210518 RES Twente 1.0

de afgelopen periode hebben gemeld met mogelijke kansen die zij

het inzetten van ´big data´ om sturing te kunnen geven aan opwek,

Ten slotte is de provincie zoals gezegd een belangrijke partner in

in stedelijk gebied. De resultaten van deze afstemming worden

zien, brengen we met elkaar en met kennisinstellingen en betrokken

opslag en verbruik van energie in Twente een onderwerp dat

het lobby-proces. Maar ook bij de afstemming tussen provincies via

verwerkt in de RES Twente 2.0 en vormen samen een bouwsteen voor

specialisten in contact. Zij gaan als ‘denktank’ aan de slag om nieuwe

verder verkend moet worden. Technieken of ontwikkelingen die

het Interprovinciaal Overleg (IPO) is de provincie een cruciale schakel

de provinciale omgevingsvisie als regionaal kader voor ruimtelijke

technieken en ontwikkelingen toepasbaar te maken voor de energie-

aantoonbaar toepasbaar zijn, maar ook haalbaar, betaalbaar en

voor de voortgang van de energietransitie.

kwaliteit.

transitie met het oog op het inwisselen van deze technieken voor de

schaalbaar kunnen leiden tot wijzigingen. Het is van belang dat een

huidige bronnen voor elektriciteit en warmte. Voor een doorvertaling

vertegenwoordiging van de RES organisatie, kennisinstellingen, LEI

Van de gemeenten

naar de uitvoering worden in deze denktanks is ook een vertegen-

en initiatiefnemers samen aan de slag gaan en waar nodig initiatief

De gemeenten zijn hard nodig in het vervolgproces en de uitwerking

Tot 2050 zullen er in Nederland bijna acht miljoen woningen

woordiging van diverse LEI betrokken. Kleinschalige initiatieven die

nemen voor pilots of (praktijk)onderzoeken. Zo is in een vroeg

van de RES 2.0 en verder. De gemeenten dragen daar aan bij door

aardgasvrij gemaakt moeten worden, dat zijn 13.000 wijken. In Twente

werken, kunnen we dan grootschalig uitrollen.

stadium duidelijk of technologische ontwikkelingen kunnen worden

voldoende capaciteit te leveren. Daarmee brengen zij de kennis en

doorgevoerd in de RES Twente 2.0, 3.0 of later.

ervaring binnen de RES-organisatie in. Ook hebben gemeenten een

Kansen voor economie en arbeidsmarkt

gaat het om 475 wijken en buurten die van het aardgas afgekoppeld moeten worden de komende 25 tot 30 jaar. Om dat te realiseren zijn

In de onderzoekstafel is aandacht voor onder meer de volgende

voldoende goed geschoolde arbeidskrachten met zogenaamde ‘green

thema’s. De thema’s kunnen gaandeweg worden aangevuld waar

6.3. Wat is nodig?

skills’. Daarnaast ontstaan door de energietransitie nieuwe banen in

nodig.

De RES Twente is een steunstructuur om onze partners te

signaalfunctie. Waar nodig en in gezamenlijke afstemming kan daar bijvoorbeeld een lobby-traject op ingezet worden.

projectontwikkeling en infrastructuur, zal er extra vraag ontstaan in

ondersteunen bij beleidsontwikkeling, communicatie en participatie

Binnen de subregionale samenwerking wordt de afstemming tussen

de bouw- en installatiesector voor energieprojecten voor duurzame

en (de voorbereiding op) de realisatie van de energieprojecten. Maar

diverse buurgemeenten in het kader van de RES Twente worden

opwek elektriciteit en het verduurzamen van gebouwen en woningen.

de RES Twente heeft het Rijk, provincie en de gemeenten

versterkt. Uiteindelijk worden de (sub)regionale uitgangspunten

hard nodig.

verankerd in lokaal beleid en omgevingsvisies. Bovendien zorgen

De nieuwe banen zullen ook deels voortkomen uit nieuwe innovatieve technieken waar onder de paraplu van de Twente Board en de onderzoekstafel RES Twente hard aan gewerkt wordt.

Onderwijs Om de energietransitie te laten slagen, liggen er, vooruitlopend op de arbeidsmarkt, ook uitdagingen bij het onderwijs. Zowel aan de Twente Board áls aan de RES-Twente neemt de Universiteit Twente

“Met een integrale gebiedsgerichte aanpak ontstaan nieuwe kansen en verdienmodellen die zorgen voor een sociaaleconomische impuls en bijdragen aan andere maatschappelijke opgaven.”

actief deel. Mede op initiatief van de Universiteit is er een Human Capital Agenda voor de energietransitie ontwikkeld. In deze Human

Van het Rijk

gemeenten voor de verlening van omgevingsvergunningen en vervullen zij in de uitvoering voor de regierol bij de realisatie van

Om de regionale doelstellingen te halen, is medewerking nodig van

energieprojecten. Ook zetten gemeenten in op het informeren en

het Rijk. Meer juridische armslag, aangepaste wet- en regelgeving,

betrekken van de inwoners.

kennis en financiering voor de extra overheidstaken voor uitvoering van het Klimaatakkoord. Daarnaast is steun van het Rijk nodig

Doorontwikkeling van kleinschalige initiatieven of proefprojecten

om woonlastenneutraliteit bij verschillende woningtypen en

gaan de komende periode een belangrijke rol spelen. Dit kan alleen

warmteoplossingen mogelijk te maken.

worden ‘ingewisseld’ in de RES Twente 2.0 als ze aantoonbaar haalbaar, betaalbaar en schaalbaar zijn. Gemeenten geven ruimte

Capital Agenda werken het ROC, hogeschool Saxion én de Universiteit

Energiebesparing

Samen met provincie Overijssel, de RES-regio West Overijssel en

voor pilotprojecten vanuit de samenleving. Ten slotte hebben

samen om het onderwijs te faciliteren voor de nieuwe banen die

Wat kunnen inwoners doen om energie te besparen? En wat

regio’s in Oost Nederland en Brabant is vanuit Twente actief de

de gemeenten met regelmaat afstemming in het kader van de

gaan ontstaan in de energietransitie. Om de regionale economie en

kunnen overheden, woningcorporaties, kennisinstellingen of andere

lobby ingezet. Belangrijke thema’s zijn de SDE’s voor zon op dak en

Verenging voor Nederlandse Gemeenten (VNG). Dat is van belang

arbeidsmarkt duurzaam te versterken, willen de kennisinstellingen

organisaties doen om hen daarbij te ondersteunen? De RES Twente

meervoudig ruimtegebruik zonnevelden en de samenwerking met

in het lobby-proces, maar ook voor de uitwisseling van kennis

samenwerken met het bedrijfsleven, lokale overheden, werknemers,

brengt de inwoners en specialisten bij elkaar brengt om samen

Duitsland, maar er wordt ook aandacht gevraagd voor bijvoorbeeld

en ervaring. De RES-Twente staat in contact met de Twente

burgers en maatschappelijke instellingen, zodat Twente klaar is voor

tot slimme, laagdrempelige en praktische oplossingsrichtingen te

de regelgeving voor het aanvragen van netcapaciteit. De lobby is

Board en stemt af waar de Board de RES-Twente in de lobby kan

de uitdadingen en kansen die de energietransitie biedt.

komen.

dan ook altijd in beweging en volgt de actualiteit. Lees meer over de

ondersteunen.

Opslag

“RES Twente gaat samen met kennisinstellingen, LEI en initiatiefnemers aan de slag en neemt waar nodig initiatief voor pilots of (praktijk)onderzoeken.”

20

lobby in het jaarverslag Lobby 2020.

Van het NP RES

Omdat het niet altijd waait en de zon niet altijd schijnt, wordt

Van de provincie

gekozen voor een flexibel energiesysteem. Dat begint met gebruik

De provincie Overijssel is een partner in de RES Twente, maar de RES

budgetten nodig voor extra werk en benodigde extra capaciteit.

van energiebronnen die elkaar aanvullen. De mix van zon en wind

Twente heeft de provincie ook nodig voor beleidskaders. Zo stelt de

Het NP RES heeft dit aangekaart op Rijksniveau samen met onder

zorgt al voor een stabieler net dan de opwek met alleen wind- of

provincie Overijssel een provinciale omgevingsvisie vast. Dat is van

andere IPO en VNG. Continuering van NP RES, en daarmee de

zonne-energie. Daarnaast is het van belang om te zorgen voor

belang als regionaal kader voor ruimtelijke kwaliteit binnen de RES

ondersteuning van de regio’s, is volgens het kabinet van belang.

een goede buffer en mogelijkheid om de energie op te slaan bij

Twente. Ook trekt de RES Twente gezamenlijk op met de provincie

Naar verwachting zal eind mei/begin juni budget beschikbaar

pieken, zodat het inzetbaar is op momenten dat er geen elektriciteit

om de verbinding met andere maatschappelijke opgaven goed te

worden gesteld voor een tweejarige voortzetting van de RES. Op

wordt opgewekt. De duurzame opslag- en bufferoplossingen zijn

kunnen vormgeven. De subregionale samenwerking draagt daar

dit moment lijken binnen de RES Twente nog voldoende middelen

nu nog zeer prijzig. Innovatie en doorontwikkeling op dit vlak is

aan bij. Betrokkenheid in de subregionale samenwerking van de

voorhanden om continuïteit te kunnen bieden. Verder faciliteert het

dan ook van groot belang. Kennisinstellingen, bedrijvenparken,

provincie, maar ook de netbeheerders, is dan ook van belang.

NP RES de 30 RES-regio’s door kennis en ervaring te delen.

Om de continuïteit van de RES-organisatie te waarborgen, zijn extra

beleidsmedewerkers energie en mobiliteit en vertegenwoordigers van de LEI, ondernemers en inwoners bundelen hun krachten.

Lees meer in bijlage 9 over de Twentse Energie Agenda.

Regionale Energiestrategie Twente 1.0

21

7

7. INFORMEREN EN BETREKKEN Voor de uitvoering van de RES is maatschappelijke acceptatie van groot belang. Het informeren en betrekken van de samenleving vindt op lokaal en regionaal plaats. Hoewel op beide niveaus bijeenkomsten en andere activiteiten hebben plaatsgevonden, geven volksvertegenwoordigers en belanghebbenden aan dat inwoners nog onvoldoende op de hoogte zijn en nog onvoldoende zijn betrokken. De partners van de RES Twente zorgen dat inwoners, ondernemers, belanghebbenden en natuurlijk jongeren nog intensiever worden geïnformeerd en betrokken op weg naar RES Twente 2.0 om zo te zorgen voor een gelijk kennisniveau. Daarbij zet de RES Twente zich in voor een eerlijk beeld over de (on)mogelijkheden en een open dialoog met de omgeving. Uiteraard worden de beslissers (raadsleden, AB-leden van het waterschap en Statenleden) meegenomen in dit proces.

7.1. Informeren van onze samenleving Op lokaal en regionaal niveau informeren de partners van de RES

7.2. Betrekken omgeving bij de uitwerking en realisatie van de energietransitie

Twente inwoners, ondernemers, belanghebbenden over nut en

Om meer gehoor te kunnen geven aan een afspiegeling van onze

noodzaak van de energietransitie, de bijdrage aan de klimaatopgave,

samenleving, richt de RES Twente een omgevingsadviesraad op

maar vooral ook wat dit gaat betekenen voor de omgeving en wat

die betrokken wordt bij de verdere uitwerking én realisatie van de

zij hier zelf in kunnen doen. De RES Twente geeft inzicht in de

energietransitie. De adviesraad is representatief voor Twente en de

afwegingen en keuzes, geeft duidelijkheid aan de hand van feiten

diverse belangen die er spelen met een vertegenwoordiging van alle

en fabels en laten zien welk effect energieprojecten hebben op de

gemeenten, rekening houdende met onder andere:

omgeving met visualisaties. Aan de hand van concrete en regionale

• aantal en diversiteit inwoners;

projectvoorbeelden zorgt de RES Twente voor inspiratie en dat we

• diverse leeftijdscategorieën;

van elkaar kunnen leren. Op regionaal niveau zal meer dan voorheen

• diverse inkomenscategorieën;

aandacht zijn voor energiebesparing en de wisselwerking tussen

• binnen en buiten bebouwde kom.

elektriciteit en warmte, want wat we niet verbruiken, hoeven we ook niet op te wekken. De RES Twente faciliteert de gemeenten bij hun gebiedsgerichte en grensoverschrijdende communicatieprocessen met een juiste mix aan communicatiemiddelen om de verschillende doelgroepen te bereiken en als het wenselijk is, wordt gezorgd voor Q&A-sessies voor inwoners en ondernemers, zodat ze inzicht krijgen in de (on)

“

"RES Twente realiseert vervolgstappen in afstemming met de omgeving door subregionale samenwerking, gebiedsgerichte en grensoverschrijdende communicatie & participatie en met minimaal 50% lokaal eigendom.”

mogelijkheden en verbindingen kunnen leggen.

“

“RES Twente richt een omgevingsadviesraad op om onze samenleving te betrekken bij de verdere uitwerking én realisatie van de energietransitie.” De omgevingsadviesraad wordt met regelmaat geïnformeerd en geraadpleegd over ontwikkelingen vanuit de RES Twente. Meepraten over gerealiseerd beleid en reeds gemaakte keuzes is niet mogelijk, die worden als een randvoorwaarde gezien voor het vervolggesprek. Maar binnen deze kaders zijn er op weg

“RES Twente faciliteert gemeenten bij de gebiedsgerichte en grensoverschrijdende communicatie voor grootschalige energieprojecten.”

naar de uitvoering vele aspecten die aan de orde komen. De omgevingsadviesraad is zo opgebouwd, dat zij ook benaderd kunnen worden in het kader van de subregionale samenwerking die nodig is bij bijvoorbeeld de grootschalige energieprojecten in clustergebieden. Zo kan al in een vroeg stadium worden meegekeken met visualisaties van energieprojecten.

Noaberschap? Dat is in Twente een begrip. Noaberschap zit in ons bloed. We pakken maatschappelijke uitdagingen in Twente samen op. In Wierden realiseerde Stichting Duurzame Energie Wierden-Enter het zonnepark Weuste Noord van, voor en door de inwoners: 4,5 hectare, 17.820 panelen, 5,5 MWp, 1.700 huishoudens. 22

Regionale Energiestrategie Twente 1.0

23

Binnen de Twentse Energie Agenda stemmen de partners

7.3. Lokaal eigendom

van de RES Twente af met kennisinstellingen, specialisten op

Lokaal eigendom betekent dat bewoners en/of bedrijven uit de

diverse terreinen, maar ook met een vertegenwoordiging van

lokale gemeenschap (mede)eigenaar zijn van een energieproject.

belanghebbenden vanuit diverse perspectieven, ondernemers en

Dat eigendom is een collectief eigendom, vaak in de vorm van

inwoners. Samen vormen zij een denktank met daadkracht, waarbij

een coöperatie of en andere passende rechtsvorm. Soms is het

het de bedoeling is dat zij de mening van hun achterban meenemen

collectief van bewoners en/of lokale bedrijven voor 50% tot 100%

in het werkproces. De grootste uitdagingen binnen de Twentse

eigenaarschap van het energieproject. In dat geval werkt dit

Energie Agenda die de RES Twente graag samen met onze omgeving

collectief vaak samen met een commerciële projectontwikkelaar.

oppakt zijn onder meer om te komen tot de juiste koppelkansen,

Soms neemt een gemeente zelf deel aan een energieproject. Dit kan

verdienmodellen, praktische oplossingen waarbij vraag en aanbod

worden meegenomen als lokaal eigendom, mits de opbrengsten

van energie dichtbij elkaar liggen, maar ook om (vernieuwende)

terugvloeien naar de samenleving.

ontwikkelingen en technieken tot uitvoering te kunnen brengen met als randvoorwaarde haalbaar, betaalbaar en schaalbaar. In het geval

De RES Twente neemt minimaal 50% lokaal eigendom als

van bijvoorbeeld de omgevingsvisie, of de aanpak stikstof, haakt de

uitgangspunt en geeft zo lokale gemeenschappen zeggenschap over

RES Twente aan bij lopende gebiedsgerichte processen om zo ook

de energietransitie. Lokale opbrengsten blijven lokaal. Bovendien

de afstemming met andere programma’s te houden.

zijn het lokale mensen die de energieprojecten ‘bouwen’ en zij zijn van nature betrokken bij die gemeenschap. Hun aanpak is

De RES Twente geeft de omgevingsadviesraad en de invulling van

erop gericht om de omgeving goed te betrekken bij het project

de programmeer- en onderzoekstafel samen met betrokkenen

en de lusten en lasten zo eerlijk mogelijk te verdelen. Dat schept

vorm, die in de afgelopen periode hebben gemeld dat zij graag

vertrouwen. De RES Twente ontwikkelt samen met de LEI-Twente

willen meedenken. Voor de ‘grote groep’ inwoners, ondernemers

een ‘Plan van Aanpak Lokaal Eigendom’.

en belanghebbenden zijn op regionaal en lokaal niveau diverse

Dit is een handreiking voor gemeenten om samen met de

bijeenkomsten en werkateliers, waarbij het bijvoorbeeld aan de hand

LEI binnen hun gemeente lokaal eigendom vorm te geven en

van de visualisaties aan de slag gaan met de energieopgave en de

vast te leggen in lokaal beleid met onder andere:

effecten op de omgeving.

• Soort energieprojecten • Zeggenschap over de opbrengsten • Financieringsmogelijkheden • Mogelijke varianten lokaal eigendom

Bijdrage tegengaan energiearmoede De RES Twente werkt samen met de LEI aan oplossingsrichtingen

8 Lees meer in bijlage 10 over Maatschappelijke acceptatie.

om de ‘energiearmoede’ tegen te gaan. Daarmee geeft de RES Twente een handreiking aan gemeenten om de energierekening van inwoners met een lager inkomen zodanig te verlagen, dat zij geen effect voelen van de maatschappelijke kosten die zouden stijgen door investeringen dien nodig zijn om de energietransitie mogelijk te maken.

“RES Twente neemt minimaal 50% lokaal eigendom als uitgangspunt. Samen met de LEI-Twente realiseert RES Twente een ‘Plan van Aanpak Lokaal Eigendom’ als handreiking voor gemeenten.”

24

“

“We zijn er nog niet met de RES Twente 1.0. Sterker nog, we gaan de samenwerking tussen partners, maar ook met de omgeving, de komende periode voortzetten en versterken.”

Regionale Energiestrategie Twente 1.0

25

8. SLOTWOORD In de RES Twente 1.0 is opgenomen hoe we willen zorgen dat we richting 2030 de juiste strategische koers kunnen varen om de helft van het huidig elektriciteitsverbruik op te wekken met wind- en zonne-energie en gebouwen aardgasvrij te verwarmen. De besluitvorming ligt bij gemeenten, waterschap Vechtstromen en provincie Overijssel, maar de RES Twente is van ons allemaal. Het gaat immers om onze leefomgeving. En dat heeft invloed op de Twentse samenleving als geheel.

De RES Twente 1.0 is tot stand gekomen op basis van

vertragen en hiervoor ingrijpende maatregelen te nemen. Dat vereist

de resultaten van:

bestuurlijk lef en begrip van onze omgeving. Het informeren en

• lokale beleidsvorming, participatie en besluitvorming;

betrekken van de omgeving om eenzelfde omslag te kunnen maken,

• regionale afstemming tussen de partners van de RES Twente;

dat kost tijd. We willen iedereen bedanken die hebben bijgedragen

• afstemming met diverse (vertegenwoordigers van) regionale

aan de RES Twente 1.0 en die door meedenken en (kritische)

belanghebbenden;

reflecties te geven, onze koers verder hebben aangescherpt.

• afstemming met andere RES-regio’s en landelijke werkgroepen. We willen in dit kader ook benadrukken dat we er nog niet zijn. Het proces om te komen tot een gezamenlijke koers die door de

Sterker nog, we zijn net begonnen. We willen de komende periode

omgeving wordt gedragen, haalbaar, betaalbaar en schaalbaar

de samenwerking tussen partners, maar ook de afstemming met

is en ruimtelijk kan worden ingepast en worden gecombineerd

de omgeving voortzetten en versterken. We zoeken verbinding

met andere opgaven, is niet eenvoudig. De opgave waar we allen

met andere programma’s en zorgen dat afstemming met onze

De Regionale Energiestrategie Twente 1.0 is gerealiseerd

voor staan is een hele pittige opgave. We vragen bestuurders

samenleving sterker wordt verankerd in onze projectorganisatie.

in opdracht van de Twentse gemeenten, waterschappen,

verantwoordelijkheid te nemen om de klimaatverandering te

Samen maken we de stap naar een klimaatneutraal 2050.

provincie Overijssel en de stuurgroep RES Twente.

COLOFON

RES op weg naar 2030 en 2050

Datum Mei 2021 Realisatie: Coördinatieteam RES Twente in samenwerking met de partners van de RES Twente. Vormgeving: Nu reclame Beeld: - Geert Cox - Femke Teusink - Gerard van Weerd - provincie Overijssel - waterschap Vechtstromen - gemeenten Hellendoorn, Hengelo en Twenterand - Cogas Druk: Eerste druk

26

Regionale Energiestrategie Twente 1.0

27