20250709 Dialoogdocument def

Dialoogdocument Hellendoorn 2040 Resultaat van stap 4 van het project Hellendoorn 2040 8 juli 2025

Inhoudsopgave 1.

Samenvatting ......................................................................................................... 1 Drie toekomstverkenningen ........................................................................................ 1 Van toekomstverkenningen naar de Koers voor Hellendoorn ........................................ 1 Voorlopig beeld: de eerste potloodschets van de Koers op weg naar 2040 .................... 2

2.

Inleiding ................................................................................................................. 7 2.1 Omgevingsvisie Hellendoorn 2040......................................................................... 7 2.2 Stappenplan Omgevingsvisie ................................................................................ 7 2.3 Stap 4: Toekomstverkenningen en dialoogdocument .............................................. 8

3.

Vier vraagstukken voor de toekomst....................................................................... 10 3.1 Bouwen aan leefbare kernen en wijken ................................................................ 11 3.2 Iedereen doet mee .............................................................................................. 12 3.3 Vitaal platteland ................................................................................................. 14 3.4 Toekomstbestendig ontwikkelen.......................................................................... 15

4.

Drie toekomstverkenningen................................................................................... 17 4.1 Een gemeente in beweging, midden in een technologische topregio ..................... 17 4.2 Groene gemeente met een groen hart .................................................................. 21 4.3 Authentieke gemeente ........................................................................................ 25

5.

Op weg naar een koers voor Hellendoorn ............................................................... 29 5.1 Voorzet strategische keuzes ................................................................................ 29 5.2 Drie mogelijke keuzes en nog heel veel vragen...................................................... 30

6.

Participatie bij het dialoogdocument ..................................................................... 31 6.1 Van vraagstukken naar toekomstverkenningen ..................................................... 31 6.2 Ontwerpatelier met ambtenaren ......................................................................... 31 6.3 Dialoogsessie met stakeholders .......................................................................... 32 6.4 Reflectiesessie met inwoners .............................................................................. 32 6.5 Verkenningen met het college.............................................................................. 32 6.6 Dialoogavond raadsleden, collegeleden en ambtenaren....................................... 33 6.7 Opstellen dialoogdocument ................................................................................ 33

Bijlagen ....................................................................................................................... 34

1. Samenvatting De gemeente Hellendoorn werkt aan een brede Omgevingsvisie. Daarin legt de gemeente haar ambities voor de lange termijn vast. De hoofdvraag daarbij is hoe we ervoor kunnen zorgen dat het ook in 2040 zo goed wonen, ondernemen en ontspannen is. De voorbereiding van de Omgevingsvisie verloopt in een aantal stappen. Dit Dialoogdocument is het resultaat van stap 4: ‘toekomstverkenningen’. Het dialoogdocument is de basis voor het maken van definitieve keuzes over de Koers voor Hellendoorn in stap 5.

Drie toekomstverkenningen De kern van stap 4 was de voorbereiding van drie toekomstverkenningen. We hebben in beeld gebracht wat er zou kunnen gebeuren als we een bepaald thema centraal zouden stellen voor de toekomst. Wat zou er kunnen gebeuren als we gaan meegroeien met de regio? Wat zou er kunnen gebeuren er als we duurzaamheid centraal stellen? En wat zou er kunnen gebeuren als we maximaal inzetten op het behoud van wat er nu is? Dat hebben we onderzocht in de verkenningen groeiende gemeente, de groene gemeente en de oorspronkelijke gemeente. Tabel 1Invloed van de geschetste toekomsten op de bevolkingsomvang

Groeiende gemeente

Groene gemeente

Oorspronkelijke gemeente

Een gemeente in beweging, midden in een technologische topregio.

Een groene gemeente met een groen hart, waarin duurzaamheid geen doel is, maar een manier van leven.

Traditie, samenredzaamheid en vernieuwing dragen bij aan het behoud van de unieke identiteit van Hellendoorn.

De bevolking groeit

De bevolking daalt

De bevolking blijft gelijk

De toekomstverkenningen zijn mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor Hellendoorn. Maar ze zijn niet de waarheid. We kunnen tenslotte niet in de toekomst kijken. Het is ook niet de bedoeling om voor een van de drie toekomsten te kiezen. De toekomstverkenningen hebben we gebruik als een middel om ons te informeren over de grote vraagstukken, kansen en aandachtspunten in de toekomst. Ze hebben ons nieuwe dingen geleerd en aan het denken gezet.

Van toekomstverkenningen naar de Koers voor Hellendoorn De toekomstverkenningen hebben belangrijke ideeën en bouwstenen opgeleverd voor het bepalen van de Koers voor Hellendoorn. In gesprekken binnen de organisatie én met mensen van buiten, hebben we getoetst of we op basis van de verkenningen ook echt keuzes kunnen maken. Tijdens deze gesprekken ontstond een eerste beeld van hoe de toekomst

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 1

Figuur 1 Van verkenningen naar bouwstenen, naar koers

van Hellendoorn eruit kan zien. Dit voorlopige beeld gebruiken we als basis om verder te werken aan de koers voor Hellendoorn.

Voorlopig beeld: de eerste potloodschets van de Koers op weg naar 2040 De koers die we uiteindelijk kiezen baseren we op de situatie nu, verwachte ontwikkelingen, onze missie, en de grote uitdagingen die we zien op weg naar 2040. Dit doen we met behoud van onze identiteit die onze gemeente kenmerkt.

Een mooie uitgangspositie De gemeente Hellendoorn is een gemeente met veel bijzondere kwaliteiten (zie Het Verhaal van Hellendoorn). De gemeente Hellendoorn is ook een gemeente met zeven heel verschillende kernen en buurtschappen (Hellendoorn, Haarle, Daarle, Daarlerveen, Nijverdal, Marle, Egede, Hancate, Eelen en Rhaan). Ze hebben elk een eigen ontstaansgeschiedenis, een eigen plek en rol binnen de gemeente en een eigen lokale cultuur (zie Wiki van Hellendoorn). Wat onze inwoners verbindt, is dat ze de groene omgeving waarin ze wonen enorm waarderen. Ze zijn trots op het dorpse, het open agrarische landschap, de sociale netwerken en het bruisende verenigingsleven. Het is daarom geen wonder dat veel inwoners hun fijne leefomgeving willen behouden voor de toekomst. Niet alleen voor zichzelf en hun kinderen, maar ook voor de vele bezoekers aan onze gemeente. Verschillende onderzoeken onderschrijven onze mooie uitgangspositie (zie Wiki van Hellendoorn). De meeste kernen en wijken scoren bovengemiddeld op de landelijke Leefbaarometer. Volgens de Stichting Atlas Nederlandse gemeente is de gemeente Hellendoorn, gebaseerd op een uitgebreid onderzoek, op dit moment de gelukkigste gemeente van Nederland. De nationale Monitor Brede Welvaart tenslotte geeft aan dat de gemeente Hellendoorn op een heleboel onderwerpen hoog scoort in vergelijking met andere gemeenten.

De basis staat onder druk Toch is niet vanzelfsprekend dat deze kwaliteiten voor de toekomst behouden blijven. Verschillende (toekomstige) ontwikkelingen zetten de leefbaarheid en de sociale samenhang

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 2

in onze gemeente onder druk. Door de vergrijzing bijvoorbeeld komt de zorg voor elkaar onder druk te staan. En door een tekort aan klanten en de groei van digitale voorzieningen loopt het voorzieningenniveau in de kernen terug. Tegelijkertijd krijgen we te maken met (de gevolgen van) grote nationale opgaven. Denk aan de betaalbaarheid van de zorg, het woningtekort, de stikstofproblematiek, de opvang van vluchtelingen, de toekomst van de agrarische sector en de energietransitie. Opgaven waaraan de gemeente samen met haar inwoners, ondernemers en partners een bijdrage moet leveren. Een bijdrage die recht doet aan de wensen van de lokale gemeenschap (behouden van al het goede), maar ook vraagt om scherpe keuzes.

Eén centrale missie, vier grote uitdagingen We willen dat de gemeente Hellendoorn in 2040 nog steeds voor iedereen een fijne plek is om te wonen, te ondernemen en te ontspannen. Dat is onze missie en het uitgangspunt bij de voorbereiding van de brede omgevingsvisie. Om dat te bereiken liggen vier grote uitdagingen op ons pad. Dat baseren we op de Wiki en het Verhaal van Hellendoorn en alle bijdragen die we bij de voorbereiding van dit dialoogdocument hebben gekregen. 1. Bouwen aan leefbare kernen en wijken Daaronder verstaan we kernen en wijken met voldoende en passende woningen, werkgelegenheid en (dagelijkse) voorzieningen. De kernen en wijken zijn voldoende groen én veilig. 2. Werken aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen Met ‘Iedereen doet mee’ bedoelen we een gemeente waarin alle inwoners kunnen deelnemen aan het dagelijks leven in de samenleving. Alle inwoners hebben bijvoorbeeld toegang tot onderwijs, werk, zorg, sport, vrijwilligerswerk en sociale contacten. Wat ook iemands leeftijd, achtergrond, beperking of persoonlijke situatie is. De fysieke leefomgeving kan daaraan bijdragen door ontmoeting te ondersteunen en uit te nodigen tot gezond gedrag. We willen de leefomgeving ook zo inrichten dat deze bijdraagt aan een positieve gezondheid van onze inwoners. 3.

Versterken van een vitaal platteland Een vitaal platteland is een landelijk gebied waar mensen goed kunnen wonen, werken en leven. Er zijn voldoende voorzieningen, werkgelegenheid, goede bereikbaarheid en een sterke sociale samenhang. Tegelijk is er aandacht voor landbouw, natuur, landschap en recreatie. De kwaliteit van het gebied blijft in balans, zodat het platteland aantrekkelijk blijft voor bewoners, ondernemers en bezoekers.| 4. Toekomstbestendig en duurzaam ontwikkelen Alles wat we nu doen, kan gevolgen hebben voor de toekomst. Niet alleen richting 2040 maar ook ver daarna. Door toekomstbestendig en duurzaam te ontwikkelen houden we rekening met die gevolgen. Toekomstbestendig ontwikkelen betekent dat je bij het kiezen van plekken voor bepaalde functies en het bouwen of inrichten van gebieden al rekening houdt met die toekomst. Het gaat erom dat iets ook over twintig of meer jaar nog goed werkt en past bij wat mensen dan nodig hebben.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 3

Denk bijvoorbeeld aan levensloopbestendige woningen die geschikt blijven voor jong en oud. Denk aan maatschappelijke accommodaties en gebouwen die energiezuinig zijn, of wijken die kunnen omgaan met extreem weer. Je kijkt niet alleen naar wat nu nodig is, maar ook naar wat later belangrijk wordt. Duurzaam ontwikkelen richt zich meer op keuzes en ontwikkeling die de aarde zo min mogelijk belasten. Door bijvoorbeeld het hergebruiken van materialen en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen zoals zonne- en windenergie.

Voorzet strategische keuzes Op basis van de eerder benoemde uitdagingen en de input uit deze fase, is er een rode draad naar voren gekomen. Deze rode draad bestaat uit drie met elkaar samenhangende keuzes. Keuze 1: gematigde groei Om te bouwen aan sterke kernen en wijken en te werken aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen, lijkt er draagvlak te zijn voor een toekomst waarin de gemeente Hellendoorn, gematigd gaat groeien. Door gematigde groei kunnen we ook op termijn belangrijke voorzieningen in de kernen en wijken behouden. Bovendien draagt gematigde groei bij aan het behoud van een gezonde bevolkingsopbouw in de gemeente. Door jongeren en (jonge) gezinnen vast te houden en aan te trekken, is onze gemeenschap beter opgewassen tegen de gevolgen van de vergrijzing. Dit vormt ook de basis voor noaberschap: mensen die elkaar kennen, helpen en zich samen inzetten voor hun leefomgeving. Een gezonde bevolkingsopbouw heeft bovendien een positief e ect op het behoud van het rijke verenigingsleven wat onze inwoners zo waarderen. Om de leefbaarheid en sociale samenhang te behouden zouden we in elke kern woningen moeten bouwen en niet alleen voor onze eigen inwoners, maar ook voor mensen van buiten de gemeente. Hoeveel woningen we daarvoor moeten bouwen en wat voor soort woningen weten we nog niet precies.

We bouwen sowieso tot 2040 in totaal 2.000 woningen om te voorzien in de eigen woningbehoefte (1.000 volgens Routekaart en 1.000 tussen 2033 en 2040). Daarbovenop denken we aan nog eens 1.000 tot 2.000 woningen om te voorzien in de gematigde groei. De realisatie daarvan deels doorlopen tot in de jaren na 2040. Per kern zal maatwerk nodig zijn om de leefbaarheid op peil te houden. Per kern/wijk zullen we ook goed moeten kijken naar wat dat betekent voor het groen en mogelijkheden om verder te vergroenen. Met de realisatie van 1.000 tot 2.000 woningen gaan we ook een aandeel leveren in de Regionale Ontwikkelstrategie (ROS) van de Regio Twente. Keuze 2: De agrarische sector blijft een belangrijk deel uitmaken van onze identiteit We streven naar behoud van een vitale agrarische sector met behoud van de natuur. Samen met de boeren en de provincie willen zoeken naar een toekomstbestendige transformatie. In de omgevingsvisie schetsen we daarvoor de hoofdlijnen. Wat er precies mogelijk en nodig is voor een vitaal platteland, het behoud van de natuur en een goede toekomst voor onze boeren, vraagt om een nadere uitwerking. We gaan starten

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 4

met een inventarisatie van het buitengebied, om over de concrete uitwerking het goede gesprek te kunnen voeren. Hoe we een toekomstbestendige agrarische sector in onze gemeente kunnen behouden. Hoe we omgaan met rood voor rood. Hoe functiemenging en andere economische dragers kunnen bijdragen aan een vitaal platteland. Hoe we de kwaliteit van het landschap kunnen behouden. En hoe we de sociale cohesie kunnen behouden en versterken. Een vitaal platteland draait namelijk niet alleen om economische en ecologische waarden, maar ook om gemeenschapszin en verbondenheid. We realiseren ons dat het bouwen van woningen alle de kernen (zie keuze 1) gevolgen kan hebben voor de ruimte die er straks is voor de landbouw. Die gevolgen willen we zoveel mogelijk beperken, door een goede afweging te maken bij de locatiekeuze voor woningen. Keuze 3: Samen met de buurgemeenten zoeken naar meer ruimte voor ondernemers Kiezen voor meer woningen, behoud van de natuur en een toekomst voor onze boeren betekent dat er minder ruimte overblijft voor uitbreiding van bedrijventerreinen binnen onze gemeentegrenzen. We willen ruimte blijven bieden aan kleinschalige ontwikkelingen voor lokaal gebonden bedrijven. Denk bijvoorbeeld aan het kleinschalig bedrijventerrein voor het dorp Hellendoorn. Voor meer grootschalige ontwikkeling van bedrijventerrein kijken we naar samenwerking met onze buurgemeenten.

We willen met hen in gesprek om daarvoor een oplossing te vinden. Uitgangspunt daarbij is dat we de bedrijven die al in onze gemeente zijn gevestigd een goede toekomst willen geven. Verder zetten we in op vitalisering, herstructurering en slim ruimtegebruik op de bestaande bedrijventerreinen.

Drie mogelijke keuzes en nog heel veel vragen Bovenstaande keuzes zijn een eerste aanzet voor de Koers voor Hellendoorn. Maar het zijn nog geen beloften. De keuzes kunnen wel richting geven aan het gesprek dat we met de samenleving gaan voeren. Daarnaast zijn er nog veel meer keuzes te maken. Hoe bijvoorbeeld toekomstbestendige ontwikkelen (denk aan: energietransitie, klimaatadaptatie, recreatie en toerisme, circulaire economie) past in deze schets. En welke kansen en aandachtspunten we zien ten aanzien van kansengelijkheid, veiligheid en mobiliteit. Voor al deze onderwerpen wordt in de volgende stap nader en meer definitief de Koers bepaald. We realiseren ons dat de ontwikkelingen niet ophouden in 2040. De keuzes die we nu maken, hebben ook invloed op de jaren daarna. In het Koersdocument geven we daarom een eerste doorkijk naar de mogelijke gevolgen na 2040.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 5

Figuur 2 Eerste potloodschets van de toekomst van Hellendoorn

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 6

2. Inleiding Onze samenleving verandert snel. We staan voor grote uitdagingen op het gebied van wonen, duurzaamheid, gezondheid en ons buitengebied. Om richting te geven aan deze ontwikkelingen bereidt de gemeente Hellendoorn, samen met inwoners en stakeholders, een brede omgevingsvisie voor. Die visie beschrijft onze ambities en koers op weg naar Hellendoorn in 2040.

2.1 Omgevingsvisie Hellendoorn 2040 In de omgevingsvisie staat straks wat de gemeente, inwoners, ondernemers en organisaties met elkaar belangrijk vinden voor de toekomst van de gemeente Hellendoorn. En wat we moeten doen, zodat het dan ook nog goed leven en ondernemen is in onze gemeente. Dat kan over van alles gaan. Bijvoorbeeld over alles wat we buiten zien en ervaren. Denk aan de gebouwen, de ontmoetingsplekken, de natuur, de landbouw, de wegen en de voorzieningen. Maar het gaat ook over onze gezondheid en veiligheid. Over de zorg voor elkaar en de zorg voor mensen die extra hulp nodig hebben. Over hoe de gemeente haar rol vervult. En over hoe we onze gemeente goed door kunnen geven aan toekomstige generaties.

2.2 Stappenplan Omgevingsvisie We bereiden de brede omgevingsvisie in zes stappen voor (zie figuur 1). We hebben al meerdere stappen gezet: 1. We zijn begonnen met het opstellen van een startnotitie (stap 1). Daarin hebben we aangegeven wat we gaan maken: een brede omgevingsvisie. We hebben ook de vragen waarop de omgevingsvisie in ieder geval antwoord moet geven vastgelegd. En we hebben beschreven hoe we de omgevingsvisie gaan maken en met wie. De gemeenteraad heeft dit document op 24 september 2025 vastgesteld. 2. We hebben de geschiedenis van Hellendoorn en het lokaal, regionaal en landelijk beleid op een rij gezet (stap 2). Samen met cijfers over onze gemeente vormt dit de ‘Wiki van Hellendoorn’. 3. In november-december vorig jaar waren we buiten op straat om met inwoners te spreken. We hebben hen gevraagd naar de identiteit van onze gemeente en de kwaliteiten die behouden moeten worden voor de toekomst. Ook hebben we vragenlijsten voor inwoners en ondernemers uitgezet en organiseerden we een dialoogavond. De uitkomsten staan in ‘Het verhaal van Hellendoorn’ (stap 3). De Wiki van Hellendoorn is op 11 februari 2025 vastgesteld door het college. Het definitieve besluit over het Verhaal van Hellendoorn is om 11 maart 2025 door het college genomen.

Ze vormen samen de basis voor de ordening van de grote opgaven van Hellendoorn en de drie toekomstverkenningen die in dit dialoogdocument zijn opgenomen.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 7

Figuur 3: Stappenplan Hellendoorn 2040

2.3 Stap 4: Toekomstverkenningen en dialoogdocument Stap 4, waar dit dialoogdocument het resultaat van is, richtte zich op het verkennen van de toekomst. Daarvoor hebben we allereerst verkend hoe de opgaven uit de Wiki en het Verhaal van Hellendoorn met elkaar samenhangen. We hebben vier grote uitdagingen en zestien deelvraagstukken benoemd, waar we op weg naar de toekomst een antwoord op moeten geven. Vervolgens hebben we rond die vraagstukken drie toekomstverkenningen opgesteld: de groeiende gemeente, de groene gemeente en de oorspronkelijke gemeente. In het kort zijn de toekomstverkenningen mogelijke ontwikkelingsrichtingen voor de gemeente Hellendoorn. De toekomstverkenningen zijn niet de waarheid. Ze zijn een middel om ons te informeren, te inspireren, te confronteren en het gesprek te voeren. Ze leren ons nieuwe dingen, zetten ons aan het denken en leveren de bouwstenen op voor de uiteindelijke Koers voor Hellendoorn (stap 5). Bij de voorbereiding van de toekomstverkenningen hebben we bewust de extremen opgezocht om tot nieuwe perspectieven en ideeën voor de gemeente Hellendoorn te komen. We hebben daarbij geïnventariseerd wat we kunnen of moeten doen om dat toekomstbeeld te bereiken. En we hebben gekeken naar de kansen en aandachtspunten in die toekomst.

Een eerste potloodschets Onze collega’s, stakeholders (bijvoorbeeld de corporatie, zorgorganisaties en andere overheden) en vertegenwoordigers van inwonersorganisaties (Plaatselijke Belangen, wijkverenigingen, ouderenbonden enzovoort) hebben een bijdrage geleverd aan de toekomst-

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 8

verkenningen. Daarna hebben we ze met het college en raadsleden besproken. Het doel daarvan was toetsen of de toekomstverkenningen een goede basis zijn voor het gesprek over de Koers. De rode draad die uit alle gesprekken naar voren kwam is opgenomen in een eerste potloodschets van de toekomst van Hellendoorn (hoofdstuk 4). Deze potloodschets is het vertrekpunt voor de volgende stap in het project: het opstellen van het Koersdocument.

Leeswijzer/Inhoud dialoogdocument De opgaven voor de toekomst vindt u in hoofdstuk 2 van dit dialoogdocument. In hoofdstuk 3 staan de drie toekomstverkenningen beschreven. De eerste potloodschets van de toekomst van de gemeente Hellendoorn is weergegeven in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 staat de toelichting op de participatie bij de toekomstverkenningen en het dialoogdocument. Bij dit dialoogdocument horen twee aanvullende bijlagen: 1. Verslag van de dialoogsessie met stakeholders op 17 april 2025. 2. Verslag van de reflectiesessie met vertegenwoordigers van de inwonersorganisaties op 7 mei 2025.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 9

3. Vier vraagstukken voor de toekomst De gemeente Hellendoorn is een relatief kleine gemeente in Nederland met veel bijzondere kwaliteiten (zie Het Verhaal van Hellendoorn). Hellendoorn is ook een gemeente met zeven heel verschillende kernen en buurtschappen (Hellendoorn, Haarle, Daarle, Daarlerveen, Nijverdal, Marle, Egede, Hancate, Eelen en Rhaan). Ze hebben elk een eigen ontstaansgeschiedenis, een eigen plek en rol binnen de gemeente en een eigen lokale cultuur (zie Wiki van Hellendoorn). Wat onze inwoners verbindt, is dat ze trots zijn op en blij zijn met de groene omgeving waarin ze wonen, het dorpse, het open agrarische landschap, de sociale netwerken en het bruisende verenigingsleven. Het is dan ook geen wonder dat veel inwoners en ondernemers, hun fijne leefomgeving willen behouden voor de toekomst. Niet alleen voor zichzelf en hun kinderen, maar ook voor de vele bezoekers aan onze gemeente. Om dat te bereiken is er behoefte aan meer woningen. De bestaande voorzieningen moeten voor de toekomst behouden blijven. Er is ook voldoende ruimte nodig voor de natuur, de landbouw en onze ondernemers. En we moeten werken aan veiligheid. In de brede omgevingsvisie prioriteren we deze vraagstukken en vertalen we ze in ambities en doelen. Net als andere gemeenten in Nederland wordt ook de gemeente Hellendoorn geconfronteerd met grote nationale vraagstukken.

Denk aan de betaalbaarheid van de zorg, de woningbouwopgave, de stikstofproblematiek, de opvang van vluchtelingen, de toekomst van de agrarische sector en de energietransitie (zie de Wiki van Hellendoorn). Vraagstukken waarop inwoners, ondernemers en de lokale overheid met elkaar invulling aan moeten geven. Een invulling die aan de ene kant recht doet aan de wensen van de lokale gemeenschap (behouden van al het goede) en aan de andere kant een bijdrage levert aan het grotere geheel. We willen dat de gemeente Hellendoorn in 2040 nog steeds voor iedereen een fijne plek is om te wonen, te ondernemen en te ontspannen. Dat is onze missie en het uitgangspunt bij de voorbereiding van de brede omgevingsvisie. Om dat te bereiken liggen vier grote en met elkaar samenhangende uitdagingen op ons pad (zie Figuur. Dat baseren we op de Wiki en het Verhaal van Hellendoorn en alle bijdragen die we bij de voorbereiding van dit dialoogdocument hebben gekregen.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 10

Figuur 4: Vraagstukken voor de toekomst. Inwoners en ondernemers vinden de acht dikgedrukte deelopgaven het belangrijkst.

3.1 Bouwen aan leefbare kernen en wijken Daaronder verstaan we kernen en wijken met voldoende en passende woningen, werkgelegenheid en (dagelijkse) voorzieningen. De kernen en wijken zijn groen én veilig. In het kort betreft deze uitdaging dus de kwaliteit van de zichtbare leefomgeving in de kernen en wijken in de gemeente. De daadwerkelijke uitwerking van deze uitdaging kan per kern/wijk verschillend zijn. Op hoofdlijnen speelt voor iedere kern/wijk een aantal samenhangende vraagstukken: 1. Voldoende en passende woningen Op korte termijn is er in elke kern of behoefte aan meer woningen. Dit komt door groei van de bevolking, het kleiner worden van huishoudens en de vergrijzing. Er is vooral sprake van een tekort aan betaalbare woningen. Er zijn ook lange wachttijden voor sociale huurwoningen. Ook voor de lange termijn verwachten we dat er woningbouw is. De vraag is: hoe kunnen we de woningvoorraad op lange termijn goed te laten aansluiten bij de wensen van onze inwoners? 2. Werkgelegenheid in de kernen We verwachten dat in meerdere kernen en wijken de lokale werkgelegenheid af gaat nemen. Dat kan een gevolg zijn van de digitalisering maar ook door groei of verhuizen naar andere gebieden. Hierdoor werken minder mensen in hun eigen kern en reizen

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 11

zij vaker naar andere plekken. Dit kan invloed hebben op hoe levendig een kern overdag is, hoeveel voorzieningen er blijven en op de sociale samenhang. De vraag is: hoe kunnen we de werkgelegenheid in de kernen vasthouden zodat er voor onze inwoners ook mogelijkheden blijven om dichtbij huis te werken? 3. (Dagelijkse) voorzieningen In verschillende kernen en wijken in de gemeente komen basisvoorzieningen onder druk te staan. Het gaat bijvoorbeeld om scholen, zorg, winkels, sportmogelijkheden en ontmoetingsplekken. Oorzaken voor de druk op de voorzieningen zijn onder andere de vergrijzing en veranderend (koop)gedrag van bewoners. Dit kan gevolgen hebben voor het dagelijks leven en de samenhang in een kern. De vraag is: hoe kunnen we bijdragen aan het behoud van de voorzieningen in onze kernen en wijken? 4. Groen Onze inwoners hechten veel waarde aan voldoende groen in hun leefomgeving. Groen is ook van invloed op hoe prettig en gezond mensen hun omgeving ervaren. Hellendoorn is een gemeente met heel veel groen. Maar in de dorpen en wijken is het aandeel groen kleiner dan gemiddeld in Nederland. De vraag is: hoe kunnen we ervoor zorgen dat er voldoende groen in onze kernen en wijken komt en blijft? 5. Veiligheid De gemeente Hellendoorn is een relatief veilige gemeente.

Toch kan de veiligheid op sommige plekken onder druk staan, bijvoorbeeld door meer verkeer of de manier waarop de openbare ruimte is ingericht. Ook verschillen in leefstijlen (bijvoorbeeld tussen jongeren en ouderen) kunnen leiden tot spanningen. De vraag is: hoe kunnen we ervoor zorgen dat iedereen in de gemeente zich veilig voelt?

3.2 Iedereen doet mee Met ‘Iedereen doet mee’ bedoelen we een gemeente waarin alle inwoners kunnen deelnemen aan het dagelijks leven in de samenleving. Alle inwoners hebben bijvoorbeeld toegang tot onderwijs, werk, zorg, sport, vrijwilligerswerk en sociale contacten. Wat ook iemands leeftijd, achtergrond, beperking of persoonlijke situatie is. De fysieke leefomgeving kan daaraan bijdragen door ontmoeting te ondersteunen en uit te nodigen tot gezond gedrag. Tegelijkertijd moet de leefomgeving zo min mogelijk negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van onze inwoners. Onder deze uitdaging vallen vier vraagstukken:

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 12

1. Kansengelijkheid voor iedereen Kansengelijkheid voor iedereen betekent dat iedereen dezelfde mogelijkheden heeft om mee te doen aan belangrijke onderdelen van het leven, zoals school en werk, maar ook de kans krijgt om gezond te leven en een passende plek heeft om te wonen. Het maakt daarbij niet uit waar iemand vandaan komt, hoeveel geld iemand heeft, of wat iemands achtergrond is. Het gaat erom dat mensen gelijke kansen krijgen om hun leven vorm te geven. De vraag is: Hoe zorgen we er vanuit verschillende invalshoeken voor dat er gelijke kansen zijn voor iedereen en mensen naar eigen vermogen mee kunnen doen aan de samenleving? 2. Noaberschap en sociale basis Noaberschap en de sociale basis gaan over de mensen, plekken en activiteiten in een buurt of dorp die zorgen voor onderlinge verbondenheid, ondersteuning en participatie. Denk aan familie, buren, vrienden, vrijwilligers, buurtcentra, sportverenigingen en scholen. Mensen voelen zich beter als ze zich gezien en gehoord te voelen, elkaar kunnen helpen en actief mee kunnen doen aan het dagelijks leven. De vraag is: hoe dragen we vanuit wonen, voorzieningen, de openbare ruimte enzovoort bij aan goed noaberschap in onze gemeente? 3. Alles voor iedereen bereikbaar Dat betekent dat voorzieningen ook letterlijk voor iedereen toegankelijk en bereikbaar moeten zijn. Dat kan fysiek zijn, maar ook digitaal.

Je moet bijvoorbeeld een gebouw in kunnen komen of een website op kunnen komen. Je moet bij de voorzieningen in de kern kunnen komen. En als dat niet gaat, moeten er alternatieven voor je zijn. Zoals bezorging aan huis of een digitaal gesprek. De vraag is: hoe zorgen we ervoor dat voorzieningen nabij, toegankelijk en goed bereikbaar blijven? 4. Gezonde leefomgeving Een gezonde leefomgeving is ten eerste een leefomgeving die uitnodigt om naar buiten te gaan, elkaar te ontmoeten en te bewegen. Het komt het welzijn van de mensen ten goede. Ten tweede richt deze opgave zich op de milieuaspecten van de leefomgeving. Voorbeelden daarvan zijn een schone bodem, schoon water, schone lucht en weinig geluidoverlast. De vraag is: hoe zorgen we ervoor dat onze leefomgeving ook in 2040 nog gezond en schoon is?

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 13

3.3 Vitaal platteland Een vitaal platteland is een landelijk gebied waar mensen goed kunnen wonen, werken en leven. Er zijn voldoende voorzieningen, werkgelegenheid, goede bereikbaarheid en een sterke sociale samenhang. Tegelijk is er aandacht voor landbouw, natuur, landschap en recreatie. De kwaliteit van het gebied blijft in balans, zodat het platteland aantrekkelijk blijft voor bewoners, ondernemers en bezoekers. Onder de uitdaging vitaal platteland ligt een aantal vraagstukken die in samenhang moeten worden opgepakt: 1. Duurzame en concurrerende landbouw Een groot deel van ons buitengebied is van oudsher agrarisch gebied. Maar voor de boeren verandert er veel. Ze krijgen te maken met strengere regels voor natuur, klimaat en water. Dat vraagt om verduurzaming. Tegelijk moeten de boeren kunnen blijven produceren op een manier die economisch haalbaar is. Dit betekent dat de sector zoekt naar een nieuwe, toekomstbestendige balans tussen aandacht voor het milieu en het behouden van een gezonde bedrijfsvoering. Daarbij spelen ook ontwikkelingen zoals technologische vernieuwing en veranderende consumentenwensen een rol. De vraag is: Hoe kan de gemeente bijdragen aan de transitie naar een duurzame en concurrerende landbouw vóór 2040 met zo min mogelijk negatieve gevolgen voor de leefbaarheid en de natuur? 2.

Bloeiende natuur en gezonde ecosystemen Onze natuurgebieden staan onder druk. Door bijvoorbeeld stikstofuitstoot, verdroging en versnippering van gebieden is de kwaliteit van de natuur op veel plekken achteruitgegaan. Dit geldt ook voor de Sallandse Heuvelrug, waarvan een groot deel is aangemerkt als Natura 2000-gebied. De vraag is: Hoe kunnen we de omstandigheden in onze natuurgebieden verbeteren, de biodiversiteit behouden en ecosystemen herstellen? Ecosystemen zijn systemen waarin planten, dieren, water en bodem samenwerken en elkaar in evenwicht houden. 3. Landschap en cultuurhistorie Onze natuur, het agrarische landschap en de textielindustrie zijn belangrijke dragers voor de identiteit, het karakter en de uitstraling van onze gemeente. De vraag is: Hoe kunnen we onze cultuurhistorie en een aantrekkelijk landschap behouden en versterken op weg naar 2040, rekening houdend met de grote uitdagingen waar we voor staan?

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 14

3.4 Toekomstbestendig ontwikkelen Alles wat we nu doen, kan gevolgen hebben voor de toekomst. Niet alleen richting 2040 maar ook ver daarna. Door toekomstbestendig en duurzaam te ontwikkelen houden we rekening met die gevolgen. Toekomstbestendig ontwikkelen betekent dat je bij het kiezen van plekken voor bepaalde functies en het bouwen of inrichten van gebieden al rekening houdt met die toekomst. Het gaat erom dat iets ook over twintig of meer jaar nog goed werkt en past bij wat mensen dan nodig hebben. Denk bijvoorbeeld aan levensloopbestendige woningen die geschikt blijven voor jong en oud. Denk aan maatschappelijke accommodaties en gebouwen die energiezuinig zijn, of wijken die kunnen omgaan met extreem weer. Je kijkt niet alleen naar wat nu nodig is, maar ook naar wat later belangrijk wordt. Duurzaam ontwikkelen richt zich meer op keuzes en ontwikkeling die de aarde zo min mogelijk belasten. Door bijvoorbeeld het hergebruiken van materialen en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen zoals zonne- en windenergie. Onder toekomstbestendig en duurzaam ontwikkelen vallen vier vraagstukken: 1. Ruimte voor ondernemen, toerisme en recreatie We moeten ervoor zorgen dat er genoeg ruimte blijft voor bedrijven, toerisme en recreatie. Dat is belangrijk voor de lokale economie, de werkgelegenheid en de leefbaarheid. Tegelijk moeten we rekening houden met natuur, wonen enzovoort.

Daarom zoeken we naar een goede balans tussen groei en bescherming van de omgeving. De vraag is: hoe kunnen we ervoor zorgen dat er voldoende ruimte blijft voor ondernemen, toerisme en recreatie zonder dat dat ten koste gaat van de kwaliteit van onze leefomgeving? 2. Energietransitie (duurzaamheid) In Nederland wordt nog veel energie opgewekt uit fossiele brandsto en zoals aardgas, olie en steenkool. Veel bedrijven en inwoners gebruiken deze energie. Dit zorgt voor CO₂-uitstoot en draagt bij aan klimaatverandering. De energietransitie is de omschakeling naar energie uit duurzame bronnen, zoals zon, wind en warmte uit de aarde. Dat betekent dat er veranderingen nodig zijn in hoe we energie opwekken, gebruiken en opslaan. Het is een complexe opgave waar techniek, ruimte, kosten en gedrag van mensen een rol in spelen. De vraag is: hoe kunnen we samen met andere overheden en onze inwoners en ondernemers invulling geven aan de energietransitie zonder dat dat ten koste gaat van de ruimtelijke kwaliteit in onze kernen en op het platteland?

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 15

3. Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. We krijgen vaker te maken met extreme weersomstandigheden, zoals hevige regenval, hitte, droogte en wateroverlast. Dit heeft gevolgen voor onze steden, dorpen, landbouw, natuur en infrastructuur. Klimaatadaptatie is de opgave om onze leefomgeving zo in te richten dat we beter kunnen omgaan met deze veranderingen. De bestaande omgeving is daar vaak nog niet goed op voorbereid. Daardoor kunnen er problemen ontstaan, zoals schade aan gebouwen, onveilige situaties en gezondheidse ecten bij hitte. De vraag is: Hoe kunnen we ervoor zorgen de gemeente goed is voorbereid op extreme weersomstandigheden, zoals hitte, droogte en wateroverlast? 4. Circulaire economie De circulaire economie is een systeem, waarin producten en materialen zo lang mogelijk worden gebruikt, hergebruikt en gerecycled. Afval wordt zoveel mogelijk voorkomen. We worden daardoor minder afhankelijk van grondsto en en producten gaan langer mee of zijn makkelijker te herstellen. Veel van de productieprocessen zijn nog niet ingericht om duurzamer te produceren. Ook ons koopgedrag sluit nog niet goed aan op hergebruik. De overgang naar een circulaire economie vraagt dus om aanpassingen in de manier waarop we produceren, consumeren en omgaan met materialen.

De vraag is: hoe kunnen we onze economie en samenleving zó inrichten dat ze vóór 2040 volledig circulair worden, met zo min mogelijk afval, hergebruik van materialen en minder afhankelijkheid van nieuwe grondsto en?

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 16

4. Drie toekomstverkenningen Met de vier grote uitdagingen en 16 vraagstukken als uitgangspunt, hebben we drie toekomstverkenningen opgesteld. Een toekomstverkenning kan gezien worden als een verkenning van wat er zou gebeuren in de gemeente, als bepaalde keuzes worden gemaakt. Een toekomstverkenning is niet de waarheid. Ze laat wel de samenhang zien tussen opgaven, keuzes en gevolgen. De toekomstverkenningen helpen ons daardoor de juiste beleidskeuzes te maken en ambities te stellen voor 2040.

4.1 Een gemeente in beweging, midden in een technologische topregio ‘Waar technologie en vooruitgang hand in hand gaan met een dynamische samenleving’ In deze toekomst sluit gemeente Hellendoorn aan bij het toekomstprofiel van de regio Twente, zoals dat is vastgelegd in het positionpaper De Kracht van Twente. De gemeente Hellendoorn is in deze toekomstverkenning onderdeel van de technologische topregio in een groene leefomgeving. We dragen er maximaal aan bij en plukken er de vruchten van. Water- en bodemsturend zijn het uitgangspunt bij de ruimtelijke verdeling van de ontwikkelopgaven die daaruit voortkomen.

Noaberschap en samenleving: de bevolking groeit De bevolking neemt in deze toekomst flink toe. In 2040 heeft gemeente Hellendoorn 42.500 inwoners. Er stromen veel inwoners van buiten de gemeente in (uit de regio, uit Nederland en andere landen). Een deel van de inwoners is individualistischer ingesteld dan nu. Door een toename van sociale diversiteit zetten we in op kansengelijkheid, gezondheidspreventie (community-building), GGZ-aanpak, wijkcoaches en buurtgericht werken.

Wonen: Er worden 5.000 woningen gebouwd Om de bevolkingsgroei mogelijk te maken realiseren we tot 2040 5.000 woningen. De woningen bouwen we verspreid over de gemeente. Het zwaartepunt ligt in Nijverdal. Rondom het station komen gestapelde woningen in hoge dichtheden. Een aantal oudere buurten in Nijverdal knappen we op en verdichten we. Aan de zuidkant van Nijverdal bouwen we een heel nieuwe wijk. De kern Haarle verdubbelt. We verkennen bovendien de mogelijkheden om Nieuw-Heeten aan de Hellendoornse kant van de gemeentegrens meer ruimte te geven. En ook in Hellendoorn en de kleinere kernen komen er nieuwe woningen. Op de vrijkomende erven in het landelijke gebied is plek voor kleine hofjes van maximaal tien woningen. Het verkeers- en vervoersnetwerk groeit mee. Het fietsnetwerk wordt geïntensiveerd, een aantal wegen wordt verbreed. Op het station in Nijverdal stoppen zo snel mogelijk ook Intercitytreinen. De A35 is in aanbouw.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 17

Natuur: De natuur blijft in behouden In deze toekomst is de natuur van grote waarde als ontspanningsgebied voor de regio. Het aanwezige groen binnen de rode contouren/in de kernen blijft zoveel mogelijk behouden.

Voorzieningen: Het voorzieningenniveau blijft op peil Door de instroom van (jongere) inwoners is er zowel in het landelijk gebied als in kernen meer draagkracht voor maatschappelijke, commerciële en horecavoorzieningen. Het winkelcentrum in Nijverdal floreert. In de kleinere kernen komt meer draagkracht om de dagelijkse voorzieningen (huisarts, apotheek, winkels) te behouden. De nuldelijns zorg (algemene preventieve zorg) organiseren we meer samen met de regio. Technologische ontwikkelingen dragen bij aan onder andere de toegankelijkheid van de voorzieningen.

Ruimte voor ondernemen: de economie groeit We worden een volwaardig onderdeel van de technologische topregio. De economie groeit. Om bedrijven de ruimte te geven, wordt het oppervlak aan bedrijventerreinen verdubbeld. In de zuidoosthoek van de gemeente realiseren we, vanuit de regionale gedachte, een nieuw bedrijventerrein samen met de buurgemeenten. Er komen vooral (circulaire) technologie gerelateerde bedrijven en er komt maakindustrie bij. Er is ook draagkracht voor een extra middelbare school.

Landbouw: er is minder ruimte voor landbouw Voor woningbouw en bedrijventerreinen is extra ruimte nodig. Die ruimte gaat ten koste van de ruimte die er is voor de landbouw. De productie vindt bij voorkeur plaats in die gebieden waar de grond zich het best leent voor de landbouw zoals rondom Daarle en Daarlerveen. Ook de agrarische sector maakt volop gebruik van de nieuwe technologische ontwikkelingen. De focus ligt op innovatie en toekomstbestendigheid van een concurrerende sector. Door de investeringen die daarvoor nodig zijn, neemt het aantal boerenbedrijven verder af.

Veiligheid: Veiligheid vraagt om extra investeringen We bouwen in deze toekomst niet alleen voor onze eigen inwoners, maar ook voor de regio. Daardoor neemt het aantal verkeersbewegingen neemt toe. Dat vraagt aan de voorkant om extra aandacht voor verkeersveiligheid. De groei mag ook niet ten koste gaan van het gevoel van veiligheid van onze inwoners.

Duurzaamheid: We gaan uiteindelijk over op kernenergie Om de groei te ondersteunen, investeren we in de opwekking van duurzame energie. Tegelijkertijd wordt een Small Modular Reactor (SMR; kleine modulaire reactor) gerealiseerd die een deel van Zuidwest Twente van stroom voorziet. We leggen een kanaal aan om de reactor te kunnen koelen.

Rol gemeente: De gemeente regisseert de groei De gemeente pakt in deze verkenning de regie op de ontwikkelingen. Ze stelt kaders, bewaakt de voortgang en zorgt dat afspraken worden nagekomen, waarbij alle betrokken partijen goed samenwerken aan een gemeenschappelijk doel. Een regisserende gemeente

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 18

bepaalt zeker niet alles zelf. Bij de kaderstelling (visie, beleid en regels) betrekt ze inwoners en belanghebbenden. De focus ligt in deze toekomst vooral op het realiseren van de regionale doelstellingen. Het regionale belang is groter dan het lokaal belang.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 19

Figuur 5: De toekomstverkenning Groei op één poster

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 20

4.2 Groene gemeente met een groen hart ‘Waar duurzaamheid niet alleen een doel is, maar een manier van leven’ In deze toekomstverkenning staat het respecteren van ecologische grenzen centraal. De gemeente Hellendoorn koestert de natuur en streeft ernaar de natuurlijke ecosystemen te herstellen. We maken daarom uiterlijk in 2040 alleen nog gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Ecologische grenzen zijn de grenzen van wat de natuur aankan. Als we over die grenzen heen gaan, raakt de natuur uit balans. Dat heeft gevolgen voor het klimaat, de biodiversiteit (alle planten en dieren samen), en uiteindelijk ook voor ons eigen leven. Daarom zoeken we in deze toekomst alleen nog naar natuurlijke oplossingen voor onze ruimtelijke opgaven. Bijvoorbeeld door groen en blauw (water) meer ruimte te geven.

Noaberschap en sociale basis: de bevolking neemt af De bevolking neemt in deze toekomstverkenning af. Vooral jongeren trekken weg. Het aantal 70- en 80-plussers neemt zowel absoluut als procentueel toe. Door de dubbele vergrijzing zijn sociaal isolement, dementie, hoge zorgkosten en mogelijk een gebrek aan mantelzorgers, vrijwilligers en professionals belangrijke aandachtspunten. De gezonde leefomgeving draagt bij aan het leefgenot en de positieve gezondheid van onze inwoners. Mensen wonen vaker in woongemeenschappen, waarbij je faciliteiten (bijvoorbeeld de wasmachine), ruimten en middelen met elkaar deelt. Inwoners passen ook hun woonwensen aan: de groene omgeving die uitnodigt tot ontmoeten en recreëren compenseert de behoefte om in een groot huis te willen wonen. Samenwonen en kleiner wonen, leiden op hun beurt tot lagere woonlasten, wat het leven relaxter maakt.

Wonen: geen aanvullende woningbouwopgave In deze toekomst is er geen ruimte meer voor groei boven op de al vastgestelde groeiopgave van 1.000 woningen. Bebouwing vindt alleen plaats binnen de bestaande rode contouren en heel kleinschalig op bestaande erven. De gemeente past daar de routekaart wonen waar nodig op aan. We bouwen ook zoveel mogelijk in de directe omgeving van al bestaande voorzieningen. Het zwaartepunt van de bouwopgave ligt daarom in Nijverdal. We richten ons in eerste instantie op woningbouw voor de vergrijzende bevolking, met name op passende woningen voor ouderen. Pas na 2040 komt er meer ruimte op de woningmarkt voor jongeren. Vanwege de beperkte woningbouwopgave bouwen we levensloopbestendig. De woningen worden zoveel mogelijk gestapeld gerealiseerd (ook hoogbouw), met (beperkt) parkeren op eigen terrein. Alleen dan kunnen we de woningbouwopgave binnen de rode contouren vormgeven. Gevelgroen en gevelbos gaan de verstening tegen. Een aantal oude wijken ondergaat een transformatie, waarbij groen, blauw en duurzaamheid voorop staan. In de openbare ruimte krijgen groen en water zoveel mogelijk ruimte.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 21

Bestaande gebouwen krijgen er waar mogelijk extra woonlagen bij. Leegstaande gebouwen worden getransformeerd van kantoor/bedrijf naar wonen. Op die manier wordt de kwaliteit van het landschap in het buitengebied behouden. Er komen sociale straten, waar niet alleen plek is voor duurzaam verkeer, maar ook ruimte is om elkaar te ontmoeten en te verblijven.

Natuur: de natuur krijgt de ruimte Natuur en water krijgen alle ruimte, zowel in de kernen als in het buitengebied. We stimuleren groene gevels en investeren bij gestapelde bouw in gevelbossen. Alles is erop gericht de natuur te herstellen.

Voorzieningen: het voorzieningenniveau neemt af In deze toekomst neemt de bevolking in omvang af. De samenleving vergrijst snel. Door onvoldoende draagkracht neemt het aantal maatschappelijke en commerciële voorzieningen in de kernen snel af. Inwoners doen hun inkopen in een kleine dorpswinkel, op het erf bij de boer, laten ze op een duurzame manier thuisbezorgen of moeten ervoor naar Hellendoorn, Nijverdal of een andere gemeente. Het aantal eerstelijnsvoorzieningen neemt ook flink af. Ze worden gebundeld in Nijverdal en Hellendoorn of worden elders in de regio aangeboden. In de kleinere kernen kan een mobiele of digitale voorziening mogelijk een oplossing bieden. Door de dubbele vergrijzing is er wel meer vraag naar zorg dan nu. De gemeente, lokale zorgen welzijnsorganisaties en ondernemers werken nauw samen om die zorg te bieden. Door de samenwerking ontstaan nieuwe zorgvoorzieningen op het platteland, zoals zorgboerderijen.

Ruimte voor ondernemen: groene, circulaire en kleinschalige bedrijven In de kernen bloeit het groene ondernemerschap. Ambachtelijke, circulaire en kleinschalige bedrijven krijgen de ruimte. Duurzaam toerisme groeit, met meer ruimte voor ecotoerisme en kleinschalige recreatie. Er gelden strenge milieuregels, want de zorg voor de natuur, het milieu en klimaat staan voorop. De circulaire economie krijgt een impuls. Op bedrijventerreinen wordt geïnvesteerd in verduurzaming van gebouwen, productie van energie en mobiliteit. Ondernemers en gemeente werken samen om netcongestie te verhelpen. Er komen energiehubs, energieopslagmogelijkheden en mogelijkheden voor direct leveren aan de bron. Op alle daken liggen zonnepanelen om bedrijven van elektriciteit te voorzien. Het landschap blijft behouden, onder ander door rendabel agrarisch natuurbeheer. Schoon water wordt slim vastgehouden in het gebied.

Landbouw: de landbouw wordt duurzaam In deze toekomst staan verduurzaming van de landbouw, biologische teelt en natuurinclusieve voedselproductie centraal. De landbouw evolueert naar een milieuvriendelijk en circulair model. Boeren en natuurbeheerders werken hand in hand. Uit de samenwerking

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 22

tussen boeren, inwoners, gemeente en rijksoverheid ontstaan nieuwe verdienmodellen voor de agrarische sector. De landbouwbedrijven bieden naast agrarische productie ook andere diensten, zoals recreatie of zorg. Dat draagt bij aan een veerkrachtige en diverse plattelandseconomie. Biologische en regeneratieve landbouw zijn de norm. Het gebruik van kunstmatige gewassenbestrijdingsmiddelen is niet meer toegestaan. Daarnaast beperken we niet alleen de schade die landbouw voor de natuur kan opleveren, we verbeteren de natuur actief. De productie van vlees op boerenbedrijven neemt sterk af.

Veiligheid: aandacht voor voetgangers en fietsers In deze toekomst staat gezonde mobiliteit centraal. We besteden extra aandacht aan veilige oversteekplaatsen, wandelmogelijkheden en fietsveiligheid.

Duurzaamheid: windenergie en zonnepanelen op daken In deze toekomst staat de zorg voor de natuur, het milieu en het klimaat voorop. Wind- en zonne-energie wekken we zelf op. Er komt ruimte voor een aantal grootschalige energieprojecten. Hierbij ligt de voorkeur op windenergie, in combinatie met zon op daken. Dit omdat zonnevelden te veel groene ruimte in beslag nemen. Vanwege de beperkte woningbouwopgave is natuurinclusief bouwen en levensloopbestendig bouwen de norm. We zetten in op vergroenen, niet alleen op het maaiveld, maar ook aan de gevel. Vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor verduurzaming, ontstaan nieuwe initiatieven zoals dorps- en wijktuinen en kleinschalige energieprojecten.

Rol gemeente: de gemeente is co-creator De gemeente is niet alleen een regelgever of toezichthouder, maar werkt samen met bewoners, bedrijven en andere partijen om plannen te maken en uit te voeren. De gemeente denkt vanaf het begin mee, brengt partijen bij elkaar, deelt kennis, en helpt bij het zoeken naar oplossingen. Dit betekent dat plannen niet kant-en-klaar worden opgelegd, maar samen worden ontwikkeld. Inwoners, ondernemers en gemeente zetten zich gezamenlijk in om het landschap, het groen, de rust en de ruimte te beschermen. Ze houden daarbij zoveel mogelijk rekening met de behoeften van toekomstige generaties.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 23

Figuur 6: De toekomstverkenning Groen op één poster

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 24

4.3 Authentieke gemeente ‘Waar traditie, samenredzaamheid en vernieuwing bijdragen aan het behoud van de unieke identiteit van Hellendoorn.’ In deze toekomst staat het behouden van wat we nu hebben centraal. Daarbij bepalen de wijk- en dorpsgemeenschappen zelf voor een groot deel de toekomst. Mensen kennen elkaar, voelen zich onderling verbonden en zijn trots op hun omgeving, de kern, de wijk en het landschap. De ontwikkeling van de kernen vindt vooral plaats van onderop.

Noaberschap en sociale basis De bevolking blijft in deze toekomst in omvang gelijk. De samenstelling van de bevolking verandert wel. Er wonen in 2040 zowel absoluut als procentueel meer ouderen in de gemeente. Binnen de groep ouderen neemt het aantal 80-plussers toe (dubbele vergrijzing). Vooral (hoogopgeleide) jongeren trekken weg, omdat ze in de gemeente geen passende woning of baan kunnen vinden. Inwoners en ondernemers dragen zoveel mogelijk samen zorg voor hun nabije omgeving en voor elkaar. Door de dubbele vergrijzing is dat een grotere uitdaging dan nu (2025). Er zijn steeds minder vrijwilligers en ook het aantal actieve leden om het rijke verenigingsleven op peil te houden neemt af. De eenzaamheid onder onze inwoners neemt daardoor toe. Het gaat minder goed met de mentale gezondheid van (een deel van) onze inwoners en de lokale samenleving kan dat niet allemaal meer zelf opvangen. De wachtlijsten in de zorg worden mogelijk zo lang dat niet iedereen meer geholpen wordt zoals we dat nu gewend zijn. Mensen met geld kunnen particuliere, commerciële zorg inkopen. De gezondheidskloof tussen hen en mensen met een lage sociaaleconomische status wordt groter.

Wonen: bouwen voor de lokale woningbehoefte In deze toekomst richten we ons vooral op het bouwen voor de lokale woningbehoefte. Tot 2040 mogen daarvoor maximaal 2.000 woningen worden gebouwd. Waarschijnlijk ligt het werkelijke aantal woningen dat gerealiseerd wordt lager. Woningen worden alleen gerealiseerd als dat 100% draagvlak voor is. Vooral jongeren lopen vast om een gepaste woning te vinden en blijven langer dan gewenst thuis wonen. De dorpen in de gemeente groeien organisch. De nieuwbouw vindt verspreid over de kernen plaats, vooral via kleinschalige projecten. Grote projecten zijn moeilijk uitvoerbaar vanwege gebrek aan draagvlak. De nieuwe woningvoorraad sluit qua vorm en betaalbaarheid aan op de wensen van de vergrijzende bevolking. Zo worden er noaberhofjes en groepswonen vanuit projecten gerealiseerd om ook als men ouder wordt goed voor elkaar te kunnen zorgen. In de openbare ruimte en in gebouwen zijn er veel plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en kinderen kunnen spelen.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 25

Natuur: geen focus In de authentieke gemeente blijft het groen dat er nu al is behouden. Omdat de gemeente in dit scenario een faciliterende rol heeft, wordt er niet actief ingezet op een balans tussen natuur en landbouw.

Voorzieningen: het voorzieningenniveau verschraalt In deze toekomst kan sprake zijn van verdergaande verschraling van de maatschappelijke voorzieningen. In de kleine dorpskernen sluiten de basisscholen hun deuren definitief, huisartsenposten worden verder geconcentreerd. Inwoners in de kleine kernen worden nog meer dan nu meer afhankelijk van de auto. Met name voor ouderen, scholieren en huishoudens die niet over een auto beschikken, kunnen problemen ontstaan. Ook een aantal commerciële voorzieningen krijgen het zwaar, zowel in de kleine kernen als in Hellendoorn en Nijverdal. Voor een aantal voorzieningen worden we meer afhankelijk van onze buurgemeenten en steden zoals Zwolle, Deventer en Almelo/Hengelo/Enschede. Het wegvallen van voorzieningen kan uiteindelijk ook gevolgen hebben voor het gemeenschapsleven en de leefbaarheid in de kernen. Op eigen kracht zal de gemeenschap het patroon van vertrekkende voorzieningen niet kunnen compenseren. Omdat de samenleving vergrijst, neemt de zorgvraag toe. Om ondersteuning te bieden, realiseren we multifunctionele accommodaties op goed bereikbare locaties. Daarin worden zowel eerstelijns- als nuldelijns voorzieningen aangeboden. Bijvoorbeeld een combinatie van huiskamer, huisarts, fysio en welzijn. De focus op preventie en een gezonde leefstijl wordt versterkt.

Ruimte voor ondernemers: functiemenging Kleinschaligheid en lokale functiemenging (wonen, werken, zorg) worden meer de norm in deze toekomst. Het aantal hectare bedrijventerreinen blijft gelijk. Bedrijven die meer ruimte nodig hebben maar die niet kunnen vinden binnen de gemeente, trekken weg.

Landbouw: Landbouw krijgt maximale ruimte De agrarische sector heeft maximale ruimte om te blijven produceren. De gemeente legt hen (binnen wettelijke kaders) niets in de weg om door te gaan. We staan alleen nieuwe functies in het buitengebied toe, die geen belemmering vormen voor de agrarische bedrijven die blijven. Vanuit de zorg voor elkaar, dragen inwoners en ondernemers daar ook actief aan bij. Wie dat kan betaalt bij de boer of op de markt een eerlijke prijs voor de producten. Er zijn vrijwilligers die de boeren helpen op het erf.

Veiligheid Omdat we vooral inzetten op het behoud van wat er al is, verandert er relatief weinig. Veiligheid vraag daarom om extra aandacht.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 26

Duurzaamheid: Inwoners bepalen het tempo van de energietransitie In deze toekomst zijn de aanwezigheid van groen en plekken om elkaar te ontmoeten heel belangrijk. Het slagen van de energietransitie is afhankelijk van het draagvlak in de samenleving en blijft achter bij de nationale doelstellingen. Energiearmoede blijft daarom om aandacht vragen. Er is veel aandacht voor duurzaamheid in de zorg en een toekomstbestendig zorglandschap. Dat bereiken we door in te zetten op nuldelijns zorg en samenredzaamheid.

Rol gemeente: de gemeente is facilitator Een faciliterende gemeente helpt anderen om hun plannen of ideeën uit te voeren, in plaats van zelf alles te organiseren of te bepalen. In deze toekomstverkenning neemt de gemeente Hellendoorn een afwachtende rol aan. Zij ondersteunt voornamelijk initiatieven die vanuit de samenleving zelf ontstaan en waar breed draagvlak voor is. De verantwoordelijkheid voor het creëren van draagvlak in de omgeving ligt bij de initiatiefnemer. Dit kan leiden tot spanningen en uiteenlopende meningen, waardoor het lastig is om initiatieven daadwerkelijk van de grond te krijgen. Aan de andere kant zorgt rol er wel voor dat plannen goed aansluiten bij de wensen en behoeften van inwoners en ondernemers in de gemeente Hellendoorn.

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 27

Figuur 7: De toekomstverkenning Groen op één poster

Dialoogdocument Hellendoorn 2040

versie 8 juli 2025, pagina 28

5. Op weg naar een koers voor Hellendoorn Als aanzet voor de discussie over de koers voor Hellendoorn (stap 5) staat hieronder een eerste voorzichtige schets van hoe de toekomst van Hellendoorn er op hoofdlijnen uit zou kunnen zien. Deze schets is gebaseerd op de input die door stakeholders, inwoners, ambtenaren en het college is geleverd tijdens de bijeenkomsten die daarvoor waren georganiseerd. De schets is bedoeld als de aftrap voor de definitieve koersbepaling. De koers die we uiteindelijk kiezen baseren we op de situatie nu, verwachte ontwikkelingen, onze missie, en de grote uitdagingen die we zien op weg naar 2040. Dit doen we met behoud van onze identiteit die onze gemeente kenmerkt.

5.1 Voorzet strategische keuzes Op basis van de eerder benoemde uitdagingen en de input uit deze fase, is er een rode draad naar voren gekomen. Deze rode draad bestaat uit drie met elkaar samenhangende keuzes. Keuze 1: gematigde groei Om te bouwen aan sterke kernen en wijken en te werken aan een samenleving waarin iedereen mee kan doen, lijkt er draagvlak te zijn voor een toekomst waarin de gemeente Hellendoorn, gematigd gaat groeien. Door gematigde groei kunnen we ook op termijn belangrijke voorzieningen in de kernen en wijken behouden. Bovendien draagt gematigde groei bij aan het behoud van een gezonde bevolkingsopbouw in de gemeente. Door jongeren en (jonge) gezinnen vast te houden en aan te trekken, is onze gemeenschap beter opgewassen tegen de gevolgen van de vergrijzing. Dit vormt ook de basis voor noaberschap: mensen die elkaar kennen, helpen en zich samen inzetten voor hun leefomgeving. Een gezonde bevolkingsopbouw heeft bovendien een positief e ect op het behoud van het rijke verenigingsleven wat onze inwoners zo waarderen. Om de leefbaarheid en sociale samenhang te behouden zouden we in elke kern woningen moeten bouwen en niet alleen voor onze eigen inwoners, maar ook voor mensen van buiten de gemeente. Hoeveel woningen we daarvoor moeten bouwen en wat voor soort woningen weten we nog niet precies.

We bouwen sowieso tot 2040 in totaal 2.000 woningen om te voorzien in de eigen woningbehoefte (1.000 volgens Routekaart en 1.000 tussen 2033 en 2040). Daarbovenop denken we aan nog eens 1.000 tot 2.000 woningen om te voorzien in de gematigde groei. De realisatie daarvan deels doorlopen tot in de jaren na 2040. Per kern zal maatwerk nodig zijn om de leefbaarheid op peil te houden. Per kern/wijk zullen we ook goed moeten kijken naar wat dat betekent voor het groen en mogelijkheden om verder te vergroenen. Met de realisatie van 1.000 tot 2.000 woningen gaan we ook een aandeel leveren in de Regionale Ontwikkelstrategie (ROS) van de Regio Twente. Keuze 2: De agrarische sector blijft een belangrijk deel uitmaken van onze identiteit We streven naar behoud van een vitale agrarische sector met behoud van de natuur. Samen met de boeren en de provincie willen zoeken naar een toekomstbestendige transformatie. In de omgevingsvisie schetsen we daarvoor de hoofdlijnen.