C04g. Voorkeursvariant Energieroute NH

ENERGIEROUTE NOORD HOLLAND Voorkeursvariant

status

Definitief

datum

3 november 2023

opdrachtgever door

Rijkswaterstaat Feddes/Olthof landschapsarchitecten

INHOUD 1. Inleiding 6 1.1 Aanleiding en doel 6 1.2 Plangebied 8 1.3 Proces en participatie 9 1.4 Leeswijzer 9 Intermezzo - Scope 2.0 12 2. Typering en kernkwaliteiten 16 2.1 Netwerk van wegen 18 2.2 Landschappelijke knooppunten en aansluitingen 22 2.3 Uiteenlopende landschappen 34 3. Basisvoorwaarden 48 3.1 Verkeersveiligheid 50 3.2 Behoud kernkwaliteiten 50 3.3 Behoud waardevolle beplanting 50 3.4 Koester ecologische waarden 51 3.5 Zorg voor efficiente energiesystemen 51 3.6 Kansen en aanknopingspunten 52 Intermezzo - Scope 3.0 48 4. Visie en uitgangspunten 54 4.1 Geen groots statement van energie 60 4.2 Samenhang binnen deelgebieden 60 4.3 Goede ruimtelijke inpassing in snelweglandschap 61 5. Ontwerpregels 72 5.1 Algemene ontwerpregels 76 5.2 Vlakopstellingen boven land 80 5.3 Opstellingen boven water 82 5.4 Opstellingen op een talud 85 5.5 Opstellingen op bestaande wallen en schermen 88 5.6 Specials 90 5.7 Vlakopstellingen in de omgeving 93

4/181

6. Uitwerkingen 94 6.1 Acupunctuur in het landschap 96 Ring Alkmaar 98 Geluidswal Heiloo 100 Afslag 11 Akersloot 104 Afslag 9 Heemskerk en afslag 10 Uitgeest 108 Knooppunt Beverwijk 110 Tunnelmonden Beverwijk 114 Afslag 1 IJmuiden 118 Knooppunt Velsen 122 Spaarndam Zijkanaal C 126 Knooppunt Rottepolderplein 130 6.2 Haarlemmermeerpolder: Groene Knopen in een dynamisch energielandschap 134 Taluds A5 tussen Raasdorp en Ringvaart 136 Knooppunt Hoofddorp 138 Afslag 6 Aalsmeer 142 6.3 Amsterdam West: Duurzaam havenpark 144 Afslag 2 IJmuiden en Afslag 3 Amsterdam-Westpoort 146 Taluds A5 Tuinen van West 150 6.4 Amstelscheg: zonneknopen tussen stad en landschap 154 Knooppunt Amstel 156 Afslag 1 Ouderkerk a/d Amstel 158 Knooppunt Holendrecht Noord 162 Afslag 3 Amsterdam-Zuidoost 166 Knooppunt Holendrecht Zuid 168 Afslag 4 Ouderkerk a/d Amstel 170 6.5 Diemerscheg: energieke stadsentree 172 Geluidsschermen A1 174 Knooppunt Diemen 176

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

5/181

1. INLEIDING

Regionale Energiestrategie 1.0

Noord-Holland Noord

Voor u ligt de Concept Voorkeursvariant van de beoogde Energieroute Noord-Holland. Het is het resultaat van de verkenningsfase, waarin we in samenspraak met betrokken partijen zijn gekomen tot een concretisering van de scope en een set ruimtelijke ontwerpuitgangspunten waar zonopstellingen binnen deze scope aan moeten voldoen.

1.1 Aanleiding, doel en vooruitblik Zowel rijk, provincie als gemeenten willen graag duurzame energie opwekken langs de snelwegen in Noord-Holland. Dit blijkt ook uit de RES 1.0 waarin veel zoekgebieden, met name voor zon, zijn gekoppeld aan infrastructuur. Dat heeft geleid tot een samenwerkingsproject Energieroute Noord-Holland, waarin gezamenlijk wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om duurzame energie op te wekken langs de A9, A5, A22 en de noordelijke gedeelten van de A1 en A2. Het project is onderdeel van het programma Opwek Energie op Rijksvastgoed (OER) (zie p.7 voor omschrijving van OER), dat voortvloeit uit het Pilotprogramma Hernieuwbare Energie op Rijksgronden (HER). Hiermee wil het Rijk de Regionale Energiestrategie regio’s (RES) ondersteunen in hun energieopgave. Vanuit dit programma wordt rijksgrond ter beschikking gesteld om daarmee een bijdrage te leveren aan de doelstellingen uit de RES. Dit project draagt daarmee bij aan de transitie naar duurzame energie in de regio en aan het behalen van de klimaatdoelstellingen uit het klimaatakkoord. Met het project wordt een maximale opwek van hernieuwbare energie nagestreefd, passend bij de typologie van diverse snelwegen en landschappelijke karakteristieken en vormgegeven volgens een samenhangende en eenduidige beeldtaal. Deze verkenning wordt gebruikt voor het opstellen van een formeel inpassingsplan.

Dit inpassingsplan fungeert als het planologisch toetsingskader voor de toekomstige exploitant(en) van het project. Bij positieve bestuurlijke besluitvorming aan het eind van deze verkenning zal in de planfase van dit project de voorkeursvariant zoals beschreven in dit document worden vertaald naar planregels. Deze planregels worden vervolgens opgenomen in een Projectbesluit onder de Omgevingswet. Als onderdeel van dit Projectbesluit zal de voorkeursvariant op meerdere thema’s (zoals o.a. ecologie, lichtreflectie en archeologie) getoetst worden middels effectenstudies. Mochten de uitkomsten van deze effectenstudies aanleiding geven tot aanpassingen aan de voorkeursvariant dan zal dat tijdens de planfase gedaan worden. Eisen en randvoorwaarden aangaande de veiligheid en doorstroming van het verkeer worden geborgd in de Technische Randvoorwaarden. Dit aparte document wordt meegegeven aan de inschrijvers op de tender. De naleving hiervan is nodig om een WBR vergunning te verkrijgen bij Rijkswaterstaat. De toekomstige exploitant zal te zijner tijd een definitief technisch ontwerp maken. Dit ontwerp wordt dan getoetst aan zowel het Projectbesluit als aan de Technische Randvoorwaarden.

6/181

GWh 2030

hectares of turbines

Zon op grote daken

796

1235 ha

Zoekgebieden

Zon boven parkeerplaatsen

31

20 ha

Zon op geluidschermen e.d.

2

6 ha

Zon*

498

1086 ha

Wind

36

4 tur.

Zon + wind

49 + 88

138 ha + 10 tur.

Totaal potentiële opwekking (GWh)

1498

Totaal potentiële opwekking (TWh)

1,50

Bestaande duurzame opwekking (TWh)

2,08

* De potentiële opbrengst (circa 1,1 TWh) van het zoekgebied Wieringerhoek is niet opgenomen in de tabel. De regio daagt het rijk uit om deze locatie samen te ontwikkelen. In de online RES-viewer staat de actuele stand van zaken per zoekgebied. Nieuwe initiatieven buiten de zoekgebieden zijn mogelijk.

RES-viewer

3,6 TWh duurzame energie in 2030, waarvan 2,1 TWh huidige opwek. Voor de nieuwe opwek is gerekend met:

14

windturbines van 3 MW

2485 ha

zonnepanelen op land, daken, parkeerplaatsen en geluidsschermen

*

Legenda

Bestaande windturbines Mogelijkheid tot repoweren (situatie zomer 2019) Geplande windturbines Gebouwde omgeving 25-50-100-200 ha

N 0

2

Water

4 6 km

OPWEK VAN ENERGIE OP RIJKSVASTGOED In het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) verkennen we waar en hoe we met steun van de omgeving grootschalig energie kunnen opwekken op Rijksgronden. Het programma treft de voorbereidingen voor daadwerkelijke realisatie van energieprojecten door ontwikkelaars. Doel van programma OER is om de uitvoering van de Regionale Energie Strategieën (RES) te ondersteunen en meters te maken om de klimaatdoelen te halen. In het klimaatakkoord staat dat in 2030 zeventig procent van onze elektriciteit uit hernieuwbare bronnen moet komen. Om hieraan te voldoen wordt er in dertig regio’s gewerkt aan Regionale Energiestrategieën (RES). In de RES hebben verschillende gemeenten, provincies, waterschappen en regionale netbeheerders met de omgeving gezamenlijk in kaart gebracht waar duurzame energie een plek kan krijgen. Het vinden van ruimte is daarbij een uitdaging. We kunnen de klimaatdoelen alleen maar halen als we ruimte dubbel benutten. Meerdere RES-regio’s hebben zoekgebieden op Rijksgronden opgenomen in hun plannen. Het Rijk bezit meer dan 4.000 km² grond en 10.000 km² wateroppervlakte, die bedoeld zijn voor maatschappelijke doelen zoals bereikbaarheid en schoon water. Een deel van deze ‘gronden’ is ook geschikt voor energieprojecten.

Het programma OER is een samenwerking tussen Rijkswaterstaat, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en het Rijksvastgoedbedrijf, in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Zoekgebieden voor wind- en zonne-energie RES 1.0 in NoordHollandse Energie Regio Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

7/181

1.2 Plangebied Het project Energieroute Noord-Holland omvat 5 snelwegen van het hoofdwegennet met een lengte van in totaal 65km: A9, A5, A22 en de noordelijke gedeelten van de A1 en A2. De A9 loopt van de A1 bij knooppunt Diemen via de zuidwestelijke flank van Amsterdam, Haarlem en IJmuiden naar Alkmaar. De A5 verbindt de A10 vanaf de Coentunnel via knooppunt Raasdorp (A9) met de A4 (knooppunt de Hoek). De A22 betreft de gehele lengte vanaf knooppunt Velsen tot knooppunt Beverwijk, inclusief de Velsertunnel, gelegen onder het Noordzeekanaal. Daarnaast vormt het deel A2 van knooppunt Holendrecht tot knooppunt Amstel en het traject A1 van knooppunt Diemen tot knooppunt Watergraafsmeer onderdeel van dit project. In de voorverkenningsfase is een technische geschiktheidsanalyse uitgevoerd binnen een zoekgebied van 500 meter aan weerskanten van de weg. Hierbij is in de midden– en zijbermen, knooppunten en aansluitingen en aangrenzende gronden van de genoemde wegen gezocht naar technisch gezien geschikte ruimte voor zonneparken en kansrijke gebieden voor het plaatsen van windturbines. Dit heeft geresulteerd in een eerste scope van 685 hectare aan publieke gronden. Deze scope vormt het vertrekpunt voor deze verkenningsfase (zie p.10). In de oorspronkelijke scope waren een paar technisch geschikte windzoeklocaties meegegeven: ter hoogte van de Ouderkerkerplas, ter hoogte van Diemen.

In de loop van het proces is in overleg besloten om windenergie vooralsnog niet mee te nemen in de verkenningsfase vanwege de grote gevoeligheid rondom dit thema en de langdurige ontwikkeltrajecten. Gemeente Diemen heeft een parallel traject naar de in de RES aangegeven windzoeklocaties lopen.

8/181

1.3 Proces en participatie De Voorkeursvariant Energieroute Noord-Holland is tot stand gekomen met inbreng vanuit de samenwerkende partijen: • Rijkswaterstaat (RWS); • Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO); • Rijksvastgoedbedrijf (RVB); • Provincie Noord-Holland; • de gemeenten Diemen, Ouder-Amstel, Amstelveen, Amsterdam, Haarlemmermeer, Alkmaar, Heiloo, Heemskerk, Beverwijk, Castricum, Velsen, Uitgeest • netbeheerder Liander; • diverse experts, gebruikers van de weg en omwonenden. Er zijn op vier momenten in het proces werksessies georganiseerd met de inhoudelijke adviseurs van de betrokken projectpartners, waarin kon worden meegedacht over de ruimtelijke analyse, de visie, de verschillende varianten en de voorkeursvariant. Ook zijn alle tussenproducten gedeeld en gereviewd. Daarnaast hebben meerdere gemeentes hun inwoners en andere stakeholders betrokken bij het proces door middel van een enquête en/of (digitale) informatiebijeenkomsten. In gesprekken met verschillende experts is aanvullend informatie opgehaald over de laatste ontwikkelingen op het gebied van zonne-energie, de mogelijkheden voor zon langs infrastructuur en hoe om te gaan met ecologische waarden. De input die is geleverd is zo goed mogelijk verwerkt en gedocumenteerd in een zogenaamde KES-tabel (zie bijlage).

De hoofdstukken 3, 4 en 5 vormen de kern van het document. Zij beschrijven de ruimtelijke afwegingen, keuzes en regels die hebben geleid tot de Voorkeursvariant Energieroute Noord-Holland. Hoofdstuk 3 gaat daarbij in op de kernkwaliteiten van het landschap en het wegennetwerk. Het hoofdstuk stelt basisvoorwaarden voor omgang met deze kwaliteiten. In hoofdstuk 4 worden de visie en uitgangspunten beschreven. Vervolgens worden in hoofdstuk 5 de ontwerpregels beschreven waaraan de verschillende zonopstellingen binnen de scope moeten voldoen. Deze ontwerpregels zijn leidend en zullen worden vertaald naar planregels in de volgende fase. Het zeefproces waarmee we die scope hebben aangescherpt wordt in een aantal intermezzo’s uiteengezet. Tot slot zijn in hoofdstuk 6 voor alle percelen uit de scope, met uitzondering van de meekoppelkansen, voorbeelduitwerkingen gemaakt. Deze voorbeelduitwerkingen geven een beeld van de manier waarop de scope ingericht kan worden met pv panelen als de ruimtelijke ontwerpregels worden toegepast zoals beschreven in hoofdstuk 5 en bieden inspiratie en houvast voor het concrete ontwerp.

Meer informatie is te vinden op: https://www.energieoprijksgrond.nl/ energieroute-noord-holland

1.4 Leeswijzer Dit omvangrijke en beeldende document is opgebouwd uit zes hoofdstukken bijlages. De eerste twee hoofdstukken vormen het inleidende deel, waarbij hoofdstuk 2 ingaat op de typering en kernkwaliteiten van de verschillende wegen en omgeving aan de hand van de eerder opgestelde ruimtelijke analyse.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

9/181

10/181

Oorspronkelijk aangeleverde scope

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

11/181

INTERMEZZO - SCOPE 2.0 Een belangrijk onderdeel van de verkenning is een nadere concretisering van de scope. Binnen de scope van de voorverkenningsfase (Scope 1.0) bevinden zich bijvoorbeeld ook gronden waarop één of meerdere beperkingen van toepassing zijn. Volgens drie verschillende typen beperkingen wordt de scope steeds herijkt. Deze beperkingen zijn: technische beperkingen, planologische/landschappelijke beperkingen (bijvoorbeeld Bijzonder Provinciaal Landschap of hoge ecologische waarde), beperkingen op het gebied van ruimtelijke inpassing. In deze Zeef 1 Technische ontwerpafwegingen worden de technische beperkingen uit de scope gehaald. Onder technische beperkingen vallen: • gronden die zich onder een hoogspanningsmast bevinden; • waar het een wegdek of onderhoudsstrook betreft; • en bestaande greppels. De kaarten op de volgende pagina’s tonen een overzicht van de Scope 2.0 en de gronden die afvallen op basis van zeef 1.

12/181

660 HA

628 HA Scope Voorverkenning: 660ha Deel van scope afgevallen door technische afwegingen: 32ha

Scope 2.0: 628ha

Legenda

De herziene scope Energieroute-noord 13/181

Legenda

De herziene scope Energieroute-midden 14/181

Legenda

De herziene scope Energieroute-oost 15/181

2. TYPERING EN KERNKWALI

ITEITEN

2. TYPERING EN KERNKWALITEITEN De basis voor dit hoofdstuk is gelegd in de uitgebreide ruimtelijke analyse. De analyse is tweeledig uitgevoerd, enerzijds is bekeken hoe het landschap wordt beleefd gezien vanaf het wegennet. Anderzijds is vanuit die omliggende omgeving gekeken naar de beleving van het snelweglandschap. De basis hiervoor is gevormd door kaartstudie, aangevuld met uitgebreide excursies in het gebied. Daarnaast worden in de analyse bestaande plannen en beleidskaders behandeld die er van toepassing zijn.

2.1 Netwerk van wegen Het wegennet van de Energieroute kent niet één uniforme identiteit. De vijf snelwegen die behoren tot de scope vormen een complex netwerk van wegen in de dynamische Noordvleugel van de Randstad, met elk een eigen karakteristiek. Bovendien geldt voor de noordelijke gedeelten van de A1 en A2 dat ze onderdeel zijn van wegen die doorlopen tot ver buiten de scope. De grote afwisseling in tracering, hoogteligging en dwarsprofielen maakt dat er geen sprake is van een eenduidige route en dat bovendien veel van de kernkwaliteiten eigenlijk meer door de omgeving van de weg worden bepaald.

A9 - Noordvleugelroute De A9 bestaat grofweg uit twee delen. Het traject rondom Amsterdam is te typeren als de buitenring van Amsterdam en kent een grote afwisseling van stedelijk (werk)gebied en parklandschappen (de Amsterdamse scheggen). Het hoogdynamische karakter van de omgeving loopt door tot in de Haarlemmermeerpolder. De weg zelf heeft een relatief smal en continu profiel. Langs de route zijn op diverse plekken geluidswerende voorzieningen aangebracht, die van plek tot plek verschillen. Vanwege de vele stedelijke en landschappelijke dwarsverbindingen is een groot deel van de weg verhoogd aangelegd, met uitzondering van de Gaasperdammertunnel en het traject tussen Badhoevedorp en Holendrecht (BAHO), dat momenteel wordt verbreed en deels overkluisd. De (nieuwe) ‘tunnelmonden’ vormen bijzondere punten in de route. Richting het noorden doorkruist de A9 de open

18/181

De Energieroute bestaat uit een netwerk van wegen en trajecten met diverse karakters Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

19/181

veenweidegebieden, zeekleipolders en strandvlaktes van Noord-Holland. De relatief smalle weg op maaiveldniveau biedt volop zicht op het omliggende landschap. Daar waar de weg steden en dorpen schampt staat veelal beplanting langs de weg of is een geluidswerende voorziening aangebracht in de vorm van een wal of een wand. De Wijkertunnel met opvallend groene tunnelmonden markeert de kruising met het Noordzeekanaal.

IJmuiden en Velserbroek, met de Velsertunnel als markant punt in de route. De weg is een restant van het voormalig tracé van de A9. Met de komst van de Wijkertunnel functioneert de enigszins gedateerde weg veel meer als een lokale verbinding.

•

A5 - (lucht)Havenroute De A5 vormt de kortsluiting tussen de A4, A9 en A10-west. Het traject ten zuiden van de A9 ligt grotendeels evenwijdig aan de Zwanenburgbaan van Schiphol en maakt daardoor als het ware deel uit van het luchthavenlandschap. Door de ligging op maaiveldniveau en de obstakelvrije bermen is er volop zicht op de vliegtuigen die hier opstijgen, landen en taxiën. De weg is vrij sober ingericht en heeft een compact profiel. Het noordelijke traject, dat pas later werd aangelegd, ligt daarentegen verhoogd en doorkruist op geheel autonome wijze het stedelijke gebied van Amsterdam West, door het parkachtige landschap van de Tuinen van West en het industriële Westelijk Havengebied. Door de hoge ligging blijven de verschillende stedelijke en landschappelijke dwarsverbindingen gehandhaafd. Tegelijkertijd vormt de weg hierdoor visueel juist een barrière, met name in de Tuinen van West. De taluds zijn onbeplant en steken scherp af tegen de omgeving. Langs grote delen van de

• •

• •

Relatief continue (smalle) lijn, maar door een grote diversiteit aan (stedelijke) landschappen; Contrast (open) landschappen en (besloten) stedelijke randen; Twee delen, waarvan het noordelijke deel tot aan de Haarlemmermeerpolder meer landschappelijk is en het gedeelte rond Amsterdam een hoogdynamisch karakter heeft met een hoge afwisseling tussen stad en landschap; Hoogteligging van de weg varieert, dwarsverbinding en barrière tegelijkertijd; Wijkertunnel en (nieuwe) tunnelmonden stedelijk gebied Amstelveen en Amsterdam Zuidoost vormen markante punten in route.

A22 - Velsertunnelweg De A22 is een smalle weg door de parkachtige oostrand van het verstedelijkte kustgebied tussen Heemskerk,

De A9: Noordvleugelroute *de kaarten zijn afkomstig uit Kijk op de ruimtelijke kwaliteit van snelwegen. 20/181

• •

Groene stadsweg; Velsertunnel markant punt in route.

De A22: Velsertunnelweg, met als markant oriëntatiepunt de Velsertunnel

route staan lage, transparante geluidsschermen. • •

Autonome lijn, los van landschappelijke structuren; Hoogteligging van de weg varieert, dwarsverbinding en barrière tegelijkertijd.

A2 - Trekvogelroute Het Routeontwerp voor A2 zorgt van Amsterdam tot Maastricht voor veel eenheid in het wegontwerp en meer samenhang tussen de ruimtelijke ontwikkelingen in de directe omgeving van de weg. Er worden vier thema’s onderscheiden: contrast (ervaren van stad en landschap), magneet (ordenen van weginrichting), motief (herkennen van de route) en wow-effect (creëren van adres en identiteit). De thematische vormgeving komt tot uiting in onder andere de geluidsschermen en de kunstwerken, die op dit deel ontbreken. Het gedeelte van de A2 dat deel uitmaakt van de scope vormt een heldere grens tussen het stedelijke gebied van Amsterdam en het waterrijke veenweidelandschap van de Amstelscheg. De weg is vormgegeven als ‘oprijlaan’ naar de stad: een breed dwarsprofiel met wegbegeleidende beplanting aan weerszijden. • •

A1 - Grote Landschappenroute De A1 is een groots ontworpen snelweg van Amsterdam tot aan de Duitse grens. Het riante landschappelijke dwarsprofiel, het met groen afgeschermde stedelijk gebied en de uniforme geluidswering kenmerken ook het gedeelte dat onderdeel is van de scope, dat recent opnieuw werd aangelegd in het kader van het programma Schiphol-Amsterdam-Almere (SAA). •

Breed snelweglandschap gedomineerd door geluidsschermen en groen.

Grens tussen stad aan oostzijde en veenweidegebied aan de westzijde; Sterk routeontwerp. De A2: Trekvogelroute. Het deelgebied van de A2 dat binnen de Energieroute valt, valt onder I.

De A5: (lucht)Havenroute, met als markant oriëntatiepunt het viaduct waar vliegtuigen boven de weg langs kruisen.

De A1: Grote Landschappenroute. Het deelgebied van de A1 dat binnen de Energieroute valt, valt onder I.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

21/181

2.2 Landschappelijke knooppunten en aansluitingen Langs het tracé van de Energieroute vinden we vele knooppunten (verbindingen tussen snelwegen) en aansluitingen (verbindingen tussen rijkswegen en het onderliggend wegennet). De vormgeving van deze knopen langs de route wordt bepaald door de verkeerskundige functie. Zo zijn de knooppunten grofweg onder te verdelen in drie types: splitsingen, kruisingen en het unieke knooppunt Rottepolderplein. De inrichting van de ruimtes binnen de knooppunten zijn vaak gebaseerd op het omringende landschap. De aansluitingen hebben een redelijk gelijke vormgeving wat betreft wegennet. Echter, net als bij de knooppunten is bij de aansluitingen de inrichting vaak gebaseerd op het omringende landschap of stedelijk gebied. Knooppunten en aansluitingen vormen door hun inpassing vaak een soort visitekaartjes voor het gebied.

22/181

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

23/181

Knooppunt Alkmaar

Knooppunten De knooppunten worden gevormd door aansluitingen van meerdere snelwegen. In de Energieroute onderscheiden we 10 knooppunten: Beverwijk, Velsen, Rottepolderplein, Raasdorp, Hoofddorp, Badhoevedorp, Holendrecht, Amstel, Diemen en Watergraafsmeer. Hoewel de knooppunten onderling sterk verschillen in vormgeving zijn er drie type knooppunten te onderscheiden. Zo zijn er knooppunten waar wegen samenkomen of splitsen, waardoor ruimte bochten (verbindingsbogen) en taluds voortkomend uit ongelijkvloerse kruisingen ontstaan. Er zijn ook juist knooppunten waar wegen elkaar kruisen. Hier ontstaat een complex wegenstelsel met ongelijkvloerse kruisingen en daardoor verschillende taluds. Het complex wegenstelsel kadert ruime vlakken van de knooppunten in. In deze twee type knooppunten wordt met de restruimtes veelal ingespeeld op het omliggende landschap. Denk aan de waterrijke knooppunten in de Amstelscheg of de inrichting met berkenbomen in de knooppunten van de Haarlemmermeerpolder (dat refereert aan het plan van West 8 ‘Landscaping Schiphol Airport’). Tot slot is er nog Rottepolderplein dat als enige knooppunt in Nederland is vormgegeven als rotonde. • • • •

•

Knooppunten op de Energieroute Noord-Holland 24/181

Kenmerkende plekken; Karakteristieke landschappelijke inrichting restruimtes; Ruime bochten en taluds bij knooppunt waar wegen bij elkaar komen; Ruime vlakken afgebakend door complex wegenstelsel bij knooppunten waar wegen elkaar kruisen; Rottepolderplein is een uniek knooppunt.

Knooppunten waar wegen samenkomen of splitsen De volgende knooppunten kunnen worden omschreven als knooppunten waar wegen samenkomen of splitsen: Knooppunt Alkmaar, Beverwijk, Velsen, Hoofddorp en Diemen.

Alkmaar is geen echt knooppunt (geen splitsing van snelwegen), maar heeft ruimtelijk wel die uitstraling met lange wegbogen rondom het AZ-stadion. De ruimte voor zon zit op de taluds.

In Knooppunt Beverwijk splitst de A22 zich van de A9. Het knooppunt is ligt aan de rand van de stad in het landschap van de Stelling van Amsterdam. Aan de noordwestzijde bevindt zich een beplante grondwal. De ruimte zit met name op de onbeplante taluds.

Knooppunt Velsen is vergelijkbaar met knooppunt Beverwijk, ook een splitsing van A9 en A22. Het knooppunt is aan één zijde meer open, terwijl de afslag begeleid wordt door een bomenrij van populieren. De ruimte zit op de onbeplantte taluds.

Knooppunt Hoofddorp is naast wat opschot en een kleine waterberginglocatie, nagenoeg leeg. De ruimte zit op taluds en een vlak in omgeving direct ten noorden van het knooppunt.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

25/181

Knooppunt Diemen is zeer weids en heeft een groene inpassing. Er ligt een

De knooppunten worden gekenmerkt door ruimte bochten en taluds en smalle

waterbergingsopgave. Opvallend is dat in het knooppunt nog de oorspronkelijke

restruimtes binnen het knooppunt. De bochten hebben een heldere richting.

polderverkaveling te zien is. Het knooppunt is uitgevoerd als drie splitsingen. Ruimte voor zon met name op taluds.

Knooppunten waar wegen kruisen De volgende knooppunten kunnen worden omschreven als knooppunten waar wegen elkaar kruisen: Knooppunt Raasdorp, Badhoevedorp, Amstel, Holendrecht Noord, Holendrecht Zuid en Watergraafsmeer.

Knooppunt Raasdorp is net als het plan ‘Landscaping Schiphol Airport’ beplant

Knooppunt Badhoevedorp is een samengesteld knooppunt. In het landschapsplan

met berken. Echter, de berken zijn enigszins atypisch aan het plan van West 8

is de oorspronkelijke verkaveling aangehouden. Een deel van het knooppunt is

geplant in kleine cirkelvormige groepen. Dit knooppunt is een klaverturbine.

beplant met de typerende berken. Veel van het knooppunt is met groen ingericht. Eventuele ruimte voor zon is versnipperd.

Knooppunt Amstel is vormgegeven met een waterrijk karakter. In knooppunt

Knooppunt Holendrecht Noord heeft een grote waterpartij in het midden van

Amstel bestaat dit uit een smalle verkaveling van natte greppels. Knooppunt

het knooppunt. Dit draagt bij aan de weidsheid van het knooppunt. Dit stuk van

Amstel is een klaverturbine. Ruimte op taluds en binnnen waterrijke vlakke delen.

knooppunt Holendrecht vormt de halfturbine.

26/181

Knooppunt Holendrecht Zuid kent een waterrijke inpassing. In het knooppunt

Knooppunt Watergraafsmeer is waterrijk en groen ingepast met een grote

is een verkaveling aangehouden, die niet direct terug te leiden is naar het

hoeveelheid bomen. Dit knooppunt is uitgevoerd als halfturbine. Geen ruimte voor

oorspronkelijk landschap. Dit deel van knooppunt Holendrecht vormt de trompet.

zon.

Ruimte op taluds en binnnen waterrijke vlakke delen.

De knooppunten worden gekenmerkt door een complex wegenstelsel met veel taluds en ongelijkvloerse kruisingen. Het complexe wegenstelsel bakent vlakken binnen een knooppunt af.

Knooppunt Rottepolderplein Knooppunt Rottepolderplein is een uniek knooppunt. Het knooppunt is als enige knooppunt in Nederland vormgegeven als rotonde.

Knooppunt Rottepolderplein is door de groene bosschages aan de noordzijde van het knooppunt groen ingepast ten opzicht van de open polders rond Spaarnwoude.

Knooppunt Rottepolderplein wordt gekenmerkt door de rotonde. Het knooppunt is spiegelsymmetrisch uitgevoerd.

Dit knooppunt is uitgevoerd als rotonde.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

27/181

Aansluitingen Waar de knooppunten de snelwegen onderling met elkaar verbinden, verbinden aansluitingen de route met de omgeving. Hierdoor zijn aansluitingen vaak symmetrisch van opzet, met hoger- en lagergelegen ruimtes (soms bestaand uit water) omsloten door rijbanen. De scope telt zo’n 20 aansluitingen, waarvan een aantal deel uitmaken van een knooppunt, met ieder een eigen karakter. Ruimte binnen knooppunten wordt duidelijk afgebakend door wegen. De inrichting van deze ruimte is vaak een afgeleide van het omringende landschap. De verschillende typen inrichtingen vallen onder te verdelen in landschappelijk groene, landschappelijk waterrijke en stedelijke inpassingen. • • •

Aansluitingen op de Energieroute Noord-Holland 28/181

“Symmetrische” opzet; Duidelijke afgebakende vlakken; Aansluitingen zijn groen landschappelijk, waterrijk landschappelijk of stedelijk ingepast, afhankelijk van de ligging van de aansluiting (landelijk of in stedelijk gebied).

Groene landschappelijk ingepaste aansluitingen De volgende aansluitingen kunnen worden omschreven als aansluitingen die in een landschappelijke context groen zijn ingepast: Aansluiting Akersloot, Uitgeest, Heemskerk, Zaanstad, Beverwijk, IJmuiden, Haarlem-Zuid, Aalsmeer, Diemen Amsterdam-IJburg.

Afslag 11 Akersloot heeft in de oksels van de afslag nog de oorspronkelijke polderverkaveling. Er staat wat beplanting in de afslag, maar de afslag is grotendeels open. Veel ruimte voor zon.

Afslag 9 Heemskerk toont overeenkomsten met afslag 10 Uitgeest. Ook deze afslag vertoont niet meer de oorspronkelijke verkaveling en kent een bomenrij binnen het klaverblad dat de vorm van het blad volgt. Ruimte voor zon in de vlakke delen, maar beplanting compenseren.

Afslag 10 Uitgeest sluit niet aan op de oorspronkelijke verkaveling van het landschap. Binnen het klaverblad is een rij bomen geplant die de vorm van het halfklaverblad volgt. Ruimte voor zon in de vlakke delen, maar beplanting compenseren.

Afslag 8 Zaanstad ligt over de hoofdweerstandslijn van de Stelling van Amsterdam heen. De hoofdweerstandslijn wordt door het knooppunt een paar maal doorsneden, maar de oorspronkelijke loop is nog duidelijk zichtbaar en gepreserveerd. Hierdoor niet geschikt voor zon.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

29/181

Afslag 2 Beverwijk is zeer groen ingericht. Aan de noordzijde ligt een bouwwerk in de afslag. Hierdoor is er weinig ruimte voor zon beschikbaar.

Afslag 1 IJmuiden. Hier is veel ruimte aanwezig in de afslag, maar het open landschap biedt hier tevens een open venster richting landgoed Beeckestein.

Afslag Haarlem-Zuid is met bomen beplant. De afslag snijdt door de oorspronkelijke verkaveling en haakse rationele lijnen van de Haarlemmermeerpolder heen.

Afslag 6 Aalsmeer kent een bosrijke invulling. In de toekomstige situatie van de verbreding en verdieping van de A9 wordt de noordelijke oksel ingezet voor zonnepanelen.

Afslag 2 Diemen Amsterdam-IJburg gaat op in het snelweglandschap van de A1. De afslag volgt het principe van oprijlaan naar de stad door de bomenrijen die langs zowel de A1 als de afslag geplant zijn.

Groene landschappelijke inpassingen zijn onder te verdelen in inpassingen

30/181

waarbij het landschap expliciet doorloopt in de aansluiting, of groene inpassingen waarin het omringend landschap niet doorloopt.

Waterrijke landschappelijk ingepaste aansluitingen De volgende aansluitingen kunnen worden omschreven als aansluitingen die in een landschappelijke context waterrijk zijn ingepast: Aansluiting 4 Ouderkerk a/d Amstel, 1 Ouderkerk a/d Amstel en Badhoevedorp.

Afslag 4 Ouderkerk a/d Amstel heeft een waterberging die duidelijk is vormgegeven volgens de verkaveling van de Amstelscheg. * er wordt uitgegaan van de nieuwe situatie voor het SAA traject.

Afslag 7 Badhoevedorp kent een zeer waterrijke invulling, wat contrasteert met de Haarlemmermeerpolder. De richting van de verkaveling is nog wel herkenbaar in het knooppunt, maar de oorspronkelijke verkaveling is niet meer te herkennen.

Afslag 1 Ouderkerk a/d Amstel is in lijn met de knooppunten waterrijk vormgegeven. Er staat beplanting die de wegen op het knooppunt begeleiden.

Waterrijke landschappelijke inpassingen zijn onder te verdelen in inpassingen waarbij het landschap expliciet doorloopt in de aansluiting, of een waterrijke inpassingen waarin het omringend landschap niet doorloopt.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

31/181

Stedelijk ingepaste aansluitingen De volgende aansluitingen kunnen worden omschreven als aansluitingen die in een stedelijke context zijn ingepast: Aansluiting IJmuiden, Amsterdam-Westpoort, Amsterdam Zuid-Oost, Diemen-Noord en Amstelveen-Stadshart.

Afslag 2 IJmuiden lijkt in vormgeving sterk op de naastgelegen afslag 3 Amsterdam-Westpoort. Ook dit knooppunt is en open en met flinke waterpartij ingevuld.

Afslag 3 Amsterdam-Westpoort kent een open en waterrijke invulling. Er staat geen beplanting op de afslag.

Afslag 2 Amsterdam Zuid-Oost is waterrijk en open vormgegeven. Er is geen beplanting aanwezig.

Afslag 1 Diemen-Noord wordt begeleid door de doorgaande bomenrij van de A1. Ook langs de afslag gaat de beplanting door in lijn met de beplanting langs de weg.

Afslag 5 Amstelveen-Stadshart is vormgegeven volgens ontwerpprincipes die afgeleid zijn uit het omliggend stedelijk weefsel van Amstelveen. * er wordt uitgegaan van de nieuwe situatie voor het SAA traject.

Stedelijke inpassingen zijn onder te verdelen in groene inpassingen of

32/181

waterrijke inpassingen. Groene inpassingen zorgen voor een afbakening van de aansluiting zodat deze niet stoort in het stedelijk gebied. Waterrijke inpassingen hebben juist een zakelijk en, wat betreft beplanting kaal, karakter.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

33/181

2.3 Uiteenlopende landschappen Het zoekgebied van de Energieroute beslaat een prachtige doorsnede van typische Nederlandse landschappen, met strandwallen en -vlaktes, klei- en veenpolders en een grote droogmakerij. Een groot deel van deze landschappen is aangewezen als Bijzonder Provinciaal Landschap, waarvoor de kwaliteiten en ruimte voor ontwikkelingen beschreven zijn. Ook het stedelijk gebied is divers, zoals het contrast tussen de band van dorpen en steden in de binnenduinrand en het hoog dynamische woon- en werkgebied van Groot Amsterdam. De analyse per deelgebied bestaat uit een uitgebreid onderzoek naar de ruimtelijke kwaliteiten van het landschap bekeken vanaf de weg, het snelweglandschap bekeken vanuit het omringende landschap, de verschillende beleidscontouren die in het gebied aanwezig zijn en relevante ontwikkelingen die op het moment in de verschillende gemeentes spelen. In deze paragraaf is ervoor gekozen om per deelgebied de meest relevante analysekaarten en beelden te laten zien. Per deelgebied verschilt om deze reden de samenstelling van beelden en kaartmateriaal. De volledige analyse per deelgebied is terug te vinden in de bijlage.

34/181

stedelijke landschappen!! naamgeving spaarnwoude scheg SVA in kaart opnemen

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

35/181

Op basis van de inventarisatie en analyse onderscheiden we de volgende samenhangende deelgebieden:

Open landschap en de A9

Noord Noord betreft het gebied tussen Alkmaar en de Haarlemmermeerpolder, het meeste landschappelijke deel van de scope. Weidse landschappen worden hier afgewisseld met groene stadsranden. De wegen die het gebied doorkruisen liggen laag in het landschap waardoor de visuele barrière van de weg beperkt is. Van Alkmaar tot aan Uitgeest ligt het kenmerkende Noord-Hollandse strandwallenlandschap, met open strandvlaktes en meer besloten strandwallen waarop de dorpen en steden zijn ontstaan. De strandvlaktes vormen een belangrijk habitat voor allerlei weidevogels (deels beschermd door het NNN) en zijn daarmee erg kwetsbaar. Ze maken deel uit van het Bijzonder Provinciaal Landschap. Vanaf Uitgeest komen daar het waterrijke veenweidegebied en de zeekleipolders rondom het Noordzeekanaal bij. Het landschap wordt gekenmerkt door openheid en vergezichten en vormt een sterk contrast met het aan elkaar gegroeide stedelijk gebied in de binnenduinrand van de Noordzeekust. Weidevogels, restanten van het OER-IJ en het waardevolle linielandschap van de Stelling van Amsterdam maken ook dit landschap zeer waardevol en kwetsbaar voor allerlei ontwikkelingen. Ten zuiden van het Noordzeekanaal, tussen Amsterdam en Haarlem, ligt het Recreatiegebied Spaarnwoude. Het gebied bestaat uit een bebost deel langs het Noordzeekanaal en een open, waterrijk veenweidegebied en sluit aan op de Tuinen van West.

Het gebied maakt in zijn geheel deel uit van het Bijzonder Provinciaal Landschap. De druk op het gebied is groot. Daarom wordt volop ingezet op nieuwe routes, meer natuur en heldere ontvangstlocaties. • • • • 36/181

Uitzicht vanaf de snelweg op NNN (weidevogel) gebied

Open landschap van Spaarnwoude

Kwetsbare landschappen (NNN, weidevogelgebied en Stelling van Amsterdam); Landgoederenzone met onder andere Landgoed Beeckestein; Opeenvolging landschappelijke scenes en besloten groene stedelijke randen; Weg ligt laag door het open landschap.

Stelling van Amsterdam

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

37/181

Haarlemmermeerpolder De Haarlemmermeerpolder is een grote droogmakerij met een hoogdynamisch karakter. Het strakke poldergrid met typerende polderlinten is nog duidelijk zichtbaar, evenals de ringvaart die voor een duidelijke begrenzing van het gebied zorgt. Prominent aanwezig in dit open deel van de polder is Schiphol. Rondom de luchthaven zijn grote hoeveelheden berken aangeplant in het kader van ‘Landscaping Schiphol Airport’ (West 8). Dit ‘berkenplan’ loopt door tot in de verschillende knooppunten. Het nu nog open landbouwgebied verandert met de ontwikkeling van het Zonnecarré, het zoekgebied voor grootschalige zonneakkers. In de nabije toekomst staat hiervoor 300ha in de planning. • •

Schiphol vanaf de snelweg (A5)

Openheid en rechtlijnige verkaveling Haarlemmermeerpolder; Invloed ontwikkeling Zonnecarré.

Haarlemmermeer vanaf de snelweg

De Haarlemmermeer en Schiphol (polderbaan)

38/181

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

39/181

Amsterdamse bos en Amstelveen Voor dit deelgebied hanteren we het nieuwe tracé en profiel van de A9 tussen Badhoevedorp en Holendrecht. Het Amsterdamse Bos is één van de drukstbezochte groengebieden van Amsterdam. Het bos heeft zowel een recreatieve waarde als een grote ecologische waarde voor de omliggende stedelijk gebieden. Het vormt een belangrijke schakel in ‘de Groene AS’, de groene verbindingszone tussen Amstelland en Spaarnwoude. Direct aangrenzend ligt het stedelijk gebied van Amstelveen dat, met de gedeeltelijke overkluizing, straks als het ware doorloopt over de snelweg. De overkluizingen zijn onderdeel van de wegverbreding van de A9. Ook onderdoorgangen van de A9 in het Amsterdamse worden met deze werkzaamheden verbeterd. De barrièrewerking van de weg wordt daarmee verminderd. • •

40/181

Amsterdamse bos is een bijzonder en waardevol recreatiegebied met grote natuurwaarden; Doorlopend stedelijk gebied over de weg heen.

Verbreding van de A9. Beelden uit het Esthetisch Programma van Eisen, SAA Project A9 Badhoevedorp-Holendrecht, door wUrck Architectuur Stedenbouw en Landschap

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

41/181

Amsterdam West Het Westelijk Havengebied en de Tuinen van West vormen het deelgebied Amsterdam West. Het contrast tussen de industriële Westpoort met zijn loodsen en fabrieken en de laatste ‘wildernis’ van Amsterdam is groot. De Tuinen van West bestaat uit een aaneenschakeling van polders, (stads)parken, volkstuincomplexen en natuurgebieden, die nauw verbonden zijn met het Recreatiegebied Spaarnwoude. Het maakt deel uit van het Bijzonder Provinciaal Landschap.

• •

Talud van A5 in groene Brettenzone

Contrast haven en groengebied; Tuinen van West vormen een bijzonder groengebied, onderdeel Brettenscheg.

A5 in Westelijk Havengebied

42/181

DE GROENE RING

DE INDUSTRIELE WEG

DE

DE VERHOOGDE WEG

DE STEDELIJKE RING

Beeld uit Verkenning Potentie Zonne-energie Rijkswegen Amsterdam (Feddes/Olthof ism Pondera, 2018)

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

43/181

Amstelscheg De Amstelscheg is een Bijzonder Provinciaal Landschap. De groene wig tussen Amstelveen en Amsterdam Zuidoost is een van de iconische landschappen van de Metropoolregio Amsterdam. De scheg bestaat uit een samenstel van veenontginningen (bovenland) en enkele uitgeveende lagergelegen (en deels bebouwde) droogmakerijen, zoals de Bovenkerkerpolder. Centraal door het gebied loopt de Amstel. Opvallende elementen in het vrijwel open landschap zijn de Ouderkerkerplas in de oksel van knooppunt Holendrecht, de polder Rondehoep en het dorp Ouderkerk a/d Amstel. Het gebied is vrijwel in zijn geheel aangemerkt als weidevogelhabitat en grote delen liggen binnen het NNN. Het is mede hierdoor een zeer kwetsbaar landschap. In de stedelijke oostrand zal de komende jaren veel gaan veranderen. Een concreet plan hierin is de nieuwe stadswijk De Nieuwe Kern, maar ook Amsterdam heeft plannen om ca. 15.000 nieuwe woningen toe te voegen in dit stadsdeel. • • •

44/181

Kwetsbaar landschap (NNN, weidevogelgebied); Contrast en heldere grens tussen stedelijk gebied en open landschap; Opvallende elementen Oudekerkerplas, Rondehoep en Ouderkerk a/d Amstel.

Zicht over de A2 en de Ouderkerkerplas

De Amstelscheg vanaf de A2 in winter

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

45/181

Diemerscheg Ook de Diemerscheg valt onder Bijzonder Provinciaal Landschap. Wat de Diemerscheg uniek maakt is de grootschalige inzet op het maken van natuur- en moerasbossen, waarbij wordt voortgeborduurd op de oorspronkelijk uitwaaierende veenverkaveling rondom de Diem en Gaasp. Ook de bos- en natuurcompensatie voortkomend uit de weguitbreiding van de A1 sluit hierop aan. Het gebied heeft grote recreatieve- en natuurwaarden en doet dienst als uitloop voor inwoners van Amsterdam en Diemen. Open en besloten plekken wisselen elkaar af. In de Diemerscheg liggen, naast zoekgebieden voor de inpassing van zon, ook een aantal zoekgebieden voor de inpassing van windenergie. De mer-studie naar wind loopt parallel aan deze verkenning. De A1 loopt vanuit het groene landschap van de Diemerscheg, het stedelijk landschap van Amsterdam in. Langs dit stuk van het traject staan hoge geluidsschermen. De A9 ligt in de Diemerscheg grotendeels op een hoog talud. • •

De Diemerscheg en het talud op de A9

Kwetsbaar landschap (NNN, weidevogelgebied); Bijzondere structuren Diem, Gaasp en Diemerbos. A5 in Westelijk Havengebied

46/181

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

47/181

3. BASISVOORWAARDEN

3. BASISVOORWAARDEN De scope toont ons de beschikbare ruimte voor het ontwikkelen van zonneparken. Het ontwikkelen van de Energieroute moet echter zorgvuldig worden afgewogen tegen de bestaande waarden van de verschillende wegen en omringende landschappen. Deze basisvoorwaarden zijn opgesteld op basis van de ruimtelijke analyse en de inbreng van experts, stakeholders en betrokkenen tijdens de verschillende gesprekken, werkessies en participatierondes.

3.1 Verkeersveiligheid Het plaatsen van zonnepanelen langs de weg mag niet leiden tot onveilige verkeerssituaties, zeker in deze hoog dynamische omgeving. Het technisch randvoorwaardelijk kader van Rijkswaterstaat beschrijft de belangrijkste randvoorwaarden waaraan voldaan moet worden om op een veilige manier zonneparken langs snelwegen in te passen. • Hinderlijke schittering van zonnepanelen moet worden voorkomen, zowel voor weggebruikers als naar de omgeving toe, met bijzondere aandacht voor locaties met een woon-, werk en/of maatschappelijke bestemming.

50/181

3.2 Behoud kernkwaliteiten • De Energieroute borduurt voort op eerder beschreven kernkwaliteiten, beleidskaders, -plannen en visies. Dit betekent dat planologische regimes zoals Bijzonder Provinciaal landschap (BPL) en UNESCO-Werelderfgoed • Geen zonnepanelen in kwetsbare open landschappen. Het plaatsen van zonnepanelen vergroot de barrière die de weg vormt en doet daarmee afbreuk aan de kernkwaliteiten. • Bij het inpassen van zonnepanelen kan met de inrichting worden ingespeeld op het behoud dan wel het versterken van de kernkwaliteiten van het (snelweg)landschap. • Houd rekening met de toekomstige ontwikkeling van zonnepanelen langs én het routeontwerp van (snel) wegen die nu niet of deels onderdeel van de scope zijn.

3.3 Behoud waardevolle beplanting • Waardevolle boomgroepen, bosschages en ander groen mét grote landschappelijke of ecologische waarde worden niet verwijderd ten behoeve van zonnepanelen. • Bomen, bosschages en beplantingen van lage kwaliteit mogen - mits goed onderbouwd en gecompenseerd - worden verwijderd om te kunnen bijdragen aan de ambities van het project. Compensatie vindt waar mogelijk plaats in de nabijheid van de te ontwikkelen locatie, waar het kan bijdragen aan het behoud dan wel versterken van de landschappelijke kernkwaliteiten. Voor het bepalen van de kwaliteit van de beplanting (ecologische waarde dient onafhankelijke expertise te worden ingewonnen. • Er worden geen zonneparken ontwikkeld op plekken waar recent bos en/of natuur is gecompenseerd of gerealiseerd.

3.4 Koester ecologische waarden • Er is geen ruimte voor zonnepanelen in NNN en weidevogelgebieden, vanwege de grote impact op de natuurwaarden. • Bermen, taluds en restruimtes in knooppunten en aansluitingen zijn vaak belangrijke dragers van biodiversiteit, met waarden voor allerlei flora en fauna. Creëer voldoende ruimte voor licht, lucht en water: kies voor opstellingen en panelen die de bodem en/of het wateroppervlak het minst belemmeren. • Beheer is van grote invloed op de biodiversiteit van een zonnepark (zie interview Friso van der Zee, 28 juni 2023, Wageningen University & Research). Beheer moet worden afgestemd op de eisen/ randvoorwaarden om de ecologische kwaliteiten van het zonnepark tot uiting te laten komen. • De landschappelijke inpassing van zonnepanelen draagt ook bij aan de ecologische waarden van het gebied.

3.5 Zorg voor een efficiënt energiesysteem • Streef naar het combineren van opwek en gebruik. Hiermee worden lange kabellengtes voorkomen en wordt het lokale netwerk minder belast. Bovendien wordt er langs de snelweg veel energie gebruikt, zoals door bedrijven en huishoudens in de aangrenzende stedelijke gebieden en laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer. • Streef naar het combineren van zon van de Energieroute en nabijgelegen projecten met wind, het zogenaamde cable-pooling. Zon en wind kunnen daarmee van dezelfde kabel gebruik maken, hetgeen zorgt voor een gelijkmatiger belasting van het net.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

51/181

3.6 Kansen en aanknopingspunten Naast basisvoorwaarden zijn er ook kansen en aanknopingspunten te benoemen waardoor het ontwikkelen van zonnepanelen langs de snelweg juist nieuwe waarde kan toevoegen, nog boven op het feit dat er duurzame energie wordt opgewekt. Aansluiten bij ontwikkelingen in omgeving (meekoppelkansen) Op een aantal plekken in het plangebied zijn reeds zonneparken en/of windturbines gerealiseerd, zoals het zonnepark in de Limmerkoog bij Uitgeest en de windturbines bij Heemskerk en de Ouderkerkerplas. Ook zijn er concrete plannen voor nieuwe ontwikkelingen, zoals de zonprojecten uit het BAHO-traject (Badhoevedorp-Holendrecht), de windplannen in Diemerscheg en de ontwikkeling van het Zonnecarré in de Haarlemmermeerpolder. In beide gevallen bieden ze kansen om hier met Energieroute op aan te sluiten, ruimtelijk of qua energiesysteem. Ook toekomstige stedelijke ontwikkelingen langs de

Beeldkwaliteitsplan Zonnecarré Haarlemmermeer 52/181

weg zoals de Spoorzone in Beverwijk, de uitbreiding bij Badhoevedorp of langs de A2 bieden kansen voor de opwek als ook het direct gebruik van hernieuwbare energie. Markeer bijzondere plekken Zonnepanelen kunnen bijdragen aan het markeren van bijzondere plekken in het landschap, zoals het Rottepolderplein als enige snelwegrotonde in het land en de tunnelmonden van de Wijkertunnel. Dit vraagt extra aandacht voor de uitwerking. In de uitwerkingen in dit stuk krijgt het Rottepolderplein een haast land-art achtige kwaliteit door het benadrukken van de ronde vorm en wordt bij de tunnelmonden juist gezocht naar een terughoudende invulling die vooral zichtbaar is vanuit de weg. Combineren met geluidswerende voorzieningen Bovenaan het lijstje voor de opwek van hernieuwbare energie langs infrastructuur staat de combinatie zonnepanelen met geluidswerende voorzieningen.

Hierbij zijn twee denkrichtingen mogelijk: zonnepanelen toevoegen aan (bestaande) geluidsschermen, of zonneschermen met een geluidswerend effect. Zo draagt de weg bij aan de transitie naar duurzame energie en wordt de overlast van diezelfde weg beperkt. Voor de mogelijkheden van zonnepanelen op bestaande geluidsschermen is een eerste quickscan uitgevoerd waaruit blijkt dat dit langs de Energieroute maar beperkt mogelijk is in verband met de stabiliteit en draagkracht van de geluidsschermen.

Referentie zonnepanelen in geluidswerende maatregel Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

53/181

INTERMEZZO - SCOPE 3.0 De basisvoorwaarden uit hoofdstuk 3 zijn van grote invloed op scope. In Zeef 2 Basisvoorwaarden worden de gronden die bijvoorbeeld deel uitmaken van het NNN of weidevogelgebied (3.3 Koester ecologische waarden) of vol in de bomen staan (3.2 Behoud van waardevolle beplanting) uit de scope gehaald. Daarnaast zijn de meekoppelkansen, zoals de percelen binnen het Zonnecarré van de Haarlemmermeerpolder (3.6 Kansen en aanknopingspunten) apart in beeld gebracht. Dit leidt tot een volgende concretisering van de scope.

660 HA

De kaarten op de volgende pagina’s tonen een overzicht van de Scope 3.0 en de gronden die afvallen op basis van zeef 2.

628 HA

341 HA Scope 2.0: 628ha Deel van scope afgevallen door basisvoorwaarden: 380ha ca 130ha bomen, 150ha kwetsbaar landschap (bv Oudekerkerplas) en 5ha snippers

Scope 3.0: 341ha

(waarvan 128ha meekoppelkansen)

54/181

Legenda group1 Kwetsbaar Landschap Bomen Snippers Scope 3 .0 Meekoppelkansen Uitgebreide contour scope deklaag_vlakkenPolygon

De herziene scope Energieroute-noord 55/181

Legenda group1 Kwetsbaar Landschap Bomen Snippers Scope 3 .0 Meekoppelkansen Uitgebreide contour scope deklaag_vlakkenPolygon

De herziene scope Energieroute-midden 56/181

Legenda group1 Kwetsbaar Landschap Bomen Snippers Scope 3 .0 Meekoppelkansen Uitgebreide contour scope deklaag_vlakkenPolygon

De herziene scope Energieroute-oost 57/181

4. VISIE EN UITGANGSPUNTE

EN

4. VISIE EN UITGANGSPUNTEN Het (snelweg)landschap van de Energieroute bestaat uit een samenstelling van verschillende wegtrajecten door zeer gevarieerde waardevolle landschappen en stedelijke gebieden, waarbij de uitstraling en inpassing van de weg, de berminrichting, knooppunten en aansluitingen sterk afhankelijk zijn van het omliggende landschap. Deze variatie is een grote kwaliteit in de Noordvleugel van de Randstad en is daarmee een belangrijke drager van de visie voor de Energieroute. 4.1 Geen groots statement van energie Dit betekent dat we de Energieroute niet zozeer zien als één traject of een groot ruimtelijk statement waarbij gestreefd zou moeten worden naar zoveel mogelijk eenvormigheid. Eerder zien we de Energieroute als een samenspel van verschillende deelgebieden waarbinnen de kansen voor zonne-energie zo goed mogelijk afgestemd moeten worden op, én een bijdrage zouden moeten leveren aan de bestaande kwaliteiten. Het feit dat we niet streven naar complete eenvormigheid geeft ruimte voor variatie, maar dit mag niet leiden tot verrommeling en versnippering. Gestreefd wordt naar een rustig ruimtelijk beeld van goed ingepaste zonnepanelen. Dit betekent ook iets voor de uitstraling, de locaties, en de manier van inpassing van de benodigde elementen voor een zonnepark. In Hoofdstuk 5 wordt dit verder concreet gemaakt.

4.2 Samenhang binnen deelgebieden De deelgebieden zijn afgeleid op basis van de landschappen en de manier waarop de snelweg zich daarin manifesteert. Op basis hiervan is per deelgebied bepaald welke plekken geschikt zijn voor zonne-energie, en wat hiervan de uitstraling zou moeten zijn. Om de samenhang binnen de verschillende deelgebieden van de Energieroute te behouden en te versterken moeten ontwerpkeuzes op elkaar worden afgestemd. Per deelgebied gelden daarom gelijke vormgevingsprincipes (kleur, formaat, uitstraling) voor overeenkomstige locaties: knooppunten, aansluitingen, taluds/bermen en stedelijke randen. Meekoppelkansen volgen de uitgangspunten en ontwerpregels van het aangrenzende project. Ook de landschappelijke inpassing is locatiespecifiek. In Hoofdstuk 5 ...

60/181

Per deelgebied zijn, op basis van typering en kernkwaliteiten, richtinggevende uitgangspunten benoemd voor de ontwikkeling van zonnepanelen binnen de beschikbare ruimte: Noord: acupunctuur in kwetsbaar landschap De kwetsbare landschappen in het noordelijk deelgebied vragen een zorgvuldige omgang met zonne-energie. De beschikbare ruimte ligt in de knooppunten, aansluitingen en groene stadsranden. Geen lange doorgaande lijnen van zonnepanelen in het landschap, maar compacte zonneclusters langs de A9 en A22. De markante tunnelmonden van de Wijkertunnel en het Rottepolderplein vragen om bijzondere aandacht in het ontwerp. Bij de tunnelmonden kan met zon worden benadrukt dat de weg naar beneden onder het kanaal door duikt, bij het Rottepolderplein wordt de cirkelvorm benadrukt van de enige snelwegrotonde van Nederland. Haarlemmermeerpolder: groene knopen in een dynamisch energielandschap De Energieroute haakt aan bij de ambitie om in het noorden van de Haarlemmermeer een energielandschap te ontwikkelen. Het karakteristieke poldergrid vormt de basis voor de inpassing van zonnepanelen. Daarmee wordt aangesloten bij de uitgangspunten van het Zonnecarré, één van de grote meekoppelkansen. De bermen van de A9 die binnen dit zoekgebied vallen, bieden dan ook ruimte voor zonnepanelen. De A5 doorsnijdt dit nieuwe energielandschap als autonome diagonale lijn.

Ten zuiden van Raasdorp ligt de A5 grotendeels op maaiveldhoogte en stellen we voor om de bermen vrij te houden van zon om een te onrustig ruimtelijk beeld te voorkomen. Ten noorden van knooppunt Raasdorp ligt de A5 op hoge taluds en stopt het Zonnecarré. Hier liggen kansen voor zon zonder dat een onrustig ruimtelijk beeld ontstaat. Zonnepanelen in knooppunt Hoofddorp en Afslag Aalsmeer (en het Rottepolderplein) markeren op subtiele wijze de entree tot het hoogdynamische gebied. De overige knooppunten en aansluitingen blijven groen. Ze zijn veelal beplant en van groot belang voor de ecologie; een natuurlijk tegenwicht.

Amsterdam West: duurzaam havenpark De ontwikkeling van zonnepanelen in het Westelijk Havengebied sluit goed aan bij het industriële karakter van de weg en omgeving. De taluds en aansluitingen van de A5 bieden ruimte voor opstellingen zonder veel opsmuk. Richting de Tuinen van West zal er meer aandacht moeten zijn voor groen, ecologie en de beleving vanuit de omgeving. De nu nog kale taluds kunnen ten dele worden ingevuld met zon. Hierbij zou tevens de de biodiversiteit vergroot kunnen worden door te investeren in de landschappelijke en ecologsiche kwaliteit van de directe omgeving. Amstelscheg: zonneknopen tussen stad en landschap Het bijzondere landschap van de Amstelscheg wordt gedefinieerd door heldere groene stadsranden. Hieraan draagt ook de A2 met haar groene weginrichting aan bij. De A9 loopt zoveel mogelijk als een autonome lijn door dit landschap. De A2 ligt juist op de grens tussen stad en land. Binnen de forse knopen en aansluitingen is ruimte om zonne-energie in te passen. Daarbij wordt de balans gezocht tussen waterberging met ecologische waarden en energie-opwekking. Voorstellen vanuit de BAHO worden meegenomen, aangevuld en aangescherpt op basis van visie, uitgangspunten en ontwerpregels voor de Energieroute.

4.3 Goede ruimtelijke inpassing in snelweglandschap De beschikbare ruimte voor zonne-energie langs de snelwegen is te vinden in de knooppunten, aansluitingen, taluds en buitenbermen, stedelijke randen en de omgeving (meekoppelkansen). Samen vormt dit de Energieroute. Deze eenheden binnen het snelweglandschap eigen karakter en kwaliteit en vragen om een goede ruimtelijke inpassing. Hieronder is per type locatie aangegeven wat de karakteristiek is en welke ruimtelijke ambitie daarbij hoort. In hoofdstuk 5 wordt beschreven welke ontwerpprincipes gevolgd moeten worden om deze ambitie te bereiken.

Diemerscheg: energieke stadsentree De Diemerscheg vormt een natuurlijk entreegebied voor de stad, waar moerasnatuur, recreatie en energie-opwek een gevarieerd en duurzaam landschap vormen. Binnen de knooppunten wordt een integraal plan gemaakt met een mix van deze ingrediënten. Ook worden de geluidsschermen langs de weg benut voor zonnepanelen.

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

61/181

62/181

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

63/181

Knooppunten De knooppunten worden gevormd door aansluitingen van meerdere snelwegen. Knooppunten Badhoevedorp, Raasdorp en Watergraafsmeer vallen buiten de visie vanwege beplanting dan wel grote ecologische waarden. Deze blijven juist herkenbaar als groene knopen in het toekomstige energielandschap van de Haarlemmermeer. Binnen het plangebied blijven daarmee drie type knooppunten over: • •

•

Knooppunten met lange lijnen met verbindingsbogen en taluds voortkomend uit ongelijkvloerse kruisingen Knooppunt Alkmaar, Velsen, Beverwijk, Hoofddorp, Diemen; Knooppunten met waterrijke vlakken, waar wegen elkaar kruisen en daarmee vlakken insluiten die een waterrijk karakter hebben Knooppunt Amstel, Holendrecht Noord, Holendrecht Zuid; Knooppunt Rottepolderplein, een special als enige snelwegrotonde van Nederland Knooppunt Rottepolderplein.

De knooppunten markeren plekken in de Energieroute en worden ingezet voor zonnepanelen. NB: binnen de Energieroute zijn ook knooppunten te vinden die landschappelijke vlakken insluiten. Echter, deze zijn afgevallen voor plaatsing van zon om landschappelijke redenen.

Hoofdambitie Per type knooppunt worden zonnepanelen anders ingepast. Dit betekent de volgende opstellingsmethodes: •

•

•

64/181

Knooppunt met lange lijnen: er worden zonnepanelen op de taluds geplaatst. Hierdoor wordt de richting van de wegen benadrukt. De rijen met panelen vormen vloeiende lange lijnen die de weg begeleiden. Een rustig wegbeeld blijft zoveel mogelijk gehandhaafd. De (smalle) stukken land die worden ingesloten worden juist vrijgehouden voor landschappelijke inpassing. Knooppunten met waterrijke vlakken: er worden zonnepanelen boven water geplaatst. Het wegennet bij deze knooppunten is dusdanig complex dat juist het plaatsen van zon in de ingesloten vlakken bijdraagt aan een rustig wegbeeld. Er ontstaan op deze manier zo min mogelijk snippers van zon. Knooppunt Rottepolderplein: krijgt een speciale inpassing van zon passend bij de kernkwaliteiten van dit unieke knooppunt.

Principetekeningen van inrichting zonnepanelen in verschillende knooppunten

Voorkeursvariant Energieroute NH | Feddes-Olthof landschapsarchitecten

65/181

Aansluitingen Aansluitingen zijn verbindingen tussen de snelweg en het onderliggend wegennet. Aansluitingen Zaanstad, Haarlem-Zuid en Diemen-Noord vallen buiten de visie vanwege bijzondere landschappelijke waarden. Aansluiting Amstelveen-Stadshart, onderdeel van de ontwikkeling BAHO (verbreding en overkluizing van de A9 traject Badhoevedorp-Holendrecht), valt buiten de visie wegens gebrek aan ruimte voor zonne-energie binnen dit traject. Aansluitingen die deel uitmaken van een knooppunt vallen onder de ontwerpregels van de knooppunten. Er zijn twee type aansluitingen te onderscheiden binnen de Energieroute: • •

Aansluitingen met een groen ingepast karakter Aansluiting Akersloot, Uitgeest, Heemskerk, IJmuiden (A22), Aalsmeer; Aansluitingen met een waterrijk karakter Aansluiting IJmuiden (A5), Amsterdam-Westpoort, Ouderkerk a/d Amstel (A9), Ouderkerk a/d Amstel (A1), Amsterdam-Zuidoost.

Hoofdambitie Aansluitingen lenen zich bij uitstek voor de inpassing van panelen. Ze hebben vaak een duidelijke symmetrische opzet waarbij hogere en lagere stukken land of water door wegen worden omsloten. Het symmetrische beeld van de aansluiting wordt zoveel mogelijk gehandhaafd. Zon wordt binnen aansluitingen in een veldopstelling geplaatst. De opstelling wordt bepaald door zowel de inpassing van de aansluiting als het deelgebied. Het streefbeeld is een rustig en regelmatig ruimtelijke uitstraling, waarbij een onrustig of versnipperd beeld wordt voorkomen. Dit betekent voor de verschillende type aansluitingen: • •

Aansluitingen met een groen ingepast karakter: Zonnepanelen worden in vlakopstelling geplaatst op land; Aansluitingen met een waterrijk karakter: Zonnepanelen worden in vlakopstelling geplaatst boven water.

Principetekening van inrichting zonnepanelen in aansluitingen 66/181

Wijkertunnel De Tunnelmonden van de Wijkertunnel zijn unieke elementen langs de Energieroute Noord-Holland. Ze markeren de plek waar de A9 onder het Noordzeekanaal doorgaat. Hoofdambitie Zonnepanelen worden op nauwkeurige wijze ingepast bij de Tunnelmonden van de Wijkertunnel. De platte vlakken naast de taluds van de tunnelmonden zijn hiervoor het meest geschikt. Door hier veldopstelligen te realiseren, blijft het wegbeeld van de Tunnelmonden rustig.