Schinkelkwadrant-Zuid 2020_vastgesteld-Bijlage17_toelichting.pdf
Tekst van het document
Horecavisie Gemeente Heerlen
Droogh Trommelen en Partners (DTNP) Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl
Opdrachtgever: Contactpersoon:
Gemeente Heerlen De heer X. XX
Projectteam DTNP:
De heer X. XX
Projectnummer: Datum:
De heer W. XX 1756.0816 24 november 2017
Horecavisie Gemeente Heerlen
Inhoudsopgave 1
Context
1
1.1
Inleiding
2
1.2
Horeca Heerlen in beeld
4
1.3
Feiten en cijfers Heerlen
5
1.4
Kwalitatieve analyse horeca gemeente Heerlen
9
1.5
Kwalitatieve analyse horeca centrum Heerlen
12
2
Trends en ontwikkelingen horecasector
16
2.1
Veranderende rol horeca
17
2.2
Trends in de horeca
18
2.3
Kansrijke en kwetsbare locaties
21
3
Ruimtelijke toekomstvisie
22
3.1
Ambities en uitgangspunten
23
3.2
Marktbehoefte
23
3.3
Horecastructuur binnenstad
25
3.4
Horecaclusters
27
3.5
Horeca buiten het centrum
35
3.6
Vervolg
39
Bijlagen
40
Bijlage 1
Onderzoeksvragen
41
Bijlage 2
Branche-indeling horeca
42
1 Context
1.1
Inleiding
Aanleiding
‘profilering en identiteit’ en ‘mobiliteit en
Link met andere sectoren
verbinding’. Horeca speelt een belangrijke rol in
In deze tijden van transitie, branchevervaging
deze transitie.
en nieuwe functiecombinaties is een sectoroverstijgende blik van groot belang. De
De afgelopen jaren is er sprake van een grote dynamiek in de horecasector en in het functio-
Het vorige horecabeleid van de gemeente
mogelijkheden voor horeca hangen in grote
neren van centrumgebieden, zowel landelijk als
Heerlen dateert uit 2002*. Vanwege haar
mate af van de specifieke ruimtelijke kwaliteiten
in Heerlen. Terwijl winkelbedrijven failliet gaan
ambities voor het centrum heeft de gemeente
van een locatie of gebied en van de relatie met
en de behoefte aan winkelpanden structureel
Heerlen behoefte aan een actuele horecavisie,
andere sectoren, zoals toerisme, recreatie,
afneemt, groeit de horeca juist sterk. Sinds
om in te kunnen spelen op de veranderingen in
cultuur en detailhandel, maar ook veiligheid en
2010 zijn de bestedingen in de horeca in
de horecamarkt. Daarin dient de focus te liggen
openbare orde. Bij de totstandkoming van dit
Nederland met maar liefst 20% ,en het aantal
op het centrum van Heerlen. Buiten het centrum
horecabeleid is dan ook uitgegaan van een
horecabedrijven met ruim 5% gestegen.
van Heerlen streeft de gemeente naar het
brede en integrale benadering, op basis
handhaven van het huidige voorzieningen-
waarvan kansen en (on)mogelijkheden voor
niveau in de aangewezen voorzieningenclusters.
horeca zijn bepaald.
eenpersoonshuishoudens en pensionado’s), en
Doel en onderzoeksvragen
Afbakening horecasector
anderzijds door wijzigend consumentengedrag
Doel van de actualisatie van het horecabeleid
In deze nota worden de volgende sectoren
(meer behoefte aan recreatie, ontspanning en
uit 2002 is te komen tot een duidelijke en
binnen de horeca onderscheiden**:
beleving). De dynamiek in de horeca biedt
inspirerende visie, om gestructureerd richting te
•
Drankensector (waaronder cafés)
kansen om centrumgebieden relevant en
geven aan de verdere ontwikkeling van het
•
Fastservicesector
aantrekkelijk te houden voor diverse
centrum, die voortborduurt op vigerend rijks-,
•
Restaurantsector
bevolkingsgroepen.
provinciaal, regionaal en gemeentelijk beleid.
•
Hotelsector (inclusief B&B’s)
Heerlen-Centrum is altijd een belangrijke
De onderzoeksvragen om te komen tot een
Naast hotels worden ook overige logies-
koopstad geweest voor mensen uit de regio en
actuele horecavisie zijn in bijlage 1 beschreven.
verstrekkers, zoals campings, vakantieparken,
De toenemende vraag komt enerzijds door demografische ontwikkelingen (o.a. meer
daarbuiten. Gezien het veranderde koopgedrag
camperstandplaatsen en particuliere initiatieven
en de afname van winkels wil de gemeente
(Airbnb) in het beleid meegenomen. Hiervoor
Heerlen-Centrum aantrekkelijk houden als ontmoetingsplek (‘place to be’). Er wordt ingezet op thema’s als ‘beleving en gastvrijheid’,
2 van 42
*
Heerlen het ’t, Horeca- en evenementenstructuurvisie (2002)
** Hierbij wordt aangesloten bij de gebruikte indeling van HorecaDNA. Een uitgebreide uitsplitsing per horecabranche is opgenomen in bijlage 2 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
zijn echter geen landelijke aanbodgegevens
Inwoners per kern, en ligging van de winkelcentra (geschaald naar omvang van het winkelaanbod)
beschikbaar.
Leeswijzer In het vervolg van dit hoofdstuk wordt ingegaan op de relevante feiten en cijfers van en voor horeca in Heerlen. In hoofdstuk 2 wordt inge gaan op de belangrijkste trends en ontwikke lingen in de horeca. Hoofdstuk 3 geeft ten slotte een visie op de toekomst.
Visie versus beleidskader In het voorliggende document wordt een toe komstvisie gegeven op de horeca in Heerlen, waarin wordt aangegeven wat voor soort horeca op de verschillende locaties gewenst is. Het biedt een punt op de horizon met sfeer beelden. De voorliggende visie wordt verder uitgewerkt in een kaderdocument, waarin concrete beleids regels voor horeca worden opgenomen en een uitvoeringsprogramma wordt opgenomen. De weg en de instrumenten (zoals bijvoorbeeld openingstijdenbeleid, terrassenbeleid, horecaexploitatievergunning, bestemmingsplannen) worden benoemd om de visie uit dit document te realiseren. Met het opstellen van het kader document zal begin november 2017 worden aangevangen. 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
3 van 42
1.2
Horeca Heerlen in beeld
Centrum Heerlen grootste concentratie horeca
Het aanbod is daar heel divers, en bedient verschillende doelgroepen, bezoekmotieven en -momenten
Horeca in buurten en wijken is veelal frequent bezochte horeca, maar het aantal bedrijven neemt autonoom af
4 van 42
Toename op bijzondere locaties en in bijzondere panden 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
1.3
Feiten en cijfers Heerlen
Omvang horeca-aanbod Heerlen De gemeente Heerlen heeft circa 86.800 inwoners*. Heerlen-Centrum is het belangrijkste centrum in Parkstad. De gemeente Heerlen beschikt anno 2016 over circa 262 horecabedrijven**. De fastservicesector (o.a. cafetaria’s, lunchrooms) telt de meeste bedrijven (ruim 100), gevolgd door de drankensector (met name cafés) (circa 90). Deze laatste sector is sinds 2001 het sterkst afgenomen (daling aantal bedrijven met circa 33%).
Vergelijking aanbod en ontwikkeling De gemeente Heerlen heeft 30 horecabedrijven per 10.000 inwoners. Dit is iets meer dan het
Flinke daling aantal (buurt)cafés in Heerlen
Aantal lunchrooms (fastservice) is toegenomen
Ontwikkeling aantal horecabedrijven per 10.000 inwoners Heerlen, Parkstad, Limburg, Nederland, 2002-2017
landelijk gemiddelde, maar veel minder dan het Limburgs gemiddelde. In tegenstelling tot landelijke trends neemt het aantal horecabedrijven per 10.000 inwoners in Heerlen sinds 2010 gestaag af. Het aanbod in Parkstad is per 10.000 inwoners gelijk aan het aanbod in Heerlen. De regionale verzorgingsfunctie van Heerlen komt dus (nog) niet tot uiting in het totale horeca-aanbod.
* Bron: Gemeente Heerlen (augustus 2017) ** Bron: HorecaDNA (2017) 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
5 van 42
Horeca-aanbod per 10.000 inwoners
Vergelijking per sector In vergelijking met Limburg en een aantal Limburgse gemeenten is met name het aanbod in de dranken- en restaurantsector klein. Het aanbod in de fastservicesector is daarentegen relatief groot.
Spreiding aanbod over gemeente Circa 40% van alle horecabedrijven in Heerlen is gevestigd in het centrum van Heerlen. Ruim een kwart bevindt zich in overige winkelcentra (centrum Hoensbroek, wijk- en buurtcentra, woonboulevard). De overige horecabedrijven liggen verspreid over de gemeente (circa 35%).
Concentratie horeca per sector* Centrum
Overige
Verspreid
centra Drank
41%
22%
38%
Fastservice
33%
31%
36%
Restaurant
53%
23%
24%
Minder horecabedrijven Het totale aantal horecabedrijven is tussen 2007 en 2017 gedaald van 294 naar 262 (-11%). Het aantal horecabedrijven in het centrum van *
Bron: Locatus (2017), verkooppuntenbestand Een dergelijke uitsplitsing is voor de hotelsector niet goed te maken, omdat niet alle logiesverstrekkers in het databestand zijn opgenomen.
6 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Heerlen is in de afgelopen 15 jaar stabiel
Ontwikkeling aantal horecabedrijven in Heerlen-Centrum
gebleven. Wel is na 2010 het aantal restaurants toegenomen en het aantal bedrijven in de drankensector afgenomen. Ondanks de toename blijft het aantal restaurants in Heerlen relatief klein ten opzichte van andere Limburgse middelgrote steden. Het horeca-aanbod buiten het centrum is in de afgelopen 15 jaar met een kwart afgenomen (van 190 naar 140 bedrijven). Er vond vooral een sterke daling plaats in de drankensector, met name door de afname van buurtcafés.
Huidige omvang en prognose bevolking Heerlen De primaire doelgroep voor de Heerlense horeca zijn de inwoners van Heerlen en van
Ontwikkeling aantal horecabedrijven buiten Heerlen-Centrum in gemeente Heerlen
overige Parkstad. De gemeente Heerlen telt anno 2017 circa 86.800 inwoners. Heerlen en de regio Parkstad (245.000 inwoners) hebben te maken met bevolkingskrimp. Tussen 2002 en 2035 zal het aantal inwoners naar verwachting met meer dan 10% afnemen.
Ontwikkeling bevolkingssamenstelling De gemeente Heerlen (en Parkstad) telt nu al meer ouderen (65-plussers) dan gemiddeld. De vergrijzing zal in Heerlen naar verwachting verder toenemen.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
7 van 42
Daarnaast is het aandeel jongeren (onder 20 jaar) in Heerlen (en Parkstad) op dit moment relatief laag. Volgens de prognoses blijft dit zo.
Ontwikkeling aandeel jongeren (<20 jaar)
Ontwikkeling aandeel ouderen (>65 jaar)
Ontwikkeling en prognoses aantal inwoners 2002-2035 (index 2002 = 100)
8 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
1.4 Kwalitatieve analyse horeca gemeente Heerlen Ontwikkeling Heerlen Heerlen heeft een lange historie die teruggaat tot het begin van de jaartelling en ligt in een bijzonder landschappelijk gebied. Het gebied heeft door zijn historie verschillende (kansrijke) gezichten: 1. Natuur en laat-middeleeuwse panden: het Zuid-Limburgse landschap kenmerkt zich door beekdalen en plateaus. In dit landschap zijn vooral in de late middeleeuwen en renaissance vele kastelen, hoeven en watermolens gebouwd.
Spreiding aanbod drankensector
Spreiding aanbod fastservicesector
Spreiding aanbod restaurantsector
Spreiding aanbod hotelsector
2. Romeins verleden, met onder andere de heirbaan (‘legerweg’) Via Belgica en de thermen (Thermenmusuem). 3. De Pancratiuskerk in het centrum van Heerlen stamt uit de 12e eeuw. 4. Mijnen en stedelijke ontwikkeling: rond 1900 nam de Nederlandse vraag naar steenkool sterk toe. In en rondom Heerlen werden vele mijnen geopend en rondom de mijnschachten ontstonden dorpen. Dit mijnbouwverleden heeft geleid tot de huidige stedelijke structuur van Parkstad.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
9 van 42
Functionele analyse
Horeca met een bovenlokale (toeristische) oriëntatie in Heerlen en de directe omgeving
De ruimtelijke kenmerken van Heerlen zijn deels ook terug te zien in de spreiding van horeca over de gemeente. In het oudste deel van Heerlen, rondom de Pancratiuskerk, is het grootste horecacluster van Heerlen ontstaan. Dit is overdag een belangrijke ontmoetingsplek voor jong en oud en ’s avonds de belangrijkste uitgaanslocatie voor jongeren uit Parkstad (zie 1.5). Horeca in het hogere segment sluit sterk aan op de aanwezige landschappelijke en architectonische kwaliteiten van bijvoorbeeld de beekdalen en kastelen (o.a. Auberge De Rousch, Cucina del Mondo, Hotel & Restaurant Kasteel TerWorm, B&B Comfortabel Rustpunt (Oliemolen)). Het mijnbouwverleden komt daarentegen juist tot uiting in de verschillende (dorps)kernen van de gemeente. Rondom de mijnschachten ontston den de dorpen met bijbehorende voorzieningen. De bestaande centra zijn hier een overblijfsel van. De horeca die in de voorzieningencentra is gevestigd, betreft overwegend horeca in het midden- en lagere segment met een primaire focus op de lokale inwoner: fastservice, cafés en enkele restaurants (bijvoorbeeld pizzaria).
10 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Daarnaast is horeca ontstaan bij andere
Spreiding en branchering horeca-aanbod centrum Heerlen
locaties en gebieden met publieksgerichte voorzieningen, zoals de Woonboulevard Heer len (een van de grootste woonboulevards van Nederland), logiesverstrekkers (o.a. restaurant in hotel) en bij culturele/toeristische attracties, zoals musea, het theater, bioscopen, pop podium De Nieuwe Nor en Schunck. De horeca bij die bedrijven is vaak ondersteunend aan de
Statio
nplein
Statio
nstra
hoofdfunctie, of het betreft zelf een specifieke Sa
vorm van horeca (zoals het poppodium). Het
at
N nje Ora
t raa
z Pla
at
Klompstra lmina Wilhe
at
tra
nns
traa aus ass
ma
a
nig
binnenstad van Heerlen.
ast
rio Co
Ho
merendeel van deze voorzieningen ligt in de
e rol
t raa
nst
tio
Sta
at
tra
els ink
Sch
attracties ook horeca, maar die attracties (o.a.
at
erd Bong
tra
rgs
be
en utz
plein
t
Daarnaast is er bij diverse grote toeristische
Da
kasteel Hoensbroek, SnowWorld, Gaia Zoo, Ge
Monde Verde) liggen veelal buiten de gemeente
Panc ra
tiusp
at tra
ers
Heerlen.
n laa
zen Mu
t
ers Ak
an
at
tra
ola
oll
lein
traa
ens
Gele
Ap
at
stra
thuis
Gas
e
enad
Prom
Raadhuisplein
at
tra
g we
iss
0
r ge
ur
nb lke Va
Kru
Dranken Fastservice Restaurants Hotels Cultuur Bebouwing 50 m
Ondergrond: © OpenStreetMap
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
11 van 42
1.5
Kwalitatieve analyse horeca centrum Heerlen
De horeca in Heerlen-Centrum is verspreid over
uitgaansgebied van Heerlen. Hierdoor heeft dit
Andere horecaclusters
gebied twee gezichten: prachtig plein én
In de rest van het centrum zijn nog een viertal
aandachtsgebied vanuit openbare orde en
andere horecaclusters aanwezig, maar daar is
veiligheid.
overal minder sprake van een hele duidelijke concentratie:
een groot aantal locaties. Er zijn enkele clusters te onderscheiden.
Het zuidelijke Pancratiusplein is matig
•
De entree van het centrum vanaf het station
aangetakt op het kernwinkelgebied. Vanuit de
(Saroleastraat, Stationsplein): Hier zijn
Pancratiusplein(en) en omgeving
Saroleastraat en de Promenade ontbreekt een
enkele fastfood- en cafébedrijven gevestigd.
Het grootste horecacluster in het centrum van
goede zichtrelatie met het plein. Voor bezoekers
De huidige uitstraling en verblijfskwaliteit is
Heerlen ligt aan en rond het Pancratiusplein; de
die onbekend zijn met het centrum ontbreekt
matig. Door de ontwikkeling van het
oudste delen van het centrum. Feitelijk bestaat
een gevoelsmatig ‘navigatie’ die consumenten
Maankwartier ontstaat echter een geheel
het Pancratiusplein uit twee delen: een groot
als vanzelf naar het plein leidt. Hierdoor blijven
nieuw hoogwaardig Stationsplein, met
horecaplein ten zuiden van de kerk en Schunck,
potenties onbenut.
ruimte voor nieuwe horeca.
en een kleiner, verhoogd gelegen plein, ten
•
Het Corioplein (bij kruispunt Honigmann
Met een vergelijkbaar ‘probleem’ heeft het
straat-Van der Maesenstraat): Dit plein
noordelijke Pancratiusplein te maken. Dit
wordt gedomineerd door de twee terrassen
Het zuidelijke Pancratiusplein is een groot
intieme plein heeft, door haar ligging in de luwte
van een lunchroom en een brasserie
terrassenplein, met uitzicht op de Pancratius-
van de Pancratiuskerk en Schunck, grote
(dagzaken).
kerk en de bijzondere architectuur van het
verblijfskwaliteit. Aan het plein zijn drie
glaspaleis en de Beerkompanie. Er zijn vooral
restaurants gevestigd. De entrees tot het plein
cafés en fastfood (McDonald’s)): Deze
veel (grand)cafés gevestigd, waar zowel over
zijn moeilijk zichtbaar en volgezet met borden
horecabedrijven hebben een ideale ligging
dag als in de (late) avond (en nacht) iets te doen
en terrasafscheidingen (de trap vanaf de
op het zuiden. De terrassen moeten echter
is. Terrassen zijn beperkt tot grofweg de eerste
Bongerd). De door het hoogteverschil moei
twee keer per week wedijveren met de
5 tot 10 meter vanaf de gevel. Op het plein zelf
zame relatie met de rest van het centrum wordt
warenmarkt.
zijn geen terrassen. Het plein loopt over in de
zodoende alleen maar versterkt. Ook op het
Pancratiusstraat, waar de terrassen kleiner
plein zelf wordt door een sterke afscheiding van
(mediterrane) restaurants en een hotel
worden en de horeca meer gericht is op de
terrassen geen gebruik gemaakt van de kwali
gevestigd. De verblijfskwaliteit van dit plein
avond (restaurants) en op uitgaanspubliek
teit van het plein. Horecabedrijven profiteren
is goed, ook al ontbreekt aan de noordzijde
(clubs, loungebars, döner). In het weekend
daardoor onvoldoende van de ruimtelijke en
een duidelijke afronding en beslotenheid.
vormen Pancratiusstraat en Pancratiusplein hét
stedenbouwkundige kwaliteiten van het plein.
noorden van de kerk.
12 van 42
•
•
Westelijk deel van Bongerd (enkele (bruine)
Wilhelminaplein: Hier zijn enkele
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Historische structuur centrum Heerlen
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
13 van 42
Qua omvang en aantrekkingskracht kunnen
Kwaliteit horeca-aanbod
•
bovenstaande kleine horecacluster niet wed
Het horeca-aanbod in het centrum is over het
en in de aanloopstraten is horeca gevestigd,
ijveren met het veel grotere Pancratiusplein-Zuid.
geheel genomen van een gemiddelde kwaliteit.
waarbij tevens sprake is van een duidelijke
Waar deze gebieden zich wel door onderschei
Zowel in de dranken- als de fastfoodsector en in
functionele relatie met winkelen. Het multi
den is hun relatie met het kernwinkelgebied. Op
de restaurants wordt het aanbod gedomineerd
functionele karakter van centrumstraten
het Wilhelminaplein na zijn alle clusters onder
door traditionele concepten, hoofdzakelijk in het
komt daar goed naar voren.
deel van de winkelstraten of hebben ze daarmee
lage en middensegment. Het aantal eigentijdse,
een directe relatie. Horeca in die clusters kan
afwijkende concepten voor specifieke doel
gaat worden gewerkt aan grootschalige
daardoor profiteren van de in de winkelstraten
groepen is beperkt, maar wel groeiend.
herstructureringen (Maankwartier, Schinkel
aanwezige grote bezoekersstromen, en
Voorbeelden zijn het eerder genoemde BAM,
kwartier). Het centrum krijgt daarmee
omgekeerd kan het kernwinkelgebied profiteren
Lokaal 25, Café Fuerte Reaal en de Beer-
nieuwe impulsen.
van de aanwezigheid van de horecaclusters.
kompanie met eigen brouwerij en biertafels (zelf
•
Op diverse plekken in het kernwinkelgebied
Op diverse plekken in het centrum wordt of
tappen). Ook zijn er enkele Japanse ‘all-you-
Zwakke punten van de horeca zijn:
Verspreid gelegen horeca in het centrum
can-eat’-restaurants. Recent is een vestiging
•
Buiten de clusters is er in het centrum nog veel
van La Cubanita geopend in de Honigmann-
van de verschillende horecaverblijfspleinen.
horeca, van uiteenlopende aard en kwaliteit,
straat.
Hierdoor is er geen duidelijke complementa
verspreid gevestigd. In de meer monofunctionele
Het ontbreken van een duidelijk eigen DNA
riteit tussen gebieden, en is het voor bezoe
winkelstraten zijn vooral meer traditionele winkel-
Sterke en zwakke punten
kers niet altijd even duidelijk waar zij het
ondersteundende horecaconcepten gevestigd,
Sterke punten van de horeca in het centrum van
beste terechtkunnen voor de horeca die zij
zoals broodjeszaken. In de meer gemengde
Heerlen zijn:
op dat moment zoeken.
aanloopstraten (o.a. Geleenstraat, Oranje
•
De horecapleinen rondom de Pancratius
•
De verblijfsgebieden rondom de Pancratius
Nassaustraat, Honigmannstraat) zijn naast
kerk hebben grote ruimtelijke kwaliteiten,
kerk zijn matig tot slecht aangesloten op het
traditionele restaurants ook meer hippe horeca
zowel door stedenbouwkundige kenmerken
kernwinkelgebied.
concepten gevestigd in voormalige winkelpanden,
van de pleinen (o.a. afmetingen plein,
inspelend op specifieke doelgroepen en/of
kwaliteit omliggende panden) als door de
geclusterd op een aantal centrale locaties
leefstijlen. Een voorbeeld hiervan is BAM brood
inrichting van de openbare ruimte. De
staat de relatie tussen horeca en het woon-
& meer in de Geleenstraat; een concept dat zich
pleinen hebben elke hun eigen sfeer (DNA)
en leefklimaat van het centrum onder druk.
richt op producten die tegenwoordig op grote
en hebben nog meer potenties dan nu
Doordat voor de hele binnenstad ruime
populariteit kunnen rekenen, zoals desembrood,
worden benut.
openingstijden gelden wordt handhaving en
sappen, smoothies, soep, taarten en koffie.
14 van 42
•
Doordat horeca maar in beperkte mate is
controle van overlast bemoeilijkt. 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
•
Er is tot op heden weinig blurring tussen horeca en andere functies, zoals detailhandel of ambachten. De huidige (lokale) regelgeving leidt tot een restrictief beleid.
•
Het horeca-aanbod is over het algemeen gericht op het lage en middensegment van de markt. Er zijn (nog) weinig vernieuwende concepten aanwezig.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
15 van 42
2 Trends en ontwikkelingen horecasector
2.1
Veranderende rol horeca
Horeca als zelfstandige functie of als onderdeel van een andere functie (blurring) is daarom op het
Detailhandel is traditioneel de spil van een
moment een zeer populaire invulling. Bijkomend
centrumgebied. Ontwikkelingen als internet-
voordeel is dat populaire horeca-concepten, zoals
winkelen zetten het functioneren van (bepaalde)
lunchrooms en ijssalons, relatief beperkte aan
winkelcentra echter onder druk. Waar voorheen
passingen aan vastgoed vereisen, zeker wanneer
de winkelfunctie het straatbeeld domineerde
sprake is van alcoholvrije (droge) horeca (waarbij
worden leegstaande winkelpanden steeds vaker
niet de bepalingen uit de drank- en horecawet
getransformeerd, waardoor de differentiatie aan
verplicht gelden) of van horeca waar niet gekookt
functies in centrumgebieden toeneemt. Centra
wordt (bijvoorbeeld een juice- of yoghurtbar).
veranderen van ‘place to buy’ naar ‘place to be’. De functieverbreding is niet alleen een nood zakelijk kwaad om leegstand in te vullen. Het draagt er ook aan bij dat consumenten meer redenen hebben het centrum te bezoeken.
Transformatie winkelvastgoed naar horeca
Functieverbreding zorgt voor nieuwe trekkracht en zorgt er voor dat centra, als verblijfs-, ontmoetings- en belevingslocatie, relevant blijven voor consumenten. De horeca heeft in dit palet een duidelijke hoofdrol. Het idee van ‘winkel ondersteunende horeca’, waarbij het doel van de horeca was winkelend publiek een plek te geven om even te rusten, is daarmee achterhaald. Horeca is qua trekkracht in veel centra meer en meer gelijkwaardig aan de winkelfunctie. Horeca is een bezoekmotief op zichzelf geworden. Desondanks kan de horeca alleen de afnemende behoefte aan winkelruimte niet compenseren en is een ongebreidelde groei van het aantal horecabedrijven ongewenst. 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Horeca van groter belang in het centrumprofiel
17 van 42
2.2 Trends in de horeca
gen is het perspectief voor de sector in Heerlen
zonder kinderen, waar beiden een inkomen
te schetsen.
hebben, groeit (‘dinkies’: double income no
Horecabezoek is in de huidige belevings
kids). Een groot deel van deze laatste groep
economie een belangrijke vorm van vrijetijds
Demografische invloeden op horecagebruik
hecht belang aan het wonen in (de nabijheid)
besteding, maar speelt ook in op de wens van
In de demografische opmaak van ons land is
van een aantrekkelijk centrum. Daarbij is er de
de huidige consument om altijd en overal te
vooral de ontwikkeling van huishoudenstypes
groeiende particuliere consumptie door de
kunnen eten en/of drinken (coffee to go). De
en -samenstellingen opvallend. Er is een veel
aantrekkende economie en koopkracht.
sector speelt in toenemende mate in op lifestyle
groter aandeel eenpersoonshuishoudens
Hiermee zijn er dus meer huishoudens die meer
en eettrends van verschillende doelgroepen.
ontstaan, zowel door de vergrijzing als door de
tijd en geld te besteden hebben. Vooral de
Door deze te bekijken in samenhang met
individualisering. Het aantal gezinnen met
(jonge) een- en tweepersoonshuishoudens eten
technologische en demografische ontwikkelin
kinderen is afgenomen en het aantal stellen
en drinken vaak buiten de deur.
18 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Leefstijlhoreca
slijters, wordt door de Drank- en horecawet
Het ‘consumeren van de eigen identiteit’ is niet
uitgesloten.
nieuw (je bent wat je eet), wel zet het steeds verder door in samenhang met meer vrije tijd en
Snelle en on-the-go-horeca
de trend van het delen van ervaringen (social
Naast de zoektocht naar en voorkeur voor een
media). De consument laat door de keuze in
onderscheidende horecabeleving neemt ook
horecabezoek zien wat voor levensstijl hij of zij
horecabezoek toe als vervanging van het thuis
nastreeft. In die trend past een toename van
eten. In een 24-uurs-economie waarin mensen
zeer specifieke (soms unieke) en authentieke
flexwerken, beslissen veel consumenten pas op
concepten. Voor een onderscheidende beleving
het laatste moment wat, waar, wanneer en met
qua smaak, achtergrondverhaal, service en/of
wie te gaan eten. Ook hier grijpt de horeca haar
locatie (het gebouw en/of de omgeving) komt
kans met makkelijke en snelle concepten, vaak
men van heinde en verre.
rond traffic locaties, waar de mobiele mens juist rond dit moment langskomt. Ook de detail
Blurring
handel springt hier echter op in met o.a. maal
Vaak vindt leefstijlhoreca plaats in combinatie
tijdboxen. Een ander element van de 24-uurs-
met detailhandel of andere vormen van
economie richt zich met name op de coffeebar/
publieksgerichte voorzieningen (‘blurring’). Zo
lunchroom. Dit type zaak leent zich als flexibele
verkopen steeds meer horecabedrijven ook de
werkruimte voor ZZP’er, student of mobiele
aankleding van hun bedrijf (kunst aan de muur,
professional. Het beeld van tablets/laptops en
stoeltje waar je op zit) en integreren detaillisten
koffie is een onderdeel van de moderne horeca.
Horeca sluit steeds meer aan bij specifieke leefstijlen
ook horeca meer als integraal onderdeel van hun bedrijf. De blurring gaat daarmee verder
Gezonde en duurzame vormen van (fast)food
dan het traditionele koffiehoekje in een winkel of
Er is meer aandacht voor eten, zowel vanuit het
de broodjescounter in het warenhuis. Bij die
perspectief van gezondheid als vanuit ethiek,
traditionele vormen van blurring was sprake van
herkomst en duurzaamheid. Er is minder routine
een duidelijke fysieke scheiding tussen winkel
in het leven en daarmee is er behoefte aan
en horeca; hedendaagse blurring verenigt ze.
meer (vluchtige) eetmomenten in de horeca. De
Het schenken van alcohol in winkels, ook
aandacht voor eten komt dan ook niet alleen terug in hoogwaardige restaurants, maar ook in
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Nieuwe vormen van fastfood
19 van 42
de lunchrooms, eetcafés en andere horeca
Meer en andere overnachtingen
vormen (Anne & Max, Ellis Gourmet Burger, the
Er is een groei in het aantal toeristische over-
Colour Kitchen, Brownies & downieS, etc.).
nachtingen, waar ook de hotelsector van
Fastservice staat daardoor niet langer gelijk aan
profiteert. Dit geldt zowel voor overnachtingen
ongezond of kwalitatief slecht. De consument
door buitenlanders als door mensen die in
heeft steeds meer oog voor gezonde(re) snacks
eigen land een korte vakantie zoeken. Naast de
(sap-/yoghurtbar) ten koste van de meer
grote vraag is er, door o.a. Airbnb, ook sprake
traditionele Hollandse snackbar (alternatief:
van scherpe concurrentie. Ondernemers in
biologische frietspeciaalzaken).
overnachtingen moeten zich onderscheiden, bijvoorbeeld door meer luxe, o.a. in combinatie
Nieuwe wijzen van uitgaan en ontmoeten
met wellness, aan te bieden.
Het traditionele lokale café verliest zijn functie als wekelijkse ontmoetingsplek. Enerzijds komt dit doordat men vaak ook iets wil kunnen eten waar men afspreekt. Anderzijds is er op social
Nieuwe wijzen van uitgaan en ontmoeten
media een grote groep vrienden waarmee je kunt toeleven naar het volgende unieke evenement (vaak niet in een horecalokaliteit). Spontane feestjes (o.a. raves) of georganiseerde evenementen zijn populairder en dynamischer dan traditionele uitgaanshoreca zoals discotheken. In grotere steden is er groot draagvlak en aanbod voor uitgaanshoreca. In kleinere dorpen, waar de jeugd vaak na de middelbare school wegtrekt, is bijvoorbeeld het 18+-beleid al van grote invloed op de vraag naar uitgaansgelegenheden. Ook het buiten roken als gevolg van het rookverbod creëert overlastproblematiek, waar grotere (binnen-) steden beter mee om kunnen gaan.
20 van 42
Overnachtingen populair, niet alleen maar bij hotels 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
2.3
Kansrijke en kwetsbare locaties
door een kleine specifieke doelgroep bezochte horeca heeft een groter verzorgingsgebied nodig om voldoende gasten te kunnen
De trends en ontwikkelingen in de horeca, maar
ontvangen. Grotere centrumgebieden sluiten
ook in breder (maatschappelijk) perspectief,
daar op aan, zowel wat betreft winkelaanbod,
leiden er toe dat sommige horecaconcepten en
als overige voorzieningen (bijvoorbeeld theater
-locaties kansrijk zijn en andere kwetsbaar.
of bioscoop). Het centrum van Heerlen heeft een verzorgingsfunctie voor heel Parkstad
Verschillende soorten centrumlocaties
(ca. 245.000 inwoners). De omvang van dit
Centrumgebieden zijn bij uitstek kansrijke
verzorgingsgebied is voldoende om een divers
locaties voor horeca. Het zijn locaties waar
en aantrekkelijk horeca-aanbod te kunnen
consumenten al vertrouwd mee zijn en de weg
bieden.
er naar toe al weten te vinden. De reuring op straat en de aanwezigheid van andere horeca
Andere locaties alleen kansrijk met een verhaal
zorgt er voor dat het bij deze horeca gezellig is
Locaties buiten centrumgebieden zijn voor
(of kan zijn). Wel zijn er grote verschillende
horeca in veel gevallen kwetsbaar. Door de
tussen centrumgebieden, zowel wat betreft het
geringe publieksstromen kan horeca aldaar
aantal als het soort horeca. Het ene centrum is
alleen bestaan als het zelfstandig voldoende
tenslotte niet het andere. In kleinere centra
aantrekkingskracht heeft. Locaties die in dat
waar boodschappen doen een belangrijk
geval de beste kansen bieden voor horeca zijn
bezoekmotief is, is in algemene zin vooral
gebieden of gebouwen met bijzondere
horeca in het lagere en middensegment
karakteristieken; locaties met een verhaal.
kansrijk. Dat sluit aan bij het meer frequente
Horeca op dat soort plekken, zoals in een mooi
bezoekgedrag van consumenten. Voor horeca
landschap of in een historisch pand, sluit goed
die minder frequent wordt bezocht (midden tot
aan op wat consumenten tegenwoordig zoeken
hogere marktsegment, restaurant, bijzondere
(beleving, authenticiteit).
Centrumgebieden zijn kansrijke horecalocaties...
concepten, specialistische aanbieders, etc.) liggen vooral kansen in grotere centra waar bezoekers meer voor een recreatief bezoek naar toe gaan. Deze minder frequent, danwel 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
...andere locaties alleen als ze een verhaal vertellen
21 van 42
3 Ruimtelijke toekomstvisie
3.1
Ambities en uitgangspunten
van Parkstad. Ook in het beleid van de
als verbindend element, zowel voor sociaal-
gemeente ligt de prioriteit bij het centrum
culturele, ruimtelijke en functionele verbindingen.
Ambities
van Heerlen. Ook het horeca-beleid is dan
De gemeente Heerlen heeft de volgende
ook gericht op het versterken van het
ambities voor de horecasector in de gemeente:
horeca-aanbod in de binnenstad; •
• •
•
•
3.2 Marktbehoefte
Voor het horeca-aanbod buiten het centrum
In het vervolg van dit hoofdstuk wordt een
Divers en goed horeca-aanbod voor
van Heerlen wil de gemeente het huidige
ruimtelijke toekomstvisie gegeven op de horeca
inwoners van Heerlen en Parkstad;
voorzieningenniveau handhaven;
in Heerlen. Hiervoor is het nuttig om eerst
Horeca-activiteiten moeten in vergelijkbare
inzicht te hebben in de mate waarin er behoefte
aantrekkelijk centrum, waarbij horeca als
situaties vergelijkbaar worden behandeld en
bestaat aan meer (of minder) horeca in Heerlen.
versterkend element voor de binnenstad
aan dezelfde regels voldoen: het ‘gelijke-
wordt ingezet;
monniken-gelijke-kappen-principe’;
Afnemende behoefte aan horeca
Natuur- en Milieuwetgeving legt
Een betrouwbare berekening van de markt
voor kwaliteit, innovatie en aandacht voor
beperkingen op de mogelijkheden in het
behoefte in Heerlen is moeilijk te maken.
duurzaamheid;
buitengebied, met name bij het Natura
Hiervoor ontbreken data over de omvang,
Beter benutten van toeristisch potenties.
2000-gebied ‘Brunssummerheide’.
bezoekfrequentie en uitgaven van specifieke
Een voor bewoners en bezoekers
Gezond ondernemersklimaat met ruimte
•
•
doelgroepen in de verschillende horecasectoren.
Uitgangspunten
Uitdaging: verbindingen leggen
Bij de uitwerking van ambities naar beleid
In het bidboek ‘URBAN HEERLEN’ is de
Op basis van de ontwikkeling van de omvang en
worden de volgende uitgangspunten
ambitie uitgesproken Heerlen meer urban te
het aantal horecabedrijven in Heerlen, de
gehanteerd:
laten zijn. Daarbij wordt zowel ingezet op
ontwikkeling en verwachte ontwikkeling van het
•
De bestaande ruimtelijke aanbodstructuur is
versterking en betere benutting van de urban
aantal inwoners in Heerlen, en trends in het
het uitgangspunt en de basis voor de
subcultuur in Heerlen (o.a. murals, IBE), als op
horecalandschap kan echter een inschatting
toekomstig gewenste structuur;
het versterken van het stedelijke (urbane)
worden gemaakt van de (uitbreidings)behoefte
Horeca draagt bij aan de maatschappelijke
karakter van Heerlen (o.a. versterken van de
in de verschillende horecasectoren (zie tabel 1).
ontmoetingsfunctie voor bewoners. De
woonfunctie in de binnenstad en het behouden
De verwachting is dat in totaliteit de behoefte
centra zijn hierbij de belangrijkste
van een aantrekkelijke binnenstad).
aan horecabedrijven in de drankenbranche en
•
restaurantbranche verder zal afnemen en de
ontmoetingslocaties; •
In regionaal verband is het centrum van
In deze toekomstvisie wordt horeca ingezet om
behoefte aan bedrijven in de fastservicebranche
Heerlen aangewezen als het hoofdcentrum
de ambities uit URBAN HEERLEN te bereiken
op ongeveer hetzelfde niveau zal blijven.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
23 van 42
Toenemende behoefte in Heerlen-Centrum
Tabel 1 Inschatting toekomstige marktbehoefte horeca
De verwachting voor de hele gemeente Heerlen
Sector
Drank
Fastservice
Restaurant
dient echter wel genuanceerd te worden, zowel wat betreft locatie als branches. Zo mag er
Aantal bedrijven 2011* Aantal bedrijven 2016*
106 85
99 102
55 51
op basis van trends en ontwikkelingen (zie
Ontwikkeling aantal bedrijven
-20%
+3%
-7%
het centrum van Heerlen toeneemt en daarmee
Omvang 2011 (in m²)* Omvang 2016 (in m²)*
20.941 17.858
6.893 7.064
9.878 8.623
een meer dominante rol gaat vervullen in de
Ontwikkeling omvang (in m² wvo)
-15%
+2%
-13%
hoofdstuk 2) van uit worden gegaan (en is het beleidsmatig gewenst) dat het horeca-aanbod in
gemeente en in heel Parkstad. Deze autonome ontwikkeling kan beleidsmatig worden onder steund. Gelijktijdig vindt een autonome daling plaats van horeca buiten het centrum van Heerlen en in omliggende (Parkstad-) gemeenten. Binnen branches zijn er ook de nodige nuances aan te brengen en wijzigingen te verwachten. Zo zijn er binnen elke sector horecaconcepten die zeer kansrijk zijn, maar ook concepten die kwetsbaar zijn (zie o.a. paragraaf 2.2 en 2.3). De relatief grote fastservicesector in Heerlen is
Inwoners 2011** Inwoners 2016**
89.212 87.406
Ontwikkeling inwoners
-2,00%
Inwoners 2021**
86.400
Verwachte ontwikkeling inwoners
-1,20%
Inschatting toekomstige marktbehoefte Aantal bedrijven Omvang (in m² wvo)
---
+/+/-
--
* Bron: HorecaDNA (2016) ** Bron: CBS (2017)
daar illustratief voor. Traditionele fastservice maakt plaats voor hippe fastservice die zich juist richt op gezonde maaltijden. Het ongezonde beeld dat fastservice (junkfood) in de afgelopen decennia heeft gekregen, raakt daardoor achterhaald.
24 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
3.3
Horecastructuur binnenstad
Visie op toekomstige horecastructuur binnenstad Heerlen
Centrum van Parkstad Ingezet wordt op versterking van de positie van de binnenstad. Dit gebeurt met de voorliggende visie, maar ook met reeds bestaande ontwikkelingen en beleid: •
Ontwikkeling van het Maankwartier;
•
Herontwikkeling van het Schinkelkwartier (Honigmannstraat-Promenade-GeerstraatSchinkelstraat);
•
Bidboek ‘URBAN HEERLEN’;
•
De Nieuwe Nor, met een vergrote capaciteit tot circa 800 mensen;
•
Het internationale breakdance evenement The Notorious IBE;
•
Regionale detailhandelsafspraken.
Het centrum van Heerlen is in de toekomst de plek in Parkstad waar je heen gaat om te recreëren en anderen te ontmoeten. Er is een sterke vermenging van functies (o.a. winkelen, horeca, werken, wonen) met voor ieder wat wils.
Horecaclusters Om de kracht van horeca beter te benutten wordt ingezet op clustering van horeca in een aantal strategisch gelegen en complementaire concentratiegebieden in de binnenstad. Door de clustering ontstaan in de binnenstad 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
25 van 42
verschillende sterke horecagebieden, waar
bij bezoekmotief, bezoekmoment en/of doel-
het kaderdocument dat als vervolg op deze
horecabedrijven van elkaar kunnen profiteren
groep. Hiermee wordt de horeca aantrekkelijker
horecavisie zal worden opgesteld, wordt dit
en gezamenlijk een eigen DNA neer kunnen
voor meer mensen, waardoor de economische
nader vormgegeven.
zetten. Het geheel wordt zo meer dan de som
vitaliteit kan worden vergroot. Clustering van
der delen. De horecaclusters die worden
horeca kan ook een bijdrage leveren aan de
Met nieuwe horeca buiten de aangewezen
onderscheiden, zijn:
verbetering van het woon- en leefklimaat in de
horecaclusters wordt derhalve bij voorkeur
•
Pancratiusplein-Zuid: kloppend en energiek
binnenstad, indien overlastgevende horeca
terughoudend omgegaan (bijvoorbeeld door
horeca-hart;
wordt beperkt tot een of enkele gebieden. De
middel van het bestemmingsplan, terrassen
Pancratiusplein-Noord: een intiem, rustig en
overlast is dan vervolgens beter te controleren
beleid en openingstijdenbeleid). Het gaat buiten
romantisch plein met restaurants;
en te handhaven en de overlast op andere
de horeca-concentratiegebieden immers om
Stationgebied: goed bereikbaar en
locaties wordt beperkt. Horeca en binnen-
gebieden waar de nadruk meer ligt op andere
dynamisch horeca- en trafficgebied met
stedelijk wonen kunnen zo beide versterkt
functies, zoals winkelen, werken en wonen.
ruimte voor grootschaligheid;
worden.
• •
•
•
•
•
Corioplein: kleinschalig en rustiger
Verbeteren van relaties
alternatief voor het Pancratiusplein-Zuid,
Overige locaties in het centrum
De verschillende horecaclusters kunnen
nabij het winkelhart;
Behalve in de aangewezen clusters zijn door
succesvol zijn indien zij optimaal ruimtelijk en
Wilhelminaplein: groen en levendig
het centrum heen nog diverse horecabedrijven
functioneel zijn verbonden met de hoofdroutes
terrasplein met specialiteiten voor de
gevestigd. In de meeste gevallen betreft het
in de binnenstad. Dit verbetert het functioneren
middag en vroege avond;
daghoreca. Met name in winkelstraten kan
van de hele binnenstad. Enkele clusters
Bongerd: universeel horecaplein, direct aan
horeca voor een meer divers straatbeeld zorgen
versterken de entrees van de binnenstad en
het winkelgebied, maar met minder
en het heeft daar, indien gericht op het daar
andere clusters zorgen juist weer voor een
winkelondersteunende horeca;
aanwezige publiek (dagzaken) en het aantal
logisch rustpunt tijdens een bezoek aan de
Theater-De Plu: nieuwe aantrekkelijke
horecabedrijven beperkt blijft, zeker
binnenstad. Om de clusters optimaal te laten
westelijke entree tot het centrum, om
toegevoegde waarde (eten is het nieuwe
functioneren zijn verschillende verbeteringen in
bezoekers van het theater de stad in te
winkelen). Voorkomen moet worden dat de
de verbindingen nodig:
trekken.
horeca de dominante functie van de straat of
•
de looproute vanuit het kernwinkelgebied
het gebied belemmert, bijvoorbeeld door een
naar het Pancratiusplein-Zuid en
Door de verschillende profilering van deze
groot terras dat een barrière vormt voor de
Pancratiusstraat;
clusters (zie paragraaf 3.4) ontstaan meer
passanten-stroom (vgl. Brasserie Brache in
keuzemogelijkheden voor bezoekers, passend
Saroleastraat vs. Veneziana op Promenade). In
26 van 42
•
de toegangen tot het PancratiuspleinNoord;
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
•
de entree bij het Theater - hoek Schinkel-
Horeca, categorie 1 - daghoreca:
Horeca, categorie 4 - zware horeca:
kwartier/Promenade (De Plu);
Een inrichting die qua exploitatievorm primair
Een inrichting die geheel of in overwegende
relatie van het station met de Saroleastraat
gericht is op de ochtend en middag en waarbij
mate gericht is op het bieden van vermaak en
(wordt aan gewerkt door de ontwikkeling
openingstijden veelal zijn afgestemd op
ontspanning (niet zijnde een recreatieve
van het Maankwartier).
openingstijden van andere dagvoorzieningen
voorziening) en/of het geven van gelegenheid
(zoals winkels en musea). Het type horeca
tot de dansbeoefening, al dan niet met levende
Ook de functionele scheiding tussen horeca en
(bijv. lunchroom, café of cafetaria) is bij deze
muziek en al dan niet met de verstrekking van
andere centrumfuncties kan worden verkleind.
categorie niet relevant.
dranken en kleine etenswaren. Daaronder
•
worden begrepen: discotheek/dancing,
Een grotere menging, zowel binnen een bedrijf (blurring) als op straat (functiemenging), van
Horeca, categorie 2 - lichte horeca:
nachtcafé en zalencentrum (met nacht
horeca, detailhandel en dienstverlening draagt
Een inrichting die geheel of in overwegende
vergunning).
bij aan een spannender, diverser, en daarmee
mate gericht is op het verstrekken van
aantrekkelijker voorzieningenaanbod.
maaltijden of etenswaren die ter plaatse
Horeca, categorie 5 - logiesverstrekkers:
genuttigd plegen te worden. Daaronder worden
Een inrichting die geheel of in overwegende
begrepen: cafetaria/snackbar, fastfood en
mate is gericht op het verstrekken van
broodjeszaken/lunchroom, konditorei, ijssalon/
nachtverblijf. Daaronder worden begrepen:
Ingezet wordt op een zevental gebieden waar
ijswinkel, koffie- en/of theeschenkerij, afhaal
hotel, motel, pension en overige logies
horeca wordt geclusterd, met ieder een eigen
centrum, eetwinkels, restaurant, kantine
verstrekkers.
identiteit. Op elk van de gebieden wordt hierna
alsmede cateringbedrijf.
3.4 Horecaclusters
ingegaan, waarbij per cluster wordt aangegeven wat voor een soort horeca er gewenst is. De
Horeca, categorie 3 - middelzware horeca:
gewenste horeca wordt ook vertaald naar
Een inrichting die geheel of in overwegende
horecacategorieën, waarbij vijf horecacatego
mate gericht is op het verstrekken van
rieën worden onderscheiden. Voor deze
(alcoholische) dranken voor consumptie ter
categorieën is zoveel mogelijk aangesloten bij
plaatse, alsmede het verstrekken van maaltijden
de bestaande Heerlense categorisering voor
of etenswaren die ter plaatse genuttigd plegen
het Maankwartier en Schinkel.
te worden, alsmede (in sommige gevallen) de gelegenheid biedt tot dansen. Daaronder worden begrepen: café, bar, grandcafé, eetcafé, danscafé, pubs.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
27 van 42
Pancratiusplein-Zuid (cat. 2, 3, 4 & 5) en Pancratiusstraat Het zuidelijke Pancratiusplein is op dit moment, samen met de Pancratiusstraat, de locatie van Parkstad met de grootste clustering aan cafés en uitgaanshoreca. Veel van de omliggende panden hebben goede architectonische kwaliteiten. Hierdoor en door de afmetingen van het plein, de aanwezigheid van de Pancratiuskerk en het zicht op Schunck is dit een aantrekkelijk verblijfsgebied. In de toekomst kan het Pancratiusplein nog meer dan nu het grote horecaplein van de stad worden, waar zowel overdag, als in de vroege en late avond altijd wat te doen is. Lunch gaat er over in een borrel en diner, en later op de avond kan er gestapt worden. Het is de enige locatie in de binnenstad waar zware overlastgevende horeca (cat. 4) is toegestaan. Indien nodig kan het plein zelf als terras worden gebruikt. Wel is verbetering van de (zicht)relatie met het kernwinkelgebied gewenst om onbekende bezoekers aan te kunnen trekken. Daarnaast is het plein ook uitermate geschikt voor grotere (horeca)evenementen in de binnenstad. Het Glazen Huis van 3FM dat in 2015 op het plein stond, was hier een mooi voorbeeld van. Ook andere grote evenementen zouden een plek op het plein kunnen hebben.
28 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
In de Pancratiusstraat is minder ruimte voor terrassen. Deze straat is vooral geschikt voor avond- en nachthoreca. Poppodium Nieuwe Nor is het poppodium van Parkstad en levert een belangrijke bijdrage aan Pancratiusstraat en Pancratiusplein als uitgaansgebied.
Pancratiusplein-Noord (cat. 2 & 3) Het noordelijke Pancratiusplein (verhoogde plein tussen kerk, Schunck en Bongerd) is een intiem plein met grote stedenbouwkundige en ruimtelijke kwaliteiten. Door deze kenmerken heeft dit plein potenties voor een unieke, intieme en zelfs romantische sfeer, vooral voor dag- en avondhoreca. De relatief verscholen ligging kan juist positief werken (meer intimiteit en kwaliteit). Om de kwaliteit van dit plein beter te benutten zullen de toegankelijkheid en uitstraling van de entrees (geen storende borden op de trappen) moeten worden verbeterd en zullen terrasafscheidingen juist minder gesloten dienen te zijn.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
29 van 42
Stationsgebied/Maankwartier (cat. 1, 2, 3 & 5) Het stationsgebied/Maankwartier wordt op dit moment ontwikkeld. Hier ontstaat een modern OV-knooppunt en woon-, werk- en voorzieningengebied, dat tevens Heerlen-Noord verbindt met het centrum. Door de meerdere gezichten is het gebied zowel een bestemming op zichzelf als een doorreislocatie. Het is daardoor ook een gebied waar verschillende soorten horeca kunnen landen. Op de eerste plaats is het stationsgebied hét gebied in Heerlen voor horeca die zich richt op de reiziger. Gedacht kan worden aan fastservice- en to-go-concepten, zoals verse broodjes, salades, shakes, yoghurt en koffie. Aan de centrumzijde ontstaat een aantrekkelijk stationsplein, met beperkte ruimte voor terrassen, gericht op reizigers. Aan de zuidzijde is grootschalige commerciële ruimte gebouwd voor een of enkele grootschalige winkels. Een grootschalig wereldrestaurant kan op deze plek een toevoeging zijn aan het huidige aanbod. Door de goede bereikbaarheid (OV, auto) en parkeergelegenheid is dit een geschikte locatie voor een dergelijk concept. Het Maankwartier is tevens een uitstekende locatie voor een hotel.
30 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Corioplein (cat. 1, 2, 3 & 5) Het Corioplein ligt op een strategische locatie tussen het Corio Center en de aanloopstraat Honigmannstraat. In potentie heeft dit plein een aantrekkelijke stedenbouwkundige kwaliteit door de afmetingen van het plein en door de omliggende panden. Gecombineerd met de ligging (enigszins in de luwte) is het een kansrijk locatie. Dit kleinschalige horecaplein kan met enkele extra restaurants (hoger middensegment), bijvoorbeeld aan de westzijde van het plein, versterkt worden. Het is een plek waar overdag op het terras geluncht kan worden en in de avond een hapje gegeten kan worden. De bestaande stedenbouwkundige kwaliteiten kunnen nog beter worden uitgenut. De beslotenheid van het plein kan worden verbeterd, door de groenstructuur (bomenrij) te verbeteren. Het plein kan, voor dag- en avondhoreca (restaurants), zo een rustiger en kleinschaliger alternatief vormen voor het zuidelijke Pancratiusplein.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
31 van 42
Wilhelminaplein (cat. 1, 2, 3 & 5) Het Wilhelminaplein ligt van alle huidige horecaconcentratiegebieden het meest uit de loop. Het plein ademt daarmee meer rust uit dan bijvoorbeeld het Pancratiusplein of Corioplein. Door de ligging wordt de horeca aan het plein doelgericht bezocht. Het plein is daardoor vooral kansrijk voor (specialiteiten-)restaurants en/of bijzondere cafés. De kracht van het plein zit in de gemoedelijke uitstraling voor een gemêleerd publiek. Ook zijn hier kansen voor eigentijdse concepten, zoals Lokaal 25. Om de kwaliteiten van het plein te benutten/handhaven wordt nachthoreca voorkomen. Door het ontbreken van een noordelijke pleinwand ontbreekt het echte pleingevoel. Meer groen kan deze pleinwand versterken. Toevoeging van een enkele horecagelegenheid op het kruispunt van Wilhelminaplein-Bongerd zal bijdragen aan een betere verbinding met en aansluiting op de rest van het centrum.
32 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Bongerd (cat. 1, 2, 3 & 5) Door haar strategische ligging in het kernwinkelgebied kan de westelijke Bongerd zich verder ontwikkelen tot een aantrekkelijk horecagebied in het hart van de binnenstad. Door de ruimtelijke kwaliteit van het plein, het zicht op het Glaspaleis en de Pancratiuskerk, de reuring (warenmarkt) op straat en de ligging op het zuiden leent De Bongerd zich uitstekend voor een (kort) verblijf van centrumbezoekers (waaronder winkelend publiek) in combinatie met een hapje en een drankje. De Bongerd is zeer geschikt voor grandcafé/brasserie-achtige daghoreca-concepten voor een breed publiek.
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
33 van 42
Theater-De Plu (cat. 1, 2 & 3)
Gewenste horecacategorieën per horecacluster
Recht tegenover de westelijke entree van het centrum (Promenade) ligt het Theater Heerlen, een van de grotere culturele voorzieningen van
1 - daghoreca
2 - lichte horeca
3 - middelzware horeca
4 - zware horeca
5 - logiesverstrekkers
Parkstad. Vooral in de avond zijn er voor-
Pancratiusplein-Zuid
-
+
++
++
+
De herontwikkeling van het Schinkelkwartier is
Pancratiusplein-Noord
-
++
0
-
-
gericht op een kwaliteitsverbetering van dit deel
Stationsgebied/Maankwartier
++
++
0
-
++
van de stad en kan aangegrepen worden om
Corioplein
0
++
+
-
0
zowel de relatie tussen het theater en het
Wilhelminaplein
0
++
++
-
+
centrum als de entree van het centrum te
Bongerd
0
++
++
-
0
versterken. Een of twee horecabedrijven op de
Theater-De Plu
0
++
+
-
-
hoek Geerstraat-Promenade kunnen de
Overige binnenstad
++
-
-
-
-
stellingen en grote aantallen bezoekers. Het theater ligt op het Burgemeester van Grunsvenplein. Op dit moment is de relatie tussen het centrum en het theater matig. Bezoekers maken slechts mondjesmaat gebruik van horeca voor of na de voorstelling door het ontbreken van horeca in de directe omgeving.
verbindende schakel vormen. Belangrijk daarbij is dat het horeca is die aansluit op het
-
Categorie niet gewenst, minder hiervan gewenst
bezoekmoment en het publiek van het theater
0
Categorie mag, niet meer gewenst
(vooraf eten, achteraf borrelen). Tevens kan
+
Categorie gewenst, niet meer nodig
deze horeca een functie vervullen voor
++
Categorie gewenst, meer hiervan gewenst
centrumbezoekers en -bewoners (waaronder bewoners van woningen in het Schinkelkwartier). Een creatieve inpassing van een terras kan een belangrijke meerwaarde zijn voor de toekomstige bewoners.
34 van 42
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
3.5
Horeca buiten het centrum
deze horecabedrijven voor het behoud van de aantrekkingskracht van deze kleinere centra, de
Behoud huidig voorzieningenniveau
leefbaarheid in wijken en buurten en een
Ook buiten het centrum van Heerlen kan horeca
spreiding van voorzieningen.
grote waarde hebben voor het woon- en leefklimaat. Horeca heeft in buurten, wijken en
In de voorzieningencentra van Hoensbroek,
dorpen van de gemeente zowel een functionele
Heerlerheide en Heerlerbaan (zie kaartje
(lokale snackbar), als een sociale (buurtcafé) en
hiernaast) is een diverser aanbod mogelijk,
een ondersteunende rol (sportkantine, horeca
waaronder restaurants in het lage en
bij culturele voorziening en/of cultureel erfgoed).
middensegment.
Het aantal horecabedrijven buiten het centrum
In verband met de autonome ontwikkeling dat
neemt naar verwachting verder af. Met name
het aantal cafés en snackbars afneemt, wordt
‘traditionele’ horeca (o.a. buurtcafé, snackbar)
rekening gehouden met afname van de
staan onder druk. Om het horeca-aanbod
verspreid gelegen horeca buiten de grotere en
buiten het centrum van Heerlen zoveel mogelijk
kleinere centra.
De voorzieningencentra in de gemeente Heerlen
te behouden (ambitie) is het van belang het beleid te richten op de meest kansrijke
In de dorps-, wijk- en buurtcentra zijn alleen
horecalocaties, die de grootste toegevoegde
horecacategorieën 1 (daghoreca), 2 (lichte
waarde hebben voor het woon- en leefklimaat in
horeca) en 3 (middelzware horeca) passend.
de omgeving.
Horeca bij publieksgerichte locaties Dorps-, wijk- en buurtcentra
Aanvullend aan het horeca-aanbod in de
Gestreefd wordt naar behoud van frequent
dorps-, wijk- en buurtcentra zijn er diverse
bezochte horeca, zoals snackbar, Chinees
locaties in de gemeente waar grote groepen
(afhaal)restaurant, grillroom, (eet)café en/of
mensen samenkomen.
maaltijdbezorgers (pizza, sushi) in de centra van buurten, wijken en dorpen. Bedrijven die
Op de eerste plaats betreft het de Woon-
gericht zijn op het primaire verzorgingsgebied
boulevard Heerlen. Dit winkelgebied wijkt af van
van deze centra zijn kansrijk. Daarmee zorgen
de overige winkelgebieden in Heerlen, doordat
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Horeca van grote waarde in bestaande centra
35 van 42
bezoekers doelgerichter en minder frequent
Logiesverstrekkers
komen. Het horeca-aanbod dat nu op de
Heerlen beschikt momenteel over vijf hotels in
woonboulevard is gevestigd, is ondersteunend
verschillende marktsegmenten (van Bastion tot
aan het winkelen (m.n. broodjeszaken) of wordt
Kasteel TerWorm). In het Maankwartier wordt
net als de winkels op de woonboulevard doel
een groot viersterrenhotel geopend. Hiermee
gericht en met de auto bezocht (KFC). Verdere
wordt voorzien in de behoefte.
verbreding van het aanbod is niet gewenst. Ook in de toekomst dient de focus te liggen op
Naast hotels beschikt Heerlen over een aantal
horeca die ondersteunend is aan het aanwezige
Bed&Breakfasts (B&B), een kleinschalige vorm
winkelaanbod (ze creëren een plek waar je
van logiesverstrekkers. In een B&B worden
tussen het winkelbezoek door even kan zitten
meestal maar enkele kamers verhuurd aan
om wat te eten en drinken). Nieuwe zelfstandige
gasten én zijn de overige kamers door de
horeca met eigen aantrekkingskracht, zoals
eigenaar van het pand in privégebruik (de
bijvoorbeeld een grootschalig (wereld)restaurant,
eigenaar van de B&B woont zelf in de B&B)*.
is niet gewenst op de woonboulevard. Dit type
Het aantal B&B’s is beperkt (circa 6). Aan de
aanbod past, ten behoeve van de versterking
betere B&B (eigen entree, eigen badkamer) lijkt
van de regiofunctie, juist in Heerlen-Centrum.
steeds meer behoefte te bestaan. Enige
Horeca op publieksgerichte locaties
toename is op zijn plaats. Zolang de Ook op andere locaties waar veel mensen
logiesfunctie ondergeschikt blijft aan de
komen is vaak een vorm van horeca aanwezig.
hoofdfunctie (wonen), doordat het aantal
Dit kan zowel gaan om paracommerciële horeca
kamers (en bedden) beperkt blijft ten opzichte
bij bijvoorbeeld musea of sportclubs, als om
van het pand, is geen extra regelgeving en
bijvoorbeeld een kantine bij bedrijfsverzamel-
beleid nodig.
gebouwen. Het algemene beleid hiervoor is dat deze vormen van horeca toegestaan zijn, mits zij daadwerkelijk ondersteunend blijven aan de hoofdactiviteit.
36 van 42
*
Indien de eigenaar van de B&B niet zelf op de locatie woonachtig is, dan is niet meer sprake van een B&B (waarbij de logiesfunctie ondergeschikt is aan de woonfunctie), maar dan is sprake van een logiesverstrekker (zoals een hotel). Dergelijke concepten zijn niet toegestaan binnen de bestemming ‘wonen’.
B&B’s bij voorkeur bij bijzondere panden en/of natuur 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
Via Airbnb worden kamers en zelfstandige
gemaakt. Het dient te gaan om locaties met een
gehele woonruimtes aangeboden. Het aantal
grote intrinsieke aantrekkingskracht op
(o.a. monumentale en/of karakteristieke
Airbnb’s kan in de tijd wisselen. Eind augustus
consumenten. De exploitant dient een goed
panden, locaties met duidelijk verwijzingen
2017 waren circa 20 Airbnb’s beschikbaar.
plan te overleggen waarin wordt aangegeven
naar mijnbouwverleden);
Anders dan in steden met een groot aantal
wat de toegevoegde waarde van horeca is voor
toeristen (zoals Amsterdam) vormen de Airbnb’s
de locatie (bijvoorbeeld vanuit de bescherming
heide, beekdalen), waar horeca wandel- en
in Heerlen geen probleem voor de beschikbare
of het beheer van die locatie).
fietsroutes kunnen ondersteunen (stimulans
woonruimte en geven ze geen overlast voor de
•
•
grote cultuurhistorische waarde
grote natuurwaarde (o.a. Brunssummer-
van extensief toerisme).
omgeving. Tijdens grote evenementen in of
Een soortgelijke afweging kan worden gemaakt
rondom Heerlen zou het aantal Airbnb’s tijdelijk
voor horeca in bijzondere gebouwen. Horeca in
(sterk) kunnen toenemen. Als de woning slechts
historische gebouwen of industrieel erfgoed
een beperkt deel van het jaar wordt verhuurd
speelt enerzijds in op de huidige wensen van
(bijvoorbeeld rondom evenementen) is geen
bezoekers (extra beleving), anderzijds kunnen
sprake van onttrekking aan de woningvoorraad.
opbrengsten uit de horeca-exploitatie zorgen
Dit soort nieuwe concepten levert wel een
voor het behoud van deze gebouwen.
bijdrage aan de aantrekkelijkheid van Heerlen. Zeker wanneer een Airbnb is gesitueerd in een
Er is geen vastgestelde lijst van dit soort
bijzonder gebouw (monument) of nabij fiets- en
locaties en gebouwen beschikbaar. Elke keer
wandelroutes of toeristische clusters.
zal een maatwerkafweging gemaakt moeten worden of de locatie bijzonder genoeg is om af
Nieuwe verspreide horeca alleen op bijzondere locaties
te wijken van het algemene beleid. Bovendien
Met nieuwe horeca buiten de dorps-, wijk- en
plan voldoende solide is en een duurzame
buurtcentra wordt terughoudend omgegaan.
bijdrage levert aan de waarde van de
Deze horeca heeft in principe weinig tot geen
betreffende locatie.
zal moeten worden beoordeeld of het horeca-
toegevoegde waarde voor de voorzieningenstructuur.
Voorbeelden van locaties waarvoor afgeweken kan worden, zijn locaties met:
Voor hele bijzondere locaties of hele bijzondere gebouwen kan een uitzondering worden 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
37 van 42
Voorbeelden van horeca op bijzondere locaties, ter illustratie van het toekomstbeeld
Kasteel TerWorm
Horeca in historische panden
Paviljoen De Postbank midden in het Natura 2000-gebied Veluwe
38 van 42
Mijnbouwverleden van Heerlen
Natura 2000-gebied Brunssummerheide
1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017
3.6 Vervolg
zoals in dit document voor Heerlen is neergelegd. Het bestaande beleid in Landgraaf
Koersdocument en uitvoeringsprogramma
betreft losse onderwerpen, zoals terrassen-
De voorliggende horecavisie is een
beleid en beleid voor openings-/sluitingstijden,
koersdocument voor de toekomst waarin een
en is daarmee vooral ingegeven vanuit
ruimtelijke visie wordt gegeven op de toekomst
openbare orde en veiligheid; onderwerpen die
van horeca in Heerlen. Om succesvol naar
niet in dit visiedocument een plek hebben, maar
deze stip op de horizon te kunnen toewerken, is
worden uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma.
het nodig deze visie vast te stellen en vervolgens een uitvoeringsprogramma op te
In de gemeente Landgraaf zijn vier winkel-
stellen.
gebieden met in meer of mindere mate horeca (vergelijkbaar aan de buurt-, wijk-, en
De horeca is een sector die in Nederland te
dorpscentra in Heerlen), en er is horeca
maken heeft met veel regelgeving. In het
gevestigd bij een aantal (grootschalige)
uitvoeringsprogramma dient vorm te worden
toerististische attracties (o.a. SnowWorld,
gegeven aan die regelgeving. In die regelgeving
Mondo Verde). Horeca op deze locaties sluit
zitten de sleutels en instrumenten om de visie
goed aan op de ambities en visie die in dit
te kunnen realiseren, zoals bijvoorbeeld
document zijn beschreven. Ook de ambitie het
terrassenbeleid, (ruimtelijk) openingstijdenbeleid
centrum van Heerlen te versterken kan worden
en bestemmingsplannen.
gehandhaafd bij een eventuele fusie doordat in regionaal verband het centrum van Heerlen
Fusie met Landgraaf
reeds is aangewezen als het hoofdcentrum van
De gemeente Heerlen gaat mogelijk fuseren
Parkstad.
met de gemeente Landgraaf. Zou deze fusie doorgang vinden, dan doet zich de vraag voor op welke wijze Landgraaf past binnen de voorliggende horecavisie. De gemeente Landgraaf heeft op dit moment geen samenhangend(e) horecavisie of -beleid 1756.0816 Horecavisie Gemeente Heerlen - 24 november 2017