geest en sociale omgeving

1. Gezonde leefstijl

veranderen naarmate je ouder wordt. Zo kunnen kinderen

2. Mentaal welbevinden

gepest worden, zitten jongeren volop in identiteitsontwik-

3. Preventie en vitaal oud worden

keling, ervaren volwassenen misschien werkstress en druk

4. Gezonde leefomgeving

vanwege mantelzorg. Ouderen krijgen mogelijk te maken met chronische aandoeningen of kampen met eenzaam-

Deze speerpunten zijn een afgeleide van de landelijke,

heidsgevoelens.

regionale en lokale plannen. De lokale strategische visie op

Figuur: speerpunten beleid publieke gezondheid

12

5. De lokale aanpak toegelicht Door het uitvoeren van dit plan spannen we ons in om bij te

adequaat te (blijven) bestrijden. Dit is uitvoerend belegd

dragen aan een zo veilig, gezond, gelukkig en kansrijk moge-

bij de GGD Twente.

lijk leven van inwoners in Hellendoorn. Het is een uitdaging als het gaat om leefstijl. Is (on)gezondheid een keuze? De

5.2 Samenwerking en integrale benadering

invloed van inwoners op gezonde keuzes vaak wordt over-

Gezondheid is een integraal thema. Zoals al vaker in dit plan

schat. De leefomgeving moedigt vaak ongezond gedrag aan.

naar voren is gekomen, is domeinoverstijgende samenwer-

Zoals ongezonde of misleidende voeding in supermarkten,

king een randvoorwaarde. Binnen de gemeente Hellendoorn

alcoholgebruik dat sterk verbonden is met sociale activitei-

werken we samen aan gezondheid vanuit o.a. jeugd, Wmo,

ten en ontspanning, en sociale media of games die versla-

sport, welzijn, cultuur, bestaanszekerheid, sociale basis,

vend kunnen zijn. In onze aanpak dienen we hier rekening

onderwijs, omgevingsontwikkeling, openbare ruimte en

mee te houden.

ruimtelijke ordening. Een gezamenlijke focus is het verkleinen van gezondheidsverschillen, voorkomen van uitsluiting

De aanpak die we voorstellen voor de komende jaren is niet

en verminderen van chronische stress. Dit vertaalt zich in

(geheel) nieuw. De gemeente Hellendoorn heeft al lange tijd

ieder beleidsveld op een eigen manier en draagt uiteindelijk

een rol in het versterken en beschermen van de volksge-

bij aan vitale inwoners in Hellendoorn.

zondheid. Om de gezondheidssituatie stabiel te houden en ambities te verbeteren, is voor de lange termijn structurele

Lokaal Preventieakkoord ‘Vitaal Hellendoorn’

inzet en aandacht nodig. Het gaat veelal om complexe the-

Het Lokaal Preventieakkoord is een vertaling van het Nati-

ma’s die weerbarstig zijn en samenhang hebben over meer-

onaal Preventieakkoord naar de situatie van de gemeente

dere gemeentelijke domeinen. Een aantal interventies die we

Hellendoorn. Sinds 2021 werken we vanuit de gemeente

als gemeente inzetten, komen uit incidentele middelen of

Hellendoorn samen met partners aan ambities van het Lo-

kortlopende programma’s. Daarnaast zijn er ook structurele

kaal Preventieakkoord onder de noemer ‘Vitaal Hellendoorn’.

middelen om invulling te geven aan de wettelijke taken van

Zie ook www.vitaalhellendoorn.nl. Met elkaar hebben we

de gemeente.

ambities, speerpunten en acties vastgelegd. Het versterken van de mentale weerbaarheid van de jeugd, de aanpak van

5.1 Prioriteiten

overgewicht, het stimuleren van bewegen en preventie van

In onze prioriteitstelling hebben we aandacht voor gezond-

middelengebruik zijn hierbij belangrijke speerpunten. Multi-

heidswinst voor de brede bevolking, met extra aandacht

disciplinaire actiegroepen van het preventieakkoord zetten

voor kwetsbare groepen. Er zijn een aantal aanvullende uit-

zich in voor deze thema’s. Er zijn meerdere keren per jaar

gangspunten die ons helpen focus aan te brengen, namelijk:

inspiratiesessies om onderlinge samenwerking te versterken en kennis te delen. Na vaststelling van dit beleidsplan

• Thema’s zijn urgent: Uit diverse onderzoeken en lande-

publieke gezondheid wordt een vertaalslag gemaakt naar

lijke rapporten blijkt dat mentale gezondheid, gezonde

een kalender voor het lokaal preventieakkoord voor de

leefomgeving en gezonde leefstijl voorbeelden hiervan

komende jaren.

zijn. We investeren in thema’s die de meeste gezondheidswinst opleveren. • Thema’s waar we in Hellendoorn minder goed op scoren dan het Twents en landelijk gemiddelde krijgen extra aandacht. • Thema’s waarover regionaal bestuurlijke afspraken zijn gemaakt geven we prioriteit.

5.3 Lerende aanpak

• Thema’s zijn lokaal actueel en urgent door signalen uit

Gedurende de uitvoering van plannen blijven we kritisch op

de samenleving.

hoe we werken. We voeren pilots uit en evalueren regelma-

• Thema’s dragen bij aan de aanpak van leefstijl gerelateerde aandoeningen zoals obesitas, diabetes type 2 en

tig. We leren van ervaringsdeskundigen en sleutelfiguren. Zo

hart- en vaatziekten.

zorgen we dat een aanpak echt effectief en passend is voor

• Thema’s dragen bij aan onze wettelijke taak om als Hel-

inwoners die in de meest kwetsbare omstandigheden leven

lendoorn pandemisch paraat te zijn om infectieziekten

of met de grootste belemmeringen kampen. We gaan uit van

13

een lerende aanpak. Als inwoners uitvallen bij een interven-

vergeleken met 9% van de mensen met een hoge SES (bron

tie, hebben we oog voor de reden van de uitval. We doen

www.pharos.nl). Daarnaast komen leefstijlgerelateerde

moeite om deze te achterhalen, zodat we ervan leren. Hier

problemen zoals roken, overmatig alcoholgebruik en onvol-

willen we gericht op sturen de komende jaren.

doende beweging vaker voor bij inwoners met een lage SES. Het risico op chronische aandoeningen is (hierdoor) groter

5.4 Invalshoeken

en dit verkleint de kans op een lang en gezond leven.

Bij het werken aan volksgezondheid zijn verschillende invalshoeken belangrijk. Kenmerkend voor onze lokale aanpak

Lokale aanpak gezondheidsverschillen

zijn onder andere de brede blik van positieve gezondheid,

De gemeente Hellendoorn zet in op het verkleinen van

het belang van waardigheid, verkleinen van de gezondheids-

gezondheidsverschillen via preventie en versterking van ge-

kloof en aandacht voor oorzaken van chronische stress. Dit

zondheidsvaardigheden bij groepen in de meest kwetsbare

lichten we hieronder verder toe.

sociaaleconomische omstandigheden. In het verleden werd Hellendoorn aangemerkt als GIDS-gemeente (Gezond In De

5.4.1 Positieve gezondheid en waardigheid

Stad) en ontving de gemeente extra financiële middelen om

Bij de uitvoering van dit beleid werken we volgens de princi-

de gezondheidskloof te verkleinen. Dit had te maken met

pes van positieve gezondheid. Dit betekent dat we gezond-

een relatief lager inkomen en een hogere werkloosheid in de

heid breder zien dan de afwezigheid van ziekte. Inwoners

gemeente Hellendoorn in vergelijking met andere gemeen-

zijn niet hun ziekte of aandoening. Dat is wel vaak de focus

ten. Deze GIDS-middelen waren tijdelijk en zijn de afgelopen

in de zorg: Alle aandacht gaat uit naar de klachten en hoe

jaren ingezet via het Lokaal Preventieakkoord Vitaal Hellen-

deze opgelost kunnen worden.

doorn.

Positieve gezondheid heeft een bredere invalshoek. Het gaat

Voor veel inwoners van Hellendoorn zijn inmiddels de

uit van wat iemand wél kan en wat voor diegene belangrijk

levensomstandigheden verbeterd en is de economische

is in het leven. Het gaat om versterken van eigen veerkracht

situatie vooruitgegaan. Toch zijn er nog altijd kwetsbare

zodat inwoners om kunnen gaan met de fysieke, emotionele

inwoners die extra aandacht kunnen gebruiken, omdat ze

en sociale uitdagingen van het leven. Positieve Gezond-

niet dezelfde kansen krijgen om een gezonde levensstijl te

heid is uitgewerkt in zes dimensies die inwoners belangrijk

ontwikkelen en vast te houden. Voor sommige inwoners -

vinden, namelijk: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden,

zoals nieuwkomers, lhbti+ personen, mensen met een beper-

zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functi-

king of anderen die tot een minderheidsgroep behoren – zijn

oneren. Het doel is inwoners stimuleren om eigen regie te

de drempels om mee te komen en doen hoger. Dit kan leiden

nemen. Samen met lokale partners ondersteunen we hierbij

tot een groter risico op psychische klachten en verslavings-

als dat nodig is.

problematiek.

Naast positieve gezondheid gaan we uit van het belang van

Als gemeente willen we deze verschillen verkleinen door

waardigheid. Hellendoorn is een gemeente waarin iedereen

meer aandacht te besteden aan het versterken van veer-

de ruimte krijgt om betekenisvol en gezond te leven. Daarbij

kracht en basisvaardigheden, het vergroten van sociale

erkennen we dat waardigheid een essentiële voorwaarde

samenhang en het bieden van passende ondersteuning.

is voor gezondheid: mensen moeten zich gezien en geres-

We zetten daarbij in op samenwerking met partners in

pecteerd voelen, met ruimte om eigen keuzes te maken en

zorg, welzijn, onderwijs en het sociaal en maatschappelijk

volwaardig mee te doen in de samenleving.

domein. Samen zorgen we ervoor dat iedereen zich gezien, veilig en betrokken voelt, en gelijke kansen krijgt om gezond

5.4.2 Achterliggende problematiek en gezondheidsverschillen

en volwaardig mee te doen in de samenleving.

In onze samenleving bestaan aanzienlijke gezondheidsver-

Subjectieve Sociale Status

schillen. Dit hangt nauw samen met factoren als opleidings-

Naast factoren zoals inkomen en opleidingsniveau speelt

niveau, leefomgeving en financiële situatie. Laagopgeleiden

ook de manier waarop mensen hun eigen positie in de

leven gemiddeld zes jaar korter en vijftien jaar langer in min-

samenleving ervaren een belangrijke rol. Dit noemen we ook

der goede gezondheid dan hoogopgeleiden. Deze verschil-

wel de Subjectieve Sociale Status. Deze kan invloed hebben

len worden beïnvloed door factoren zoals beperkte gezond-

op het stressniveau, het zelfvertrouwen en de keuzes die

heidsvaardigheden en chronische stress. Een voorbeeld is

inwoners maken om gezond te leven. Mensen die zichzelf

dat 21% van de mensen met een lage sociaaleconomische

laag inschatten op de maatschappelijke lader ervaren vaker

status (SES) aan chronische stress, angst of depressie lijdt,

chronische stress en voelen minder grip op hun gezond-

14

heidssituatie. Dit gevoel van machteloosheid kan ertoe lei-

hart- en vaatziekten, diabetes en depressie. Tegelijkertijd

den dat mensen minder snel hulp zoeken en een ongezonde

wordt het vermogen om keuzes te maken, te plannen en te

leefstijl ontwikkelen. Het herkennen van en rekening houden

handelen negatief beïnvloed. Dit bemoeilijkt het aanleren

met deze ervaren status helpt professionals om beter aan te

van een gezonde leefstijl en beperkt het effect van preventie-

sluiten bij wat mensen nodig hebben.

ve interventies.

5.4.3 Aandacht voor chronische stress

Binnen Hellendoorn raakt dit thema aan meerdere beleid-

Chronische stress is een belangrijke achterliggende factor

sterreinen. Door bij het opstellen van nieuw beleid rekening

bij het ontstaan en in stand houden van sociaaleconomi-

te houden met de impact van chronische stress, kunnen

sche gezondheidsverschillen. Aanhoudende stress – bij-

we samen effectiever bijdragen aan het verkleinen van de

voorbeeld veroorzaakt door armoede, schulden, onveiligheid

gezondheidskloof en het vergroten van kansengelijkheid.

of werkloosheid – heeft directe gevolgen voor het lichaam

Chronische stress is daarmee niet alleen een individueel

én het denkvermogen. Mensen die langdurig onder stress

gezondheidsprobleem, maar ook een maatschappelijke

staan, hebben meer kans op lichamelijke klachten zoals

opgave.

Vicieuze cirkel bij stress

Wat geeft mensen chronische stress?

Je hebt geldzorgen.

Je krijgt een stressreactie in je lichaam.

Je krijgt er nieuwe problemen bij en komt in een negatieve spiraal.

Je kunt minder goed nadenken en impulsief gedrag neemt toe.

Stress neemt verder toe.

Je hebt moeite problemen aan te pakken en maakt meer ongezonde keuzes.

Je problemen verergeren en je voelt je steeds ongezonder.

Figuur: Vicieuze cirkel bij stress (bron: Leven met ongezonde stress, Pharos)

Figuur: Wat geeft mensen chronische stress (bron: Leven met ongezonde stress, Pharos)

19

15

25

6. De uitvoering: doelen en acties De komende jaren gaan we praktisch aan de slag met

De ambitie van de gemeente Hellendoorn op het gebied van

doelen en acties per speerpunt. Hierbij houden we rekening

gezonde leefstijl is als volgt:

met de ontwikkelingen, aandachtspunten en thema’s zoals hiervoor zijn beschreven. De uitvoering gebeurt in nauwe

We behalen gezondheidswinst door inwoners te stimu­

samenwerking met andere domeinen en lokale partners. Be-

leren en in staat te stellen gezonder te leven. We zetten in

langrijk is de verbinding tussen de verschillende activiteiten

op meer bewegen, gezond eten en het terugdringen van

te maken. Gezondheidsbevordering vraagt namelijk om een

roken, vapen en het gebruik van alcohol en drugs.

samenhangende aanpak, omdat veel interventies en thema’s elkaar raken en versterken. Vanuit publieke gezondheid

Doelstellingen Speerpunt 1: Gezonde leefstijl

voeren wij de regie. Eén van de hulpmiddelen om overzicht en samenhang te creëren in het dagelijks werk, is dat we

Middelengebruik:

ervaring op doen door te werken met Doelen & Inspanningen

• Het percentage jongeren onder de 18 jaar dat alcohol

Netwerken (DIN). Hierin maken betrokkenen afspraken over

drinkt neemt af (NIX18). Volwassenen / senioren geven

gezamenlijke doelen en stemmen zij hun activiteiten op

daarin het goede voorbeeld aan jongeren.

elkaar af.

• Overmatig alcoholgebruik onder alle leeftijdsgroepen

6.1 Speerpunt 1: Gezonde leefstijl

neemt af.

Een gezonde leefstijl voorkomt problematiek zoals hart- en

• Hellendoorn is een rook- en vapevrije omgeving voor

vaatziekten, diabetes en beschermt tegen mentale klach-

kinderen en jongeren.

ten. Daarom stimuleren we inwoners gezondere keuzes te

• Minder inwoners roken en vapen.

maken omtrent voeding, beweging en middelengebruik. Een

• Het drugsgebruik onder jongeren en (jong)volwassenen

gezonde leefstijl helpt mensen om meer energie te hebben

neemt af.

en actief mee te doen in de samenleving. We geven in ver-

• Problematiek m.b.t. andere (verslavende) middelen (o.a.

houding meer aandacht aan inwoners die daarbij extra steun

medicijngebruik, gokken, gamen, internet- en social me-

nodig hebben.

dia verslaving of seksverslaving) zijn in kaart gebracht, evenals passende interventies.

Aandacht voor gezonde gewoonten begint al vóór de

• Ouders geven het goede voorbeeld aan hun kinderen

geboorte. Gezonde gewoonten worden vaak van generatie

voor wat betreft gezonde leefstijl.

op generatie doorgegeven. De omgeving waarin iemand opgroeit speelt een grote rol in de ontwikkeling van een

Bewegen:

gezonde leefstijl. Daarom is het belangrijk om vroegtijdig in

• Inwoners bewegen voldoende en voelen zich vitaal.

te zetten op preventie, vanaf de zwangerschap tot op latere

• Ouders geven het goede voorbeeld aan hun kinderen

leeftijd.

omtrent bewegen. • Inwoners ervaren deelname aan beweeginterventies als

Een rook- en vapevrije generatie, gezonde voeding, bevor-

laagdrempelig en passend.

deren van bewegen en aanpak van alcoholgebruik zijn de

• Kwetsbare inwoners zijn betrokken bij de aanpak gericht

komende jaren centrale thema’s. Alcoholgebruik is een groot

op meer bewegen, waardoor we het ervaren gevoel van

aandachtspunt in Hellendoorn. Dit kan zowel op korte als

regie, inspraak en invloed onder inwoners vergroten.

lange termijn schadelijk zijn. Denk daarbij aan gevolgen zoals agressie, verminderde verkeersveiligheid, alcoholver-

Gezonde voeding:

giftiging, verstoorde hersenontwikkeling en een verhoogd

• Gezonde keuzes maken wordt makkelijker.

risico op gezondheidsproblemen zoals kanker, dementie en

• Inwoners eten gezonder, waaronder meer groenten en

Korsakov.

fruit, drinken vaker water en minder suikerhoudende dranken, eten minder bewerkt eten. • Ouders dragen bij aan gezonde eetgewoonten van hun kinderen door het goede voorbeeld te geven. • We bestrijden ondervoeding bij de doelgroep ouderen.

16

Acties Speerpunt 1: Gezonde leefstijl

of hiervoor interventies nodig zijn (o.a. medicijngebruik, gokken, gamen, internet- en social media verslaving of

Middelengebruik:

seksverslaving).

Alcohol • We geven voorlichting over ‘NIX18’ en geven actief

Bewegen:

uitvoering aan het alcohol preventie- en handhavingsbe-

• We zetten in op het bieden van beweegvriendelijke

leid. Tijdens evenementen monitoren en adviseren we

interventies in kwetsbare wijken, om inwoners met een

actief.

lagere ervaren gezondheid beter te bereiken.

• We geven voorlichting aan ouders over de impact van al-

• We werken samen met inwoners om de aanpak gericht

cohol voor jongeren en het belang van dat ze het goede

op meer bewegen passend en toegankelijk te maken.

voorbeeld geven. We sluiten aan bij relevante campag-

Hierbij hebben we oog voor belemmeringen die inwo-

nes als ‘Zien drinken, doet drinken’.

ners ervan weerhouden mee te doen en zorgen ervoor

• Via mediacampagnes en voorlichting werken we aan

deze zoveel mogelijk weg te nemen.

het beïnvloeden van de sociale norm en het doorbreken

• We zetten sport en bewegen meer in als middel ter

van de bestaande ‘drinkcultuur’.

bevordering en bescherming van een goede gezond-

• We stimuleren een aantrekkelijk alcoholvrij alternatief

heid. We richten ons op kinderen, jongeren, senioren en

bij bijeenkomsten en evenementen.

kwetsbare doelgroepen. Dit doen we samen met team

• We zijn kritisch op wanneer wel/geen alcohol wordt

sport, leefstijlcoaches en sportbuurtcoaches, sport- en

geschonken. Dit komt tot uiting in wat er geschonken

wijkverengingen.

wordt bij bijeenkomsten georganiseerd door de ge-