Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Heiloo
Tekst van het document
Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Gemeente Heiloo
Verantwoording Titel Onderwerp Projectnummer Klant Referentienummer Versie
Beleidsplan wegbeheer 2024-2033 Gemeente Heiloo Beleidsplan wegbeheer 2024-2033 51008204 Gemeente Heiloo NL24-648800269-69576 Definitief
Datum
24-01-2024
Auteur E-mailadres
Robert de Greef robert.degreef@sweco.nl
Gecontroleerd door Paraaf gecontroleerd
Frank Goedjaar
Vrijgegeven door Paraaf vrijgegeven
Peter van Ossenbruggen
2/60
Inhoudsopgave 1.
Samenvatting................................................................................... 4
2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Waarom dit plan? ............................................................................ 7 Aanleiding ........................................................................................ 7 Doel ................................................................................................. 7 Scope .............................................................................................. 8 Doorlooptijd ..................................................................................... 8 Leeswijzer ........................................................................................ 8
3. 3.1 3.2 3.3
Waar staan we?............................................................................. 10 Terugblik ........................................................................................ 10 Omvang wegenareaal ................................................................... 12 Kwaliteit wegenareaal ................................................................... 14
4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Wat komt er op ons af? ................................................................. 18 Klimaatverandering........................................................................ 18 Energietransitie.............................................................................. 19 Circulaire economie ....................................................................... 19 Mobiliteitstransitie .......................................................................... 20 Veranderende rol overheid ............................................................ 21
5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
Wat vinden we belangrijk? ............................................................ 23 Wet- en regelgeving ...................................................................... 23 Collegeprogramma 2022-2026 ...................................................... 25 Duurzaam wegbeheer ................................................................... 26 Klimaatadaptatie ............................................................................ 33 Samenwerking ............................................................................... 35 Integraal beheer ............................................................................ 36 Data op orde .................................................................................. 37
6. 6.1 6.2
Hoe pakken we het aan? ............................................................... 39 Beheerstrategie ............................................................................. 39 Onderhoudsstrategie ..................................................................... 40
7. 7.1 7.2 7.3
Wat kost het?................................................................................. 45 Budgetten ...................................................................................... 45 Onderhoudsplanningen ................................................................. 46 Scenario’s ...................................................................................... 49
8. 8.1 8.2 8.3 8.4
Waar moeten we op letten? .......................................................... 51 Kwaliteit en investeringen .............................................................. 51 Kwetsbare weggebruikers ............................................................. 51 Duurzaam wegbeheer ................................................................... 51 Financiën ....................................................................................... 52
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
3/60
1. Samenvatting Voor u ligt het beleidsplan wegbeheer 2024-2033 van de gemeente Heiloo. Dit is een belangrijk beleidsdocument waarmee de gemeente uitvoering geeft aan haar wettelijke zorgplicht omtrent wegbeheer. Het beleidsplan wegbeheer heeft een looptijd van tien jaar. Dit is bewust gekozen om zoveel mogelijk het duurzame karakter van het wegbeheer te waarborgen. Op basis van de inspectieresultaten uit 2022 is de technische kwaliteit van het wegenareaal bepaald. Daaruit blijkt dat 73,3% van het wegenareaal van voldoende kwaliteit is. Circa 15,4 3% heeft een matige kwaliteit en ongeveer 11,3% heeft een onvoldoende kwaliteit. De wereld staat niet stil en is continu aan verandering onderhevig. De maatschappelijke en klimatologische uitdagingen in de komende decennia gaan invloed hebben op het beleid en beheer van het wegenareaal. Denk hierbij aan klimaatverandering en de klimaatadaptieve maatregelen die we moeten nemen om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken. Maar ook de energietransitie, mobiliteitstransitie en de groei naar een circulaire economie vragen om ingrepen en investeringen in onze wegen. Heiloo sluit hierbij aan bij de landelijke doelstellingen, maar heeft ook samen met de andere BUCH-gemeenten lokale doelstellingen geformuleerd. Voor de komende jaren betekent dit de juiste keuzes maken in duurzame en circulaire materialen.
Belangrijk daarbij is dat het wegbeheer altijd binnen de kaders van de huidige wet- en regelgeving wordt uitgevoerd. De problematiek van boomwortelopdruk bij fietspaden heeft bijzondere aandacht. Door fietspaden om te vormen naar beton hebben fietsers minder last van opdruk door boomwortels. Daarnaast draagt dit bij aan een duurzame inrichting vanwege de lange levensduur van beton. Bij herinrichtingen wordt in het materiaalgebruik altijd gekeken naar de meest duurzame optie. Het toepassen van duurzame materialen draagt bij aan de duurzaamheidsambities in het coalitieakkoord. Heiloo kan deze doelstellingen niet alleen realiseren. De gemeente wil de komende jaren inzetten op het verbeteren van de samenwerking: interne samenwerking tussen disciplines en afdelingen binnen de werkorganisatie BUCH, maar ook externe samenwerking met het maatschappelijk middenveld, ondernemers, verenigingen en vooral inwoners. In 2022 zijn inspecties uitgevoerd en onderhoudsplanningen opgesteld. Uit de onderhoudsplanningen blijkt dat Heiloo voor 2024 een kostenpost heeft van circa 2,4 miljoen euro voor regulier en achterstallig onderhoud. Deze achterstand kan in de komende vijf planjaren worden aangepakt met gericht onderhoud. Na vijf jaar is de achterstand deels weggewerkt.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
4/60
Om de koers voor de komende jaren te bepalen zijn twee scenario’s voorgesteld. Scenario A gaat uit van het voortzetten van de huidige beheerkoers rekening houdend met een exploitatiebudget waarop vanaf 2025 10% bezuiniging (€64.000,-) in de begroting is doorgevoerd. Hiermee blijft de gemeente na vijf jaar met achterstallig doorgeschoven onderhoud zitten en is er vanuit de exploitatiebudgetten weinig ruimte voor tegenvallers en geen ruimte voor duurzaamheid/klimaatadaptatie. Scenario B gaat uit van scenario A + het toekennen van investeringsprogramma duurzaamheid 2025-2034 (10 jaar). Middels dit investeringsprogramma worden de komende jaren 35000m2 erftoegangswegen van asfalt (ETW 30km) binnen woongebieden omgevormd naar duurzame, circulaire en klimaat adaptieve inrichting op basis van gebakken straatstenen. Hierbij benadrukken wij dat de jaarlijkse kapitaallasten voor dit investeringsprogramma verlaagd worden door de verlenging van afschrijvingstermijn van 30 naar 50jaar. Daarnaast wordt er jaarlijks een besparing gerealiseerd in beheerkosten door de omvorming asfalt naar gebakken materialen. Gebakken materialen hebben lagere beheerkosten dan asfalt, deze besparing kan ingezet worden t.b.v. de kapitaallasten en werken cumulatief jaarlijks door.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
5/60
Waarom dit plan?
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
6/60
2. Waarom dit plan? Voor u ligt het beleidsplan wegbeheer 2024-2033 van de gemeente Heiloo. Dit is een belangrijk beleidsdocument waarmee de gemeente uitvoering geeft aan haar wettelijke zorgplicht omtrent wegbeheer.
2.1 Aanleiding De gemeente heeft als taak om de verhardingen binnen haar beheergrenzen dusdanig te beheren dat deze hun functie kunnen vervullen, dan wel ervoor te zorgen dat deze worden aangepast aan de veranderende vraag vanuit de samenleving. Om invulling te kunnen geven aan deze zorgplicht en dit goed te organiseren, moet er een actueel en vastgesteld beleidsplan aanwezig zijn. In september 2022 heeft het College ingestemd met de bestuursopdracht een actueel beleidsplan Wegbeheer op te laten stellen, dat in 2024 wordt voorgelegd aan de Raad. Voorliggend beleidsplan vervangt hiermee het oude wegenbeleidsplan 2018-2022.
2.2 Doel Het beleidsplan Wegbeheer is een kaderstellend hulpmiddel voor de wegbeheerder om zijn (wettelijke) zorgtaken uit te voeren. Daarnaast biedt het beleidsplan inzicht in de status van het areaal en geeft het een onderhoudsstrategie voor de langere termijn. In onderstaand kader staan de vier belangrijkste doelen uitgeschreven. Doel 1. 2. 3. 4.
Visie schetsen waarin wegbeheer de komende tien jaar wordt uitgevoerd. Actualiseren en vastleggen van het beleidskader en de beheerstrategie van wegen. Inzicht geven in de huidige kwaliteit en omvang van het verhardingsareaal en het benodigde budget om dit verantwoord in stand te houden. Kaderstellend instrument voor het opstellen van beheerplannen en uitvoeringsplannen.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
7/60
2.3 Scope De gemeente is beheerder van de wegen, straten, pleinen, parkeervakken, fietsen voetpaden binnen haar gemeentegrenzen. Zij is niet verantwoordelijk voor wegen binnen haar grenzen die bij een andere beheerder of eigenaar in onderhoud zijn. Denk hierbij aan: • • •
particulieren; het rijk (A-wegen) ; provincie Noord-Holland (N-wegen).
Dit beleidsplan heeft enkel betrekking op de gesloten verhardingen, open verhardingen én halfverhardingen. Onverharde wegen vallen buiten de scope van het beleidsplan.
2.4 Doorlooptijd Het beleidsplan wegbeheer heeft een looptijd van tien jaar en is bepaald op basis van de inspectieresultaten uit 2022. De doorlooptijd van tien jaar is bewust gekozen om zoveel mogelijk het duurzame karakter van het wegenbeheer te waarborgen. Landelijk gezien zijn de kaders voor het technisch beheren niet onderhevig aan grote veranderingen. Indien de situatie het noodzakelijk acht, is het mogelijk om het beleidsplan tussentijds te actualiseren. Na vijf jaar wordt het beleidsplan geëvalueerd en worden de financiële onderhoudsplanningen herijkt op basis van nieuwe inspectiegegevens.
2.5 Leeswijzer Hieronder staat een overzicht van de inhoud van dit beleidsplan. Alle hoofdstukken zijn gelinkt aan een thema. De hoofdstukken onder het thema ‘missie’ beschrijven waarom het nodig is om een beleidsplan op te stellen.
Nr. 1
Hoofdstuk Samenvatting
2
Waarom dit plan?
inleiding, aanleiding, doel en scope
3
Waar staan we?
4
Wat komt er op ons af?
Missie
besluiten, areaalomvang en kwaliteit
5
Wat vinden we belangrijk?
Visie
De hoofdstukken onder het thema ‘visie’ beschrijven de kernwaarden en de doelen die Heiloo wil bereiken. De hoofdstukken onder het thema ‘strategie’ beschrijven de beheerorganisatie en de acties die nodig zijn om de beleidsdoelen te halen. Thema
Inhoud managementsamenvatting
beleid en speerpunten
6
Hoe pakken we het aan?
7
Wat kost het?
8
Waar moeten we op letten?
externe ontwikkelingen
Strategie
organisatie, beheerproces, strategie
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
budgetten, planning en begroting aanbevelingen
8/60
Waar staan we?
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
9/60
3. Waar staan we? Het wegenbeleid is niet blanco opgezet maar borduurt voort op reeds bestaand beleid. In dit hoofdstuk wordt teruggeblikt op de afgelopen tien jaar. De belangrijkste ontwikkelingen en besluiten die aan de basis hebben gestaan voor het huidige beleid zijn hierin benoemd. Ook zijn de areaalgegevens en kwaliteitscijfers gepresenteerd.
3.1 Terugblik De gemeenteraad heeft in 2014 het beleidsplan wegbeheer 2013-2017 vastgesteld. In dit plan zijn doelstellingen ten aanzien van wegbeheer en onderhoud verwoord. In 2018 is dit beleidsplan geëvalueerd en geactualiseerd voor de periode 2018-2022. Focus De afgelopen tien jaar lag voor wegbeheer de focus op levensverlengend onderhoud, het verbeteren van het fietscomfort en het verhogen van het kwaliteitsniveau van de verhardingen. Degeneratiekosten De inkomsten uit degeneratiekosten (kosten als gevolg van graafwerkzaamheden door derden) zijn administratief opgesplitst in legeskosten en werkelijke vergoeding degeneratie wegonderhoud. Dit laatste komt rechtstreeks ten goede aan het wegonderhoud. Rationeel wegbeheer Het rationeel wegbeheer is afgelopen jaren leidend geweest in het wegbeheer. Het is een landelijk en algemeen aanvaarde methode voor wegbeheer. Het is gestandaardiseerd door het CROW in publicatie 147. Het CROW is het nationale kennisplatform voor infrastructuur, vervoer en openbare ruimte. De CROW-wegbeheersystematiek maakt gebruik van gedragsmodellen. Deze modellen zijn het resultaat van jarenlang onderzoek en verfijning door het CROW en worden gebruikt door vrijwel alle gemeenten, de provincies, de waterschappen en Rijkswaterstaat. Kwaliteit verhardingen De uitgevoerde maatregelen hebben geleid tot een kwaliteitstoename van het areaal.
De verhoging van het onderhoudsbudget en de uitvoering van grote reconstructies, zoals bijvoorbeeld Kerkelaan/Belieslaan, Westerweg/Het Zevenhuizen, Oosterzijweg en De Rookamer. Ook op de fietspaden is een grote slag geslagen. Onder andere langs De Omloop, Belieslaan, Zanderslootweg, Zeeweg en Kennemerstraatweg.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
10/60
Erftoegangswegen De hiervoor genoemde reconstructies vonden grotendeels plaats op erftoegangswegen van asfalt die aan het einde van de levensduur waren. Deze wegen zijn bij de reconstructie omgevormd naar gebakken materialen (onder andere Rookamer, Oosterzijweg, Kerkelaan/Belieslaan). Het verbeteren van de kwaliteit hangt dus niet alleen meer af van extra regulier onderhoud, maar veelal ook van investeringen voor omvormingstrajecten (Westerweg, Blockhovenpark etc.). Hierin is echter niet alleen de beschikbaarheid van financiële middelen een beperkende factor, maar ook de personele beschikbaarheid, zowel intern als extern. Extensief gebruikte wegen Al deze reconstructies hebben bijgedragen aan een kwaliteitstoename. De gemeente Heiloo is er echter nog niet. Er zijn verhardingen die nog steeds onvoldoende zijn. Ook wordt nog niet voldaan aan de ‘landelijke norm’ van maximaal 9% onvoldoende van het gehele areaal. Dit is te wijten aan de extensief gebruikte wegen. Een groot deel van het areaal dat van onvoldoende kwaliteit is bestaat uit extensief gebruikte wegen. Deze wegen hebben de afgelopen beleidsperiode een laag onderhoudsinterval gehad. Daarmee heeft er in feite kapitaalvernietiging plaatsgevonden en dat drukt zwaar op de kwaliteitscijfers.
Duurzaam/klimaatadaptief wegbeheer Ondanks de extra gelden en verbetering in kwaliteit, blijven er uitdagingen bestaan als het gaat om duurzaam en klimaatadaptief wegbeheer. Aanpassingen en keuzes in innovatieve nieuwe producten vergen vaak extra investeringen op korte termijn. Investeringen verdienen zich op de langere termijn weer terug door lagere onderhoudskosten wanneer gekozen wordt voor duurzame materialen met een lange levensduur. De BUCH De ambtelijke organisaties van de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo zijn in 2017 opgegaan in één gezamenlijke werkorganisatie de BUCH. In de BUCH wordt op beleids- en uitvoeringsniveau zoveel mogelijk samengewerkt. Dit geldt ook voor het beleidsplan wegbeheer, dat voor de gemeenten Castricum, Heiloo en Uitgeest gezamenlijk wordt opgesteld. Voortzetting Ook voor de periode 2024-2033 wil Heiloo de CROW-wegbeheersystematiek toepassen om het wegbeheer uit te voeren. Daarbij zijn de uitdagingen om extra prioriteit te geven aan het integraal werken, innovatie en participatiebeleid. Heiloo moet inzetten op duurzaam wegbeheer met budgetten die structureel bijdragen aan investeringen in een duurzame en klimaatadaptieve openbare ruimte.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
11/60
3.2 Omvang wegenareaal Heiloo telde per 31 januari 2023 circa 24.000 inwoners en heeft een oppervlakte van 19 km². In figuur 3.1 hieronder staat de omvang van het wegenareaal verdeeld naar de functie van de verharding. Deze bedraagt in totaal ruim 1,3 miljoen vierkante meter. De gegevens komen uit het beheersysteem Gisib. Uit de figuur blijkt dat het grootste deel van het wegenareaal bestaat uit lokale rijbanen en voetpaden.
Figuur 3.1: areaal naar functie (overige: berm, OV-baan, overweg, verkeerseiland, voetpad op trap, woonerf)
In de openbare ruimte worden niet alle wegen hetzelfde belast. Een hoofdontsluitingsweg kent een andere verkeersintensiteit en -belasting dan een woonerf. De wegen in Heiloo zijn in vijf typen te onderscheiden, die aansluiten bij de CROW-wegbeheersystematiek (figuur 3.2). Wegtype 1 (hoofdwegennet) en wegtype 2 (zwaar belaste weg) komen niet voor in Heiloo en zijn daarom niet opgenomen in figuur 3.2. Wegtype
Benaming
Omschrijving
Snelheid
Verkeersintensiteit (voertuigen p/e)
3
Gemiddeld belaste weg
Stadsontsluitingsweg Industrieweg
50 -60 km/u
2.000 – 6.000 Gemengd verkeer
4
Licht belaste weg
Wijkontsluitingsweg Landbouwweg
50 – 60 km/u
< 2.000 Gemengd verkeer
5
Weg in woongebied
30 – 50 km/u
< 2.000 Gemengd verkeer
6
Weg in verblijfsgebied
-
Gesloten voor motorvoertuigen
7
Fietspaden
Woonstraat Woonerf Parkeerterrein Winkelerf Plein Voetpaden (Vrijliggend) fietspad
-
Gesloten voor motorvoertuigen
Figuur 3.2: indeling wegtypen
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
12/60
In figuur 3.3 hieronder staat de omvang van het wegenareaal verdeeld naar wegtype. Het grootste deel van het wegenareaal is van het type ‘weg in woongebied’. Dit zijn onder andere de woonstraten, wijkstraten, parkeerterreinen en woonerven. Het wegtype ‘weg in verblijfsgebied’ bestaat grotendeels uit voetpaden, pleinen en winkelgebieden.
Oppervlakte (m2)
Areaal naar Wegtype 800.000 700.000 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0
721.805
319.654 161.819
115.444 33.299
125
Figuur 3.3: areaal naar wegtype
In figuur 3.4 hieronder staat de omvang van het wegenareaal verdeeld naar het verhardingstype. Het grootste deel van het wegenareaal bestaat uit elementenverharding. Dat zijn verhardingen die uit losse elementen bestaan, zoals bijvoorbeeld betontegels of klinkerbestrating.
Oppervlakte (m2)
Areaal naar Verhardingstype 900.000 800.000 700.000 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0
792.729
468.253
91.164
34.654
Figuur 3.4: areaal naar verhardingstype (overige: betonverharding, halfverharding en kunststofverharding)
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
13/60
3.3 Kwaliteit wegenareaal Op basis van de laatste inspectieresultaten uit 2022 is de technische kwaliteit van het wegenareaal bepaald. Dit is gedaan met behulp van de driepuntschaal van de CROW-wegbeheersystematiek; voldoende, matig en onvoldoende (figuur 3.5). Alle gegevens zijn afkomstig uit het beheerprogramma Gisib. Het klein onderhoud is hierin niet meegewogen waardoor het percentage B relatief laag is. Uit Gisib blijkt dat 73,3% van het wegenareaal van voldoende kwaliteit is. Circa 15,4% heeft een matige kwaliteit en 11,3% heeft een onvoldoende kwaliteit.
Kwaliteit verhardingen (%) 80,0
73,3
70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 15,4
20,0
11,3
10,0 0,0 Voldoende
Matig
Onvoldoende
Figuur 3.5: technische kwaliteit totale wegenareaal
Deze driepuntschaal betreft de technische kwaliteit van de verharding. Deze is door Gisib vertaald naar de vijfpuntschaal van de CROWbeeldkwaliteitsystematiek (A+, A, B, C, D) (figuur 3.6). Hiermee is vergelijking met andere assets in de openbare ruimte eenvoudiger.
Figuur 3.6: beeldkwaliteit totale wegenareaal
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
14/60
Het is interessant om te kijken wat de kwaliteit is per verhardingstype. De focus ligt daarbij op de verhardingstypen asfalt en elementen omdat dit het grootste deel van het areaal betreft. Hieronder in figuur 3.7 en figuur 3.8 staat aangeven wat de technische kwaliteit is van respectievelijk de asfaltverhardingen en de elementenverhardingen. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de grootste achterstand zit in de asfaltverhardingen.
Kwaliteit asfalt (%) 80,0 70,0
69,0
60,0 50,0 40,0 30,0 15,6
15,4
Matig
Onvoldoende
20,0 10,0 0,0 Voldoende
Figuur 3.7: technische kwaliteit asfaltverhardingen
In de afgelopen beleidsperiode is er risicogestuurd onderhoud uitgevoerd, met extra aandacht voor de kwetsbare weggebruiker (voetganger/fietser). Onder andere de erftoegangswegen van asfalt (30 km) hebben een lage prioriteit gekregen vanwege geplande omvorming van asfalt naar gebakken straatstenen. Dit verklaart het relatief hoge percentage onvoldoende op asfalt (15,4%).
Kwaliteit elementen (%) 80,0
75,8
70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 15,3
20,0
8,9
10,0 0,0 Voldoende
Matig
Onvoldoende
Figuur 3.8: technische kwaliteit elementenverhardingen.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
15/60
Het verloop van de kwaliteit is door de jaren heen bijgehouden. Dit geeft inzicht in de ontwikkeling van de kwaliteit over een langere periode. In figuur 3.9 is het percentage ‘onvoldoende’ van het totale areaal in beeld gebracht. Hoe hoger de grafiek, hoe slechter de kwaliteit. Hieruit blijkt dat het areaal na 2015 een verbeteringsslag heeft gehad omdat de grafiek begint te dalen. Van 2017 tot 2022 lijkt de kwaliteit te stabiliseren.
Kwaliteitsverloop (% onvoldoende) 20 18 16 14 12 10 8 6 2009
2013
2015
2017
2023
Figuur 3.9: verloop van de kwaliteit (periode 2009-2022)
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
16/60
Wat komt er op ons af?
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
17/60
4. Wat komt er op ons af? De maatschappelijke en klimatologische uitdagingen in de komende decennia vragen om een extra afwegingskader in het nemen van besluiten over de manier waarop de gemeente Heiloo het beheer en onderhoud uitvoert. In dit hoofdstuk staat beschreven welke grote externe ontwikkelingen invloed gaan hebben op het beleid en beheer van het wegenareaal.
4.1 Klimaatverandering Het klimaat verandert, waardoor de samenleving vaker extreme omstandigheden zal ervaren. Denk hierbij aan droge zomers en hevige stortregen. Of aan verzilting door het bij droogte omhoog komende zoute grondwater uit diepere lagen (kwel). Hitte veroorzaakt uitzettingsproblemen bij spoorwegen en andere infrastructuur. Meer onderhoud Hittestress veroorzaakt ook extra problemen bij verhardingen en andere infrastructuur. De kwaliteit van asfalt gaat sneller achteruit en dit heeft daardoor een kortere levensduur. Op termijn draagt dit bij aan hogere onderhoudsintervallen en hogere onderhoudskosten. Elementenverhardingen hebben te maken met ingedroogde voegen en rammelende straatbakstenen. Ook dit geeft extra onderhoudsmaatregelen en kosten. Meer overlast De samenhang van droge periodes met hevige stortregens draagt bij aan extra overlast. De ondergrond is ingedroogd en neemt daardoor vertraagd vocht op. Riolering wordt overbelast en kan de druk niet aan. Gevolg is wateroverlast in het openbaar gebied en veelal ook schade aan particulier eigendom. Aansprakelijkheid De klimaatgevolgen gaan ook ten koste van de leefbaarheid in het openbaar gebied. Hevige regenval en langere perioden van droogte hebben invloed op de kwaliteit van onze bestrating. Boomwortelgroei onder bestrating kan zich anders gaan gedragen bij veranderingen in het klimaat.
De beeldkwaliteit gaat achteruit en onkruid krijgt meer ruimte. Dit alles draagt bij aan een verlaagd gevoel van leefbaarheid en een verhoogde aansprakelijkheid van de gemeente. Klimaatambities De Nederlandse overheid heeft ambities geformuleerd om de gevolgen van klimaatverandering zo veel mogelijk te beperken. Een van de belangrijkste ambities is om in 2050 heel Nederland bestendig te hebben ingericht tegen de gevolgen van klimaatverandering. Deze doelstelling vraagt om investeringen in de openbare ruimte, ook vanuit wegbeheer.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
18/60
4.2 Energietransitie Nederland gaat van een samenleving op basis van fossiele brandstoffen naar een samenleving op basis van duurzame energie. Dat noemen we energietransitie. De energietransitie is wellicht de grootste maatschappelijke opgave voor de komende decennia. Voor de openbare ruimte betekent dit dat Heiloo het beheer anders moet gaan organiseren. Duurzame energie Zo moet er bijvoorbeeld meer ruimte komen voor het creëren en het opwekken van duurzame energie. Dit heeft tot gevolg dat de ondergrondse netwerken door modernisering aangepast of uitgebreid moeten worden. Dat heeft ook gevolgen voor de bovengrondse inrichting. Aanpassingen openbare ruimte In de nabije toekomst worden daarom veel kabel- en leidingwerkzaamheden verwacht en moet ook hier afstemming gezocht worden met de onderhoudswerkzaamheden op de wegen.
4.3 Circulaire economie Een circulaire economie is een economisch systeem dat is ontworpen om de herbruikbaarheid van producten, materialen en grondstoffen te maximaliseren en verspilling te minimaliseren. In tegenstelling tot het traditionele lineaire economische model, waarbij producten worden geproduceerd, gebruikt en vervolgens weggegooid, bevordert een circulaire economie het concept van ‘sluiten van de kringloop’. Dit betekent dat producten, materialen en grondstoffen zo lang mogelijk in gebruik blijven en aan het einde van hun levensduur worden hergebruikt, gerepareerd, gerecycled of opnieuw ontworpen. Nederland zet in op een overschakeling naar een circulaire economie. Hier zijn landelijke doelstellingen voor gesteld (50% circulair in 2030 en 100% circulair in 2050). Heiloo heeft hiervoor beleid opgesteld om dit in goede banen te leiden. Grondstoffen worden namelijk duurder en schaarser waardoor het (soms) invloed heeft op de planning en de kosten. Het belang van inzicht in welke materialen/grondstoffen zijn toegepast wordt hiermee groter. Deze registratie is van belang voor een circulaire toepassing, zodat je weet hoe lang bijvoorbeeld een stoeptegel mee kan voor hoogwaardig hergebruik. Of welk type straatsteen kostentechnisch en circulair het meest waardevast is.
Bovenal zorgt een circulaire aanpak van grondstoffen voor een grote bijdrage aan de klimaatopgave (CO2-reductie), de toename van biodiversiteit, het creëren van een schone en veilige leefomgeving en het bijdragen aan de leveringszekerheid van grondstoffen.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
19/60
4.4 Mobiliteitstransitie Mobiliteit is een domein waarin veranderingen en innovaties een vlucht hebben genomen. De elektrische auto wordt steeds vertrouwder in ons straatbeeld. Diverse vormen van (deel)mobiliteit doen eveneens zijn intrede. Denk ook aan de elektrische fiets en elektrische scooters die steeds vaker het straatbeeld domineren. Deze snelle innovatieve ontwikkelingen in mobiliteit noemen we mobiliteitstransitie. Gevolgen openbare ruimte Deze ontwikkelingen gaan gegarandeerd invloed hebben op de openbare ruimte en specifiek op de wegen en fietspaden. De snelheden op met name fietspaden worden meer divers en hoger. Denk hierbij aan doorfiets- en snelfietsroutes. De afstanden die met de fiets af te leggen zijn worden eveneens groter. Dit maakt dat het drukker wordt op fietspaden. Kwaliteit wordt nog belangrijker om een veilig gebruik te kunnen blijven garanderen. Denk bijvoorbeeld aan het faciliteren van een vlak wegdek, het verwijderen van obstakels en het verbreden van fietspaden. Een voorbeeld hiervan is het nieuwe fietspad Zandersloot (figuur 4.1).
Figuur 4.1: nieuw fietspad Zandersloot
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
20/60
4.5 Veranderende rol overheid De samenleving bevindt zich in een fase waarin een fundamentele omschakeling naar een duurzame samenleving noodzakelijk is. De afgelopen decennia hebben veel verbeteringen plaatsgevonden binnen diverse sectoren en domeinen, zoals de landbouw, energievoorziening, waterbeheer en verkeer en vervoer. Tegelijkertijd hebben deze sectoren en domeinen te maken met structurele, hardnekkige problemen, waarvan steeds meer symptomen zichtbaar worden: • • • • •
hoge concentraties uitstoot van stikstof door de landbouwsectoren; ernstige verkeerscongestie in stedelijke gebieden; bodemvervuiling en achteruitgang kwaliteit (oppervlakte)water; een tekort aan (betaalbare) huisvesting; verlies aan biodiversiteit en aantasting van natuurlijke ecosystemen.
Een kentering in de manier waarop overheden de samenleving inrichten en de manier waarop steeds schaarser wordende grondstoffen worden gebruikt, is noodzakelijk. Meerdere rollen Deze transitie vraagt om een andere houding, rol en werkwijze van de overheid en onze gemeente. Naast de traditionele rol van bepalende overheid gaat de gemeente ook steeds meer andere rollen vervullen. Als faciliterende overheid moeten gemeenten het goede voorbeeld laten zien en innovaties steunen die bijdragen aan de landelijke en lokale klimaat- en duurzaamheidambities. Denk hierbij aan duurzame huisvesting, verminderen van energieverbruik en het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen in, rond en onder verharding.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
21/60
Wat vinden we belangrijk?
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
22/60
5. Wat vinden we belangrijk? In dit hoofdstuk staat beschreven wat de gemeente Heiloo belangrijk vindt. Het beschrijft de visie van Heiloo op het beheer van de wegen. Op basis van wettelijke kaders, het coalitieakkoord en visiedocumenten, zijn de belangrijkste beleidskaders uiteengezet.
5.1 Wet- en regelgeving Topprioriteit in wegbeheer is de vigerende wet- en regelgeving, zowel op landelijk, regionaal als op lokaal niveau. Heiloo wil de zorgplicht verantwoord vormgeven, binnen de gestelde wettelijke kaders. Dit draagt bij aan de visie voor een veilige en duurzame gemeente. Burgerlijk wetboek Artikel 6:174 van het Burgerlijk Wetboek regelt de risicoaansprakelijkheid, namelijk de schade als gevolg van een gebrek aan het object (gebouw, kunstwerk, openbare weg, etc.). De gemeente kan aansprakelijk worden gesteld voor schade die iemand lijdt als gevolg van gebreken aan het areaal of object. De eigenaar/beheerder heeft de plicht zorg te dragen voor een aantoonbaar veilige situatie rond zijn areaal (zie kader).
Burgerlijk wetboek 6 Artikel 174 1.
De bezitter van een opstal die niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, en daardoor gevaar voor personen of zaken oplevert, is, wanneer dit gevaar zich verwezenlijkt, aansprakelijk, tenzij aansprakelijkheid op grond van de vorige afdeling zou hebben ontbroken indien hij dit gevaar op het tijdstip van het ontstaan ervan zou hebben gekend.
2.
Onder opstal in dit artikel worden verstaan gebouwen en werken, die duurzaam met de grond zijn verenigd, hetzij rechtstreeks, hetzij door vereniging met andere gebouwen of werken.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
23/60
Wegenwet De wettelijke zorgplicht van de wegbeheerder is geregeld in de Wegenwet. De Wegenwet is een Nederlandse wet waarin alle verantwoordelijkheden van de openbare wegen in Nederland zijn geregeld. Er is geen overkoepelende Europese wetgeving. In de Wegenwet staan globaal de volgende zaken vermeld (zie kader).
Wegenwet • • • • • •
De toegankelijkheid en openbaarheid van wegen. De verantwoordelijkheid voor het onderhoud van wegen en de toezicht hierop. Dat een weg in goede staat moet verkeren. De verplichting van gemeenten om een wegenlegger op te stellen. Onteigening van gronden voor aanleg of verbetering van wegen. Recht op tolheffing.
De gemeente heeft te zorgen, dat de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen die door andere beheerders worden onderhouden, in goede staat verkeren. Op de gemeente rust dus een algemene zorgplicht voor een veilige openbare ruimte. Die zorgplicht houdt mede in dat de gemeente actief moet zijn in het lokaliseren en verhelpen van gevaarlijke situaties op wegen. Vervolgens dienen er passende maatregelen getroffen te worden. Als hierin wordt gefaald kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld. Wegenverkeerswet De wegenverkeerswet 1994 (WVW) verplicht de wegbeheerder om de verkeersveiligheid te verzekeren, wegen berijdbaar te houden, de bereikbaarheid te waarborgen, milieuhinder en aantasting van het landschappelijke karakter te beperken of te voorkomen en het energieverbruik te beperken. Overige regelgevingen Er zijn nog een aantal wetten, regels en bepalingen waar Heiloo als eigenaar en beheerder van wegen mee te maken heeft in de uitvoering van het onderhoud. Het gaat hierbij om: • • • • • •
Omgevingswet (per 1 januari 2024); Code Milieuverantwoord Wegbeheer (CMW); Besluit Begroting en Verantwoording (BBV); Provinciaal Verkeers- en Vervoersplan (PVVP); Integraal Verkeer- en Vervoersplan (IVVP); Wegenlegger.
Een korte beschrijving van deze overige regelgevingen staat in bijlage 4.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
24/60
5.2 Collegeprogramma 2022-2026 Het collegeprogramma 2022-2026 heeft de titel 'Heiloo Natuurlijk!’. Het collegeprogramma is een akkoord op hoofdlijnen en zoomt in op een aantal belangrijke thema’s. Deze thema’s worden verder uitgewerkt in beleidsplannen, beheerplannen en uitvoeringsplannen. Hieronder staan de thema’s uit het collegeprogramma:
Collegeprogramma 2022-2026 • • • • •
Wonen; Bereikbaarheid & Leefbaarheid; Duurzaamheid & Groen; Sociaal; Financiën & Bestuur.
Met betrekking tot wegbeheer zijn met name de thema’s ‘Bereikbaarheid & Leefbaarheid’ en ‘Duurzaamheid & Groen’ relevant. In het collegeprogramma staat hierover het volgende vermeld: • • • • • • • • •
• •
•
Maak Heiloo een beweegvriendelijk groen dorp zodat de openbare ruimte uitnodigt om te bewegen. Realiseer doorfietsroutes en maak onder andere de Noord-Zuid (AlkmaarHeemskerk) en Oost-West (Akkersloot-Egmonden) weer fietsvriendelijk. Verbeter de toegankelijkheid naar recreatiegebieden en diverse kleinere groenparken binnen Heiloo. Stimuleer inwoners om zich te voet of te fiets te verplaatsen binnen het dorp en de auto te laten staan. Maak geld vrij voor het proactief plaatsen van laadpalen. Doe onderzoek naar nieuwe mobiliteitsoplossingen zoals het opzetten van een regionaal pakketpunt. Ga door met de aansluiting op de A9 en openstelling van de Middenweg. Zet vol in op afronding van het masterplan Loo-plein-gebied volgens de kaders die door de Raad en tijdens het participatietraject zijn vastgesteld. Zet samen met de BIZ in op een veilig en leefbaar stationsgebied. Realiseer samen een gebiedsvisie voor de lange termijn waaronder parkeren, groen en terrassen. Maak van het stationsgebied een prettig en veilig verblijfsgebied waarbij we meer ruimte creëren voor wandelen, fietsen en groen. Geef hoge prioriteit aan de uitvoering van bestaande programma’s (klimaat, RES 1.0, circulaire economie en waar dat kan aardgasvrije wijken), inclusief voortzetting van de Plusambitie programma Klimaat na 2023.
Ga samen met inwoners, ondernemers, het waterschap en agrariërs in gesprek en kom tot oplossingen voor hittestress en hevige wateroverlast.
Onder het speerpunt ‘prettig wonen en leven’ wordt gesteld dat onderhoud aan de openbare ruimte integraal wordt aangepakt. Dat betekent indien mogelijk een combinatie van onder andere riool, wegen en groen, zodat de goede dingen in één keer worden uitgevoerd.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
25/60
Daarbij is riolering en water leidend omdat daar veel kosten mee gemoeid gaan. In het watertakenplan zijn de kosten opgenomen voor de ondergrondse infrastructuur (riolering).
5.3 Duurzaam wegbeheer In Heiloo is de afgelopen jaren ingezet op klimaat, duurzaamheid en groen. Heiloo wil een van de duurzaamste gemeenten van Nederland worden. Heiloo streeft naar een klimaatneutrale energievoorziening in 2040 en het behoud van het groene karakter in en om het dorp. Heiloo wil toewerken naar een duurzame en klimaatadaptieve openbare ruimte, zowel in aanleg als in beheer. Speerpunten daarbij zijn:
Duurzaam wegbeheer • • •
materiaalkeuze/(her)gebruik ; duurzaam inkopen; circulaire economie.
Materiaalkeuze/(her)gebruik Duurzaamheid begint vaak met de keuze in toepassing van duurzame materialen. Bijvoorbeeld het toepassen van prefab betonplaten voor fietspaden die veel last hebben van boomwortelopdruk. Maar ook het omvormen van asfaltverharding naar gebakken elementenverhardingen. Recente voorbeelden zijn het fietspad Zanderslootweg en de omvorming van asfaltverharding naar elementenverharding op de Rookamer en Kerkelaan (figuur 5.1, 5.2 en 5.3).
Figuur 5.1: Zanderslootweg (fietspad) 2019 (l) en 2020 (r) (EasyPath)
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
26/60
De buitenruimte wordt ingericht volgens richtlijnen die zijn vastgesteld in het handboek inrichting openbare ruimte (HIOR). Dit wordt op dit moment gedigitaliseerd. De HIOR geeft richting aan de standaardinrichting en de toe te passen materialen. De uitgangspunten uit dit beleidsplan ten aanzien van materialen zijn leidend voor de vormgeving van de HIOR.
Figuur 5.2: herinrichting Rookamer van asfalt naar gebakken elementenverharding
Veel wijken zijn aangelegd in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw. De hier toegepaste verhardingen (asfalt/elementen) zijn veelal verouderd (einde levensduur) en niet duurzaam (geen gebakken materialen die hergebruikt kunnen worden). De omslag naar duurzame materialen vraagt in eerste instantie altijd om een extra investering, maar verdient zich in de toekomst weer terug. Gebakken straatstenen Gebakken straatstenen prevaleren boven betonnen straatstenen vanwege hun uitstraling, levensduur, hergebruik en beperkte milieu-impact. De levensduur van straatbaksteen is, zo blijkt uit onderzoek door CE Delft, gemiddeld zo’n 135 jaar en kan oplopen tot wel 180 jaar. Het hergebruikpercentage door gemeenten ligt rond de 80% met een levensduur tussen de 130 en 142 jaar voor stenen die in 2020 gelegd worden. Als we het hergebruik door particulieren meetellen ligt het hergebruikpercentage zelfs op 88%.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
27/60
Figuur 5.3: reconstructie Kerkelaan van asfalt naar elementenverhardingen.
KNB-onderzoek De Vereniging Koninklijke Nederlandse Bouwkeramiek (KNB) heeft een goed begrip van de milieu-impact van straatbakstenen en heeft TAUW gevraagd onderzoek te doen om dit inzicht te verbreden naar de totale financiële impact van straatbakstenen, in vergelijking met andere alternatieven. De aanlegkosten van straatbakstenen zijn algemeen bekend, maar wat minder duidelijk is, zijn de kosten die verband houden met de hele levensduur van het product en vooral hoe dit zich verhoudt tot vergelijkbare (functioneel gelijkwaardige) producten op de markt, zoals bijvoorbeeld betonstraatstenen. Dit is gedaan middels het berekenen van de levenscycluskosten (LCC).
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
28/60
Uit de resultaten van dit onderzoek wordt duidelijk dat hoe langer de gerekende levensduurperiode wordt, hoe gunstiger straatbakstenen worden ten opzichte van betonstraatstenen. De oorzaak zijn de goede hergebruikmogelijkheden binnen de functionele levensduur van straatbakstenen. Waar straatbakstenen binnen honderd jaar grotendeels twee à drie maal hergebruikt kunnen worden bij groot onderhoud, zijn betonstraatstenen na de eerste maal al afgeschreven en moeten worden vervangen. Op basis van de LCC-berekening blijkt dat wanneer voor een korte periode een sobere en doelmatige verharding nodig is, standaard grijze betonstraatstenen vanuit financieel oogpunt de beste oplossing zijn. Echter zijn in alle andere gevallen straatbakstenen de voordeligere oplossing, wanneer ook de levenscycluskosten worden beschouwd. •
•
Standaardstraatbakstenen (keiformaat, 80 mm, kleur rood-bruin) zijn na een levensduurperiode van honderd jaar, circa 27 % goedkoper ten opzichte van luxe betonstraatstenen met gelijkwaardige uitstraling (klinkerformaat, [210x105 mm], 80 mm, kleur rood-bruin). Alternatieve straatbakstenen (dikformaat, 85 mm, kleur rood-bruin) zijn na een levensduurperiode van honderd jaar, circa 22% goedkoper ten opzichte van luxe betonstraatstenen met gelijkwaardige uitstraling (klinkerformaat, [210x105 mm], 80 mm, kleur rood-bruin).
Bovenstaand onderzoek is opgesteld vanuit financieel oogpunt. Hierbij is geen rekening gehouden met de milieu-impact (CO2-uitstoot) gedurende het gehele proces (Bron: onderzoeksrapport TAUW in opdracht van KNB 2 februari 2021). MKI Om de milieubelasting van een in te kopen dienst, levering of werk goed te kunnen beoordelen en vergelijken is de milieukostenindicator (MKI) ontwikkeld. MKI is een in euro’s uitgedrukte uitkomst van een levenscyclusanalyse (LCA); een analyse van de milieueffecten van een levering, werk of contract over verschillende levensfases (figuur 5.4). De MKI geeft uitdrukking aan de verwachte maatschappelijke kosten om deze milieueffecten ongedaan te maken. Hoe lager de MKI-waarde, hoe duurzamer. Bijvoorbeeld: gebakken straatsteen heeft een gemiddelde MKI-waarde van € 9,50 p/m3 en een betonnen straatsteen heeft een gemiddelde MKI-waarde van € 22,00 p/m3 (gerekend (LCA) van alle fasen A1 t/m D). Door de MKI als eis of gunningscriterium mee te nemen in de aanbesteding worden leveranciers geprikkeld om de meest duurzame oplossing te bieden.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
29/60
Nationale Milieu Toeleveranciers Aanbieders Database (NMD) Heiloo wil een Inschrijvers maken Met diverse Inschrijvers vragen Aanbieders van duurzaam project. een MKI berekening. rekentools zoeken toeleveranciers of zij grondstoffen, energie, Daarbij waardeert Om tot een lage inschrijvers in de LCA berekeningen transport, machines en zij inschrijvers die score te komen, NMD naar hebben van hun productieprocessen tot een lage MKI zoeken zij duurzame producten. worden uitgedaagd om op score weten te producten, producten en/of Inschrijvers zullen in zoek te gaan naar komen. materialen en zoeken direct hun aanbieding manieren om de MKI van diensten met een zo contact met producten opnemen hun dienstverlening te laag mogelijke MKI. toeleveranciers met een lage(re) MKI verlagen. Duurzame van duurzame(re) waarde. oplossingen krijgen de producten. voorkeur van toeleveranciers en aannemers, omdat zij tot een gunstige MKI willen komen op product- of projectniveau. Heiloo
Inschrijviers
Figuur 5.4: MKI in de aanbesteding
Conclusie Conclusie gebakken straatsteen draagt bij aan: • • • • • •
een sfeervol en prettig leefklimaat; duurzaamheid; klimaatbestendigheid; Cradle2Cradle; beheerstechnisch gunstigere financiën; laagste MKI-waarde ten opzichte van alternatieven.
Boomwortelopdruk Investeringen verdienen zich weer terug in minder beheer- en onderhoudskosten. Een goed voorbeeld hiervan is het omvormen van asfaltfietspaden naar prefab betonplaten in gebieden met veel wortelopdruk. Het asfalt heeft veel last van schade door de opstuwende boomwortels. Gevolg is een hoog onderhoudsinterval waarbij veelal asfalt weggezaagd wordt en tijdelijk wordt dicht gestraat met straatstenen/tegels. Met de toepassing van gekoppelde prefab betonplaten kan het fietspad mee bewegen met de ondergrond terwijl het niet ten koste gaat van comfort en veiligheid. In het beheer vertaalt zich dat terug in weinig tot geen onderhoud. Bij werkzaamheden van de nutsbedrijven kunnen de platen tijdelijk worden verwijderd en na de werkzaamheden worden teruggelegd zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van het fietspad.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
30/60
Duurzaam inkopen Heiloo wil de markt voor duurzame producten stimuleren door het goede voorbeeld te geven en zelf duurzame producten te kopen. Door als Heiloo duurzaam in te kopen, krijgt de markt voor duurzame producten een stevige impuls. Tijdens het inkoopproces adviseert het PIANoo (Expertisecentrum Aanbesteden) om te letten op onder meer: • •
het gebruik van duurzaam materiaal en hergebruik materialen; de duurzame inrichting van de ondergrond.
Met het inkoop- en aanbestedingsbeleid wil Heiloo de markt aanmoedigen en uitnodigen om zo duurzaam mogelijke producten en diensten te ontwikkelen en te leveren. Het inkoop- en aanbestedingsbeleid van werkorganisatie BUCH kent onder meer de volgende uitgangspunten: •
• • •
Heeft een voorbeeldfunctie op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Bij onderhandse aanbestedingen wordt minimaal één lokale of regionale partij uitgenodigd om een offerte uit te brengen. Heeft een voorbeeldfunctie op het gebied van duurzaam inkopen. Heeft een voorbeeldfunctie op het gebied van ‘social return’. Social return wordt toegepast bij opdrachten > 200.000 euro. Heeft een voorbeeldfunctie op het gebied van ‘circulaire economie’. Doelstelling is om 50% circulair in te kopen in 2025.
Circulaire economie De circulaire economie is een economisch systeem dat gericht is op maximaal hergebruik van producten en grondstoffen waarbij waardevernietiging wordt geminimaliseerd; van verbruik naar gebruik en van lineaire naar circulaire processen. Dit is niet alleen een kwestie van technische innovatie en het reorganiseren van processen, maar ook van slim samenwerken en van bewustzijnsontwikkeling. Grondstoffen worden duurder en schaarser waardoor deze (soms) lastiger te verkrijgen zijn. Dit heeft invloed op de planning en op de kosten. Het belang van inzicht in welke materialen/grondstoffen zijn toegepast en de staat van de wegen wordt hiermee groter. Een goede registratie vooraf kan het hergebruik achteraf verbeteren. Maar ook kennis van materialen is hierbij van belang. Zodat je weet hoe lang bijvoorbeeld een stoeptegel mee kan voor hoogwaardig hergebruik. Of welk type straatsteen kostentechnisch en circulair het meest waardevast is. Hergebruik heeft daarmee dus ook een grote invloed op een business case. Heiloo dient haar rol in de circulaire economie verder uit te kristalliseren. De focus daarbij ligt op het reduceren van de hoeveelheid afval en het inzetten van reststromen voor hergebruik als grondstoffen. Daarnaast zijn de BUCH-gemeenten in 2023 gestart met enkele multidisciplinaire projecten waarin circulariteit is vormgegeven.
Ten slotte wordt de circulaire economie geborgd in omgevingsvisies, beleid, contracten, gronduitgifte en in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR). Het is deels afhankelijk van de uitkomsten van bovenstaande projecten wat er specifiek van toepassing is voor het wegenbeleid. Voor nu hanteren de BUCH-gemeenten de circulaire ontwerpprincipes van Rijkswaterstaat als uitgangspunt. (hier zitten nog geen harde eisen aan).
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
31/60
Figuur 5.5: detailfoto’s gebakken elementenverhardingen
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
32/60
5.4 Klimaatadaptatie We zien dat het klimaat aan het veranderen is. Dat vraagt om een inrichting van de ruimte zodat die beter bestand is tegen het veranderende klimaat. Dat wordt klimaatadaptatie genoemd. Klimaatadaptatie betekent dat de leefomgeving zo wordt ingericht dat de samenleving minder kwetsbaar is voor de gevolgen van klimaatverandering zoals wateroverlast, droogte, hitte, overstromingen en afname van de biodiversiteit.
Heiloo wil een van de duurzaamste gemeenten worden van Nederland en streeft naar een klimaatneutrale energievoorziening in 2040 en het behoud van het groene karakter in en om het dorp. Heiloo geeft in deze ontwikkeling zelf het goede voorbeeld door de volgende opdrachten te formuleren (zie kader).
Speerpunten klimaatadaptatie •
Stimuleer scholen om hun schoolpleinen klimaatadaptief en groen in te richten.
•
Geef hoge prioriteit aan de uitvoering van bestaande programma’s (klimaat, RES 1.0, circulaire economie en waar dat kan aardgasvrije wijken), inclusief voortzetting van de Plusambitie programma Klimaat na 2023.
•
Geef ruimte aan innovatie en nieuwe experimentele ontwikkelingen.
•
Betrek bij de uitvoering Heiloo Energie, Duurzaam Heiloo en andere organisaties die vanwege hun kennis en netwerk een belangrijke rol spelen.
•
Zet maximaal in op de financierbaarheid van de plannen door beschikbare fondsen vanuit EU, het Rijk en provincie aan te boren en daardoor de kosten voor de gemeente en haar inwoners en ondernemers laag te houden.
•
Faciliteer waar mogelijk dat inwoners subsidies en/of leningen kunnen verkrijgen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma.
•
Ga samen met inwoners, ondernemers, het Waterschap en agrariërs hittestress en hevige wateroverlast zoveel mogelijk voorkomen.
•
Ontwikkel een plan om de geluidswal A9 langs Heiloo aan te leggen, waarbij naast geluidswering ook energieopwekking het doel is.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
33/60
Programma Klimaat 2021-2025 Vanuit de werkorganisatie BUCH wordt ook ingezet op klimaatadaptieve en natuurinclusieve gemeenten. In augustus 2020 is het ambitiedocument Klimaat 2021-2025 voor de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo vastgesteld. Het programma Klimaat geeft uitvoering aan de hierin vastgestelde doelen: • • •
Bijdragen aan de CO2-reductiedoelstellingen uit het Klimaatakkoord (49% in 2030 ten opzichte van 1990). De leefomgeving klimaatbestendig inrichten zoals omschreven in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Toewerken naar een circulaire economie in 2050.
Beleid- en uitvoeringsprogramma 2023-2026 In 2023 is vervolgens een overkoepelend Beleidsplan & uitvoeringsprogramma 2023-2026 “Op weg naar klimaatadaptieve en natuurinclusieve gemeenten” opgesteld. Dit plan gaat onder andere in op het beleid van klimaatadaptatie en de kosten voor uitvoeren van activiteiten in het uitvoeringsprogramma 2023-2026. De belangrijkste ambities zijn: • •
•
In 2050 klimaatbestendig, waterrobuust en natuurinclusief. Verweven klimaatadaptatie in werkprocessen met betrekking tot inrichting van de openbare ruimte. Daarbij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties betrekken. Garanderen basisveiligheidsniveau voor vitale en kwetsbare functies. Voor wegbeheer zijn dit de hoofdwegen en andere vitale infrastructuur.
Ronald Vennik, wethouder gemeente Heiloo “Wij nemen onze verantwoordelijkheid om samen met de inwoners onze ambitie om de gemeente Heiloo klimaatbestendig, waterrobuust en natuurinclusief in te richten waar te maken. We betrekken bij projecten bewoners door in de wijken waar we aan de gang gaan mensen bewust te maken dat ze zelf ook water kunnen opvangen op hun dak of in hun tuinen.”
Bijdrage wegbeheer Wegbeheer kan door materiaalkeuze en keuzes in inrichting bijdragen aan de ambitie van een waterrobuuste en natuurinclusieve inrichting van de openbare ruimte. Ook kijkt Heiloo naar de noodzaak van nieuwe verhardingen. Als besloten wordt dat verharding nodig is, kijkt Heiloo kritisch naar welk type verharding gedurende de technische en economische levensduur het beste aansluit bij het beheer/onderhoud en past bij de functie. Maar ook wordt gekeken naar de bijdrage in het klimaatadaptiever en biodiverser inrichten van de openbare ruimte. Voorbeelden zijn het aanleggen van waterbergende straten en het aanbrengen van drempels en trottoirbanden op de juiste plekken, zodat het afstromend regenwater op de juiste wijze gestuurd wordt om wateroverlast en droogte tegen te gaan.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
34/60
Rehabilitatie De meeste winst is te behalen bij groot onderhoud en rehabilitatie. Vanzelfsprekend is dit bij klein onderhoud minder. Bij groot onderhoud en herinrichting moeten uiteraard de beheervelden wegen, riolering en groen nauw samenwerken. In uitvoering is het plan Noordwest, waarin diverse technieken worden toegepast om het hemelwater te laten infiltreren in de ondergrond (waterpasserende bestrating in combinatie met een drainage-transportriool) en het aanbrengen van minder verharding en meer groen. Ook bewoners zijn nauw betrokken bij het project, worden uitgebreid geïnformeerd en werken voor een groot gedeelte mee aan de afkoppeling van hemelwater. Het onderhoudsregime is aangepast aan de nieuwe waterpasserende bestrating. Groen tenzij Tevens zijn er mogelijkheden om verhardingen om te vormen tot groen. Daar waar nodig probeert Heiloo verharding te vervangen door groen. Hierbij wordt het groenbeleid gevolgd. Bij herinrichting en groot onderhoud wordt waar mogelijk de verharding vervangen door groen. Dat is goed tegen wateroverlast, droogte en hittestress en goed voor de biodiversiteit. Daarnaast kan dat een positief effect hebben op de verkeersveiligheid (langzamer verkeer). Zo kunnen bewoners samen genieten van een prettige, gezonde en natuurlijke leefomgeving.
Als verharding nodig is dan wordt gekeken welk type verharding gedurende de technische en economische levensduur het beste aansluit bij het beheer/onderhoud en de functie maar ook bijdraagt aan het klimaatadaptiever en biodiverser inrichten van de openbare ruimte. Dit alles draagt bij aan een prettige en leefbare openbare ruimte.
5.5 Samenwerking Heiloo wil de komende jaren inzetten op het verbeteren van de samenwerking, waaronder het verbeteren van de interne samenwerking tussen disciplines en afdelingen binnen de werkorganisatie BUCH, maar ook van de externe samenwerking met het maatschappelijk middenveld, ondernemers, verenigingen en vooral inwoners. Participatiebeleid In 2022 is het participatiebeleid van Heiloo vastgesteld. Dit is een actueel beleid waar het college invulling aan moet gaan geven. Het beleid geeft invulling aan de behoefte van de inwoners van Heiloo aan een meer open en transparantere manier van werken en een luisterende houding. De inwoners willen meer meepraten, zeker wanneer het gaat om de inrichting van de eigen omgeving, wonen en duurzaamheid/energie. In de eigen buurt gaat de voorkeur uit naar meebeslissen. Bij het uitwerken van dit collegeprogramma is participatie daarom een wezenlijk onderdeel. De focus ligt daarbij op het vroegtijdig betrekken van alle belanghebbenden (inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen) bij het proces, zowel bij de voorbereiding, uitwerking als bij de besluitvorming van een project of activiteit.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
35/60
Omgevingswet Met de komst van de Omgevingswet wordt participatie verplicht. Omdat participatie altijd maatwerk is, schrijft de wet niet voor hóe de participatie moet plaatsvinden.
Participatie volgens de omgevingswet “Het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen) bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit.”
Bedrijfsplan BUCH Ook in het bedrijfsplan van de BUCH is aandacht voor participatie. In 2019 is het programma dienstverlening van de BUCH geactualiseerd tot de notitie “Nieuw Tij”. Er wordt ingezet op betere samenhang tussen de thema’s dienstverlening, participatie, communicatie en informatie. Het bedrijfsplan BUCH schetst een vergezicht over de participatieve overheid.
5.6 Integraal beheer Het traditionele beheer van de openbare ruimte kenmerkt zich door een objecten disciplinegerichte benadering. Voor wegen, groen, water, afval en verlichting werd het beheer afzonderlijk georganiseerd. De huidige manier van beheren wordt integraal beheer genoemd. Deze wijze van beheren beoogt de openbare ruimte en de belanghebbenden integraal te benaderen. Integraal beheer is daarom meer dan alleen een technische benadering. Het heeft ook te maken met betrokkenheid van belanghebbenden en tevredenheid van gebruikers bij de openbare ruimte. Om de kosten zo laag mogelijk te houden en de overlast voor burgers en bedrijven te beperken, worden investeringen in wegen zoveel mogelijk uitgevoerd in combinatie met onderhoud aan riolering en het onderhoudsprogramma van nutsbedrijven (PWN, Liander, KPN en dergelijke). Deze integrale aanpak is van belang om Heiloo duurzaam en klimaatbestendig te maken en te houden. Heiloo wil met dit beleidsplanwegen verdere invulling geven aan integraal beheer. De belangrijkste kerndoelen zijn hierbij (zie kader):
De kerndoelen zijn: • • • • •
Kwaliteitsgestuurd beheren. Betrokkenheid d.m.v. burgerparticipatie. Wijkgericht werken. Tevreden gebruikers van de openbare ruimte. Doelmatige inzet mens en middelen.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
36/60
De aanpak om de kerndoelen te bereiken is assetmanagement. Bij assetmanagement staat de (eind)gebruiker centraal en wordt de openbare ruimte onderhouden tegen minimale kosten en maximaal rendement. Met andere woorden: Heiloo beheert de openbare ruimte professioneel en klantgericht.
5.7 Data op orde Om de gemeente goed te kunnen onderhouden en beheren is het essentieel om te weten wat we hebben. Data vervult een steeds grotere rol in ons dagelijks bestaan. Dit geldt ook voor het beheer van onze wegen. Hoe meer data beschikbaar is hoe efficiënter en beter we overwegingen kunnen maken en risico’s kunnen inschatten. Het op orde hebben van al deze data is een eerste voorwaarde om duurzaam beleid voor het beheer en onderhoud op te stellen. Maar dit zorgt tegelijkertijd voor grotere uitdagingen in de manier waarop we deze data verwerken en beheren. Ook voor de komende planperiode is het van belang dat veranderingen in het areaal voortdurend in het datasysteem worden doorgevoerd. Databeheer speelt een steeds grotere rol en uitdaging. In de komende planperiode gaat Heiloo intern verder werken aan de processen om dit verder te optimaliseren.
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
37/60
Hoe pakken we het aan?
Sweco | Beleidsplan Wegbeheer 2024-2033 Projectnummer 51008204 Datum 24-01-2024 Versie Definitief
38/60
6. Hoe pakken we het aan? Met de voorgaande hoofdstukken is inzichtelijk gemaakt waar Heiloo staat, wat er op de gemeente afkomt en wat belangrijk is vanuit het beleidsperspectief. In dit hoofdstuk is dit concreet vertaald naar een beheerstrategie en onderhoudsstrategie. Deze strategieën vertalen de beleidskaders naar concrete beheer- en onderhoudsdoelen. De strategieën vertellen hoe Heiloo de zaken gaat organiseren.
6.1 Beheerstrategie Beheer betekent letterlijk de zorg en verantwoordelijkheid hebben voor iets. Het is een breed palet aan activiteiten die gericht zijn op het in stand houden en laten functioneren van de openbare ruimte. Beheeractiviteiten zijn onder andere het inventariseren, inspecteren en onderhouden van het wegenareaal. Maar ook het toezien op een juiste registratie, financiën, prioritering en planning. De beheerstrategie van Heiloo is gebaseerd op vijf pijlers. Deze pijlers zijn de kaders waarbinnen de beheerstrategie zich kan manifesteren: • • • • •