Document · PDF

Cultuurprofiel Noten van samenspel

Raadsvergadering 29 januari 2024, gemeente HeilooBij agendapunt: Cultuurprofiel11.574 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Noten van samenspel Een cultuurprofiel voor Heiloo

13 december 2023 In opdracht van de gemeente Heiloo Mirjam Flik Artifex, Aart van Bolhuis 1

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

INHOUDSOPGAVE H1 Inleiding

H2 Religieus en rebels

H3 De verhouding tot buurgemeentes en de regio Regio netwerk Omgeving Heiloo Behoefte lokaal aanbod

5 5 5 6

H4 Het huidige culturele landschap De podia Directe subsidie ondersteuning H5 Cultuurbeleid en samenwerking in Heiloo Iedereen moet mee kunnen doen Covid Cultureel Manifest Actief en Passief Cultureel Platform H6 Een continuüm voor cultuur: van talentontwikkeling tot podiumkunsten Speelplekken Subsidiestructuur H7 Ambities voor een Cultuurprofiel Aandachtspunten in het Collegeprogramma 2022-2026 Doelstellingen H8 De rol van instellingen in het culturele landschap van Heiloo Meer smoel buiten de muren Indirecte subsidie Winkelcentrum 't Loo

7 8 9

11 11 11 12 12 13

14 14 15 16 16 17

18 18 19 19

H9 Ontwikkeling van een culturele infrastructuur 2.0 Drie scenario’s Afbakening Organisatiestructuur Toekomstmuziek: een productiehuis

20 21 21 22 24

H10 Uitvoeringsplan

H11 Samenvatting en advies

Bijlage 1 Drie modellen uitgewerkt

Bijlage 2 Schets businesscase integratiemodel (Stichting Cultuurpodia Heiloo)

Bijlage 3 Pro forma begroting Theater De Beun

Bijlage 4 Gesprekspartners

Bijlage 5 Geraadpleegde literatuur

Inleiding Cultuur speelt een grote rol in het dagelijkse leven van Heiloo, met een cultureel landschap dat van oudsher drijft op eigen initiatief en een sterk gemeenschapsgevoel. Talloze verenigingen en culturele initiatieven zijn organisch ontstaan, zonder een (te grote) rol van de gemeente. De gemeente Heiloo beschikt inmiddels over een gevarieerd aanbod aan kunst en cultuur, waarin nagenoeg alle disciplines vertegenwoordigd zijn, waaronder film, media, literatuur, een openbare bibliotheek, een muziek- en dansschool, en cultureel erfgoed. Het huidige Collegeprogramma Heiloo 2022-2026 benadrukt het positieve effect van kunst en cultuur op het leven van mensen, met de ambitie tot vernieuwing, ontwikkeling en inclusie want: ‘iedereen moet mee kunnen doen’. Met het oog op de bestaande culturele infrastructuur wil Heiloo meer focus aanbrengen door middel van een cultuurprofiel. De uitdaging en opdracht is om dit profiel te definiëren binnen het huidige culturele beleid, met als randvoorwaarde dat er historisch gezien al een nadruk ligt op podiumkunsten. De impact van de corona pandemie heeft bovendien de behoefte aan samenwerking binnen de sector vergroot, waarbij afstemming, het bepalen van focus en het benutten van kansen nu nog meer van belang zijn.

Belangrijke ontwikkelingen in de nabije toekomst gaan over de geplande renovatie van de muziekschool in 2024, het aflopen van de exploitatieovereenkomst van Theater De Beun in Q2 van 2024, waarvan het vastgoed eigendom is van de gemeente, en de algemene wens om de (financiële) balans tussen gesubsidieerde culturele instellingen te verbeteren. Het opstellen van een cultuurprofiel voor Heiloo maakt deel uit van een bredere inspanning voor bovenlokale samenwerking. De regio Noord-Holland Noord, waartoe Heiloo behoort, ambieert officiële erkenning als Cultuurregio vanaf 2025. Dit streven omvat samenwerking tussen gemeenten op het gebied van cultuur, kunst en erfgoed, met de overtuiging dat gezamenlijke inspanningen leiden tot een versterkte impact. Heiloo kan zich eventueel aansluiten bij de regio thema's 'landschap als podium', 'van oudsher het vizier vooruit' en 'mensen maken cultuur'. Om een onderscheidend cultuurprofiel te ontwikkelen, is er een verkenning uitgevoerd onder de culturele instellingen van Heiloo, waarbij ook de relatie met de regio is bekeken. Dit document is gestructureerd in hoofdstukken die de situatie en problematiek beschrijven (H2 t/m H4: Toen en Nu), gevolgd door een analyse, constateringen en aanbevelingen voor de toekomst (H5 t/m H11: Nu & Later).

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

religieus en rebels Een opvallend aantal podia, verenigingen en gezelschappen in Heiloo vormt en voedt het culturele leven, waarbij veel bewoners actief betrokken zijn, en dat zijn vooral mensen die al geruime tijd in Heiloo wonen. Zij hebben herinneringen aan de bloeiperiode van het culturele leven in de laatste decennia van de vorige eeuw. Met een vleugje verzuiling is de historische scheiding tussen de katholieke en protestantse gemeenschappen in Heiloo nog steeds merkbaar. Heiloo is uniek doordat het een gelijke verdeling heeft van zowel katholieken als protestanten. Deze scheiding weerspiegelt zich in verenigingen, voetbalclubs, harmonieën, en zelfs in de keuze van een huisarts aan de katholieke zijde van het spoor. Het komt tot uiting in de architectuur en stromingen, zoals de vrijzinnige focus op bezinning bij Onze Lieve Vrouw ter Nood, de pontificale aanwezigheid van de Willibrordusstichting, en de rebelse rock & roll-generatie genaamd Ypestock, die nog steeds een grote groep jongeren en ouderen aanspreekt. De historische aanwezigheid van religie in Heiloo gaat verder dan een relikwie; het geeft het dorp nog steeds karakter, eigenheid en een rode draad in zijn verhaal. Saamhorigheid, zingeving en het samenbrengen van mensen komen voort uit de oorspronkelijke religieuze insteek en achtergrond.

De culturele programmering weerspiegelt vaak de focus op rust, bezinning en maatschappelijke thema’s zoals bijvoorbeeld eenzaamheid, die aansluiten bij de actualiteit. Heiloo heeft ook van oudsher een sterke band met de Geestelijke Gezondheidszorg, vooral vanwege het Willibrordusterrein met het voormalige psychiatrische ziekenhuis. Kunst wordt vanuit het perspectief van geestelijke gezondheid gezien als een bijdrage aan individuele ontplooiing, welzijn en gezondheid. Ook de lokale politiek stimuleert de verbinding tussen zorg en welzijn enerzijds en kunst en cultuur anderzijds. Kunstprojecten met GGZ-cliënten en samenwerking met lokale ondernemers zijn daar voorbeelden van. De 'maakkant', oftewel het actief beoefenen van kunst, lijkt diepgeworteld in de gemeente Heiloo, en komt waarschijnlijk voort uit de religieuze en sociaal maatschappelijke verbinding. Bekende voorbeelden zijn BukBuk, ontstaan uit pastoraal jongerenwerk van de katholieke kerk, dat nu dienstdoet als poppodium. Ypestock, oorspronkelijk bedoeld om de wijk 'Ypestein' te promoten, en Oranjebal groeiden uit tot grote regionale festivals, zij het ze in 2000 moesten stoppen vanwege veranderende wetgeving en druk op vrijwilligers. Sindsdien is er een verschuiving merkbaar naar een meer gericht aanbod voor de oudere generatie in de programmering.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

De verhouding tot buurgemeentes en de regio Heiloo is een gemeente waar veel inwoners forensen, wat betekent dat ze buiten de gemeentegrenzen werken. Hierdoor zijn de economische activiteiten grotendeels gericht op lokale vraag en behoeften. In de Structuurvisie van Heiloo 2023 wordt het benutten van kansen voor jonge gezinnen en hoger opgeleiden onderstreept, waarvoor culturele voorzieningen noodzakelijk zijn.

Regio netwerk In de regio Alkmaar werken de gemeenten Alkmaar, Bergen, Castricum, Dijk en Waard, Heiloo en Uitgeest al enige tijd samen op het gebied van toerisme en recreatie. Het Toeristisch Netwerk Alkmaar en de leidende samenwerkingsorganisatie Holland Boven Amsterdam spelen een centrale rol in dit verband. Steden hebben hun eigen citymarketingorganisaties, zoals Alkmaar Marketing, terwijl op provinciaal niveau Probiblio en Steunpunt monumenten en archeologie actief zijn. In Alkmaar vormen scholen en culturele instellingen een netwerk voor cultuureducatie, terwijl Plein C deze rol in de rest van Noord-Holland invult. Het Overleg Centra Voor de Kunsten NoordHolland en het Erfgoedplatform Alkmaar zijn actief op het gebied van kunst, cultuur en erfgoed. Op lokaal niveau zijn er ook diverse samenwerkingsverbanden, zoals Cultuurplatform Schermer, Cultureel Bergens Platform en Cultuurplatform Castricum. Ambtenaren die zich bezighouden met kunst en cultuur en bestuurders bespreken met enige regelmaat over bijv. zaken die de bibliotheek aangaan in de regio. Het programma Cultuureducatie met Kwaliteit/Cultuur Primair wordt uitgevoerd, met Artiance als penvoerder in de regio en de Muziek- en Dansschool als penvoerder in Heiloo.

Omgeving Heiloo In de omgeving van Heiloo is er sprake van een uitgebreid aanbod aan kunst en cultuur. Grotere steden zoals Amsterdam en Alkmaar zijn goed bereikbaar, en Alkmaar heeft een divers cultureel aanbod, waaronder De Victorie, De Grote Kerk, Hal25, Stedelijk museum Alkmaar en Artiance Centrum voor de Kunsten Alkmaar. Castricum profileert zich met cultuureducatie

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 3 De v er h o u ding tot b u u r gemeentes en de reg i o

(Toonbeeld), erfgoed (Huis van Hilde) en Oer-IJ. De gemeente Bergen staat bekend als een 'kunstenaarskolonie' met een rijke geschiedenis van kunstenaarswoningen en is een bron van inspiratie voor schrijvers, schilders, musici en architecten. Heiloo onderscheidt zich door ruimte en natuur, wat mogelijkheden biedt voor cultuur en recreatie. Het Actieplan Recreatie & Toerisme 2023 benadrukt Heiloo als een 'groen dorp', met aantrekkingskracht op gezinnen en mensen die rust en groen zoeken. Heiloo richt zich daarmee op haar bewoners en speelt een rol in de spreiding van toerisme in de regio.

Behoefte lokaal aanbod Ondanks de nabijheid van kunst en cultuur is er in Heiloo behoefte aan betaalbare lokale programmering en culturele voorzieningen, zoals aangegeven door lokale koren, bewoners en verenigingen. De Muziek- en Dansschool Heiloo heeft behoefte aan geschikte locaties voor grotere producties. Argumenten variëren van de nabijheid van een eigen theater, sociale ontmoetingsplekken, maakplekken voor gezamenlijk werk (denk aan het repeteren in bands of het maken van kostuums), waardering voor films, laagdrempeligheid en belangrijk - redelijke prijzen voor voorstellingen. Dit sluit ook aan bij de trend van mensen die meer tijd besteden aan recreatie en vaker in eigen land op vakantie gaan.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

Het huidige culturele landschap In Heiloo is een stevige basis gelegd van diverse culturele activiteiten, betrokken partners, inwoners en zeer actieve vrijwilligers. Heiloo kent een sterk verenigingsleven, waaronder koren, muziekverenigingen zoals de Fanfare Showband, Caecilia, Eensgezindheid, De Theaterbende, Stichting Jeugdtheater Heiloo en De Hanswijckers, het Heilooër Kamerorkest, en het Alkmaars Symfonieorkest, dat ondanks zijn naam afkomstig is uit Heiloo. Verder zijn er belangrijke culturele instellingen zoals de Historische Vereniging Heiloo, het Oratoriumkoor Heiloo en Stichting Kunstzin. Heiloo staat daarentegen niet bekend als een gemeente waar langs de rafelranden veel nieuwe kunst ontstaat, en het ontbreekt ook aan ruige plekken waar kunstenaars vrij kunnen experimenteren. Dat neemt niet weg dat Heiloo altijd een plaats geweest waar talentontwikkeling wordt gewaardeerd en waar talent zich kan laten zien, mede dankzij de infrastructuur, ondernemingsgeest, gemeenschapszin, het sterke verenigingsleven, de creativiteit van Ypestock en het unieke karakter van de Muziek- en Dansschool. Met het Museumkwartier, dat bestaat uit de verhalenkamer Willibrordus, Historisch Museum Heiloo, het Toverlantaarn Museum en het archeologisch Museum Baduhenna, wordt er aanzienlijke aandacht besteed aan erfgoed en beeldende kunst.

Dit blijkt onder andere uit evenementen zoals de Kunstparade, diverse exposities in De Witte Kerk, het gemeentehuis, de bibliotheek, Onze Lieve Vrouw Ter Nood en de Cultuurkoepel. Heiloo staat ook bekend om zijn diverse historische landschappen, met de landgoederen Nijenburg, Ter Coulster en Willibrordus als opvallende kenmerken. De gemeente herbergt 23 rijksmonumenten en meer dan 50 gemeentelijke monumenten. Dankzij opgravingen en bodemvondsten in Zuiderloo heeft Heiloo een vooraanstaande positie verworven in de archeologie. Bezoekersaantallen per jaar (ijkpunt 2022) 1 Archeologisch Museum Baduhenna

671

Verhalenkamer

5725

Toverlantaarn Museum Heiloo

330

Historische Vereniging Heiloo

4000

Dorpswandelingen

900 11626

Bron: Jaarverslag 2022 Archeologisch Museum Baduhenna, Financieel Jaarverslag 22 Historische Vereniging Heiloo, Jaarverslag 2022 Stichting De Buitenkans, Jaarverslag 2022 Toverlantaarn Museum Heiloo.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 4 H et h u idige c u ltu r el e l a nd sc h ap

De podia Zoals al gezegd, ligt de natuurlijke focus van Heiloo op de podiumkunsten (Heiloo wordt in de wandelgangen ook wel ‘klein Haarlem’ genoemd). Hieronder volgt een beschrijving van de verschillende podia in Heiloo: • Cultuurkoepel Heiloo is een rijksmonument dat wordt gehuurd door exploitant Koepel B.V. van eigenaar GGZ NHN. Sinds 2014 is het een veelzijdig gebouw voor muziek, theater, dans, literaire avonden, beeldende kunst en meer. Naast culturele evenementen is het ook geschikt voor congressen, seminars, presentaties, bedrijfsevenementen, tv- en filmopnames, exposities, bruiloften en afscheidsceremonies. De maximale capaciteit is 530 personen, rekening houdend met de GGZ-omgeving. Cultuurkoepel organiseert jaarlijks 50 tot 70 voorstellingen, variërend van landelijke pop- en jazzoptredens tot lokale uitvoeringen door koren, orkesten en toneelverenigingen. Met 17.000 bezoekers, een groeiend publiek en diverse evenementen zoals Willibrordus Draait Door, Uitmarkt en Voor- en Najaarsmarkten, speelt de Cultuurkoepel een centrale rol in Heiloo. • Theater de Beun heeft al meer dan 40 jaar theater, film en muziek gepresenteerd en biedt lokale verenigingen de mogelijkheid om hun voorstellingen te tonen. Het gemeentelijke gebouw was eerder in handen van een stichting met vrijwilligers en werd geëxploiteerd door Stichting Social Leisure.

Met ongeveer 40.000 bezoekers tot aan de pandemie-uitbraak en een publieksbereik van 27.000 in het afgelopen cultuurseizoen, blijft Theater de Beun actief in het programmeren van voorstellingen tot medio 2024. Dit seizoen omvat 20 voorstellingen en concerten, evenals 40 geplande filmvertoningen, waardoor het totaal aantal activiteiten per seizoen op 120 komt. • De Witte Kerk, eigendom van de Protestantse Gemeente Heiloo, fungeert als een veelzijdig podium met jaarlijks 130 activiteiten, waaronder culturele programma's zoals (klassieke) concerten, lezingen, exposities en open monumentendagen. Met ongeveer 1.900 bezoekers voor culturele activiteiten in het afgelopen jaar, biedt de kerk een intieme setting voor kamermuziek met maximaal 150 bezoekers. Stichting Monument Witte Kerk Heiloo verhuurt de kerk voor diverse evenementen, en de programmering wordt aangeleverd door de Stichting Cultuurbevordering Witte Kerk Heiloo, andere podia en samenwerkende organisaties zoals de Bibliotheek Heiloo, Historische Vereniging Heiloo en Kunstgetij (gemeente Bergen). • Muziek- en Dansschool Heiloo is een instelling voor cultuureducatie met als ambitie om vanaf 2024 uit te groeien tot een culturele ontmoetingsplek. Deze school biedt muziek-, dans-, theater- en musicallessen aan en wil een verbindende rol spelen voor amateurverenigingen, koren, orkesten en ensembles in Heiloo en omgeving.

Actief op alle basisscholen in Heiloo en bij de PCC Heiloo, richt de Muziek- en Dansschool zich op het bevorderen van de podiumkunsten en streeft ernaar dat iedereen kan deelnemen. Sinds 2019 is het aantal leerlingen met meer dan 20% gestegen. Alleen het pand van de MDH is in eigendom van de gemeente. De MDH zelf vormt een aparte stichting.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 4 H et h u idige c u ltu r el e l a nd sc h ap

Leerlingaantal reguliere lessen

2022-2023

2021-2022

2020-2021

2019-2021

Muziek

572

514

496

452

Dans

Musical

Totaal

626

570

533

489

Basisschoolleerlingen (ABV/CMK)

1800

1829

onbekend

PCC Heiloo: cultuurklas Het bereik van MDH onder het publiek is natuurlijk lastig te vergelijken met dat van traditionele podia, omdat het hier voornamelijk gaat om cultuureducatie. De lesprogramma's resulteren momenteel jaarlijks in 12 à 15 voorstellingen en optredens buiten de locatie van MDH, voornamelijk bij zorginstellingen maar soms ook bij grote podia. Leerlingen repeteren in de school totdat ze verder gaan studeren. Op dit moment maken diverse groepen zoals De Theaterbende, Het Noord Hollands Jeugdorkest (sectierepetities en audities), Het Heilooër Kamerorkest, het Alkmaars Symfonieorkest, Vrienden van het lied (incidenteel), het Fluitensemble van Huismuziek Alkmaar, diverse ensembles en koren van de Muziek- en Dansschool zelf, een tango-ensemble, enkele externe bands en jongerenbands gebruik van de faciliteiten van de Muziek- en Dansschool Heiloo. Samen met voorspeelavonden en workshops voor scholen komt dit op ongeveer 33.000 bezoekers per jaar voor de Muziek- en Dansschool Heiloo. De ambitie is om dit aantal na de verbouwing te verhogen naar ongeveer 43.500 bezoekers door nog meer verenigingen te huisvesten.

Directe subsidie ondersteuning Het Cultuurplan 2016-2020 heeft een besluit vastgelegd met betrekking tot de subsidiëring van culturele instellingen. Deze subsidies omvatten zowel directe financiële ondersteuning als indirecte steun in de vorm van huurkortingen voor maatschappelijk vastgoed. Het cultuurplan is op dit moment van kracht, en hoewel het subsidiebudget niet is geïndexeerd, blijft de algemene verdeling ervan grotendeels onveranderd. Dit overzicht biedt een beknopte weergave van de subsidieverdeling. Bijna 90% van het cultuursubsidiebudget wordt toegewezen aan de Openbare Bibliotheek (53,5%) en de Muziek- en Dansschool (34,2%). Podia ontvangen geen directe subsidies, met uitzondering van Theater De Beun, dat is gehuisvest in maatschappelijk vastgoed en profiteert van een korting op de geschatte economische waarde van de huur van het pand.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 4 H et h u idige c u ltu r el e l a nd sc h ap

Schema subsidies directe subsidie

indirecte subsidie

totaal

subsidie per individu

MDH

37%

€ 287.616

22,50%

€ 46.985,00

34,20%

€ 334.601

2.426

€ 138,00

OBH

59%

€ 451.351

34,70%

€ 72.632,00

53,50%

€ 523.983

8.623

€ 61,00

Theater de Beun

26%

€ 54.493,00

5,60%

€ 54.493

27.000

€ 2,00

Cultuurkoepel

13.000

Witte Kerk

1.900

Overige Instellingen 4%

€ 31.140

16,80%

€ 35.164,00

6,80%

€ 66.381

TOTAAL

€ 770.107

€ 209.274

€ 979.381

Naast het verstrekken van bescheiden steun aan enkele verenigingen, is alle directe subsidie gericht op cultuureducatie en bibliotheekvoorzieningen. MDH bereikt alle 1.800 leerlingen in het primair onderwijs, evenals de Cultuurklas van de PCC Heiloo. Daarnaast bedient het 626 leerlingen voor privéonderwijs en talloze deelnemers van verenigingen die op dit moment gebruik maken van de Muziek en Dansschool Heiloo. In het jaar 2022 had de Openbare Bibliotheek Heiloo (OBH) 6.823 leden en bediende het ook alle leerlingen van het basisonderwijs (maximaal). OBH biedt verschillende programma's aan, waaronder voorleessessies en 'digitale wijsheid', hoewel het aantal bezoekers en gebruikers niet zo groot is. Het bereik van de podia is relatief hoger in vergelijking (met geschatte herhaalbezoeken), maar ontvangt slechts marginale subsidie, en met name in het geval van Theater De Beun.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

Cultuurbeleid en samenwerking in Heiloo In vergelijking met omliggende gemeenten heeft Heiloo een rijke traditie van zowel actieve cultuurbeoefening als passieve podiumkunstbeleving, met diverse podia en een bloeiende Muziek- en Dansschool. Een actieve culturele sector in Heiloo verdient een stevige en duurzame verankering. Zowel het actief als passief beleven van cultuur wordt beschouwd als een essentiële basisbehoefte, vergelijkbaar met gezondheid, onderwijs, huisvesting en werk. Gerard Marlet (bedrijfseconoom) heeft onderzoek gedaan naar de impact van culturele investeringen op de ontwikkeling van gemeenschappen in Nederland. Zijn bevindingen tonen steeds weer aan dat een levendig verenigingsleven en een rijk cultureel klimaat bijdragen aan een aantrekkelijke leefomgeving, zowel voor huidige bewoners als voor nieuwkomers. Cultuur heeft niet alleen een verbindende werking, maar draagt ook bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven.

Iedereen moet mee kunnen doen Cultuurbeoefening, zowel actief als passief, is daarom van groot belang voor Heiloo en verdient een krachtige stimulans. De gemeente Heiloo heeft zich bij de start van de huidige coalitie gecommitteerd aan het versterken van het culturele klimaat, waarin iedereen kan deelnemen, met specifieke aandacht voor kwetsbare groepen zoals jongeren, senioren, niet-westerse migranten en cliënten van zorginstellingen. Deze inzet betekent niet noodzakelijk het introduceren van nieuw aanbod, maar eerder het mogelijk maken van deelname van genoemde doelgroepen aan bestaande activiteiten. Cultuurbeoefening biedt daarmee een platform waar politieke overtuigingen, afkomst, leeftijd en geaardheid even geen rol spelen. Het draait om samen afstemmen en plezier hebben, waarbij verbinding het sleutelwoord is.

Covid De impact van de coronapandemie heeft zijn tol geëist op het culturele leven in Heiloo, met verminderde bezoekersaantallen en teruglopende ledenaantallen bij verenigingen. Het Herstelfonds Heiloo heeft in 2020 en 2021 ingezet op samenwerking in het culturele domein om verenigingen te ondersteunen en te stimuleren. Dit leidde tot de oprichting van het Cultuurplatform Heiloo, een overlegorgaan voor culturele organisaties met als doel het verbeteren en verduurzamen van culturele activiteiten in Heiloo.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 5 Cu ltu u r b el eid en sa menw er k ing in H eil oo

Cultureel Manifest Samenwerking heeft ook geleid tot concrete resultaten, zoals het Cultureel Manifest 2022 dat werd opgesteld en onder de aandacht van het lokale bestuur werd gebracht. Cultuur kreeg hierdoor een prominentere plek in het collegeakkoord. Daarnaast is er een gezamenlijke cultuurpagina in de Uitkijkpost opgezet, waar diverse culturele organisaties activiteiten aankondigen. Het Cultureel Platform, bestaande podia en het Herstelfonds hebben samen de weg vrijgemaakt voor een samenhangend cultureel landschap in Heiloo, waar voorheen sprake was van geïsoleerde initiatieven. Deze samenwerking heeft niet alleen positieve effecten op het culturele leven, maar ook op het verbinden van de gemeenschap. Ondanks uitdagingen, zoals het dreigende faillissement van De Beun, blijft het streven naar samenwerking tussen de podia bestaan. Dit is een cruciaal gegeven voor het cultuurprofiel van Heiloo. Het Cultuurplatform en het gezamenlijke Cultureel Manifest zijn hiervan de tastbare resultaten.

Actief en Passief Heiloo staat in feite nu op een kruispunt in het cultuurbeleid. Er zijn twee mogelijke wegen: doorgaan op de huidige weg, die zich richt op gemeentelijke vastgoedbelangen en incidentele subsidies, of kiezen voor een alternatieve weg gebaseerd op krachtige samenwerking en het bouwen aan twee clusters voor actieve en passieve kunstbeleving. Het actieve cluster wordt geleid door de Muziek- en Dansschool Heiloo, die als centrale partner dient voor amateurgezelschappen. De school biedt niet alleen inhoudelijke begeleiding, steun en advies aan verenigingen, maar ook programma's voor talentontwikkeling. Het passieve cluster richt zich op professionele podia zoals de Cultuurkoepel en de Witte Kerk. Samenwerking is hier essentieel om de podia te versterken en duurzaam te maken, met specifieke aandacht voor het behoud van Theater De Beun als podium voor lokale amateurgezelschappen en bioscoop of filmhuis. Beide clusters verdienen financiële ondersteuning met gemeenschapsgeld om duurzame oplossingen te ontwikkelen en continuïteit te waarborgen. Het Herstelfonds Heiloo heeft al een belangrijke rol gespeeld in het stimuleren van samenwerking en het verbinden van culturele organisaties. Een intensievere samenwerking tussen de vier grote podia in Heiloo, ondersteund door de gemeente, wordt door de partners gezien als een positieve ontwikkeling.

Dit omvat afstemming van aanbod en programmering, stroomlijning van voorzieningen en het aangrijpen van kansen.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 5 Cu ltu u r b el eid en sa menw er k ing in H eil oo

Cultureel Platform Het Cultuur Platform Heiloo fungeert als een overlegorgaan voor amateurverenigingen, waardoor culturele organisaties gezamenlijk kunnen optreden bij knelpunten en ideeën, met name richting de gemeente. Het bevordert de samenwerking en verbinding tussen podia, verenigingen en stichtingen. Overige samenwerkingen, zoals de Culturele Salon en gezamenlijke programma's met de abdij Onze Lieve Vrouw Ter Nood, laten zien dat er ook bruggen worden geslagen met aangrenzende beleidsterreinen, zoals Recreatie & Toerisme, Economie en Sociaal Domein. Vernieuwing en verbreding van het publieksbereik staan centraal in de toekomstige ontwikkeling van de cultuur in Heiloo.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

Een continuüm voor cultuur:

van talentontwikkeling tot podiumkunsten Om alle bewoners betrokken te krijgen én te houden, is een consistente aanpak in cultuuraanbod en onderwijs van groot belang. De doorlopende leerlijn begint met talentontwikkeling op school en in de bibliotheek, gaat door in een betrokken verenigingsleven, stimuleert theater- en museumbezoeken, en zorgt voor culturele mogelijkheden voor mensen in een latere levensfase, zoals bijvoorbeeld een cursus schilderen of zingen bij een koor. MDH biedt in Heiloo professionele begeleiding aan kinderen, geeft daarmee richting en creëert zo een cyclische werking in de gemeenschap. Veel artiesten hebben hun eerste stappen gezet bij MDH, waarna ze hebben geoefend en opgetreden in Theater de Beun en/of de BukBuk. Enkele voorbeelden zijn oud-Hanswijcker Thijs Prein (acteur en theatermaker), Mike Kuyt (acteur en opleidingsacteur), en Axel de Graaf (musical). De samenwerking tussen Muziek- en Dansschool Heiloo en de drie andere podia biedt leerlingen de kans om zich op grote podia te presenteren. MDH neemt een unieke positie in de regio Alkmaar in als instelling voor cultuureducatie met een aanzienlijk groeiend aantal cursisten. De verenigingen, fanfares en optredens in de muziekschool spelen een cruciale rol in de regio en dragen bij aan de muzikale traditie van Heiloo.

Dit alles bij elkaar bevordert een rijk verenigingsleven op muzikaal en theatergebied, waar niet alleen muzikanten en spelers, maar ook regisseurs, schrijvers, coupeuses, decorbouwers en anderen de kans hebben gekregen om zich te profileren en ontwikkelen, vaak in samenwerking op locaties zoals de BukBuk.

Speelplekken De noodzaak van speelplekken, repetities en optredens op een podium spelen een onmisbare rol bij talentontwikkeling. Theater De Beun voldoet aan de behoefte voor semiprofessionele uitvoeringen van toneel, theater en musicals op klein tot middelgroot formaat. De Cultuurkoepel biedt vergelijkbare voorzieningen voor (semi)professionele, grotere uitvoeringen van toneel, theater en musicals, tegen tarieven die minstens vergelijkbaar zijn met die van Theater De Beun.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 6 Een co ntinu ü m voo r c u ltu u r : va n tal en t on t wi k k e l i n g t ot p odi um kun st e n

Subsidiestructuur Het bieden van een continuüm omvat ook het verschaffen van perspectief en het opnieuw bekijken van de voorwaarden rondom subsidieverstrekking. Subsidieverstrekking vindt nu jaarlijks plaats, maar het zou wenselijk zijn om dit over een langere periode van bijvoorbeeld 4 jaar vast te stellen waardoor er op een meer strategisch i.p.v. activiteiten niveau kan worden ingezet. De huidige subsidiesystematiek wordt door een aantal instellingen gezien als tijdrovend en onnodig duur, zowel voor hen als voor de gemeente (aanvragen, indientermijnen, beschikken, vaststellen, relatief veel kosten aan de accountantscontroleverklaring i.p.v. de gewenste samenstellingsverklaring).

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

Ambities voor een Cultuurprofiel In de voorgaande hoofdstukken hebben we het historisch gewortelde culturele DNA van cultureel Heiloo (H2), de regionale relatie (H3), het hedendaagse culturele landschap in Heiloo (H4), knelpunten in de sector (H5) beschreven en kansen voor ontwikkeling (H6) aangegeven. We richten ons nu op het formuleren van een cultuurprofiel voor Heiloo dat zowel passend als functioneel is. Dit betekent dat het profiel eenduidig, herkenbaar, onderscheidend ten opzichte van de regio, bereikbaar en duurzaam moet zijn. Het 'Cultureel Manifest Heiloo', voorgesteld door samenwerkende podia en Cultuurplatform Heiloo, was voor ons een inspiratie met vier kernfuncties van cultuur: 1. Cultuur is een basisbehoefte 2. Cultuur is van en voor iedereen 3. Cultuur draagt bij aan het welzijn 4. Cultuur verrijkt Heiloo in vele vormen Dit hoofdstuk geeft de doelstellingen weer die voortkomen uit de ambitie van het Collegeprogramma en als onderlegger functioneren voor een dynamische culturele sector. Het door ons voorgestelde actieplan is op hoofdlijnen afgeleid van genoemde knelpunten in H5 en kansen in H6. De specifieke positie en relevantie van elke instelling worden besproken in H8. De onderlinge relaties en samenwerking tussen instellingen worden uitgewerkt in H9 met voorstellen voor een organisatiestructuur en in H10 met een concreet uitvoeringsplan.

Aandachtspunten in het Collegeprogramma 2022-2026 Het Collegeprogramma 2022-2026 geeft richting voor een veerkrachtige sector, met aandachtspunten zoals: • Leiderschap nemen en stimuleren dat er een representatief cultuurplatform wordt opgericht als aanspreekpunt voor de gemeente. • Subsidieaanvragen vragen om duidelijke regelingen voor eigen inkomsten van culturele organisaties. • Laagdrempelige eisen laten gelden als het gaat om kleinschalige evenementen. • Opstelling van een cultuurnota door het college (de huidige nota stamt uit 2016). • Specifieke aandacht voor jeugdzorg, sport, cultuur voor alle doelgroepen, preventie van eenzaamheid onder senioren, ondersteuning van cultureel erfgoed, inclusie, participatie, cultuurbeleving, nieuwe initiatieven, oprichting van een cultuurplatform en onderwijs in het cultuurdomein.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 7 Ambities voo r een Cu ltu u r pr o fiel

Kortom, de gemeente streeft met een cultuurplatform naar meer samenhang en samenwerking in de culturele sector, met faciliterende maatregelen.

Doelstellingen 1. Behoud van het huidige niveau van actieve cultuurbeoefening en passieve cultuurbeleving Erkenning en het waarborgen van het huidige kunst en cultuur aanbod met haar eigen kwaliteit is essentieel voordat er een volgende stap gezet kan worden. Onderliggende waarden omvatten sociale ontmoeting door culturele programmering, levendig cultureel erfgoed, organisatiemogelijkheden voor lokale gezelschappen, en diversiteit in culturele programmering die aansluit op de vraag van bewoners. Dit vraagt om het handhaven van publieksbereik, ondersteuning van podia en instellingen in het cultuurprofiel, behoud van actieve gezelschappen en makers, en erkenning van de rol van kunst en cultuur in het sociaal domein. 2. Uitbreiding van het niveau van cultuurparticipatie Dit houdt in een groter gebruik van culturele voorzieningen door bewoners, stimuleren van sociale ontmoeting, verhogen van leden en meer potentie creëren voor vrijwilligerswerk in de culturele sector. Noodzakelijk zijn dan een groter publieksbereik, diversiteit en inclusie in programmering, laagdrempeligheid, continuïteit en het kennismaken met nieuw aanbod. 3. Meer afstemming van activiteiten en wederzijdse ondersteuning Elk podium en elke instelling heeft unieke krachten en kwaliteiten.

Afstemming zorgt voor het optimaliseren van deze kwaliteiten, waarbij podia elkaar aanvullen en competitie zou natuurlijk contraproductief zijn. Afstemming van programmering verbreedt het aanbod, verhoogt de samenhang en bedient ook de kleinere doelgroepen. Dit vraagt om het benutten van potentie en kwaliteiten van podia, het onderzoeken van het groeipotentieel in het bereiken van publiek, programmering gebaseerd op de interesse van bewoners en vernieuwing, en het betrekken van lokaal talent. 4. Stimuleer meer zichtbaarheid van de programmering Dit bereik je door effectieve marketing, programmering letterlijk buiten instellingen, reageren op andere disciplines, het faciliteren van bewoners en ondernemerschap m.b.t. culturele programmering, en het benutten van de capaciteit van de culturele sector voor regionale programmering. Het kernadvies voor het uitvoeringsprogramma is het vergroten van regie, aanjagen en coördineren van activiteiten, en stimuleren van ‘georganiseerde samenwerking’. In het volgende hoofdstuk gaan we in op de positie en het belang van elke instelling/podium in dit proces.

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

De rol van instellingen in het culturele landschap van Heiloo In een culturele infrastructuur die een duidelijk cultuurprofiel omarmt, worden gebouwen beschouwd als faciliteiten en niet als doel op zichzelf. Toch blijft het behoud van gebouwen met culturele voorzieningen in Heiloo van groot belang, gedreven door factoren zoals sentiment, zoals die op dit moment ervaren worden bij Theater de Beun en BukBuk, of vanwege de monumentale status en de rol van het gebouw binnen Landgoed Willibrordus, zoals bij de Cultuurkoepel. De bestaande gebouwen zijn uniek en niet eenvoudig vervangbaar. De Cultuurkoepel functioneert als een veelzijdig cultureel centrum met drie thematische musea en sociale functies. Het is de 'grote zaal' van Heiloo met een opvallend monumentaal karakter en een breed scala aan wekelijkse culturele evenementen. De Cultuurkoepel is niet alleen de blikvanger vanwege zijn verschijning, maar ook door de kwaliteit van het programma. Het gebouw heeft een prominente rol in het culturele profiel van Heiloo en staat, vanwege de monumentale status en de betrokkenheid van GGZ-NHN als verhuurder, garant voor langdurig gebruik voor evenementen en culturele programmering. Theater De Beun fungeert als podium voor goedlopende filmvertoningen en heeft een belangrijke rol voor het lokale verenigingsleven.

Het Theater wordt sinds 2018 beheerd door Stichting Social Leisure en kampt sinds de coronacrisis met moeilijkheden. Het teruglopen van bezoekersaantallen heeft geleid tot een groeiende huurachterstand en achterstallig onderhoud. Het verenigingsleven en de schooluitvoeringen, evenals het sentiment rondom De Beun, blijken onvoldoende om de exploitatie van het theater rond te krijgen, mede door de actuele financiële situatie. Los van de huidige problematiek zien naast film ook potentie voor kleinkunst en cabaret, gezien de geschikte sfeer en locatie zelf. BukBuk, hoewel op dit moment in een slechte staat, heeft een historische waarde als plek voor de ‘muzikale rebellen’ en zou, als het gesloten wordt, vervangen moeten worden door een andere locaties voor repetities en samen spelen. Overigens zit Jeugdzorg ook in de BukBuk en die willen dat graag vasthouden.

Meer smoel buiten de muren Om de zichtbaarheid van cultuur te vergroten, is het belangrijk om niet alleen te focussen op wat er binnen de muren van de locaties gebeurt, maar ook (letterlijk) op de buitenkant

Noten van Sam enspel . 1 3 d ec emb er 20 23. © Mirja m F l i k e n A rt i f e x, Aa rt va n Bol h ui s

HOOFD STUK 8 D e r o l va n instel l ingen in h et c u ltu r e l e l a n dsch a p va n H e i l oo

van de gebouwen. Dit kan worden bereikt door de gebouwen herkenbaarder te maken en een eigen karakter te geven. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld het veranderen van de kleur van Theater De Beun, het gebruik van de muren van de Witte Kerk als projectiescherm, en het verbeteren van de herkenbaarheid van de Cultuurkoepel. Het stimuleren van festivals en evenementen buiten de traditionele locaties met aandacht voor de andere met name een jongere doelgroep, bevelen we van harte aan. Hoewel huidige wet- en regelgeving beperkingen oplegt aan grootschalige evenementen, wordt voorgesteld samen te werken met initiatiefnemers om alternatieven te verkennen.

Indirecte subsidie Wat betreft de financiële ondersteuning, ontvangen de Muziek- en Dansschool en de Openbare Bibliotheek Heiloo het merendeel van de directe subsidies. De resterende 4% wordt verdeeld over 16 andere instellingen. De indirecte subsidie, in de vorm van een korting van 30% op de huur, komt voornamelijk ten goede aan de eerder genoemde instellingen. Het voorstel is om deze indirecte subsidie te verhogen en specifiek te richten op verenigingen en instellingen die gebruikmaken van de culturele locaties, waardoor meer programmering haalbaar wordt.

Winkelcentrum 't Loo Tot slot benadrukken we het belang van culturele instellingen voor lokale ondernemers, waarbij samenwerking met het winkelcentrum 't Loo wordt gestimuleerd om gezamenlijk culturele activiteiten te ontwikkelen en daarmee de aantrekkingskracht van het hele gebied te vergroten. De detailhandel speelt een belangrijke rol en concentreert zich in winkelcentrum 't Loo en het Stationsgebied. Gebiedsvisies zijn opgesteld voor beide locaties, met ambities die zijn vastgelegd in het Collegeprogramma 2022-2023. Hierin wordt gesproken over het verlevendigen van het Loo-plein en de Witte kerk. Het Masterplan 'Levendig gebied het Loo-plein – de Witte kerk' richt zich op het aantrekkelijk maken van dit gebied als ontmoetings- en verblijfsplaats voor inwoners van Heiloo en omliggende gebieden. Het Masterplan heeft een integraal karakter en omvat alle aspecten zoals wonen, verblijven, winkelen, cultuur, vestigingsklimaat en verkeer. Dit maakt het aantrekkelijker voor ondernemers en organisaties om er te opereren of activiteiten te organiseren. De Beun en de Witte Kerk spelen in dit gebied al een belangrijke rol vanwege hun ligging. Het oude gemeentehuis biedt ook perspectief; vanaf 2024 zal tijdelijk de muziekschool daar worden gevestigd tijdens de verbouwing, wat bijdraagt aan de culturele verlevendiging van het gebied.

Tot slot wordt in 2025 het oude deel van het gemeentehuis, 'de villa', beschikbaar voor verdere ontwikkeling en draagt in die zin bij tot een aantrekkelijke ‘cultureel-geografische’ route langs het ’t Loo.

Ontwikkeling van een culturele infrastructuur 2.0 In het Collegeprogramma staat het bevorderen van creativiteit, het inzetten van nieuwe programmavormen en de oprichting van een coördinerend en adviserend orgaan met een 'representatief cultuurplatform' centraal. Een geschikte infrastructuur is daarmee essentieel om deze ambitie vorm te geven. We kunnen stellen dat de actieve beoefening van cultuur goed georganiseerd is met de huidige status, structuur en activiteiten van de Muziek- en Dansschool, die binnenkort nog verder verbeterd zal worden na de verbouwing. Het behoud van de huidige positie en werkwijze van MDH is van grote waarde en behoeft verder geen uitleg. Dit geldt alleen niet voor de podia en verenigingen. De Cultuurkoepel draait nu op een zeer toegewijde inzet van een kernteam vrijwilligers, terwijl de Witte Kerk niet of nauwelijks kan leunen op actieve krachten voor programmering, organisatie en bestuur. Na het lopende culturele seizoen 23/24 zal Theater De Beun geen exploitant meer hebben, terwijl dat podium wel een essentiële functie heeft voor verenigingen en voor MDH. Kortom de podia zijn kwetsbaar, met nauwelijks sluitende exploitaties, afhankelijk van (vergrijzende) vrijwilligers en worden overeind gehouden door (heel) veel goodwill.

De podia hebben vooral behoefte aan meer samenwerking, gedeeld gebruik van bijvoorbeeld een ticketsysteem, PR-expertise, horeca-inkoop en financiële administratie, om de belasting van de organisatie te verminderen. Het waarborgen van (professionele) continuïteit is niet in balans met en overstijgt het vrijwilligerswerk. Kansen liggen in meer synergie, uitstraling, kennisdeling en samenwerking. Het gedroomde cultuurplatform moet daarom in de eerste plaats een organisatie zijn die de podia verenigt en continuïteit biedt, met de volgende doelstellingen: • Versterking om de kwetsbaarheid van elk podium te verminderen. • Bieden van meer kennis, coördinatie, financiële stabiliteit en ondersteuning. • Ontwikkelen van een breed en gevarieerd programma voor de drie podia (focus va. 35 jaar). • Borgen en verbeteren van de beschikbaarheid van podia voor actieve cultuurbeoefening. • Afstemmen van de programmering op de individuele podia. • Bevorderen van synergie zonder onderlinge concurrentie.

HOOFD STUK 9 O ntw ik k el ing va n een c u ltu r el e infr ast ruct uur 2 . 0

• Ondersteuning bij basistaken (backoffice). • Creëren van nieuwe kansen en samenwerkingsverbanden, zoals leer-werktrajecten. Dit cultuurplatform heeft een maatschappelijke doelstelling en is non-profit: er gaan geen opbrengsten naar derden. Fondsenwerving voor dit platform moet mogelijk zijn vanuit een ANBI-status. En er moet een governance-model komen dat belangen van stakeholders borgt, en toezicht integraal regelt om beleid en bemensing te waarborgen en te sturen. Stichtingsvormen zijn daarvoor passend. Bij de oprichting van dit cultuurplatform moet bepaald worden hoe het zich verhoudt tot de activiteiten van Stichting Cultuurkoepel Heiloo en Stichting Monument Witte Kerk, die autonoom en zelfstandig programmeren en de podia huren van eigenaren. Hetzelfde geldt voor een mogelijke nieuwe exploitant van Theater De Beun.

Drie scenario’s Er zijn drie denkbare scenario’s. In het eerste scenario behouden de programmerende organisaties autonomie, een eigen organisatie en exploitatie, maar worden ze ondersteund door een gemeenschappelijk dienstverlenend orgaan. Het tweede scenario is juist het tegenovergestelde: de volledige integratie van de drie organisaties van de podia, inclusief hun zakelijke exploitatie, in een nieuwe Stichting Cultuurpodia Heiloo. In het derde scenario fuseren de organisaties die programmeren voor Cultuurkoepel en Witte Kerk, met de nadruk op 'passieve cultuurbeleving'. Tegelijkertijd wordt de programmering en exploitatie van Theater de Beun ondergebracht bij Muziek- en Dansschool Heiloo, gericht op 'actieve cultuurbeoefening'. Bovendien wordt een Stichting Cultuur Heiloo opgericht, die als taak heeft cultuurparticipatie te bevorderen, samenwerkingsprojecten tussen culturele instellingen aan zowel de 'passieve' als 'actieve' kanten te stimuleren, en gezamenlijke promotie te voeren.

Afbakening In een versterkte culturele infrastructuur ontwikkelt zich een cultuurplatform dat een stevige en duurzame basis biedt voor de drie belangrijkste podia - de Cultuurkoepel, de Witte Kerk en Theater de Beun - in relatie tot zowel de Muziek- en Dansschool Heiloo als het bestaande cultuurplatform van verenigingen. Dit heeft op dit moment de hoogste prioriteit. Voor instellingen zoals OLV Ter Nood, de musea op het Willibrordusterrein en organisaties zoals Tintoretto brengt dit positieve effecten met zich mee, en er bestaat de mogelijkheid dat zij zich in de toekomst hierbij aansluiten. In het te implementeren scenario moeten de volgende kerntaken geregeld worden: • Het beschikbaar maken van professionele expertise voor alle podia, waaronder zakelijk leiderschap, marketing en communicatie, programmering, financieel beheer en organisatievorming.

HOOFD STUK 9 O ntw ik k el ing va n een c u ltu r el e infr ast ruct uur 2 . 0

• Het opzetten van een backoffice die diensten levert voor alle podia, zoals kaartverkoop, contracten, promotie, technische ondersteuning, financiële administratie, inkoop, vrijwilligerswerving en -coördinatie, en mogelijk fondsen- en sponsorwerving. • Het afstemmen en coördineren van de programmering van podia voor een optimaal gebruik, de kwaliteit van het culturele aanbod verbeteren en het waarborgen van toekomstbestendigheid. De doelstelling van een nieuwe organisatievorm omvat: samenwerking, het verhogen van efficiëntie, afstemming van programmering, gezamenlijke profilering en promotie, kennisverwerving en -ontsluiting, het verkennen van samenwerkingen in de regio, publieksontwikkeling, vernieuwing van programmering, en vertegenwoordiging en belangenbehartiging in relatie tot gemeente, regio, provincie en het culturele veld.

Organisatiestructuur Ongeacht de uiteindelijke organisatievorm zullen de inzet en betrokkenheid van vrijwilligers bij alle drie de podia altijd van essentieel belang blijven. Zij vormen de drijvende kracht achter de activiteiten. Zonder vrijwillige inzet is het financieel rond krijgen van de exploitatie van geen van de podia mogelijk, zeker gezien de beperkte middelen voor kunst en cultuur in gemeentes zoals Heiloo. Daarnaast is het duidelijk dat de interesses van vrijwilligers zich over het algemeen richten op programmering, verbondenheid met een organisatie en locatie, en interactie met het publiek. In een nieuwe organisatievorm behouden vrijwilligers hun kerntaken op het gebied van programmering en publieksbegeleiding. Deze taken worden echter ondersteund en gestimuleerd door professionals die zich richten op efficiëntie, kwaliteit en innovatie. Binnen de podia vormen de vrijwilligers een werkgroep die verantwoordelijk is voor de programmering, met ondersteuning van een zo veel mogelijk gedeelde backoffice. De drie scenario’s voor governance worden als volgt uitgewerkt. 1. Het afstandsmodel. De podia blijven autonoom. Een Stichting Cultuurpodia Heiloo (SCPH) wordt opgericht die een dienstverlenende rol heeft. 2. Het integratiemodel. De activiteiten van de drie podia worden volledig geïntegreerd door SCPH en de werkgroepen opereren binnen SCPH. 3. Het koppelmodel.

De stichting die programmeert voor Cultuurkoepel (de ‘grote zaal’) gaat ook programmeren voor De Witte Kerk (de ‘kleine zaal’) en krijgt een eigen met gemeentelijke subsidie ondersteunde backbone. Muziek- en Dansschool Heiloo neemt de exploitatie van Theater De Beun op zich en programmeert daarvoor. Een Stichting Cultuur Heiloo wordt opgericht als platform voor samenwerking, gemeenschappelijke promotie, stimulering van cultuurparticipatie, belangenbehartiging en innovatie.

HOOFD STUK 9 O ntw ik k el ing va n een c u ltu r el e infr ast ruct uur 2 . 0

De modellen worden hieronder kort toegelicht en uitgebreider besproken in bijlage [1].

AFSTANDSmodel CULTUURKOEPEL

WITTE KERK

THEATER DE BEUN

STICHTING CULTUURPODIA HEILOO Bestuur / Raad van toezicht Zakelijk leider

Backbone (marketing, administratie, ...)

Dit model is het relatief vrijblijvend en het minst ambitieus. Hier blijven de stichtingen die programmeren voor Cultuurkoepel en Witte Kerk bestaan en moet voor Theater De Beun een nieuwe exploitant gevonden worden. Een Stichting Cultuurpodia Heiloo is alleen ondersteunend en dienstverlenend. Draagvlak: de stichtingsbesturen van Cultuurkoepel en Witte Kerk zijn geen voorstander van dit model.

Integratiemodel STICHTING CULTUURPODIA HEILOO Bestuur / Raad van toezicht Zakelijk leider

CULTUURKOEPEL

WITTE KERK

THEATER DE BEUN

Backbone (marketing, administratie, ...)

Stichting Cultuurpodia Heiloo integreert hier de activiteiten en exploitaties van drie podia, en vormt voor elk van die podia een werkgroep. Deze werkgroepen worden hier direct gefaciliteerd door de backbone, omdat die in dezelfde organisatie gevormd wordt, maar krijgen ook te maken met sturing en controle door een professionele directie die verantwoording moet afleggen aan een Bestuur of (in geval deze directie ook bestuur is) aan een Raad van Toezicht. Draagvlak: Cultuurkoepel en De Witte Kerk staan positief tegenover dit model, met voorbehouden. De relatie tot de actieve cultuurbeoefening bij MDH en de verenigingen is in dit model niet bepaald.

HOOFD STUK 9 O ntw ik k el ing va n een c u ltu r el e infr ast ruct uur 2 . 0

Koppelmodel STICHTING

STICHTING

CULTUURKOEPEL

CULTUUR

HEILOO

Raad van toezicht (?)

Programmamanager

Bestuur

CULTUURKOEPEL

STICHTING MUZIEK- EN DANSSCHOOL HEILOO

Raad van toezicht Bestuur / directie

WITTE KERK

Backbone (marketing, administratie, ...)

MUZIEK- & DANSSCHOOL

THEATER DE BEUN

Backbone (marketing, administratie, ...)

Cultuurkoepel en De Witte Kerk implementeren hier het integratiemodel zonder daarvoor een nieuwe stichting op te richten. Het beheer en de exploitatie van Theater De Beun wordt ingebracht bij Muziek- en Dansschool Heiloo. Naar voorbeeld van Culturele Zondagen in Utrecht wordt een programmamanager aangesteld voor afstemming en promotie van programmering van de ‘passieve’ en ‘actieve’ culturele pijlers, en voor innovatie en stimulering van cultuurparticipatie. Deze programmamanager heeft een autonome, innoverende, ‘zwevende positie’ in het culturele veld zonder directe zeggenschap over activiteiten en exploitaties van podia en instellingen. De programmamanager opereert in een daarvoor op te richten ANBI (Stichting Cultuur Heiloo) om fondsen te kunnen werven, of huist in bij een bestaande instelling als Muziek- en Dansschool Heiloo. Draagvlak: Muziek- en Dansschool Heiloo heeft interesse uitgesproken in dit model (onder voorbehoud). De vertegenwoordiging van het cultuurplatform van de verenigingen ziet haar belangen hierin het best vertegenwoordigd. De Cultuurkoepel is geen tegenstander (ook met voorbehoud) en alle partijen zien de voordelen van het creëren van de functie van de programmamanager.

Toekomstmuziek: een productiehuis Met het oog op een verdere versterking van de culturele infrastructuur blijkt uit het integratiemodel, met name het koppelmodel, dat er mogelijkheden zijn voor een aanzienlijke uitbreiding van 'de maakkant' in de vorm van een productiehuis. Muziek- en Dansschool Heiloo fungeert in zekere zin al als een dergelijk centrum, zoals blijkt uit de samenwerking met verschillende verenigingen binnen het Nieuw Talent Orkest Heiloo. Het zou de verantwoordelijkheid kunnen worden van de programmamanager, in samenwerking met MDH, om op termijn de ontwikkeling van een productiehuis te bevorderen. Dit zou kunnen resulteren in het tot stand brengen van (interdisciplinaire) culturele projecten en samenwerkingsverbanden, wat zou bijdragen aan het ontstaan van bovenlokale verbindingen en profilering.

H10

Uitvoeringsplan Met als doel het cultuurprofiel van Heiloo te versterken en toekomstbestendig te maken, zien we de noodzaak om over te gaan tot actie en het creëren van voorwaarden. Hierbij hebben in onze ogen zowel de podia/instellingen als de gemeente specifieke verantwoordelijkheden. De podia: • Zorgen voor de continuïteit van een kwalitatief hoogwaardige en actieve organisatie, met name door te zorgen voor de instroom van nieuw en jong talent. • Houden vast aan de intentie tot samenwerking. Gemeente Heiloo: • Verstrekt structurele subsidie aan de podia om professionalisering mogelijk te maken. • Zal de vastgoedhuurprijzen alleen indexeren maar niet verhogen. • Maakt de lokale verenigingen minder kwetsbaar, bijvoorbeeld door middels directe of (via een derde partij) de huurkosten voor gebruik van het podium van Theater De Beun te verlagen. Tot slot: een campagne voeren om meer inwoners van Heiloo te interesseren voor cultuur en hen te stimuleren om hieraan deel te nemen. Om dit proces te faciliteren, stellen we het volgende stappenplan voor: 1. Gemeentelijk beleid (de basis): • Besluit om Theater De Beun tot medio 2024 open te houden. • Theater De Beun beschikbaar houden als cultuurpodium tegen de huidige (geïndexeerde) maatschappelijke huurprijs. • De volgens een MJOP benodigde renovaties om Theater De Beun duurzaam open te houden uitvoeren.

• Zoeken naar een nieuwe locatie voor de repetitieruimte die de ‘vrijplaats’ Bukbuk biedt. • Het evenementenbeleid herzien om meer ruimte te geven aan initiatieven. • De podia en instellingen een langdurigere (4-jarig) en volledig geïndexeerde subsidiëring bieden. • Een kwartiermaker instellen die in kwartaal 1 van 2024 onderzoekt en onderbouwt welke van drie modellen voor een culturele infrastructuur het best passend is, en dat in kwartaal 2 implementeert (inclusief een exploitatie voor Theater De Beun). • Zodra een nieuwe structuur operationeel wordt: een marketingcampagne laten voeren om het cultuurprofiel te promoten, de breedte en kwaliteit van cultuur te bevorderen, cultuurparticipatie te stimuleren, en bewoners en ondernemers te motiveren zich in te zetten voor de cultuur in Heiloo.

HOOFD STUK 1 0 U ITVO ER INGSPL AN

2. Formaliseren van de samenwerking van podia en instellingen: • Implementatie van het integratiemodel (met een Stichting Cultuurpodia Heiloo) of het koppelmodel (met een programmamanager voor afstemming en innovatie). • Afstemming van podia-programmering, inclusief de plaatsing van programma's van MDH. • Inventarisatie van diensten die een handige backbone vormen voor meerdere podia en instellingen. • Optimaal faciliteren van de bij het cultuurplatform aangesloten verenigingen en gezelschappen. • Gezamenlijke profilering en promotie van het aanbod. • Verzamelen van kennis en expertise: ontwikkeling van talent, actieve makers en interesses van publiek. • Onderzoek naar regionale samenwerking die Heiloo ten goede komt (denk aan het Regioprofiel Noord-Holland noord).

3. Oprichting van een Productiehuis: • Geleidelijke ontwikkeling van een productiehuis, vanuit MDH of als alternatief (vanuit het koppelmodel) vanuit een Stichting Cultuur Heiloo. • Creëren van voorstellingen met in de hoofdrol lokale talenten in kerndisciplines als kleinkunst en muziek. • Stimuleren van vernieuwende programmering met een Heilooër karakter. • Samenwerking tussen meerdere partijen uit Heiloo, en eventuele externe input. • Bevordering van cultureel ondernemerschap (leerwerk- trajecten). • Ondersteuning bij financiering van projecten, zowel met expertise als door fondsenwerving. • Benutting van de z.g. 'kraamkamer' Heiloo. • Accentueren en versterken van het cultuurprofiel van Heiloo. • Uitbreiding naar presentaties van producties buiten Heiloo in de regio.

H11

Samenvatting en advies De gemeente Heiloo heeft zichzelf de vraag gesteld: waar wil Heiloo echt goed in zijn? Welke disciplines verdienen de schijnwerpers? De opdracht omvatte het definiëren van het culturele profiel en het belichten van verschillende perspectieven. Heiloo heeft van nature uiteenlopende podia, waaronder Bukbuk (waar veel bands hun carrière begonnen), Cultuurkoepel, Theater De Beun, de Witte Kerk, en meer. Bovendien heeft Heiloo een actief en rijk verenigingsleven, met veel cursisten bij de Muziek- en Dansschool Heiloo (MDH). MDH ambieert de rol van centrale plek voor de podiumkunsten, waar muziek, dans, theater en musicals onderwezen worden, en waar amateurverenigingen en ensembles verbonden worden met Heiloo en omstreken. Het nieuwe Collegeprogramma 2022-2026 richt zich op een bloeiend, toegankelijk cultuurbeleid met specifieke aandacht voor maatschappelijke thema's en een gevarieerd jongerenprogramma. Een financiële inventarisatie laat zien dat de gemeente inzet op bibliotheekvoorzieningen en cultuureducatie. De focus op podia blijkt ook evident uit bezoekersaantallen, subsidies, en lokaal en regionaal bereik. Om deze ambitie vorm te geven en het culturele DNA te versterken, hebben we doelen opgesteld als basis voor een uitvoeringsprogramma met de inbreng van podia, gemeente, vastgoed en de afdeling evenementen.

We geven scenario’s die oplossingen bieden om podia te ondersteunen met expertise, een sluitende exploitatie, afgestemde programmering en gezamenlijke promotie. Dit maakt deel uit van een breder stappenplan met aandacht voor behoud van Theater De Beun en de Bukbuk. Het benadrukt gezamenlijke profilering en promotie voor Heilooër cultureel actieve landschap, verkent mogelijkheden binnen het evenementenbeleid en stimuleert initiatieven. Ook gaan we in op de sterke traditie van toneel- en muziekverenigingen in Heiloo, geworteld in zowel een religieuze als een meer sociaal-maatschappelijke context. De Muziek- en Dansschool wordt gezien als de plek waar liefde voor podiumkunsten begint, en Heiloo positioneren we daarmee als een unieke 'kraamkamer van talent' in de regio. Door te focussen op een bloeiend cultureel verenigingsleven, cultuureducatie en vooral samenwerking, versterkt Heiloo zijn intrinsieke culturele identiteit als een zeer goed passend cultureel profiel.

Advies cultuurprofiel Heiloo Het cultuurprofiel van Heiloo heeft een stevig fundament van actieve cultuurbeoefening en passieve cultuurbeleving. Er is een groeiende consensus dat er een orgaan moet komen dat de podia een essentiële 'backbone' biedt: • Afstemming en uitwisseling van programmering tussen de podia, met vorming en het delen van expertise. • Een lichte professionele staf die diensten verleent aan alle podia, waaronder ticketing,

HOOFD STUK 1 1 SAMENVATTING EN AD V IES

gezamenlijke promotie, administratie, stimulering van cultuurparticipatie, werving van vrijwilligers, en mogelijk techniek en productie. • Belangenbehartiging van de podia naar de gemeente, regio, en provincie NH. • Stimulering van activiteiten die de kwaliteit en het bereik van de programmering verhogen. Dit orgaan zou de podia ontlasten, hen de ruimte geven zich te concentreren op programmering en publieksontwikkeling, en door kostenverlaging mogelijk meer financiële ruimte creëren. Deze degelijke basis kan ook leiden tot een versterkte samenwerking tussen MDH en verenigingen. We geven met drie modellen een herschikking van culturele instellingen waarvan er twee realistisch lijken: 1. Het afstandsmodel, waarbij de podia zelfstandig blijven. Dit model heeft geen draagvlak. 2. Het integratiemodel, waarin de podia volledig opgaan in een nieuwe Stichting Cultuurpodia Heiloo (SCPH), bewerkstelligen de podia de gewenste professionalisering. Hierin kan de exploitatie van Theater de Beun dienen als een maatschappelijk doel met mogelijk een verdienmodel uit filmvertoning, waarvan de opbrengst dan ten goede komt aan SCPH en projecten van MDH in samenwerking met verenigingen. 3.

Het koppelmodel legt duidelijker de relatie met de actieve cultuurbeoefening en positioneert Theater De Beun gezien de rol als een functioneel en laagdrempelig podium voor verenigingen en gezelschappen daarom bij MDH. Voor de innovatie in de sector en afstemming van programmering en promotie denken we aan een programmamanager die actieve cultuurbeoefening en ‘passief’ podiumbezoek koppelt en samenwerking stimuleert. Professionalisering en duurzaamheid van de lokale podia vereisen in de eerste plaats financiering van de Gemeente Heiloo. In het afstandsmodel ligt de motivatie in het feit dat een Stichting Cultuurpodia Heiloo het culturele aanbod profileert, terwijl ook expertiseontwikkeling en publieksontwikkeling worden verzorgd. Het integratiemodel voegt een één stichting toe die effectief de organisatie wordt die het culturele profiel activeert en waarborgt door coördinatie van de programmering. Het koppelmodel biedt het meest veelbelovende perspectief voor de algehele culturele sector en heeft het potentieel om het culturele aanbod buiten de gemeentegrenzen te laten zien. Voor elk model is echter verder onderzoek noodzakelijk, in overleg met de sector, om de economische en organisatorische haalbaarheid te beoordelen (met speciale aandacht voor de vermeende opbrengst van filmvertoningen in Theater De Beun en de bevestiging van de renovatie van dat gebouw volgens het MJOP).

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heiloo&id=6af0b187-221d-4559-81b6-2a7eaa77a95a