Omgevingvisie Heiloo.pdf

Voorontwerp Omgevingsvisie Heiloo 2040

Omgevingsvisie Heiloo 1 1

Omgevingsvisie Gemeente Heiloo

Versie:

Voorontwerp Omgevingsvisie Heiloo 2040

Datum:

20 december 2021

2 2

Voorwoord

Voor u ligt de eerste versie van onze omgevingsvisie: de voorontwerp omgevingsvisie. Dit is een visie voor onze hele gemeente en hoe deze er in de toekomst uit zou moeten zien. Het gaat over de waarden die we in Heiloo belangrijk vinden. Zoals het groene karakter van Heiloo, het dorpse karakter en het voorzieningenniveau. Maar ook over ontwikkelingen en opgaven voor de toekomst. Denk daarbij bijvoorbeeld aan woningbouw, duurzaamheid en een omgeving die uitnodigt om te bewegen, te sporten, voor elkaar te zorgen en elkaar te ontmoeten. Veel inwoners, ondernemers en experts hebben meegedacht over deze visie. Zie hiervoor de verbeelding van het proces met inwoners en organisaties op bladzijde 5. We hopen dan ook van harte dat u zich in deze visie herkent. De voorontwerp omgevingsvisie is onderwerp van inspraak. Iedereen kan reageren. De gemeente hoort graag of de resultaten van de participatie en de vertaling daarvan in de visie ook breed door inwoners, ondernemers, organisaties en andere geïnteresseerden wordt ondersteund. En of er wellicht onderwerpen zijn die onderbelicht zijn gebleven.

3 3

Inhoud

Voorwoord

3

Inhoud 5 1. Waarom een omgevingsvisie en hoe kwam deze tot stand?

6

1.1 Waarom een omgevingsvisie?

6

1.2 De Omgevingswet en de omgevingsvisie

6

1.3 Wat betekent de omgevingsvisie voor de gemeente en voor de samenleving?

7

1.4 Hoe kwam onze omgevingsvisie tot stand?

7

1.5 Wat staat waar in deze omgevingsvisie?

8

2. Wat is onze stip op de horizon?

10

2.1 Heiloo een ultieme woongemeente in een prachtige omgeving

10

2.2 Behoud en versterking positie in de regio

10

2.3 Doelen voor het dorp, het buitengebied en de gemeente als geheel

12

3. Wat zijn onze waarden?

18

3.1 De waardenkaart

18

3.2 Waarden van onze gemeente als geheel

18

3.3 Deelgebieden in het buitengebied

23

3.4 Deelgebieden in de kern

27

4. Wat zijn onze speerpunten?

33

4.1 Leefbaar dorp

37

4.2 Buitengebied in balans

38

4.3 Gezond, veilig en inclusief

40

4.4 Duurzaam en bereikbaar

42

5. Wat is onze visie op gebieden?

47

5.1 Dorp

47

5.2 Buitengebied

49

5.3 Verbindingen

51

6. Hoe voeren we onze visie uit?

52

6.1 Onze kernprincipes

52

6.2 Afweging van initiatieven

52

6.3 Kosten bij ontwikkelingen en financiële bijdragen

53

6.4 Hoe lang geldt de visie?

54

6.5 Doorwerking in het omgevingsplan en in programma’s

54

6.6 Uitvoering van de speerpunten en rol van de gemeente

54

Bijlagen

56

4 4

Beeldverslag van het proces met inwoners en stakeholders

5 5

1

Waarom een omgevingsvisie en hoe kwam deze tot stand?

Een omgevingsvisie is een toekomstvisie op hoofdlijnen. Een koersbepaling die aangeeft wat we belangrijk vinden en waar we ons voor in zetten. Door deelname van veel inwoners, ondernemers en organisaties is de voorliggende omgevingsvisie tot stand gekomen. Een visie van de gemeente maar zeker ook van alle mensen die een bijdrage hebben geleverd. 1.1

Waarom een omgevingsvisie?

Een omgevingsvisie stellen we op omdat er veel aanleidingen voor onze gemeente zijn om koers te bepalen. Er is een grote druk op de ruimte, veel vraag naar woningen, er is noodzaak tot een andere manier van gebruik van de ruimte met het oog op gezondheid, de energievoorziening en het inspelen op veranderingen van het klimaat. En dit zijn nog maar enkele voorbeelden. Daarnaast bestaat er ook een wettelijke aanleiding. De Omgevingswet, die naar alle waarschijnlijkheid in 2022 in werking treedt, schrijft voor dat iedere gemeente een omgevingsvisie opstelt. 1.2

De Omgevingswet en de omgevingsvisie

Een omgevingsvisie gaat, volgens de Omgevingswet, over de fysieke leefomgeving. Dat is heel breed. Het gaat over onze woon- en leefomgeving. Woningen, bedrijven, wegen, water, bodem en lucht, landschap, natuur en cultureel erfgoed, al deze zaken vallen onder de fysieke leefomgeving. Ook het milieu en hoe we onze gemeente veilig en gezond houden, hoort bij een omgevingsvisie. Sociaal maatschappelijke onderwerpen zoals ruimte voor ontmoeten of gelijke kansen en mogelijkheden voor iedereen horen ook thuis in de omgevingsvisie. Vooral daar waar ze invloed hebben op de inrichting van onze omgeving. De Omgevingswet markeert dat we al deze onderwerpen in samenhang moeten bekijken. En dat als eerste in de omgevingsvisie. De omgevingsvisie is het instrument dat de structuurvisie (zoals we die kennen in de Wet ruimtelijke ordening) vervangt. Omdat de tijd waarin we leven veel veranderingen kent, geeft de Omgevingswet aan dat we flexibele visies en plannen moeten maken en deze regelmatig bij moeten werken. Dat wordt de beleidscyclus genoemd.

6 6

1.3

Wat betekent de omgevingsvisie voor de gemeente en voor de samenleving?

De omgevingsvisie is bindend voor de gemeente. Als er goede reden is om van de omgevingsvisie af te wijken, dan kan dat. Maar dan moet er een stevige onderbouwing zijn. Als zoiets zich voordoet zal dat ook vaak aanleiding zijn om de omgevingsvisie op onderdelen aan te passen. De omgevingsvisie is ook belangrijk voor inwoners en ondernemers in de gemeente. Als er een verzoek is dat niet in het omgevingsplan1 past, dan kijken we of het verzoek past bij de waarden en doelen die in de omgevingsvisie staan. 1.4

Hoe kwam onze omgevingsvisie tot stand?

De gemeente vroeg bij de voorbereiding van de omgevingsvisie aan inwoners, ondernemers en organisaties wat zij belangrijk vinden voor onze gemeente. Wat moet behouden blijven en/ of versterkt en wat moet verbeterd worden of worden voorkomen? Om daar een beeld van te krijgen is een willekeurig uit onze bevolking gekozen groep van 500 inwoners van 19 jaar en ouder gevraagd om mee te doen. Begin december 2020 vroegen we hen per brief om een enquête in te vullen. Die oproep leverde 126 ingevulde enquêtes op. Deze geënquêteerden is daarnaast gevraagd of zij willen meepraten over een verdieping van de belangrijkste thema´s. Dat gebeurde tijdens twee digitale avonden. Tijdens de eerste avond lag de nadruk op de thema´s: ´Groene omgeving´, ´Woningen´, ´Verkeer´, ´Klimaat´, ´Sociaal´, ´Voorzieningen´ en ´Cultureel erfgoed´. Op de tweede avond werden de vier thema´s die tijdens de eerste avond de meeste discussie opriepen verder uitgediept. Besproken zijn: ‘Wonen’, ‘Sociaal’, ‘Voorzieningen’, ‘Klimaat’ en ‘Duurzaam’. Om er achter te komen wat jongeren belangrijk vinden is begin juni 2020 een flitspeiling gehouden. 152 jongeren in de leeftijd van 11 tot 21 jaar hebben deelgenomen aan de enquête. Een tweede flitspeiling met verdiepende vragen dvond plaats in oktober 2021.

De in Heiloo actieve maatschappelijke organisaties vroegen we om aan te geven wat de belangrijkste ontwikkelingen zijn die zij de komende 20 jaar voor hun organisatie verwachten. Welke kansen en bedreigingen zien zij en wat is er nodig om het gewenste beeld van Heiloo in 2040 te realiseren. Ook voor de vertegenwoordigers van deze organisaties organiseerden we een avond waarop zij met elkaar in gesprek gingen. Naast de recente gesprekken met bewoners en organisaties nam de gemeente al in 2018 deel aan de pilot ´Gewaardeerd Landschap´ van de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed en Landschap Noord-Holland. Het doel van de pilot was om samen met agrariërs, inwoners van Heiloo en deskundigen inzicht te krijgen van de ontwikkelingen en opgaven in het buitengebied, het bepalen van waarden in het landelijk gebied en hoe de waarden geborgd kunnen worden in een omgevingsvisie en omgevingsplan. De resultaten van participatie vormden belangrijke input voor de voorontwerp omgevingsvisie. Op basis hiervan zijn concepten opgesteld van de bestaande waarden die in Heiloo belangrijk zijn en de speerpunten geformuleerd die we belangrijk vinden voor de toekomst. 1

Het omgevingsplan komt bij inwerkingtreding van de Omgevingswet in de plaats van het bestemmingsplan.

7 7

Daarnaast voerde de gemeente gesprekken met inhoudelijk deskundigen op verschillende beleidsterreinen. Ook maatschappelijk trends en ontwikkelingen en het beleid van rijk, provincie en regio zijn op hoofdlijnen geanalyseerd en zijn voor zover relevant opgenomen in deze voorontwerp-omgevingsvisie. 1.5

Wat staat waar in deze omgevingsvisie?

In hoofdstuk 2 kijken we vooruit naar het jaar 2040. Hoe zou onze gemeente er dan uitzien? Wat is onze stip op de horizon en met welke keuzes kunnen we die stip ook werkelijkheid laten worden? Hoofdstuk 3 gaat over de waarden van de gemeente als geheel en voor het dorp en het buitengebied. Dat zijn bestaande waarden die we belangrijk vinden. Zij vormen ons vertrekpunt. Hoofdstuk 4 gaat nader in op onze speerpunten. Dit zijn doelen die we in de toekomst willen bereiken. In hoofdstuk 5 zien we wat dat betekent voor de verschillende deelgebieden in de gemeente. Tot slot gaan we in het laatste hoofdstuk in op alle zaken die met uitvoering van de visie te maken hebben. We vertellen wat onze kernprincipes zijn; principes die altijd gelden. Die onze handelwijze laten zien. We geven aan hoe we initiatieven die niet in het omgevingsplan passen toetsen. We gaan in op de doorberekening van kosten bij initiatieven. In dit hoofdstuk staat ook tot hoe lang de omgevingsvisie geldt. We geven een doorkijkje naar het nog op te stellen omgevingsplan. En tot slot geven we aan dat in de verschillende hoofdstukken actiepunten zijn genoemd en verhelderen we de rol van de gemeente bij de uitvoeringskant van deze visie. In bijlage 1 komen de schema’s waarin alle actiepunten zijn terug te vinden.

Bijlage 2 gaat over de trends en ontwikkelingen die belangrijk zijn geweest bij het opstellen van deze visie. Bijlage 3 geeft een overzicht van de hoofdlijnen van beleid van Rijk, Provincie en regio. Tot slot wordt in Bijlage 4 ingegaan op het onderwerp milieu en milieuonderzoek.

8 8

Heiloo in 2040, hoe ziet onze gemeente er dan uit? In 2040 is deze prachtige uitgangspositie uitgebouwd. Naast de optimale verbinding over het spoor heeft Heiloo een directe aansluiting op de A9. De bestaande hoofdontsluitingswegen zijn daardoor veel rustiger geworden; wat een verbetering! Meer mensen hebben daarnaast de (elektrische) fiets omarmd en er zijn slimme en duurzame OV busjes gekomen. Mits vooraf aangemeld, kan je er op rekenen dat je vervoersvraag in de regio betaalbaar en comforta-bel wordt beantwoord. Veel toeristen en recreanten stappen uit in de sterk opgeknapt omgeving van het station. Een deel daarvan logeert in het uitnodigende en eigentijdse hotel dat rond 2025 in de omgeving van de Witte Kerk is gebouwd. Hier en in de prachtige B&B’s die Heiloo rijk is, overnachten mensen die niet in de drukte willen zitten, maar wel in de nabijheid van de kust. Of mensen die op bedevaart zijn en een bezoek willen afleggen aan Onze Lieve Vrouw ter Nood. Die kunnen overigens ook terecht op de Zandzoomcamping. Wat is dat mooi geworden! Kamperen in een groene kamer met uitzicht op het aangrenzende open gebied! Heiloo is een populaire woonplaats. In de jaren ‘20 en ‘30 dreigde de gemeente nog sterk te vergrijzen. Maar de verhouding tussen jong en oud is nu best in orde. De inzet op betaalbare woningen heeft daarbij enorm geholpen.

Maar ook het feit dat we een groene en sportieve gemeente zijn waar kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. Er zijn veel ontmoetingsplekken waar jong en oud gebruik van maken. Buurten nemen zelf initiatief en bouwen aan betrokkenheid en zorg voor elkaar. In de Zandzoom zijn veel woningen gebouwd. Alle woningen zijn ingebed in de groene randen van historische wegen en paden. Er is veel variatie met mooie gebouwen op cruciale plekken in het gebied. De Zandzoom is een plek waar mensen vanuit de wijdere omgeving zijn gaan wonen maar ook mensen vanuit Heiloo zelf. Dit zorgde ervoor dat in het bestaande Heiloo weer meer betaalbare woningen vrij kwamen. In Heiloo is daarnaast sterk ingezet op inbreiplekken en ombouw van woningen. Samen met de woningcorporaties zijn nieuwe woonconcepten bedacht. Grote en slecht geïsoleerde gezinswoningen werden omgebouwd tot duurzame bovenwoningen voor starters. En op de begane grond ontstonden comfortabele woningen voor 1 of 2 personen. Zo kwam er gelijk meer contact tussen ouderen en jongeren. Er zijn verschillende voorbeelden van kleinkinderen waarvan de eerste woning boven die van oma of opa ligt. Duurzaam bouwen is de norm geworden. Ieder gebouw voorziet in principe in zijn enige energiebehoefte. Knap hoor hoe dat tegenwoordig gaat. We benutten elk dak dat er is, we gebruiken de warmte van water, lucht en bodem uit onze omgeving.

En last but not least is het gelukt om ook de opslag van energie op buurtniveau te regelen; daar hebben we lang op moeten wachten. Maar wat mooi; onze elektrische deelauto’s lopen op zon van onze eigen daken! En in ons buitengebied? Dat is nog beter ontsloten dan in 2020. Een aantal ontbrekende verbindingen tussen wandel- en fietspaden is gerealiseerd. We zijn trots op onze agrarische ondernemers die de omslag hebben kunnen maken naar een kringloopbedrijf. Een enkel bedrijf heeft er voor gekozen om te stoppen. Maar dat is dan weer een ideale plek geworden voor een vorm van beschermd wonen. Met een mooie landschappelijke omlijsting en een knap gebouw dat geïnspireerd is door de voormalige schuur, is ook dit een ontwikkeling om blij mee te zijn. 9 9

2

2.1

Wat is onze stip op de horizon?

Heiloo een ultieme woongemeente in een prachtige omgeving

Gemeente Heiloo in de regio De betekenis van onze gemeente in het grotere geheel is samen te vatten in wonen, werken en ondernemen in een groen dorp en buitengebied. Perfect ontsloten door de aanwezigheid van het intercitystation. Vrijwel nergens is zowel de stad als de omgeving met in het bijzonder de kust zo bereikbaar en nabij. Tegelijk is het voorzieningenniveau op het gebied van onderwijs en sport en dagelijkse levensbehoeften prima op orde. Woningzoekenden weten Heiloo dan ook te vinden. Het gemoedelijke Heiloo is aantrekkelijk voor een groot aantal doelgroepen maar zeker ook voor gezinnen en werkforensen. Heiloo is daarnaast alom bekend als bedevaartsoord. Onze gemeente trekt mensen van ver om ons cultuurhistorische en religieuze erfgoed te bezoeken. Onze gemeente is een ultieme woongemeente in een prachtige omgeving; nu maar ook in 2040. Dat is onze ambitie. Kunnen we dan achterover leunen? Nee integendeel. Daarvoor moeten we aan de slag. Veel opgaven vragen om ruimte; opgaven met een grote maatschappelijke urgentie. Het behoud van de waarden die Heiloo op dit moment bezit is geen vanzelfsprekendheid. Behoud van onze waarden bereiken we alleen door een uitgebalanceerde koers. Een koers waarbij bestaande waarden worden gerespecteerd maar waarbij ook inhoud wordt gegeven aan opgaven zoals woningen voor jong en oud, gezondheid en duurzaamheid. 2.2

Behoud en versterking positie in de regio Wonen in een aantrekkelijke en vitaal gebied

Heiloo wil haar gunstige positie als woongemeente behouden en versterken. Met als basis de inbreng die bewoners, ondernemers en experts hebben gehad, en de analyse van trends en ontwikkelingen betekent dit dat we zowel voor ons dorp als voor ons buitengebied inzetten op aantrekkelijkheid én vitaliteit. Er is ruimte voor ontwikkeling en ondernemen met respect voor onze waarden en opgaven.

10 10

Balans in de samenstelling van de bevolking en woningen voor jong en oud We houden vast aan het onderscheid tussen dorp en buitengebied. Het dorp kan groeien binnen de context van de bestaande plannen voor Zandzoom. Voor het overige behouden we het contrast tussen dorp met parken, bos en buitenplaatsen en het open buitengebied. Woningen bouwen we in de Zandzoom en op inbrei- en transformatieplekken voor de vraag van onze inwoners en voor nieuwkomers van elders. Een goede balans in de samenstelling van onze bevolking en voldoende woningbouw in de sociale sector is daarbij uitgangspunt. Optimaal en meervoudige bereikbaarheid Onze gunstige bereikbaarheid over het spoor versterken we door ook de autobereikbaarheid te verbeteren. Het bestaande plan voor een directe aansluiting op de A9 houden we vast. Kansen zien we in de doorontwikkeling van Heiloo als fietsgemeente. De aanwezigheid van het station en de ligging nabij de kust is daarvoor een mooie basis. Heiloo is immers een ideaal opstappunt voor verkenning van de omgeving. Fietsen is daarnaast goed voor het milieu en voor de gezondheid. Ruimte voor de rustzoekende toerist In samenhang met Heiloo als fietsgemeente zien we mogelijkheden voor versterking van toerisme en recreatie. Dit bijvoorbeeld door onderscheidende horeca en overnachtingsmogelijkheden.

Toerisme en recreatie voor de rustzoeker die graag in de nabijheid zit van de kust is gunstig voor de economie en levendigheid in Heiloo. Ook ontlast deze ontwikkeling de buurgemeenten waarin overdruk wordt ervaren.

11 11

2.3

Doelen voor het dorp, het buitengebied en de gemeente als geheel

Om onze stip op de horizon en de versterking van onze positie in de regio waar te maken zijn doelen nodig. Deze doelen zijn: y

leefbaar dorp;

y

buitengebied in balans;

y

gezond, veilig en inclusief;

y

duurzaam en bereikbaar.

12 12

Leefbaar dorp Een leefbaar dorp is een dorp waar het goed wonen is. Een dorp met een eigen karakter waar de bewoners zich verbonden mee voelen en trots op kunnen zijn. Een dorp waar een goede balans bestaat tussen activiteiten, levendigheid en rust. En een dorp waar woningen beschikbaar zijn voor verschillende doelgroepen. Zo dat verschillende mensen met elkaar in contact kunnen komen. Of dat vrienden of familie bij elkaar in de buurt kunnen wonen. Een leefbaar dorp heeft voldoende voorzieningen. Voorzieningen die passen bij de inwoners en bij de behoefte in de betrokken tijdsperiode. We geven invulling aan het doel een leefbaar dorp aan de hand van drie speerpunten. Onze speerpunten zijn: 1. we ontwikkelen met respect voor onze waarden (zie hoofdstuk 3); 2. ons dorp is vitaal en aantrekkelijk met goede voorzieningen; 3. in ons dorp kunnen jong en oud een woning krijgen.

Een leefbaar dorp is een dorp met een levendig hart

Buitengebied in balans Een buitengebied in balans is een buitengebied waar je graag komt en waar ondernemers, bezoekers en beheerders een plek hebben. Een gebied dat verschillende functies heeft die naast elkaar of nog mooier in combinatie met elkaar bestaan. Het buitengebied is vooral groen, deels met hoge waarde voor de natuur. Bebouwing is ondergeschikt. Het verschil tussen het dorp en het buitengebied is mede daardoor groot. Het landschap is ‘leesbaar’. Inwoners en bezoekers krijgen een idee van de ontstaansgeschiedenis. Dit komt door de aanwezigheid van boerderijen, weidegrond, bollengrond, bos en buitenplaatsen. Door kenmerkende patronen in het landschap, bijvoorbeeld van wegen en water-lopen. En door cultuurhistorische informatie. Ondernemen in het buitengebied gaat vooral over de landbouw met daarbij ook functies voor bijvoorbeeld landschapsonderhoud, natuur, wonen, zorg en waterberging. Voorop staat dat het buitengebied aantrekkelijk is en dat een zekere rust behouden blijft. Maar ook dat

13 13

ondernemen in het buitengebied lonend kan zijn. Agrarische ondernemers hebben daarin keuzemogelijkheden nodig. Mogelijkheden die passen binnen het karakter van het buitengebied en wettelijke kaders. Een buitengebied in balans heeft daarnaast goede en afgepaste mogelijkheden voor wandelen, fietsen en andere vormen van dagrecreatie. Een toegankelijk buitengebied, maar zo dat de rust in het gebied niet wordt verstoord. Onze speerpunten zijn: 1. we ontwikkelen met respect voor onze waarden (zie hoofdstuk 3); 2. ons buitengebied is vitaal en aantrekkelijk; 3. in ons buitengebied zijn natuur, landbouw en recreatie in balans, ondernemen in het buitengebied is toekomstbestendig én lonend.

Bij een buitengebied in balans zijn veel functies van het buitengebied gecombineerd

Gezond, veilig en inclusief Gezond, veilig en inclusief heeft alles te maken met hoe mensen zich voelen: hoe gezond, hoe veilig en hoe verbonden met anderen. Gezondheid wordt steeds belangrijker. We kijken daarbij hoe we gezondheid kunnen stimuleren en ziek zijn kunnen voorkomen. Een gezonde omgeving is een omgeving die uitnodigt tot gezonde keuzes en bescherming biedt tegen dat wat ongezond of onveilig is. We hebben het dan over een omgeving die aanleiding geeft om te bewegen, te sporten of te spelen. En over een omgeving waarin plek is om elkaar te ontmoeten. Dat kan in de openbare ruimte maar bijvoorbeeld ook in daarop gerichte vormen van wonen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan wonen in een hofje, kangoeroewoningen of woningen die binnen of buitenontmoetingsplekken delen. Contact met anderen is erg belangrijk voor het welbevinden van mensen. Zeker in onze gemeente waarin vergrijzing speelt bestaan risico’s van vereenzaming. Door hier samen vooraf aandacht aan te besteden blijven we zo lang mogelijk gezond.

14 14

Een gezonde leefomgeving betekent bovendien dat de omgeving groen is met een goede kwaliteit van water, bodem en lucht. Het betekent een omgeving waarin we vervuilende stoffen vermijden. En waar wonen en druk verkeer of bedrijvigheid van elkaar worden gescheiden. Tot slot hoort bij dit doel dat we elkaar gelijk behandelen en elkaar gelijke kansen geven. Dit geldt voor de gemeente, organisaties, bedrijven en iedereen die deel uit maakt van onze samenleving. We sluiten geen mensen uit. Voor onze fysieke omgeving betekent dit bijvoorbeeld dat gebouwen goed toegankelijk moeten zijn voor iedereen. Maar ook dat er voor iedereen wel ergens in de gemeente mogelijkheden zijn om te recreëren. Voor het gesprek met mensen over hun omgeving betekent het dat we iedereen de kans geven om mee te praten. En dat we begrijpelijke uitleg geven. Onze speerpunten zijn: 1. onze omgeving is gezond en veilig; 2. de inrichting van onze ruimte nodigt uit tot gezond gedrag; 3. we zijn een samenleving waarin iedereen mee kan doen en zich betrokken voelt.

Een gezonde gemeente vraagt om plekken waar je kan sporten, bewegen en ontmoeten

Duurzaam en bereikbaar Duurzaam en bereikbaar zijn thema’s die gelden voor de hele gemeente. Duurzaamheid omvat klimaat en energie, biodiversiteit, circulariteit, duurzame mobiliteit en klimaatadaptatie. Zaken die horen bij de zorg voor onze omgeving voor komende generaties. Door energie te besparen en onze elektriciteit en warmte zoveel mogelijk duurzaam op te wekken kunnen we de opwarming van de aarde beperken. Dit kan voor een deel door onze gebouwen stapsgewijs te isoleren en te voorzien van zonnepanelen om zo op termijn volledig fossielvrij in onze energie te kunnen voorzien.

15 15

Tegelijkertijd nemen we maatregelen voor de veranderingen in het klimaat waarvan we weten dat deze op gaan treden. Dit doen we door ons te wapenen tegen zware regenval, overstroming, hitte en droogte. Door het realiseren van voldoende waterberging, door water zoveel mogelijk op de plek te laten infiltreren waar het valt. Door bomen te planten voor schaduw en door water te bergen als voorraad voor tijden van droogte. Hard nodig is ook het verbeteren van de biodiversiteit. Wereldwijd maar zeker ook in Nederland is het aantal planten en dieren sterk afgenomen. Dat is bedreigend voor de natuur maar ook voor onze landbouwgewassen en uiteindelijk voor het leven op aarde. In onze leefomgeving geven we daarom ruimte voor meer verschillende soorten planten en dieren. Dit doet de gemeente in de openbare ruimte, maar we nodigen ook inwoners en ondernemers uit om daaraan bij te dragen. In tuinen en erven van particulieren en als onderdeel van de landbouw. Het planten van bomen en struiken, vooral de soorten die thuishoren in ons gebied, helpt voor de biodiversiteit. Maar ook het extensief beheren van landbouwgrond of bermen. En het inrichten van natuurlijke oevers. Circulariteit gaat over de schaarste van grondstoffen. In een circulaire samenleving gaan we zo zuinig mogelijk om met grondstoffen. En zorgen we zoveel mogelijk voor hergebruik van reststoffen.

Circulariteit vraagt vaak om samenwerking. Bijvoorbeeld tussen bedrijven die elkaars restproducten kunnen gebruiken. Deze samenwerking zoeken we zoveel mogelijk in de directe omgeving om onnodig transport te voorkomen. Voorbeelden van circulariteit zijn hergebruik van overgebleven voedsel vanuit horeca of detailhandel, kringlooplandbouw en circulair gebruik van bouwmaterialen. Voor alle functies in onze gemeente is vervolgens van belang dat ze bereikbaar zijn. Bereikbaarheid om van wonen naar werk of onderwijs te komen, bereikbaarheid om voorzieningen te bezoeken, bereikbaarheid om te kunnen recreeren. Of om familie of vrienden te bezoeken. Tegelijkertijd moet ook onze mobiliteit duurzamer worden. Goed bereikbaar betekent veilig, duurzaam, betaalbaar, voor alle doelgroepen en zonder al te veel wachttijden.

16 16

Duurzaam en bereikbaar vullen we in aan de hand van de volgende speerpunten: 1. onze gemeente is duurzaam. De landelijke en provinciale doelen op het gebied van vermindering van CO2, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit zijn vertaald naar onze gemeente; 2. wonen, werken en voorzieningen zijn goed en duurzaam bereikbaar.

Een duurzame gemeente maken we samen

Hoe we in onze gemeente verder inhoud geven aan alle speerpunten is nader uitgewerkt in hoofdstuk 4.

17 17

3

3.1

Wat zijn onze waarden?

De waardenkaart

De waardenkaart gaat over de bestaande waarden van onze gemeente. De met een kleur aangegeven deelgebieden en de kernen hebben elk een eigen karakter (zie de kaarten op bladzijden 23, 26, 27 en 29). Bewoners hebben aangegeven welke bestaande waarden zij belangrijk vinden in onze gemeente. Dat hebben we gebruikt om de waardenkaart samen te stellen. Voor de waarden van het buitengebied is gebruik gemaakt van de uitkomsten van het interactieve proces dat leidde tot een landschapsbiografie2. In dit proces participeerden inwoners, agrarische ondernemers en organisaties (de Historische Vereniging Heiloo, de Vogelwerkgroep Alkmaar en de Stichting OerIJ). Daarnaast gebruikten we voor de waarden van het buitengebied en voor de kern Heiloo de uitkomsten van de enquêtes en interactieve avonden. Deze werden gehouden met bewoners in het algemeen en in het bijzonder ook met jongeren. De waarden op de waardenkaart zijn herkenbaar voor bewoners en bezoekers van de gemeente. Doorleefde waarden zou je kunnen zeggen. Bij plannen van de gemeente zelf en van initiatiefnemers spelen we in op deze waarden. Onze omgeving is altijd veranderlijk geweest en ook in de toekomst komen er veel veranderingen op ons af. Inspelen op de waarden betekent dan ook niet dat we ontwikkelingen Onze omgeving is altijd veranderlijk geweest en ook in de toekomst komen er veel veranderingen op ons af.

Inspelen op de waarden betekent dan ook niet dat we ontwikkelingen op voorhand willen uitsluiten. Inspelen op de waarden gaat meer over HOE iets kan, dan OF iets kan. 3.2

Waarden van onze gemeente als geheel

Vragen we naar de waarden van onze gemeente als geheel? Dan spreken inwoners over een gemeente waar het goed wonen, werken en recreëren is. Een aantrekkelijke woongemeente, met een prettige schaal, goede voorzieningen en een prachtige groene omgeving. y

dorps, gezellig en met een samenleving waarin mensen zich verbonden voelen;

y

ruim van opzet;

y

veel groen;

y

breed aanbod aan voorzieningen (o.m. winkels, zakelijke dienstverlening, sportvoorzieningen, onderwijs, cultuur en horeca);

y

op fietsafstand van Alkmaar, het strand, de duinen en het open agrarische gebied;

y

aanwezigheid van een intercitystation, goede verbindingen met Alkmaar en de Randstad;

2

Zoals vastgelegd in het rapport Gewaardeerd Landschap, januari 2019, zakelijke dienstverlening Landschap

Noord-Holland

18 18

Dorps en gezellig

Met intercitystation

19 19

y

zichtbare historie in ontstaan van het landschap, de kern, het religieus verleden en buitenplaatsen

y

veiligheid en relatieve rust.

Binnen onze gemeente bestaan verschillende deelgebieden met een eigen karakter: y

het buitengebied met een gedeelte dat vooral besloten en een gedeelte dat vooral open is;

y

de kern Heiloo met drie centra, oorspronkelijke wegen/linten, woonwijken en Zandzoom.

Voor een goed begrip van de kwaliteiten van nu is in het kader (zie bladzijde 22) een fragment opgenomen met een samenvatting van de landschapsbiografie waarin de geschiedenis van de gemeente wordt toegelicht. De waarden van de onderscheiden gebieden zijn hierna verbeeld en verwoord. Bij alle soorten ontwikkeling van herinrichting van de openbare ruimte tot het bouwen van woningen of voorzieningen gebruiken we de bestaande waarden als inspiratiebron.

Witte Kerk gelegen in de oorspronkelijke dorpskern van Heiloo

20 20

Het ontstaan van het natuurlijke landschap Zo’n 7.000 jaar geleden nam het tempo van zeespiegelstijging af en vormden zich langs de toenmalige kust reeksen van strandwallen. Dit waren zandbanken die alleen bij uitzonderlijk hoog water onder liepen en als kustbarrière fungeerden. Deze hogere delen waren aantrekkelijke plekken voor de mens om zich te vestigen. De strandwallen waren structurerend voor het landschap. In de omgeving van het huidige Heiloo zijn drie reeksen strandwallen gevormd. Het dorp Heiloo ligt op de middelste strandwal, die loopt van Alkmaar naar Limmen. De gebieden tussen de strandwallen worden strandvlakten genoemd. Deze liggen lager en stonden lang onder invloed van de zee. Deze delen zijn eind 16de eeuw drooggelegd, zoals de polder Maalwater (1591) en de Egmondermeer in Alkmaar (1565). De zee was nooit ver weg. Het zeegat van Bergen in het noorden, dat rond 1600 voor Chr. dichtslibde liet in de ondergrond sporen na. Het Oer-IJ in het zuiden is van grotere betekenis geweest en verklaart voor een belangrijk deel de openheid van het landschap ten het zuidoosten van het dorp. De huidige Heilooër Die was een zijtak van het Oer-IJ. Delen ervan zijn nog aanwezig in het landschap. Oostelijk van de strandvlakten ontwikkelde zich een veengebied, waar doorheen verschillende veen-stroompjes liepen.

Ten zuiden van de Kanaalweg en oostelijk van de A9 zijn nog enkele gave delen van de Die en het bijhorende veenweidegebied aanwezig: waterrijk en zonder wegen. Vorming van het huidige landschap: de Middeleeuwen tot en met de 18de eeuw Rond 720 stichtte naar verluidt Willibrord de eerste kerk in Heiloo. Dit was één van de vijf moederker-ken in Holland. Deze voorloper van de huidige Witte Kerk en de nabijgelegen Willibrordusput gaven de aanzet tot de ontwikkeling van het dorp als bedevaartsoord. Ook Onze Lieve Vrouw ter Nood kan hiertoe worden gerekend. De naam Heiloo verwijst naar de religieuze betekenis van het dorp. Heiloo zelf was een kleine agrarische nederzetting. De strandwal was de plek waarop gewoond werd en waarop de akkers (geesten) lagen. Tussen de erven en op de geesten lagen houtwallen en hagen. De strandvlakten waren natter en daar lagen de wei- en hooilanden. Hier ontstond een kenmerkende onregelmatige blokverkaveling, die terug te voeren is op het natte karakter van het gebied: de sloten gaan terug op natuurlijke kreekjes. Er doorheen liepen geen doorgaande wegen, hooguit een insteek-weg of kavelpad. Vervoer over water was praktischer. Er zijn voor het transport verschillende vaarten gegraven naar onder meer de Die, die werden voorzien van kleine haventjes of ‘stetten’. Op de strandwallen liepen noord-zuidlopende Herenwegen.

De Herenwegen zijn tot op de dag van vandaag belangrijke noord-zuidaders. Ze moesten beschermd worden. Dit kwam tot uiting in de stich-ting van Slot ter Coulster en Cranenbroeck. Ook de religieuze betekenis van Heiloo kan niet los worden gezien van de strategische ligging en loop van de Heerenweg. Genoemde kastelen en sloten zijn allemaal gesloopt, maar in het landschap zijn nog sporen zichtbaar. Ter Coulster is tegenwoordig een landgoed. Van recentere datum (18de eeuw) is Nijenburg, waar omheen het Heilooër Bos is gelegen. De Kennemerstraatweg scheidt tegenwoordig het landhuis van het bos.

21 21

In de 18e en 19e eeuw zijn diverse stolpboerderijen gebouwd. Deze boerderijen boden plaats voor de boerenfamilie, het vee, het hooi en de werktuigen. Ze werden op de overgangen tussen strandwallen en strandvlakten gebouwd. De 19de en 20ste eeuw In de tweede helft van de 19de eeuw kwam de landschappelijke ontwikkeling in een stroomversnelling. De technologische kennis op allerlei terreinen nam toe. Dit leidde tot de komst van het spoor en verbeteringen in de landbouw. Voor Heiloo had dit grote gevolgen. De komst van het spoor in 1867 gaf de aanzet tot de vestiging van nieuwe, veelal bemiddelde, bewoners, die de landschappelijke setting van Heiloo waardeerden. Zij lieten voorname huizen bouwen en gingen als forens naar het werk in de stad. Ook renteniers trokken naar Heiloo. De bevolking groeide gestaag van ruim 500 in 1830 naar zo’n 2800 inwoners rond 1900. Heiloo ontwikkelde zich tot een forensenplaats voor gegoede stedelingen. De eerste villawijken verschenen op de strandwal, die langzaamaan dichter werd bebouwd langs de oude noord-zuid lijnen. De linten groeiden naar elkaar toe, waardoor het dorp van lintvormig veranderde in een kom. Het contrast tussen dorp en buitengebied –de strandvlakten- werd groter. De landbouw kon zich ontwikkelen door verbeteringen in bemaling. Aanvankelijk werd een nieuwe molen gebouwd.

Later werd deze vervangen door stoom- en dieselgemalen die het land constanter en dieper ontwaterden. Verspreid door de gemeente liggen enkele gemalen. Op de strandwal werden door tuinders ook stolpen gebouwd. Deze zijn kleiner dan in de droogmakerijen en polders. Daarnaast bouwden zij zogenaamde tuinderswoningen, veelal voorzien van mansardekappen. Zowel de stolpen als de tuinderswoningen werden vanaf de weg gescheiden door (meidoorn)hagen. Naoorlogse ontwikkelingen De ingezette ontwikkeling tot forensendorp versterkte zich vanaf circa 1960. Onder invloed van de toegenomen welvaart konden steeds meer mensen het zich veroorloven de stad uit te trekken. De groei van het autoverkeer speelt hierbij een grote rol. De nabij gelegen snelweg A9 ontsluit sindsdien de gemeente en een wijksgewijze uitbreiding vond plaats, waarmee de bebouwing de strandwal ‘afkruipt’. In het oosten ging dit ten koste van het aanwezige Die-gebied, dat aan herkenbaarheid inboette. Heiloo kreeg zijn huidige vorm. In het oosten ontstonden in de jaren ’60 de eerste grootschalige uitbreidingen en in de jaren ’70 verschenen in het westen de typerende bloemkoolwijken. Verspreid over het dorp werden meer vrijstaande woningen gebouwd. De bevolking groeide door tot ruim 22.500 inwoners. De nieuwbouwwijk Zuiderloo is vanaf 2015 in ontwikkeling.

Op de rand tussen dorp en buitengebied zijn op veel plekken bosstroken aangelegd. Het buitengebied maakte, met uitzondering van de polder Maalwater, deel uit van het landinrichtings-project Limmen-Heiloo, welke vanaf 1986 startte. De landbouw in Heiloo kent op dit moment minder dan 10 actieve agrariërs, die overwegend melkveehouder zijn. In 2005 is in het zuidwesten van de gemeente een golfbaan aangelegd.

22 22

3.3

Deelgebieden in het buitengebied

Het karakter van Heiloo wordt voor een belangrijk deel bepaald door de omgeving waarin de kern is gelegen. Het buitengebied bestaat voor een deel uit beboste gronden op de strandwal en voor een nog groter deel uit polders en weiden op de strandvlakte. Voor de beschrijving van de waarden delen we het buitengebied op in de besloten bossen en buitenplaatsen en de open polders en weilanden.

Indeling buitengebied in bossen/buitenplaatsen en polders/weilanden

23 23

Bossen en buitenplaatsen Heiloo wordt omringd door oude en nieuwe bossen die vooral aan de noordoost, noord- en westzijde als een gordel om de kern liggen. Oudere bossen en buitenplaatsen ontstonden in de 18e en 19e eeuw, de jongere beplantingen aan de noordoost en noordwest tot westkant zijn pas einde vorige eeuw ontstaan. Deze werden aangelegd als landschap-pelijke inpassing en uitloopgebied voor de woonwijken. De waarden van deelgebied bossen en buitenplaatsen zijn: y

contrast tussen de dicht beplante randen, bossen en buitenplaatsen en de omringende openheid;

y

afwisselend en recreatief aantrekkelijk groen op korte afstand van de woongebieden, ruimte om te wandelen, fietsen, mountainbiken, honden uit te laten of te spelen;

y

natuur;

y

cultuurhistorie vooral in de vorm van landgoederen. In het bijzonder landgoed Nijenburg met het huis, parktuinen en het parkbos met karakteristieke laan/zichtlijn en het landgoed Ter Coulster met de oprijlaan, het parkbos, de boerderij en de theekoepel;

y

relatieve rust.

Heilooërbos

24 24

Polders en weilanden In contrast met de beplante randen van de Heiloo staat het open gebied met weiden en polders dat vooral aan de west- en oostkant van de kern aanwezig is. Dit is een gebied waarin de oorspronkelijke ontginning nog afleesbaar is. De onregelmatige blokverkaveling op de strandvlakte waar voorheen kleine kreekjes aanwezig waren. Dit is een gebied waarin zichtlijnen belangrijk zijn, het patroon van wegen en waterlopen en een gebied dat belangrijk is voor weidevogels. De waarden van deelgebied polders en weiden zijn: y

contrast tussen dit open gebied en de kern Heiloo met daarbij horende opgaande beplanting;

y

kenmerkende patronen van wegen en waterlopen, met onder meer de in noordwestrichting gelegen oude Heerenweg en Westerweg, en de waterlopen Heilooër Die en Limmer Die;

y

mogelijkheden om te fietsen, wandelen en kanoën;

y

betekenis voor de landbouw en uitstraling als landbouwgebied; ‘koeien in de wei’ en plaatselijk ook bollenteelt;

y

natuurwaarden onder meer als weidevogelgebied;

y

relatieve rust.

Polders en weilanden omgeving Maalwater

25 25

26 26

3.4

Deelgebieden in de kern

We benoemen de waarden van de kern Heiloo aan de hand van vier belangrijke gebiedstypen; de oude wegen en bebouwingslinten, de centra, de woonwijken en het toekomstige woongebied van Zandzoom. Binnen de kern komen bovendien enkele bijzonder complexen voor, die zijn opgenomen bij de deelgebieden wegen en bebouwingslinten en centra.

27 27

Wegen en bebouwingslinten Van oudsher lopen de belangrijkste wegen van Heiloo op de strandwal van noord naar zuid. Dwars daarop liggen de oostwestverbindingen. De beide wegstructuren vormen een belangrijk raamwerk. Langs deze routes hebben zich bebouwinglinten gevormd. De bebouwingslinten met daarmee samenhangende voortuinen en laanbeplanting zijn beeldbepalend voor Heiloo. Hier staat de oudere bebouwing, soms in afwisseling met nieuwere bebouwing. Het beeld is gevarieerd, authentiek en heeft een plezierige schaal. De Witte Kerk en omgeving is ook een plek in Heiloo met een bijzonder historische betekenis. De Witte Kerk, de begraafplaats en de Willibrordusput liggen op een kerkheuvel die tot de oudste middeleeuwse plaatsen in Kennemerland behoort. Aan de Runxputteweg/Hoogeweg ligt het bijzondere complex Onze Lieve Vrouw ter Nood met het naastgelegen Julianaklooster. Deze plek is al vanaf de Middeleeuwen een belangrijke bedevaartsplaats. Het complex is rijk beplant en ligt als ware het een buitenplaats tussen de beide noord-zuid lopende wegen. De bebouwing en inrichting zijn karakteristiek en betekenisvol ook voor mensen van ver buiten de regio. Aan de Kennemerstraatweg ontstond op de plek van Huys Ypestein het complex van de Willibrordusstichting voor verpleging van psychiatrische patiënten. Het is een fors gebied met meerdere karakteristieke gebouwen in een parkachtige opzet.

Ook hier maakt de bebouwing in samenhang met de parkachtige aanleg en de meervoudige functie van het complex dit tot een gebied van bijzondere waarde. De waarden van deelgebied wegen en bebouwingslinten zijn: y

ligging en verloop van de oude slingerende noord-zuid wegen en rechtlijnige oost-west wegen;

y

de daarmee samenhangende bebouwingsstructuur;

y

kenmerkende veelal losstaande bebouwing gevarieerd en met een authentieke uitstraling en plezierige schaal;

y

het groen van voortuinen en laanbeplanting;

y

bijzondere betekenis van de omgeving van de kerkheuvel met Witte Kerk, kerktuin en Willibrordusput waarvan de geschiedenis terugvoert tot de Middeleeuwen;

y

de cultuurhistorische en religieuze betekenis van het complex Onze Lieve Vrouw ter Nood (Rijksmonument met kapel, kerk en genezing brengende Runxput) en het Julianaklooster (gemeentelijke monument). Beide met vroeg 20e-eeuwse bebouwing en bijbehorende landschappelijke omgeving.

y

de cultuurhistorische betekenis van het complex van de Willibrordusstichting. Eveneens met vroeg 20e-eeuwse bebouwing (onder meer met opvallende Cultuurkoepel) en parkaanleg.

28 28

Lintbebouwing Heereweg

29 29

Centra In Heiloo zijn drie plekken die als centra van Heiloo kunnen worden aangewezen. Het zijn gebieden waar verschillende functies samenkomen en die nadrukkelijk een betekenis en uitstraling hebben als ontmoetingsplekken en plek om te bezoeken. Het gaat om het station met het stationsgebied, verschillende winkel- en horecafuncties en de Willibrorduskerk. En om het winkelgebied ’t Loo met winkels, horeca, maatschappelijke en culturele functies, de Witte Kerk en bijbehorende kerktuin. Als derde gebied met centrumfuncties noemen we het Hoekstuk in het westelijke deel van het dorp waar zowel winkels als horeca aanwezig zijn. De waarden van deelgebied centra zijn: y

ontmoetingsplek zakelijk en recreatief;

y

plek om te winkelen, horeca te bezoeken en cultuur (dit laatste vooral in het stationsgebied en de omgeving van de Witte Kerk in de vorm van de bibliotheek en het theater);

y

menging van wonen, zorgwonen, werken, bezoeken en reizen (dit laatste vooral in het stationsgebied);

y

cultuurhistorische waarde vanwege de deels authentieke bebouwing (omgeving Witte Kerk) en aanwezigheid van karakteristieke kerken (stationsgebied en omgeving Witte Kerk);

y

gezellige drukte.

Stationsomgeving Heiloo

30 30

Woonwijken Heiloo is een uitgesproken woondorp. Van een kleinschalig tuindersdorp groeide Heiloo vooral na de tweede wereldoorlog uit tot een kern met circa 24.000 inwoners. De woonwijken van Heiloo zijn behoorlijk groen. Dit geldt ook voor de oudere wijken. Een groot aandeel van de woningen is laagbouw, grondgebonden en voorzien van een kap. Samen met het groene karakter levert dit een relatief dorps beeld dat vaak door bewoners is genoemd als kwaliteit. Gestapelde bouw is beperkt tot middelhoogbouw (drie tot vier bouwlagen) en bevindt zich overwegend in de omgeving van de centra en aan de noordwestrand van de kern. In alle woonwijken is sprake van plantsoenen en waterpartijen. In een vrij groot aantal oudere wijken is geen stoep toegepast en zijn grasbermen aanwezig die direct overgaan in de straat. In latere wijken is het vaak sprake van hagen of vakken met heesters. In diverse wijken is daarnaast laanbeplanting die het groene karakter nog verder versterkt. De waarden van de woonwijken zijn: •

groene relatief ruim op gezette wijken;

•

variatie in woningtypen, overwegend plezierige schaal van bebouwing;

•

ruimte om te bewegen, spelen en sporten, wandelen en fietsen;

•

goede sport- en onderwijsvoorzieningen.

Ruim opgezette groene woonwijken

31 31

Zandzoom Een bijzonder gebied is het toekomstige woongebied Zandzoom. Een groot deel van dit gebied ligt op de strandwal en is het voormalige tuindersgebied. De structuur van wegen en paden is hier identiek aan die in de bebouwde kom. Typerend zijn de wegen en paden zonder trottoirs, de blokvormige verkaveling en het verspreide bebouwingspatroon. Het gebied is opgedeeld in “kamers” met een gevarieerd gebruik, woningbouw in de linten en daartussen agrarische gebruik, bollen en bedrijvigheid. Wegen en paden worden begeleid door hagen en soms ook door greppels. Aan de west- en oostkant gaat het gebied over naar de randen van de strandwal en –vlakte. Hier zie je langs de Oosterzijweg en de Westerweg een meer open bebouwingsbeeld en overgangen naar het gebruik van de gronden als weiland. De te koesteren waarden van het Zandzoomgebied zijn: y

het patroon en de ligging van wegen en paden, op de strandwal geflankeerd door bebouwing, hagen en soms ook greppels;

y

de afwisseling in het bebouwingsbeeld langs de linten;

y

het groene karakter dat op veel manieren tot uiting komt; maar in ieder geval in de vorm van lage en hoge hagen als kavel- en erfgrens;

y

het onderscheid tussen de strandwal die is opgebouwd uit kamers en de strandvlakte waar lange doorzichten belangrijk zijn.

Tuindersgebied Zandzoom

32 32

4

Wat zijn onze speerpunten?

Aan de hand van ‘leefbaar dorp’, ’buitengebied in balans’, ‘gezond, veilig en inclusief’ en ‘duurzaam en bereikbaar’, zijn in paragraaf 2.3 speerpunten benoemd. Deze speerpunten gaan over doelen die we in de toekomst willen bereiken. Door te sturen op doelen zijn we flexibel. Het gaat niet om de oplossing maar om het bereiken van een doel. Speerpunten zijn langetermijndoelen. Om die doelen te bereiken maken we een start maar de hele periode tot 2040 kunnen we niet overzien. We stellen daarom de vraag wat we de komende jaren (dus op de korte termijn) gaan doen om deze speerpunten inhoud te geven. Bij de tweejaarlijkse aanpassing van de omgevingsvisie is het juist dit onderdeel van de visie dat geactualiseerd wordt (zie ook paragraaf 6.4). De speerpunten kwamen tot stand met inbreng van inwoners, ondernemers en organisaties. Basis voor de speerpunten waren de antwoorden op de brede enquêtes die gehouden zijn en de verdiepende gesprekken met circa 35 mensen die hadden aangegeven graag mee te bouwen aan de omgevingsvisie.

33 33

4.1

Leefbaar dorp

Onze speerpunten zijn: 1. we ontwikkelen met respect voor onze waarden; de cultuurhistorie en de identiteit van ons dorp; 2. ons dorp is vitaal en aantrekkelijk met goede voorzieningen; 3. in ons dorp kunnen jong en oud een woning krijgen. Ad 1. Ontwikkelen met respect voor onze waarden doen we door bij plannen van de gemeente als eerste stap een analyse naar de bestaande waarden te doen. We gebruiken daarbij de waardenkaart uit hoofdstuk 3. Daarnaast gebruiken we deze kaart bij de afweging van verzoeken vanuit de samenleving die niet in het omgevingsplan passen. In het hoofdstuk Uitvoering wordt hier nader op ingegaan. Respect voor de waarden betekent ook dat in voorkomende gevallen een grote waarde beter beleefbaar en zichtbaar wordt gemaakt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de zichtbaarheid van belangrijke karakteristieke gebouwen of landschapselementen. Dit is nader uitgewerkt bij het gebiedsgerichte beleid (zie hoofdstuk 5). De waarden die in hoofdstuk 3 zijn genoemd zijn in de meeste gevallen ook op enige manier geborgd in de regels van de geldende bestemmingsplannen. Na inwerkingtreding van de Omgevingswet horen deze regels bij het tijdelijke omgevingsplan. Ook in het gemeentegebied dekkende omgevingsplan dat de gemeente in de periode tot 2029 op gaat stellen, zullen deze waarden worden beschermd.

Ontwikkelen met respect voor onze waarden

34 34

Ad 2. Een vitaal en aantrekkelijk dorp met goede voorzieningen dat is belangrijk. Vitaal betekent levendig en krachtig. Dit houdt onder meer in dat we goed zorgen voor de fysieke leefomgeving en dat er een goed voorzieningenniveau is. Maatschappelijke voorzieningen3 en horeca worden daarin het belangrijkste gevonden. Om het voorzieningenniveau op peil te houden en waar mogelijk te verbeteren zijn nieuwe winkel- of horecavoorzieningen welkom in de centra. We houden vast aan concentratie van deze functies om de levendigheid en aantrekkingskracht van centra te behouden. Bijzondere aandacht gaat hierbij uit naar de omgeving van het station. Dit is immers de ‘voordeur’ van onze gemeente. Hier willen we extra inzetten op de kwaliteit van de omgeving en versterking van de centrumfuncties. Daarnaast besteden we ook extra aandacht aan de oorspronkelijke dorpskern rond de Witte Kerk. Onderzoek onder inwoners van Heiloo en onder ondernemers in het gebied leverde verschillende wensen op. Op basis daarvan werken we aan variatie in winkels en horeca, ruimte voor terrassen, (thema)markten, evenementen en woningen. De omgeving is een aantrekkelijk gebied om te wonen. En het gebied wordt door extra woningen levendiger met name na sluitingstijd van de winkels. In hoofdstuk 5 is dit nader uitgewerkt. Bij maatschappelijke voorzieningen zien we graag dat deze meervoudig worden gebruikt.

Dit is goed voor de bemensing, het stimuleert ontmoeting en het is goed voor de exploitatie. Een voorbeeld hiervan is een Integraal Kind Centrum (IKC) waarin basisonderwijs, peuterspeelzaal en kinderopvang zijn gecombineerd. Maar bijvoorbeeld ook de combinatie van een bibliotheek met vergaderruimte en flexwerkplekken. De gemeente maakt dergelijke combinaties mogelijk en stuurt hierop daar waar het vastgoed in gemeentelijke handen is.

Goede voorzieningen zijn een basis voor de aantrekkelijkheid en vitaliteit van Heiloo 3

Zorg, onderwijs, cultuur, sport en buurtvoorzieningen

35 35

Soms kan het wenselijk zijn om voorzieningen samen te voegen. Bijvoorbeeld bij zorgvoorzieningen of sport. Daar waar we bundelen kan hogere kwaliteit worden geboden en een efficiëntie voordeel ontstaan. Samen met organisaties en verenigingen kijkt de gemeente waar samenvoegingen wenselijk zijn. De door samenvoeging vrijkomende locaties kunnen daarbij veelal gebruikt worden voor woningbouw. Een aantrekkelijk dorp hebben en houden betekent dat we de grote groenvoorzieningen in Heiloo in stand houden. En dat we zorgen voor een aantrekkelijke openbare ruimte. Als er onderhoudswerk is aan onze openbare ruimte of als we de openbare ruimte opnieuw inrichten kijken we goed naar alle maatschappelijke opgaven die aandacht nodig hebben. Dit zijn onder meer veiligheid, toegankelijkheid, ruimte voor bewegen, sporten en ontmoeten. We richten plekken waar mogelijk zo in dat er meerdere doelgroepen gebruik van kunnen maken. Ook klimaatadaptatie, energie-transitie4 en biodiversiteit vragen bij de inrichting van de openbare ruimte om aandacht. De inrichting boven de grond is even belangrijk als de inrichting van de ondergrond. Via de ondergrond vindt waterafvoer plaats. Daarbij is de ondergrond de plek waar buizen en leidingen worden gelegd. De nutsvoorzieningen bundelen we zoveel mogelijk.

Mede om voldoende ruimte te houden voor de wortels van bomen die voor een belangrijk deel het groene karakter van Heiloo bepalen. Ad 3. Het zorgen voor voldoende woningen voor jong en oud bereiken we op verschillende manieren. Er is behoefte aan meer woningen maar zeker op termijn ook aan andere woningen. Voor nieuwe woningen is al geruime tijd het gebied van Zandzoom in beeld. Daarnaast kunnen inbreilocaties worden benut. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een plek waar een bestaande functie komt te vervallen. Voor het gebied Oosterzij voorziet de gemeente een geleidelijke omvorming van opslag en bedrijfsfuncties naar het wonen en combinaties van wonen en werken. Als we kijken naar het soort woningen dan beschikt Heiloo over een relatief groot aandeel gezinswoningen en een klein aandeel woningen voor één of twee persoonshuishoudens. Ook het aanbod aan betaalbare koopwoningen is relatief klein. Hiernaast is er omdat de bevolking vergrijst, een toenemende behoefte aan levensloopbestendige woningen en woonappartementen voor één of twee persoonshuishoudens. De woningmarkt is buitengewoon krap en de doorstroming is beperkt. Dit maakt het ook voor jongeren en starters lastig om een betaalbare koop- of huurwoning te vinden.

4

Toekomstige oplossingen voor warmteopwekking, verzwaring kabels voor elektriciteit, bodemenergiesystemen

en plek voor elektrische laadpunten.

36 36

Woningen voor jong en oud zijn nodig om aan de vraag te kunnen voldoen

We zetten daarom in op het bouwen van een mix van goedkope, middeldure en dure woningen in Zandzoom. Dit moet vooral voor doorstroming zorgen zodat in de bestaande kom van Heiloo goedkope en middeldure woningen vrijkomen. Op invulplekken leggen we het accent meer op het bouwen van levensloopbestendige woningen en woon-appartementen in menging met andere vormen van wonen. We willen vooral afwisselend bouwen en zorgen dat gemengde woonbuurten ontstaan. Om die reden zijn ook vernieuwende concepten van harte welkom. Dit kan bijvoorbeeld in de sfeer van wonen gericht op zorg voor elkaar, meergeneratiewonen of zelfvoorzienend wonen. In overleg met de ketenpartners zetten we naast gerichte nieuwbouw ook in op gerichte verbouw van woningen. Bijvoorbeeld om woningen levensloopbestendig en energiezuinig te maken. Ook het splitsen van woningen in combinatie met verduurzamen zien we als een goede oplossing voor het vergroten van het aanbod aan één- en twee persoonshuishoudens en aan goedkopere woningen. We besteden extra aandacht aan de huisvesting voor kwetsbare groepen. We kijken daartoe naar geschikte plekken voor onder meer beschermd wonen.

37 37

4.2

Buitengebied in balans

Onze speerpunten zijn: 1. we ontwikkelen met respect voor onze waarden; de cultuurhistorie, het landschap en onze natuur; 2. ons buitengebied is vitaal en aantrekkelijk; 3. in ons buitengebied zijn natuur, landbouw en recreatie in balans, ondernemen in het buitengebied is toekomstbestendig én lonend. Ad 1. Ontwikkelen met respect voor onze waarden doen we ook in het buitengebied door gebruik te maken van de waardenkaart. Daarnaast gebruiken we de waardenkaart bij de afweging van verzoeken vanuit de samenleving die niet in het omgevingsplan passen. De waarden benoemd in hoofdstuk 3 in de zin van natuur, opgaande beplanting en openheid zijn geborgd in de regels van het geldende bestemmingsplan buitengebied. Dit geldt ook voor de karakteristieke patronen van waterlopen, wegen en paden. In de toekomstige regeling in het omgevingsplan houden we dit vast.

Ontwikkelen met respect voor onze waarden (opgraving Zuiderloo)

38 38

Ad 2. Een vitaal en aantrekkelijk buitengebied behouden we door zorgvuldig om te gaan met ons landschap, het gebruik en de toegankelijkheid daarvan. En daarnaast om flexibel in te spelen op ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de klimaatverandering. Voor Heiloo betekent dit dat de bestaande wegen, paden en waterlopen het gebied in grote lijnen voldoende ontsluiten. Deze wegen, paden en waterlopen worden gekoesterd. Structurele uitbreidingen van het recreatieve netwerk van paden is niet nodig5. Het is goed dat er ook plekken bestaan waar vooral rust heerst. Aanpassingen ten behoeve van meervoudig gebruik, gebruik door verschillende doelgroepen of rustpunten langs het bestaande netwerk van wegen en waterlopen zijn echter goede aanvullingen. In overleg en samenwerking met de terreinbeheerders en eigenaren kijken we waar we het netwerk van paden voor verschillende doelgroepen kunnen optimaliseren. Wegen, paden en waterlopen in eigendom van de gemeente richten we zo in dat ze behalve hun verkeerskundige en/of recreatieve functie ook andere maatschappelijke functies vervullen Net als bij de openbare ruimte in het dorp zijn dit klimaatadaptatie, biodiversiteit en toegankelijke plekken om te ontmoeten, bewegen en sporten.

Bij ontwikkelingen die worden aangevraagd door bestaande beheerders of ondernemers in het buitengebied kijken we steeds hoe deze ontwikkelingen goed in het landschap kunnen worden ingepast. We zien een plan als een kans om het landschap en de duurzaamheid daarvan te versterken.

Recreatieve ontwikkelingen die passen in het buitengebied (kanoën Maalwater )

5

Dit uitgezonderd enkele cruciale verbindingen die in hoofdstuk 5 worden benoemd.

39 39

4.3

Gezond, veilig en inclusief

Onze speerpunten zijn: 1. onze omgeving is gezond en veilig; 2. de inrichting van onze ruimte nodigt uit tot gezond gedrag; 3. we zijn een samenleving waarin iedereen mee kan doen en zich betrokken voelt. Ad 1. Het waken over een gezonde en veilige omgeving is een van de kerntaken van de gemeente en andere overheden. De gemeente vervult haar taak nu en in de toekomst door naleving en handhaving van wet- en regelgeving. Daarnaast ziet zij toe op een goede leefomgeving bij de beoordeling van plannen uit de samenleving en planning van nieuwe locaties voor kwetsbare functies zoals wonen. Om een goed woon- en leefklimaat in woonwijken te houden, zal de gemeente in woonwijken géén gebruik maken van de mogelijkheid om milieunormen te verruimen. Schone lucht wordt mede bereikt in samenhang met de verduurzaming van ons vervoer. Meer elektrische auto’s en meer fietsen leveren minder ongezonde uitlaatgassen. Schone bodem en schoon water bereiken we onder meer door de verduurzaming van de landbouw en door minimalisering van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en bestrijdingsmiddelen. Een schone bodem is niet alleen belangrijk voor onze gezondheid in het algemeen, maar ook voor de natuur en de landbouw. Het herstel van het bodemleven is belangrijk. Een gezonde bodem geeft gezonde voeding met meer voedingsstoffen. Ook houdt een gezonde bodem het water beter vast.

De productie van landbouwgronden verbetert. En dit zonder dat daar (veel) kunstmest voor nodig is.

Elektrische deelauto’s zorgen voor gezondere lucht

40 40

In Heiloo gaf een deel van de mensen in de participatie aan dat het vliegverkeer vanuit Schiphol overlast geeft. Heiloo ligt niet binnen de LIB5 contour. Dit is de contour waarbinnen vanwege het vliegverkeer beperkingen gelden voor de bouw van nieuwe woningen. Niettemin vraagt het signaal aandacht. De gemeente blijft in gesprek met het bevoegde gezag om te kijken of de geluidhinder op enige manier kan wordt beperkt. Ad 2. Een gezonde omgeving betekent ook dat onze omgeving uitnodigt tot gezond gedrag. We zorgen door inrichting van de openbare ruimte en sportvoorzieningen dat bewegen, sporten en ontmoeten worden aangemoedigd. Actieve vervoerwijzen worden gestimuleerd. Dit kan bijvoorbeeld door de fietsenstalling dichter bij de bestemming te plaatsen dan de parkeerruimte voor auto’s. Of door de route te voet of met de fiets beduidend sneller te maken dan die met de auto. In de openbare ruimte willen we per saldo meer aandacht voor groen, verblijfskwaliteit en bewegingsmogelijkheden en minder voor de auto. Bij nieuwe woonwijken en bij herinrichting van bestaande woonwijken krijgt dat aandacht. Ad 3. Dat iedereen mee kan doen komt tot uiting in het (ver)bouwen van woningen voor alle doelgroepen. In woonwijken streven we naar menging van verschillende typen woningen voor een verscheidenheid aan doelgroepen.

Dat iedereen mee kan doen komt ook tot uitdrukking bij de aandacht voor toegankelijkheid van de openbare ruimte en van publieke voorzieningen. Of het nu gaat om kwetsbare mensen of mensen met een beperking, in onze fysieke leefomgeving houden we rekening met al die doelgroepen. Dit betekent dat we overal letten op voldoende doorloopruimte op trottoirs. En dat we op logische plekken extra voorzieningen maken. Het gaat dan bijvoorbeeld om blindengeleidestroken of parkeerplaatsen voor gehandicapten. Tot slot werken we aan begrijpelijke, toegankelijke communicatie en participatie bij ruimtelijke ontwikkelingen.

Toegankelijkheid publieke voorzieningen

41 41

4.4

Duurzaam en bereikbaar

Onze speerpunten zijn: 1. onze gemeente is duurzaam. De landelijke en provinciale doelen op het gebied van vermindering van CO2, duurzame mobiliteit, klimaatadaptatie, circulariteit en biodiversiteit zijn vertaald naar onze gemeente; 2. wonen, werken en voorzieningen zijn goed en duurzaam bereikbaar. Voor ons beleid op het gebied van duurzaamheid werken we veel samen met de regio. Alle gemeenten staan voor dezelfde opgaven: •

verminderen van de CO2 uitstoot;;

•

duurzame mobiliteit;

•

klimaatadaptatie;

•

biodiversiteit;

•

circulariteit.

Dit zijn onderwerpen waarin juist veel relaties liggen met de wijdere omgeving. De voorbereiding van de Regionale Energiestrategie liep gelijktijdig met de voorbereiding van de omgevingsvisie. De gemeenteraad heeft in juni 2021 ingestemd met de RES 1.0 waarin twee zoekgebieden zijn aangewezen. De resultaten hiervan zijn in de voorliggende visie opgenomen. Hetzelfde geldt voor het beleid op het gebied van klimaatadaptatie; wat al duidelijk is, is hier opgenomen. Daarnaast wordt ook op het gebied van duurzame mobiliteit op regionale schaal samengewerkt aan het Regionaal Mobiliteit Programma (RMP). En moet iedere gemeente een Transitievisie Warmte opstellen Ad 1. Om inhoud te geven aan onze opgave om op termijn CO2-neutraal te worden zetten we als eerste optimaal in op energiebesparing. Daarnaast zetten we in op het duurzaam opwekken van energie. Dit doen we met respect voor onze natuur, ons landschap en onze cultuurhistorie.