Document · PDF

Bijlage 2 financieel onderzoek BMC

Commissie zaal 1 17 november 2025, gemeente HeilooBij agendapunt: Toelichting en bespreking beslisdocument en concept-raadsbesluit22.813 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

C on ce pt

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 | Bestuurlijke herindeling................................................................................................................ 5 1.1 Aanleiding............................................................................................................................................................... 5 1.2 Doel van de analyse.............................................................................................................................................. 5 1.3 De hoofdvragen.....................................................................................................................................................6 1.4 Deelvragen.............................................................................................................................................................. 6 1.5 Beantwoording van de deelvragen....................................................................................................................7 1.6 Beantwoording van de hoofdvraag..................................................................................................................14 Hoofdstuk 3 | De aanpak...................................................................................................................................

16 3.1 Aanpak in vier stappen.......................................................................................................................................16 Hoofdstuk 4 | Structuurkenmerken................................................................................................................... 18

4.1 Centrumfunctie en sociale structuur...............................................................................................................18 4.2 Structuurkenmerken na herindeling.............................................................................................................. 19 4.3 Bevolkings- en huishoudensprognoses na herindeling.............................................................................. 20 Hoofdstuk 5 | Toezicht bij herindeling.............................................................................................................. 23 Hoofdstuk 6 | Algemene uitkering bij herindeling............................................................................................ 25

C on ce

6.1 Algemene uitkering............................................................................................................................................. 25 6.2 Tijdelijke verdeelmaatstaf Herindeling............................................................................................................30 6.3 Frictiekosten.........................................................................................................................................................32

Hoofdstuk 7 | Gevolgen voor verbonden partijen.............................................................................................37 7.1 Risicoanalyse van de verbonden partijen.......................................................................................................37 7.2 Mogelijke uittredingskosten.............................................................................................................................. 40

Hoofdstuk 8 | Risico-inschatting en onzekerheden......................................................................................... 42 8.1 Risicoprofiel en weerstandsvermogen.......................................................................................................... 42 8.2 Grondexploitaties................................................................................................................................................ 45 8.3 Sociaal domein.................................................................................................................................................... 49

Hoofdstuk 9 | De financiële positie bij de onderscheiden toekomstscenario's.............................................59 9.1 Overzicht van de meerjarige begrotingssaldi................................................................................................ 59 9.2 Financiële ratio’s.................................................................................................................................................. 60

Hoofdstuk 10 Investeringen en investeringsruimte.........................................................................................61 10.1 Onderhoud kapitaalgoederen......................................................................................................................... 61 10.2 Investeringsniveau............................................................................................................................................61 10.2 Onderhoudsplannen voor de openbare ruimte........................................................................................... 62 10.2 Kwaliteitsniveau................................................................................................................................................ 62

Hoofdstuk 11 | Bedrijfsvoering..........................................................................................................................63 11.1 Kengetallen bedrijfsvoering............................................................................................................................ 63 11.2 Structurele effecten..........................................................................................................................................64 Hoofdstuk 12 | Eigen inkomsten/woonlasten..................................................................................................65 12.1 Harmonisatie van belastingen....................................................................................................................... 65 12.2 Samenvattend overzicht van de woonlasten.............................................................................................. 66 12.3 Uitgangspunten voor de berekening............................................................................................................ 68 12.4 OZB - uitgangspunt 2025............................................................................................................................... 68

2 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

12.6 Gevolgen voor de niet-woningen................................................................................................................... 70 12.6 Afvalstoffenheffing en rioolheffing............................................................................................................... 71 12.7 Overige belastingen..........................................................................................................................................73 12.8 Onbenutte belastingcapaciteit....................................................................................................................... 74 Bijlage 1: Geraadpleegde literatuur................................................................................................................... 77 Bijlage 2: Lijst van geïnterviewde functionarissen...........................................................................................79 Bijlage 3: UItgangspunten voor de berekening van de woonlasten...............................................................

80 Bijlage 4: Gevolgen voor afvalstoffenheffing en rioolheffing..........................................................................85 Bijlage 5: Overzicht investeringsplanning.........................................................................................................90 Bijlage 6: Geprognosticeerde balansen............................................................................................................ 92

C on ce

Bijlage 7: Opgenomen tabellen......................................................................................................................... 95

3 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Hoofdstuk 1 | Bestuurlijke herindeling 1.1 Aanleiding

De ambtelijke werkzaamheden voor de gemeente Heiloo worden uitgevoerd door de BUCH-organisatie. Dit is een werkorganisatie die de ambtelijke taken uitvoert voor de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. Het is een samenwerkingsverband tussen deze vier gemeenten, waarbij de BUCH de ondersteunende taken uitvoert en de gemeenten hun eigen politieke organen (college en raad) behouden. Een aantal van de deelnemende gemeenten bezint zich op de eigen toekomst, met de vraag of een zelfstandig voortbestaan, met ondersteuning door de BUCH organisatie, een realistisch toekomstperspectief is.

1.1.1 Bestuurskrachtonderzoek Heiloo onvoldoende bestuurskrachtig

C on ce

De gemeenteraad van Heiloo heeft tussen juli 2024 en februari 2025 een bestuurskrachtonderzoek uit laten voeren. Dit onderzoek is uitgevoerd om te toetsen of de gemeente nu en in de toekomst voldoende bestuurskrachtig is om maatschappelijke opgaven het hoofd te kunnen bieden. Het onderzoek is uitgevoerd door Partners+Pröpper. Een begeleidingscommissie met een afvaardiging vanuit de gemeenteraad van Heiloo heeft het onderzoek deze maanden begeleid.

1.1.2 Het rapport ‘Gemeente Heiloo Bestuurskrachtontwikkeling’

Op 6 maart 2025 is het eindrapport ‘Gemeente Heiloo Bestuurskrachtontwikkeling’ opgeleverd. Uit het onderzoek blijkt dat de gemeente Heiloo onvoldoende bestuurskrachtig is om de uitdagingen van de toekomst aan te kunnen. Op 15 april jl. vond tijdens een raadscommissie de behandeling van het rapport plaats. Op 27 mei jl. heeft de gemeenteraad van Heiloo besloten om het college een opdracht te geven een onderzoekskader op te leveren. Behandeling in de raadscommissie van 3 juli jl. heeft geresulteerd in een verkenning naar de volgende toekomstscenario’s: ● bestuurlijke fusie met de vier BUCH-gemeenten; ● bestuurlijke fusie met drie van de vier BUCH-gemeenten: Uitgeest, Castricum en Heiloo EN Bergen, Castricum en Heiloo; ● bestuurlijke fusie met twee van de BUCH-gemeenten; Bergen-Heiloo en Castricum-Heiloo; ● voortzetting samenwerking binnen de BUCH-organisatie (met eventuele uittreding van Uitgeest); ● volledig zelfstandig doorgaan als gemeente Heiloo.

1.1.3 Zoveel als mogelijk aansluiten bij de aanpak in Castricum en Uitgeest In de gemeenten Castricum en UItgeest vinden vergelijkbare verkenningen plaats, met behoefte aan een onderzoekskader. U hebt aangegeven zo veel als mogelijk hierbij te willen aansluiten. Dit onderzoek naar de financiële aspecten van de toekomstscenario’s van Heiloo is uitgevoerd in afstemming met Castricum en Uitgeest.

1.2 Doel van de analyse Het financiële perspectief geeft inzicht in de financiële effecten van de verschillende bestuurlijke toekomstscenario’s voor de gemeente Heiloo en haar inwoners. Het geeft inzicht in de kosten die samenhangen met elk fusiescenario, de opbrengsten of kostenverminderingen en het financiële perspectief van een toekomstige gemeente en de effecten voor de woonlasten van inwoners van Heiloo.

4 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

1.3 De hoofdvragen De vragen van de drie gemeenten zijn grotendeels overlappend. Omwille van een eenduidig beeld in de drie gemeenten gaan we uit van een gezamenlijke vraagstelling.

1.4 Deelvragen

Het onderzoek gaat uit van de volgende twee hoofdvragen: 1. Wat is het financiële perspectief van ieder fusiescenario voor de toekomstige gemeente en de inwoners van Heiloo? 2. Welke kosten zijn er verbonden aan elk fusiescenario (uittreding, samenvoeging, inrichting en frictie), welke tegemoetkomingen en kostenverminderingen zijn hierbij te verwachten en wat is hiermee het financiële beeld van een toekomstige gemeente in financiële kengetallen en ten aanzien van de woonlasten voor inwoners van Heiloo?

Om deze hoofdvraag te beantwoorden zijn de volgende deelvragen opgesteld:

C on ce

Deelvragen ten aanzien van de lasten van de fusie 1. Wat zijn de (financiële) voorwaarden en kosten voor uittreding van Heiloo uit de verbonden partijen bij de verschillende toekomstscenario’s? 2. Wat zijn de te verwachten samenvoegings-, inrichtings- en frictiekosten bij elk van de toekomstscenario's? 3. Zijn er andere financiële consequenties en risico’s te voorzien? Deelvragen ten aanzien van de baten van de fusie 4. Wat bedraagt de verwachte vergoeding vanuit het gemeentefonds op basis van de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling voor elk van de toekomstscenario’s? 5. Welke lastenverminderingen zijn er op hoofdlijnen te voorzien bij fusie in elk van de scenario’s? Betrek hierbij ook het effect op de organisatiekosten (inclusief kosten voor raad, griffie, college en staf), overhead, bijdragen aan GR-en.

Deelvragen ten aanzien van het financiële perspectief nieuwe gemeente 6. Wat is het financiële perspectief van de betrokken fusiepartners? 7. Wat is het financieel meerjarenperspectief en de financiële positie in elk van de toekomstscenario’s? 8. Wat is het financiële perspectief voor de nieuwe gemeente in elk van de toekomstscenario’s in 2029 aan de hand van de financiële kengetallen? 9. Wat is de afhankelijkheidsratio van de Algemene Uitkering van het gemeentefonds in elk van de toekomstscenario’s? 10. Wat is de omvang van de investeringsruimte in elk van de toekomstscenario’s? 11. Wat zijn de gevolgen van bestuurlijke fusie voor de woonlasten van inwoners in Heiloo in elk van de toekomstscenario’s?

5 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

1.5 Beantwoording van de deelvragen Deelvraag 1: Wat zijn de (financiële) voorwaarden en kosten voor uittreding van Uitgeest uit de verbonden partijen bij de verschillende toekomstscenario’s? Alleen bij de fusiescenario’s waar Uitgeest bij betrokken is, is er sprake van een desintegratieschade. Het gaat hierbij om de GGD en de veiligheidsregio. Hoewel de jurisprudentie uit lijkt te gaan van een maximumscenario van omgerekend 3 maal de jaarvergoeding, wordt alom onderkend dat dit een te hoge inschatting is. Wij gaan voorshands uit van de veronderstelling dat de desintegratieschade 1 à 1,5 keer de jaarlijkse bijdrage bedraagt. In dat geval zouden de uittredingskosten bij een fusiescenario met Uitgeest uitkomen op een bedrag van € 1,5 tot € 2,3 miljoen.

C on ce

Deelvraag 2: Wat zijn de te verwachten samenvoegings-, inrichtings- en frictiekosten bij elk van de toekomstscenario's? Afhankelijk van het te kiezen scenario variëren de samenvoegings-, inrichtings- en frictiekosten. Hoewel in dit stadium niet anders dan gewerkt kan worden met globale uitgangspunten, geven eerdere studies wel enige indicatie. Als er sprake is van ontvlechting van de BUCH, dan is er sprake van frictiekosten. De gemeenschappelijke regeling moet worden opgeheven. De organisatie dient te worden ontbonden, wat de beëindiging van contracten en de verdeling van de inboedel met zich meebrengt. De medewerkers moeten over nieuwe organisaties worden geplaatst, inclusief het opnieuw ontwerpen van een nieuwe organisatiestructuur. Een tweede forse opgave is de ontvlechting en de opbouw van ICT. Contracten moeten worden gewijzigd en nieuwe aanbestedingsprocedures moeten worden doorlopen. Ook de implementatie van nieuwe ICT leidt tot extra kosten Daarnaast zal ook het personeel moeten worden geplaatst in de nieuwe gemeenten, wat mogelijk kan leiden tot desintegratie schade.

Onder samenvoegings- en inrichtingskosten bij een bestuurlijke fusie bestaan ondermeer uit: ● het aansturen en inrichten van een projectorganisatie voor de gemeentelijke herindeling; ● voorbereiding van verkiezingen; ● inrichten van de griffie; ● de ontwikkeling van een visie op de nieuwe gemeente ● inrichten van de politiek-bestuurlijke ICT-systemen; ● inrichten van de topstructuur; ● uniformering van beleid; ● doorlopen van de ARHI-procedures; ● eventuele verhuizingen; ● herinrichten van de P&C-cyclus en de onderliggende administraties. Continuering van de BUCH organisatie heeft tot gevolg dat er geen sprake hoeft te zijn van ontvlechtingskosten. In de andere gevallen is daar wel sprake van. Het samengaan van gemeenten brengt wel harmonisatiekosten met zich mee. De onderstaande bedragen zijn een inschatting. De frictiekosten dienen later te worden berekend op een wijze die past bij de omvang en schaal van het betreffende toekomstscenario. Tabel 1: Overzicht van de ingeschatte samenvoegings, inrichtings en frictiekosten bij de toekomstscenario’s

Totaal incidenteel

Zelfstandig Heiloo

Zelfstandig binnen BUCH

Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

UItgeest Castricum en Heiloo

Bergen Castricum en Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

€ 3.200.000

€ 4.200.000

€ 6.000.000

€ 7.300.000

€4.400.000

€ 4.900.000

6 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Deelvraag 3: Zijn er andere financiële consequenties en risico’s te voorzien? Voor de beantwoording van deze deelvraag is een analyse gemaakt van de ingeschatte risico’s (de benodigde weerstandscapaciteit) en de buffers (de beschikbare weerstandscapaciteit) die daar tegenover staan. Dat leidt tot de volgende ratio’s voor de onderscheiden scenario’s. Voor een belangrijk deel hebben de gesignaleerde risico’s betrekking op dezelfde onderwerpen (Jeugdzorg, Bijstand, Algemene Uitkering), met dien verstande dat voor Heiloo en Castricum de problematiek met betrekking tot de aansluiting op de A9 een apart risico vormt. Tabel 2: Overzicht van de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit voor de onderscheiden fusiescenario’s

Benodigde weerstandscapaciteit

32.2

Beschikbare weerstandscapaciteit

124.2 3.9

Exclusief onbenutte belastingcapaciteit

3.4

Bergen Castricum Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

19.4

19.8

12.5

16.0

58.7

115,4

88,1

49,9

3.0

5.8

7.0

3.1

2.6

5,2

6,2

2,7

C on ce

Ratio weerstandsvermogen

UItgeest, Castricum en Heiloo

Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

(Bron: jaarrekeningen 2024)

De risico’s met betrekking tot het sociaal domein zijn beperkt en weinig onderscheidend voor de diverse fusiescenario’s. Weliswaar zijn er verschillen tussen gemeenten, met name wat betreft de leeftijdsopbouw. In alle vier gemeenten is evenwel sprake van eenzelfde (sterke) sociale structuur. De belangrijkste onderlinge verschillen worden verevend via de maatstaven van de algemene uitkering en het beleid wordt in onderlinge samenhang binnen de BUCH organisatie vormgegeven en in regionaal verband uitgevoerd. Bij de openbare ruimte zijn de risico’s weinig onderscheidend voor elk van de fusiescenario's. Voor de belangrijkste onderdelen van de kapitaalgoederen (wegen, riolering, groen) zijn onderhoudsplannen aanwezig. Deze plannen zullen nog wel op elkaar moeten worden afgestemd. Een grote onzekere factor vormt de onderwijshuisvesting en de vervanging van het maatschappelijk vastgoed. Dit vormt een aandachtspunt voor de verdere uitwerking. Voor de belangrijkste risico’s binnen de grondexploitatie zijn voorzieningen gevormd. Op termijn wordt nog een bescheiden winst verwacht. De risico’s voor bij de grondexploitaties zijn beperkt en daarmee weinig onderscheidend voor elk van de fusiescenario’s. In de onderstaande tabel geven we de perspectieven weer. Tabel 3: Samenvattend overzicht van de grondexploitaties Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

UItgeest Castricum en Heiloo

Bergen Castricum en Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

Zelfstandig Heiloo

Boekwaarde van de grondexploitatie

€ 9,1 miljoen

€ 8.3 miljoen

€ 9,6 miljoen

€ 4,2 miljoen

€ 8,8 miljoen

€ 3,4 miljoen

Te verwachten

€ 3,2 miljoen

€ 2.1 miljoen

€ 3,3 miljoen

€ 2,0 miljoen

€ 2,2 miljoen

€ 0,9 miljoen

7 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

UItgeest Castricum en Heiloo

Bergen Castricum en Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

Zelfstandig Heiloo

Reserve grondexploitatie

€ 2,6 miljoen

€ 1.3 miljoen

€ 2,1 miljoen

€ 1,3 miljoen

€ 0,8 miljoen

€ 0,0 miljoen*

Nieuwe ontwikkelingen

Beperkt

winst op termijn

*) Exclusief de reserve bovenwijkse voorzieningen van de gemeente Heiloo

(Bron: Jaarrekening 2024)

Andere financiële consequenties die mogelijk worden voorzien, zijn bij de beantwoording van de andere deelvragen in rekening gebracht.

C on ce

Deelvraag 4: Wat bedraagt de verwachte vergoeding vanuit het gemeentefonds op basis van de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling voor elk van de toekomstscenario’s? De tijdelijke maatstaf herindeling is van toepassing op gemeenten die het voornemen hebben over te gaan tot wijziging van de gemeentelijke indeling. Op deze manier biedt het Rijk financiële ondersteuning bij de overgang naar de nieuwe situatie. De uitkering van de tijdelijke maatstaf herindeling vindt plaats over een periode van vijf jaar en de regeling kent twee fasen: : ● Voor de herindeling: In het jaar voorafgaand aan de fusie ontvangen de betrokken gemeenten 20% van het totale bedrag. Dit bedrag wordt gelijkmatig verdeeld over alle gemeenten die deelnemen aan het herindelingstraject. ● Na de herindeling: Vanaf het moment dat de nieuwe gemeente van start gaat, wordt het resterende bedrag uitgekeerd. De nieuwe gemeente ontvangt 40% van het totaalbedrag in het eerste jaar na de fusie en vervolgens telkens 20% in elk van de daaropvolgende jaren. Voor de onderscheiden fusiescenario’s leidt dit tot de volgende uitkomsten. Tabel 4: Uitkomsten berekening herindelingsmaatstaf

Totaal vergoeding afgerond

Scenario Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

Scenario Uitgeest Castricum en Heiloo

Scenario Bergen Castricum en Heiloo

Scenario Bergen en Heiloo

€ 20.200.000

€ 12.000.000

€ 13.600.000

€ 6.500.000

Scenario Castricum en Heiloo

€ 6.500.000

Zelfstandig Heiloo

Prijspeil meicirculaire 2025

De frictievergoeding vanuit de algemene uitkering bedraagt € 20 miljoen bij een fusie met de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo. In geval van een fusie met Bergen of Castricum bedraagt de vergoeding circa € 6,5 miljoen. De frictievergoeding lijkt vooralsnog toereikend om de ingeschatte frictiekosten (zie deelvraag 2) te bekostigen.

8 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Uitzondering daarop is een scenario dat uitgaat van een zelfstandig Heiloo zonder de BUCH. In dat geval zijn er wel ontvlechtingskosten, maar ontbreekt een vergoeding uit hoofde van de herindelingsmaatstaf. Dat leidt tot het volgende beeld: Tabel 5: Frictiekosten, afgezet tegen de frictiekostenvergoeding Zelfstandig binnen BUCH

Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

UItgeest Castricum en Heiloo

Bergen Castricum en Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

Totaal frictiekosten incidenteel

€ 3.200.000

€ 4.200.000

€ 6.000.000

€ 7.300.000

€4.400.000

€ 4.900.000

Frictiekosten vergoeding

€ 20.200..000

€12.000..000

€ 13.600.000

€ 6.500.000

- € 3.200.000

€ 16.000.000

€ 6.000.000

€ 6.300.000

C on ce

Ruimte binnen het budget

Zelfstandig Heiloo

€ 2.100.000

€ 1.600.000

Deelvraag 5: Welke lastenverminderingen zijn er op hoofdlijnen te voorzien bij fusie in elk van de scenario’s? Betrek hierbij ook het effect op de organisatiekosten (inclusief kosten voor raad, griffie, college en staf), overhead, bijdragen aan GR-en. Bij een gemeentelijke herindeling zullen een aantal kosten wegvallen. Er zullen mutaties optreden voor de kosten van de gemeenteraad, college en griffie. In de onderstaande tabel hebben we op hoofdlijnen de effecten hiervan in beeld gebracht. Tabel 6: Overzicht van de ingeschatte besparingen op de bestuurskosten

Ingeschatte besparing

Zelfstandig Heiloo

Zelfstandig binnen BUCH

Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

UItgeest Castricum en Heiloo

Bergen Castricum en Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

€ 3.000.000

€ 1.900.000

€ 2.000.000

€ 900.000

Naar verwachting zal de besparing in het BUCH scenario € 3,0 miljoen besparen. De besparing in een variant met drie gemeenten bedraagt rond € 2 miljoen en de besparing in een variant met twee gemeenten bedraagt ongeveer € 0,9 miljoen. Verdere kostenstijgingen vanwege de grootte van de gemeente, dan wel efficiencybesparingen zijn verder niet in beeld gebracht. .

9 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Deelvraag 6: Wat is het financiële perspectief van de betrokken fusiepartners? Voor het financieel perspectief van de betrokken fusiepartners zijn we uitgegaan van het structurele saldi uit de meerjarenbegroting 2026 - 2029. Dit geeft het volgende beeld: Tabel 7: Overzicht van de structurele begrotingssaldi (Bedragen x € 1.000)

Gemeente

2026

2027

2028

2029

Bergen

6.695

5.501

3.413

3.062

Uitgeest

387

-66

-1.091

-907

Castricum

855

599

-896

-731

Heiloo

-271

-714

-1.938

-1.971

Bron: Meerjarenbegrotingen 2026-2029

C on ce

Deelvraag 7: Wat is het financieel meerjarenperspectief en de financiële positie in elk van de toekomstscenario’s? Het bovenstaande leidt tot de volgende structurele begrotingssaldi bij ongewijzigd beleid per 2029. Alle overige effecten die voortvloeien uit deze analyse zijn niet meegenomen in dit saldo. Tabel 8: Overzicht van de structurele begrotingssaldi voor de onderscheiden toekomstscenario’s (Bedragen x € 1.000)

Bergen Uitgeest Castricum Heiloo

Uitgeest Castricum Heiloo

Bergen Castricum Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

Heiloo

Structureel saldo 2029

-547.000

-3.609.000

360.000

1.091.000

-2.702.000

-1.971.000

Inwoners

104.000

74.100

90.600

54.200

60.700

24.300

-€ 5

-€ 49

€4

€ 20

-€ 45

-€ 81

Bedrag per inwoner

Deelvraag 8: Wat is het financiële perspectief voor de nieuwe gemeente in elk van de toekomstscenario’s in 2029 aan de hand van de financiële kengetallen? Voor elk van de toekomstscenario’s is de solvabiliteit en de netto gecorrigeerde schuldquote in beeld gebracht. De solvabiliteit drukt het eigen vermogen uit in een percentage van het balanstotaal. De toezichthouder beoordeelt een percentage lager dan 20% als risicovol. De netto gecorrigeerde schuldquote drukt de netto schuld (na aftrek van de uitgeleende gelden) uit in een percentage van de jaarlijkse inkomsten. De toezichthouder beoordeelt een percentage van meer dan 130% als risicovol. Aan de hand van de geprognosticeerde balansen zijn de volgende ratio’s berekend:

10 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Tabel 9: Overzicht van de ratio’s voor de onderscheiden toekomstscenario’s Bergen Uitgeest Castricum Heiloo

Uitgeest Castricum Heiloo

Bergen Castricum Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

Heiloo

Solvabiliteit

31%

25%

34%

37%

27%

28%

Schuldquote

66%

68%

62%

70%

61%

81%

(Bron: Geprognosticeerde balansen uit de meerjarenbegroting 2026 - 2029)

C on ce

Tabel 10: Overzicht effecten van de algemene uitkering

Deelvraag 9: Wat is de afhankelijkheidsratio van de Algemene Uitkering van het gemeentefonds in elk van de toekomstscenario’s? De afhankelijkheidsratio bedraagt in Bergen 53% en in de andere drie gemeenten beweegt de ratio zich rond 67%. Dit verschil wordt met name veroorzaakt door het feit dat de belastingopbrengsten in Bergen (parkeerbelasting, toeristenbelasting, forensenbelasting) hoger liggen dan in de andere gemeenten. Het relatieve aandeel van de algemene uitkering is daardoor kleiner. De effecten voor de algemene uitkering variëren voor de onderscheiden fusiescenario’s. Dat wordt met name veroorzaakt doordat de herindelingen wisselend uitvallen voor de centrummaatstaven in de algemene uitkering.

Zelfstandig Heiloo

Zelfstandig binnen BUCH

Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

UItgeest Castricum en Heiloo

Bergen Castricum en Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

2,5 miljoen nadeel

1,1 miljoen nadeel

1,4 miljoen nadeel

0,3 miljoen voordeel

Effect algemene uitkering

Bron: maatwerkopdracht CBS, vergelijking op basis van de meicirculaire 2025)

Deelvraag 10: Wat is de omvang van de investeringsruimte in elk van de toekomstscenario’s De investeringsruimte wordt bepaald door de mate waarin de investeringsplannen zijn opgenomen in de begroting. De aanvullende financiële ontwikkelingen, zoals het effect op de algemene uitkering en de nog te realiseren bezuinigingsopgaven zijn niet verwerkt in de investeringsruimte. Het investeringsniveau in de eerste jaren is aanmerkelijk hoger dan in de latere jaren. Als ook in de latere jaren (vanaf 2028) nog aanvullende investeringen nodig zijn, dan zal hiervoor aanvullende ruimte binnen de begroting moeten worden gezocht. De investeringsruimte voor de onderscheiden fusievarianten is omgerekend in een bedrag per inwoner. Tabel 11: Overzicht investeringsruimte voor de onderscheiden toekomstscenario’s In bedragen per inwoner

2025

2026

2027

2028

2029

Heiloo

696

560

683

229

Bergen Uitgeest Castricum Heiloo

517

632

518

202

147

Uitgeest Castricum Heiloo

313

260

238

187

Bergen Castricum Heiloo

484

663

564

208

168

Bergen Heiloo

565

858

668

132

184

Castricum Heiloo

496

448

519

232

179

11 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Deelvraag 11: Wat zijn de gevolgen van bestuurlijke fusie voor de woonlasten van inwoners in Heiloo in elk van de toekomstscenario’s? De afvalstoffenheffing en de rioolheffing dient uiterlijk twee jaar na de herindeling te zijn geharmoniseerd. Voor de OZB geldt dat de nieuwe raad na de herindeling vóór 1 april een nieuwe verordening moet vaststellen. De effecten voor de woonlasten zijn doorgerekend, waarbij de volgende uitgangspunten zijn gehanteerd: ● De gegevens zijn gebaseerd op de stand 2025 (WOZ-waardes per 1 januari 2024). ● De mate van kostendekking is voor de tariefberekening een gegeven. De afweging of een eventuele ruimte wordt ingevuld is uiteindelijk een bestuurlijke afweging en valt buiten het bestek van deze analyse. ● Er is een doorrekening gemaakt exclusief inflatie. ● Met areaaluitbreidingen is geen rekening gehouden, met een eventuele boveninflatoire tariefstijging in latere jaren is wél rekening gehouden. Dat leidt tot het volgende beeld.

In het scenario’s Bergen, Castricum en Heiloo en in het scenario Heiloo Castricum dalen de woonlasten voor de inwoners van Heiloo. In de andere scenario’s blijven de woonlasten nagenoeg gelijk. Tabel 12 Mutatie woonlasten in de verschillende toekomstscenario’s

C on ce

Uitgangspunt: Meerpersoonshuishoudens in een gemiddelde koopwoning Bergen Uitgeest Uitgeest Castricum Castricum Bergen Castricum Heiloo Heiloo Heiloo

Heiloo Castricum

Bergen Heiloo

Bergen

Woonlasten

€ 1.236

nvt

€ 1.236

nvt

€ 1.236

Mutatie

-€ 3

-€ 28

-€ 3

Totaal

€ 1.233

€ 1.208

€ 1.233

Uitgeest

Woonlasten

€ 1.204

nvt

Mutatie

-€ 165

-€ 161

Totaal

€ 1.039

€ 1.043

Woonlasten

€ 966

nvt

Mutatie

€ 57

€ 53

€ 38

€ 23

Totaal

€ 1.023

€ 1.019

€ 1.004

€ 989

€ 1.143

Mutatie

€2

€5

-€ 19

-€ 34

€3

Totaal

€ 1.145

€ 1.148

€ 1.124

€ 1.109

€ 1.146

Castricum

Heiloo

Woonlasten

12 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Bij de niet woningen ontstaat er een ander beeld. Voor een pand met een waarde van € 1 miljoen stijgen de lasten met € 734 in het scenario Bergen Heiloo en dat loopt op tot € 1.307 in het scenario Uitgeest, Castricum, Heiloo. Dit wordt weergegeven in de onderstaande tabel. Tabel 13: Gevolgen voor OZB-niet woningen Effecten per waarde-eenheid van € 1 miljoen Bergen Uitgeest Castricum Heiloo

Uitgeest Castricum Heiloo

Bergen Castricum Heiloo

Heiloo Castricum

Bergen Heiloo

Bergen -€ 169

Niet woningen - gebruikers

€ 281

€0

Totaal

€ 112

-€ 44

-€ 387

Uitgeest € 1.062 € 946

Niet woningen - gebruikers

-€ 2.356

-€ 44

nvt

Totaal

nvt

-€ 387

nvt

-€ 2.167

C on ce

Niet woningen - eigenaren

nvt

Niet woningen - eigenaren

-€ 1.294

-€ 1.221

Niet woningen - eigenaren

-€ 900

-€ 1.016

-€ 775

-€ 812

Niet woningen - gebruikers

€ 281

€ 471

€0

Totaal

-€ 619

-€ 545

-€ 775

-€ 812

Niet woningen - eigenaren

€ 952

€ 836

€ 1.077

€ 1.040

€ 734

Niet woningen - gebruikers

€ 281

€ 471

€0

€ 1.233

€ 1.307

€ 1.077

€ 1.040

€ 734

Castricum

Heiloo

Totaal

1.6 Beantwoording van de hoofdvraag

13 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Het financieel perspectief van ieder afzonderlijk scenario laat zich moeilijk in één getal of in één beoordeling vatten. Het is de uitkomst van een veelheid van factoren. De weging van deze factoren is primair een politiek-bestuurlijke aangelegenheid. De beantwoording van deze vraag is daarom samengevat weergegeven in de onderstaande tabel.

C on ce

Tabel 14: Samenvattend overzicht van de financiële analyse

14 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Hoofdstuk 3 | De aanpak De analyse is uitgevoerd op basis van een stappenplan. De beschreven stappen zijn uitgevoerd in nauwe samenspraak met de opdrachtgever.

C on ce

3.1 Aanpak in vier stappen

Activiteiten: ● In een startgesprek met de opdrachtgevers zijn de volgende onderwerpen besproken: toelichting plan van aanpak, detailplanning, lijst met te ontvangen documenten, lijst met te interviewen medewerkers en organisaties en de planning van de reguliere overlegmomenten; ● Vaststellen van de planning van de interviews, de overleggen en de communicatie; ● Doorspreken en aanscherpen van de vraagstelling en de aanpak; ● Verzameling en beschikbaarstelling van de benodigde documentatie.

Activiteiten: ● Het vervaardigen van een financiële analyse door middel van een bureaustudie; ● De onderwerpen uit de deelvragen zijn leidend geweest voor de inhoud van de financiële analyse.

Activiteiten: ● Het voorlopige beeld is geverifieerd in een gesprek om de bevindingen te valideren en verder te duiden. Samen met de opdrachtgever hebben we vastgesteld met welke functionarissen de gesprekken moesten plaatsvinden.

15 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Van de gesprekken is een verslag gemaakt dat voor wederhoor is teruggekoppeld aan de geïnterviewden. De geïnterviewden hebben vooraf een interviewprotocol (doel, gespreksonderwerpen en wederhoor/anonimiteit) opgestuurd gekregen ter voorbereiding; ● De volgende thema’s zijn hierbij aan de orde geweest: a. Woonlasten b. Onderhoud kapitaalgoederen c. Grondexploitaties d. Sociaal Domein e. Financiën algemeen ● De uitkomsten van onze bureauanalyse zijn daarmee gevalideerd en waar nodig aangepast en verwerkt in de rapportage

C on ce

● Het conceptrapport is voorgelegd voor een reactie aan de betrokken gemeenten; ● De input hiervan is verwerkt in onze bevindingen (aanscherping); ● Dit heeft geresulteerd in een eindrapportage dat gebruikt kan worden bij de verdere afweging.

16 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Hoofdstuk 4 | Structuurkenmerken In dit hoofdstuk geven we een korte typering van de vijf gemeenten. Daarmee geven we op hoofdlijnen een schets van de verschillen tussen de onderscheiden gemeenten.

4.1 Centrumfunctie en sociale structuur

Tabel 15: Structuurkenmerken Bergen

Uitgeest

Castricum

Heiloo

Centrumfunctie

Weinig

Zonder

Weinig

Sociale structuur

Goed

Weinig stedelijk

Matig stedelijk

29.900

13.400

36.400

24.300

Kernen

Grote woonkernen

Totale lasten/inwoner (exclusief mutaties reserves)

3.407

2.575

2.623

2.821

Algemene Uitkering per inwoner

2.277

1.670

1.615

1.677

C on ce

Structuurkenmerken

De analyse van het ministerie van BZK gaat uit van twee kenmerken: de mate waarin de gemeente een centrumfunctie heeft en de aard van de sociale structuur. Voor onze eigen analyses binnen BMC onderscheiden we de gemeenten naar de mate van stedelijkheid en de grootteklasses. Voor de onderscheiden gemeenten leidt dit tot het volgende beeld:

Mate van stedelijkheid Grootteklasse

De woonkernen zoals die hierboven zijn weergegeven zijn volgens de definitie van de algemene uitkering. Onder woonkernen wordt bij de algemene uitkering verstaan: een aaneengesloten gebied van twee of meer met zijden aan elkaar grenzende rastervierkanten van 500 bij 500 meter, behorend bij een gemeente waarvan ieder vierkant ten minste 25 hoofdadressen bevat, of een geïsoleerd rastervierkant van 500 bij 500 meter (volgens het Rijksdriehoeksstelsel) behorend bij een gemeente dat tenminste 25 hoofdadressen bevat. Een grote woonkern heeft ten minste 500 hoofdadressen.

17 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

4.2 Structuurkenmerken na herindeling Op basis van de structuurkenmerken, zoals die zijn weergegeven in de vorige paragraaf, komen we tot een nieuwe indeling voor de onderscheiden toekomstscenario's. Tabel 16: Structuurkenmerken na herindeling Uitgeest Castricum Heiloo

Bergen Castricum Heiloo

Bergen Heiloo

Castricum Heiloo

Heiloo

Centrumfunctie

Weinig

Sociale structuur

Goed

Mate van stedelijkheid

Matig stedelijk

Grootteklasse

104.000

Bergen, Uitgeest Castricum Heiloo

Goed

Matig stedelijk

74.100

90.600

54.200

60.700

24.300

C on ce

Structuurkenmerken

Kernen

Grote woonkernen

18 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

C on ce

4.3 Bevolkings- en huishoudensprognoses na herindeling

De bevolkingssamenstelling voor de onderscheiden fusievarianten geeft het volgende beeld. De cijfers zijn gebaseerd op de jongste CBS-prognose1. Het BUCH-scenario levert een gemeente op van ruim 100.000 en zal richting de 110.000 inwoners groeien. Het scenario met Uitgeest, Castricum en Heiloo stijgt van 74.000 inwoners naar 77.000 inwoners in 2050.

Bevolkingsprognose 2023 - 2070, CBS, 15 december 2023.

19 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

pt C on ce

Het CBS en het Planbureau voor de Leefomgeving maken geen prognoses meer voor de ontwikkeling van de leeftijdsopbouw van individuele gemeenten. Wel maken ze een prognose van de leeftijdsopbouw voor Nederland als geheel. Daaruit blijkt dat de komende vijfentwintig jaar verwacht mag worden dat met name het aandeel 65-plussers fors zal stijgen. Dat hebben we weergegeven in de grafiek hierboven.

20 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

pt C on ce

In alle toekomstscenario’s is er sprake van grote grijze druk. Het landelijk gemiddelde ligt rond 35%, terwijl dit percentage in de toekomstscenario’s rond de 50% ligt. Het aandeel in de leeftijdscategorie 75 jaar en ouder is in Bergen hoger dan in de andere gemeenten.

21 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Hoofdstuk 5 | Toezicht bij herindeling In dit hoofdstuk schetsen we het algemeen kader voor toezicht en afstemming, wanneer besloten wordt tot een gemeentelijke herindeling. Het geeft een duiding van de mate van vrijheid van financieel handelen, nadat besloten is tot een gemeentelijke herindeling.

C on ce

Beleidskader gemeentelijke herindeling Het kabinet hanteert het Beleidskader gemeentelijke herindeling aan de hand waarvan een herindelingsadvies wordt beoordeeld en getoetst. Dit Beleidskader is door de lokale omstandigheden die bij elke herindeling spelen echter geen ‘checklist’ die tot een eenduidige uitkomst zal leiden. Het huidige Beleidskader uit 2018 kent de volgende criteria waaraan een voorstel tot gemeentelijke herindeling wordt getoetst door de minister van BZK: ● Draagvlak: in welke mate is sprake van, hoe is aandacht besteed aan en geïnvesteerd in lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal draagvlak? ● Bestuurskracht: is de nieuwe gemeente in staat om haar maatschappelijke opgaven op te pakken? ● Interne samenhang en nabijheid van bestuur: kent de nieuwe gemeente een interne samenhang en wat is de plek van buurten, dorpen en/of kernen? ● Regionale samenhang: welke positie heeft de nieuwe gemeente in de regio en welke gevolgen heeft de voorgenomen herindeling voor omliggende gemeenten? Voor de variant van een lichte herindeling, waarbij een van de betrokken gemeenten niet wordt opgeheven, hanteert het Beleidskader twee aanvullende beoordelingscriteria: ● Er moet overeenstemming bestaan tussen de gemeenten over de toepassing van deze variant. ● Er moeten afspraken zijn gemaakt over de rechtspositie van het personeel.

Voorbereidingen door de betrokken gemeentebesturen De betrokken gemeentebesturen moeten voor de datum van herindeling tijdig de benodigde voorbereidingen treffen. De Wet arhi schrijft voor dat Gedeputeerde Staten van de betrokken provincie bevorderen dat er onderling overleg tussen gemeenten plaatsvindt om deze voorbereidingen tijdig voor de herindeling te treffen (Wet arhi, art. 79, lid 2). Hiervoor wordt doorgaans het zogenaamde ‘bestuurlijk overleg’ in het leven geroepen. Dit is een periodiek overleg tussen de herindelende gemeenten en de provincie om de voortgang van de herindeling en eventuele knelpunten te bespreken. Ook worden in het bestuurlijk overleg afspraken gemaakt over het aanleveren van het herindelingsadvies, het preventieve financiële toezicht, en het ontslag van secretarissen en griffiers. Reguliere herindeling: preventief toezicht door de provincie Bij een reguliere herindeling is er sprake van preventief toezicht. Bij een lichte herindeling (ook wel lichte samenvoeging genoemd, de formele term in de Wet arhi) blijven de burgemeester, secretaris, griffier en het ambtelijk apparaat in functie van een niet op te heffen gemeente en is er geen preventief financieel toezicht op grond van artikel 21 Wet arhi. Daarnaast blijven rechtsvoorschriften van kracht. Er dienen wel herindelingsverkiezingen te worden georganiseerd2.

Een gemeente die blijkens een herindelingsontwerp voor opheffing in aanmerking komt, komt automatisch onder preventief financieel toezicht van de provincie te staan (art. 21 lid 1 Wet arhi). 2

Zie ook: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Handboek gemeentelijke herindeling, Stappen, bouwstenen en kaders voor het herindelingsproces, pagina 53.

22 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Dit houdt in dat Gedeputeerde Staten categorieën van besluiten van de gemeente moeten aanwijzen die hun goedkeuring behoeven. Het kan daarbij gaan om besluiten die leiden tot nieuwe uitgaven, verhoging van bestaande uitgaven, verlaging van bestaande inkomsten of vermindering van vermogen (art. 21 lid 2 Wet arhi). De provincie kan aan besluiten goedkeuring onthouden als deze in strijd zijn met het financiële belang van de nieuwe gemeente (art. 21 lid 3 Wet arhi) of met het recht.

Dat betekent dat de provincie (Gedeputeerde Staten) de rol van financiële bewaker op zich neemt om de nieuwe, toekomstige gemeente te beschermen tegen onverantwoordelijke besluiten van de op te heffen gemeente. Wanneer een gemeente voor opheffing in aanmerking komt (door een herindelingsontwerp), mag zij niet meer zelfstandig financiële besluiten nemen die: ● Het financiële belang van de nieuwe gemeente schaden. ● De nieuwe gemeente opzadelen met onnodige lasten of schulden. Dit betekent dat besluiten over bijvoorbeeld nieuwe uitgaven, leningen, verkoop van vastgoed of het aangaan van langetermijncontracten eerst de goedkeuring van de provincie nodig hebben. De provincie onthoudt de goedkeuring als zij van mening is dat het besluit financieel nadelig is voor de fusie.

C on ce

Afstemming met partnergemeente Onderdeel van het preventieve arhi-toezicht is dat de financiële besluiten die ter goedkeuring aan de provincie moeten worden voorgelegd, vooraf ook door de partnergemeente ter instemming aan elkaar worden voorgelegd. Voor het aangaan van het financieel arhi-toezicht worden afspraken gemaakt (zogenoemd Arhi-protocol) tussen de betrokken gemeenten en de provincie. De afspraken in dit protocol zijn bindend en hebben onder andere betrekking op de wijze waarop de gemeenten elkaar informeren dan wel betrekken bij de besluitvormingsprocessen met (financiële) consequenties die relevant kunnen zijn voor de nieuwe gemeente. Het protocol bevat in dat geval onder andere: ● welke (financiële) besluiten instemming behoeven van de fusiepartners voordat zij ter kennisneming of goedkeuring aan Gedeputeerde Staten worden voorgelegd; ● drempelbedragen waarvoor instemming van de fusiepartner vereist is; ● mandatering van de portefeuillehouders Financiën van de betrokken gemeenten voor het tekenen van het instemmingsformulier. Lichte herindeling in de onderzochte scenario’s niet van toepassing Bij de onderzochte scenario’s is naar verwachting geen sprake van een lichte herindeling, waarbij de ene gemeente opgaat in de andere.

Het gaat in de onderzochte scenario’s om min of meer gelijkwaardige gemeenten die worden opgeheven en opgaan in een nieuw te vormen gemeente.

23 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Hoofdstuk 6 | Algemene uitkering bij herindeling

Deelvraag 2: Wat zijn de te verwachten samenvoegings-, inrichtings- en frictiekosten bij elk van de toekomstscenario's? Deelvraag 4: Wat bedraagt de verwachte vergoeding vanuit het gemeentefonds op basis van de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling voor elk van de toekomstscenario's?

6.1 Algemene uitkering Gemeenten ontvangen ongeveer de helft van hun inkomsten uit het gemeentefonds. De groei van het gemeentefonds was tot voor kort gekoppeld aan de groei van de Rijksuitgaven. Inmiddels is overeenstemming bereikt over een nieuwe normeringssystematiek. Met ingang van dit jaar is de ontwikkeling van het gemeentefonds gekoppeld aan de meerjarige ontwikkeling van het bruto binnenlands product (BBP).

C on ce

Geen progressieve of degressieve opbouw van de bedragen per eenheid Het gemeentefonds wordt verdeeld via een uitgebreid stelsel van maatstaven. Aan elke maatstaf is een bedrag per eenheid gekoppeld. Op basis hiervan kan voor iedere gemeente de uitkering worden bepaald. De bedragen per eenheid zijn niet progressief of degressief opgebouwd. Dat betekent dat in geval van een herindeling voor de nieuwe heringedeelde gemeente de meeste populatie-afhankelijke maatstaven bij elkaar kunnen worden opgeteld. Voor een beperkt aantal maatstaven geldt wel een drempelwaarde. Deze maatstaven kunnen bij elkaar worden opgeteld voor zover in de afzonderlijke gemeenten de drempelwaarde wordt overschreden. Uitzonderingen Een aantal maatstaven kan evenwel niet zonder meer bij elkaar worden opgeteld. Het gaat hierbij met name om de maatstaven woonkernen en de centrumfuncties (lokaal, regionaal en landelijk). De maatstaf centrumfuncties wordt beïnvloed door de ligging van de woonkernen, omdat in de berekeningswijze twee afzonderlijke kernen minder zwaar wegen dan een grotere kern. Het CBS heeft hiervoor een aparte berekening gemaakt.

Definitie van woonkernen Onder woonkernen wordt bij de algemene uitkering verstaan: een aaneengesloten gebied van twee of meer met zijden aan elkaar grenzende rastervierkanten van 500 bij 500 meter, behorend bij een gemeente waarvan ieder vierkant ten minste 25 hoofdadressen bevat, of een geïsoleerd rastervierkant van 500 bij 500 meter (volgens het Rijksdriehoeksstelsel) behorend bij een gemeente dat tenminste 25 hoofdadressen bevat. Maatstaf centrumfunctie Verondersteld wordt dat de landelijke aantrekkingskracht van een kern toeneemt met het kwadraat van het aantal inwoners van die kern en afneemt met het kwadraat van de afstand tot die kern, waarbij de afstand wordt gemeten over de weg. Het aantal potentiële klanten van een gemeente is de som van de potentiële klanten van alle woonkernen van de gemeente, verkregen uit alle woonkernen in Nederland. Het totaal aantal potentiële klanten in Nederland is gelijk aan het aantal inwoners. Voor de berekening van de regionale centrumfunctie wordt het aantal potentiële klanten bepaald door de som van de potentiële klanten van alle woonkernen gelegen binnen 60 kilometer rond die kern. Voor de lokale centrumfunctie geldt een afstand van 20 kilometer.

24 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

In de onderstaande figuur, die is samengesteld door het CBS3, is duidelijk te zien wat het effect is. Voor de herindeling worden Heiloo en Limmen als twee aparte woonkernen gezien. De blokken worden namelijk gescheiden door de gemeentegrens.. Na de herindeling worden Heiloo en Limmen in de definitie van het gemeentefonds als één woonkern gezien. Bij Bergen en Heiloo is dat niet het geval. In het laatste geval kunnen de waarden bij herindeling nagenoeg bij elkaar worden opgeteld. Het effect van deze berekeningssystematiek is dat één grote kern een grotere waarde genereert dan wanneer dezelfde kern zou bestaan uit drie afzonderlijke kernen. Dat zien we terug in de berekening van de maatstaven.

Maatstaven boven de drempel Voor een aantal maatstaven geldt een drempelwaarde: de maatstaf inwoners ouder dan 75 jaar, de maatstaf inwoners met een laag opleidingsniveau en huishoudens met een laag inkomen. Als de gemeenten boven de drempelwaarde uitkomen, kunnen de waarden bij elkaar opgeteld worden. Als dit niet het geval is, zal een herrekening moeten plaatsvinden. In alle gevallen komt de score op de maatstaven boven de drempel uit. De maatstaven kunnen daarom bij elkaar opgeteld worden. Dat hebben we daarom niet separaat in beeld gebracht.

C on ce

Vast bedrag per gemeente valt weg In de opbouw van de algemene uitkering zit een vast bedrag per gemeente van € 1.441.000 in 2025. Bij een gemeentelijke herindeling valt het vaste bedrag weg. Dit is een nadeel voor de heringedeelde gemeente. Variant Bergen - Uitgeest - Castricum - Heiloo

In de BUCH variant ontstaat er een nadelig effect van € 2,5 miljoen op de algemene uitkering. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat er driemaal een vast bedrag € 1,44 miljoen wegvalt. Daar staat tegenover dat door de herindeling Heiloo en Limmen als één kern wordt beschouwd en daardoor een hoger scoort op de centrummaatstaven. Dit is echter niet voldoende om het wegvallen van drie vaste bedragen te compenseren.

Bron: Maatwerkopdracht CBS

25 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Tabel 17: Gewijzigde maatstaven Bergen Uitgeest Castricum Heiloo Maatstaf

Afzonderlijk

Samengevoegd

Budgettair effect (x € 1.000)

10 17 24.220 91.900 26.840 61.033 4

9 15 31.470 93.480 34.340 61.044 1

-111 -339 485 25 1.745 1 -4.324

Grote woonkernen Kernen Landelijke centrumfunctie (potentiële klanten) Lokale centrumfunctie (potentiële klanten) Regionale centrumfunctie (potentiële klanten) Omgevingsadressendichtheid x aantal woningen Vast bedrag

-2.517

Variant Uitgeest - Castricum - Heiloo

Totaal

C on ce

In de variant Uitgeest - Castricum -Heiloo ontstaat er een voordeel op de centrummaatstaven omdat na de herindeling Limmen en Heiloo voor de berekening van de algemene uitkering als 1 kern worden beschouwd, in plaats van twee afzonderlijke kernen. Dat heeft gevolgen voor de regionale en landelijke centrumfunctie. Daar staat tegenover dat het vaste bedrag per gemeente met twee keer € 1,4 miljoen afneemt. Per saldo ontstaat er daardoor een nadeel van € 1,1 miljoen structureel.

Tabel 18: Gewijzigde maatstaven Uitgeest Castricum Heiloo Maatstaf Grote woonkernen Kernen

Landelijke centrumfunctie (potentiële klanten) Lokale centrumfunctie (potentiële klanten) Regionale centrumfunctie (potentiële klanten) Omgevingsadressendichtheid x aantal woningen Vast bedrag

Afzonderlijk 5 11 20.720 67.440 22.670 45.384 3

Samengevoegd 4 9 27.790 69.090 30.010 45.419 1

Totaal

Budgettair effect (x € 1.000) -111 -339 473 26 1.708 4 -2.883

-1.121

26 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

Variant Bergen Castricum Heiloo

C on ce

In de variant Bergen, Castricum, Heiloo ontstaat er een voordeel op de centrummaatstaven, omdat Heiloo en Limmen qua bebouwing aan elkaar grenzen. Dit is onvoldoende om het wegvallen van twee vaste bedragen op te vangen. Per saldo ontstaat er een nadeel van € 1,1 miljoen structureel.

Tabel 19: Gewijzigde maatstaven Bergen Castricum Heiloo Maatstaf

Afzonderlijk

Samengevoegd

Budgettair effect (x € 1.000)

-111

16 22.440 81.140 24.950 54.305 3

14 29.720 82.830 32.490 54.337 1

-339 487 27 1.755 4 -2.883

Totaal

27 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

-1.060

Variant Bergen - Heiloo

C on ce

Bij de variant Bergen-Heiloo ontstaat er geen voordeel op de centrummaatstaven. Het wegvallen van de gemeentegrenzen leidt niet tot andere kernen. Per saldo ontstaat er een nadeel van € 1,4 miljoen ter grootte van het wegvallen van 1 vaste bijdrage.

Tabel 20: Gewijzigde maatstaven Bergen Heiloo Maatstaf

Afzonderlijk

Samengevoegd

Budgettair effect (x € 1.000)

6 9 12.920 48.710 14.570 31.282 2

6 9 13.140 48.760 14.800 31.270 1

0 0 15 1 54 -2 -1.441

Totaal

28 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

-1.374

Afzonderlijk

Samengevoegd

Budgettair effect (x € 1.000)

4 10 18.940 56.680 20.780 38.656 2

3 8 26.010 58.430 28.120 38.655 1

-111 -339 473 28 1.708 0 -1.441

C on ce

Maatstaf

Tabel 21: Gewijzigde maatstaven Heiloo Castricum

Totaal

318

6.2 Tijdelijke verdeelmaatstaf Herindeling

De tijdelijke maatstaf herindeling is van toepassing op gemeenten die het voornemen hebben over te gaan tot wijziging van de gemeentelijke indeling. Op deze manier biedt het Rijk financiële ondersteuning bij de overgang naar de nieuwe situatie. De uitkering van de tijdelijke maatstaf herindeling vindt plaats over een periode van vijf jaar en de regeling kent twee fasen: ● Voor de herindeling: In het jaar voorafgaand aan de fusie ontvangen de betrokken gemeenten 20% van het totale bedrag. Dit bedrag wordt gelijkmatig verdeeld over alle gemeenten die deelnemen aan het herindelingstraject. ● Na de herindeling: Vanaf het moment dat de nieuwe gemeente van start gaat, wordt het resterende bedrag uitgekeerd. De nieuwe gemeente ontvangt 40% van het totaalbedrag in het eerste jaar na de fusie en vervolgens telkens 20% in elk van de daaropvolgende jaren. De formule bestaat uit drie componenten: 1. Een vaste component: € 2.806.800 voor iedere gemeente die door de fusie verdwijnt. 2. Een variabele component: € 66,61 voor iedere inwoner van de gemeenten die deelnemen aan het herindelingstraject, exclusief de grootste gemeente.

29 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

3. De uitkeringsfactor: De door het Rijk vastgestelde uitkeringsfactor voor het jaar voorafgaand aan de herindeling. Voor de verschillende fusievarianten van de gemeente Heiloo is de tijdelijke maatstaf herverdeling berekend op basis van de actuele gegevens. De resultaten en de gehanteerde berekeningswijze zijn toegelicht in bijlage: ?. Op basis van deze berekeningen volgen hieronder de belangrijkste algemene conclusies. Tabel 22: Uitkomsten berekening herindelingsmaatstaf Scenario Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo

Scenario Uitgeest Castricum en Heiloo

Scenario Bergen Castricum en Heiloo

Scenario Bergen en Heiloo

Uitgekeerde bedrag voor de herindeling (gemeente Heiloo)

€ 1.010.461

€ 797.392

€ 905.515

Uitgekeerde bedrag voor de herindeling (andere gemeente(n))

€ 3.031.383

€ 1.594.784

€ 1.811.030

€ 651.628

nvt

Uitgekeerde bedrag na de herindeling (Nieuwe gemeente)

€ 16.167.369

€ 9.568.701

€ 10.866.177

€ 5.213.025

Totaalbedrag

€ 20.209.211

€11.960.877

€ 13.582.722

€ 6.516.282

Afgerond

€ 20.200.000

€ 12.000.000

€ 13.600.000

€ 6.500.000

Zelfstandig Heiloo

€ 651.628

C on ce

€ 651.628

Scenario Castricum en Heiloo

De resultaten in de bovenstaande tabel laten zien dat een bestuurlijke fusie tussen Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo financieel het meest aantrekkelijk is op basis van de maatstaf gemeentelijke herindeling. In deze variant weegt de vaste component zwaarder door, omdat drie gemeenten verdwijnen. Voor de variabele component geldt een bedrag van € 66,61 per inwoner, exclusief de grootste gemeente. Bij de variant met Castricum en Bergen wordt dit bedrag dus alleen uitgekeerd voor het inwonersaantal van de kleinste gemeente. Twintig procent van het totale bedrag wordt in het jaar voorafgaand aan de fusie gelijkmatig verdeeld over de deelnemende gemeenten, terwijl het resterende bedrag in de vier daaropvolgende jaren aan de nieuw gevormde gemeente wordt uitgekeerd. De berekening voor de tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling is als volgt: Formule: [2.806.800 * n1 + 66,61 *( i1- i2)] * d1

Waarbij: n1 = Het aantal gemeenten waarmee het totaal aantal gemeenten ten gevolge van de voorgenomen herindeling wordt verminderd. i1 = Het totaal aantal inwoners van de bij de herindeling betrokken gemeenten per 1 januari van het jaar voorafgaand aan de herindeling i2 = Het aantal inwoners per 1 januari van het jaar voorafgaand aan de herindeling van de bij de herindeling betrokken gemeente met het grootste aantal inwoners d1 = De uitkeringsfactor die is vastgesteld voor het jaar voorafgaand aan de herindeling4

In dit rapport is gerekend met de uitkeringsfactor 1,472, zijnde de uitkeringsfactor van de jaarschijf 2025 op basis van de meicirculaire 2025. Daarmee is dit bedrag de facto een bedrag op basis van prijspeil 2025. Als gevolg van inflatie gaat de uitkeringsfactor in latere jaren omhoog.

30 BMC, Financiële analyse toekomstscenario’s Heiloo

6.3 Frictiekosten 6.3.1 Het bepalen van uittreedsommen

Een complex traject Het bepalen van een uittreedsom is een complex traject en is van veel factoren afhankelijk. Uitgangspunt hierbij is dat de uittredende partij de schade vergoed die de gemeenschappelijke regeling en de overblijvende deelnemers lijden als direct gevolg van de uittreding. De uittreedsom omvat diverse componenten die in de praktijk ofwel in de regeling zelf zijn vastgelegd, ofwel worden bepaald door de rechterlijke uitspraken. Dit maakt het vaststellen van de exacte frictiekosten tot een complex proces dat de inzet van gespecialiseerde juridische en financiële experts vereist. Het gebrek aan voorafgaande, duidelijke afspraken kan leiden tot een kostbaar en langdurig "juridisch mijnenveld". De kostenposten zijn namelijk niet altijd eenduidig te kwantificeren, wat ruimte laat voor discussie en onderhandeling over bijvoorbeeld toekomstige schade of het verlies aan goodwill.

C on ce

Elementen van de uittreedsom Kerncomponenten van een uittreedsom omvatten: ● Directe kosten en overhead: Dit zijn de eenmalige lasten die direct voortvloeien uit de uittreding, zoals de afkoop van lopende contracten en de kosten voor boventallig personeel. ● Frictie- en desintegratiekosten: Deze kosten worden gemaakt door de overblijvende partners om de organisatie aan te passen aan de nieuwe situatie en de continuïteit van de dienstverlening te garanderen. ● Kosten voor extern advies: Kosten voor juridische en financiële begeleiding van het proces komen vrijwel altijd voor rekening van de uittredende partij. ● Personele gevolgen: Om de kosten te minimaliseren wordt het principe 'mens volgt werk' gehanteerd. Een uittredende gemeente krijgt de gelegenheid om het personeel en materieel dat betrokken is bij de over te nemen taken, over te nemen. ● Aandeel in de algemene reserve: Het aandeel van de uittredende gemeente in de algemene reserve van het samenwerkingsverband moet worden verrekend en in mindering gebracht op de uittreedsom. Als de gemeenschappelijke regeling zelf geen duidelijke bepalingen bevat.

Wanneer de regeling zelf geen duidelijke bepalingen over de berekening van de uittreedsom bevat, heeft de jurisprudentie twee geaccepteerde methoden vastgesteld : 1. De uittredende deelnemer betaalt de eigen deelnamekosten gedurende een periode van vijf jaar door, met een jaarlijkse afname van 20%. 2. De uittredende deelnemer vergoedt de directe reële schade als gevolg van de uittreding, waarbij een overbruggingsperiode van vijf jaar wordt gehanteerd voor toekomstige schade.

6.3.2 Bestuurlijke fusie versus een volledige ontvlechting

Er is een globale verkenning uitgevoerd wat de omvang van de frictiekosten kan zijn. Daarbij zijn verschillende inventarisaties geraadpleegd. Wat de inventarisatie gemeen hebben, is dat ze een wisselend beeld kennen van de ingeschatte financiële consequenties en dat de prognoses met de nodige voorbehouden zijn omgeven. Niettemin valt er wel een rode draad uit te herleiden dat een vertrekpunt vormt voor onze analyse.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heiloo&id=f4f8d7a2-94d5-4aa1-aaad-7ae60f68ebbb