Rapportage Veiligheidsanalyse gemeente Heerlen 2019 tot en met 2022__83045__

cybercrime tot wapenbezit en (getuige zijn van) mensenhandel. Deze uitkomst valt

winter minder jeugdoverlast word gemeld dan in de zomer. Jeugdoverlast is een veel

samen met de constatering dat Heerlense jongeren zeer hoog scoren in grotendeels

voorkomend probleem in Heerlen dat de afgelopen jaren toeneemt. Mensen in Heerlen-

aan ondermijning gekoppelde vormen van criminaliteit. Hoewel we vermoeden dat de

Zuid ervaren relatief minder vaak overlast van jongeren in vergelijking met bewoners

criminaliteitscijfers niet het hele verhaal laten zien laten zelfs de geregistreerde

van wijken in Heerlen-Noord.

misdrijfcijfers al zien dat criminaliteit en in zeer sterke mate drugscriminaliteit, alom

HALT

vertegenwoordigd is onder de jongeren in Heerlen.

Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door politie,

Individuele probleemjongeren

handhaving, Openbaar Ministerie of leerplichtambtenaren naar HALT verwezen voor

In Heerlen is het aandeel jongeren in de jeugdbescherming aanzienlijk hoger dan in

een passende HALT-straf. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout

alle G4 gemeenten. Alleen Rotterdam scoort hoger wat betreft het aandeel jongeren in

hebben gedaan zonder

jeugdreclassering. Ook bij het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad wordt een enorme

dat zij in aanraking komen met Justitie. In 2019 zijn 18,8 jongeren per 1000 jongeren

stijging van het aantal behandelde casussen van jongeren onder de 23 jaar

in Heerlen doorverwezen naar HALT. Het aantal doorverwijzingen in Heerlen ligt iets

waargenomen. Deze stijging was vele malen groter dan de stijging van het totaal

hoger ligt dan het landelijk gemiddelde van 13,3 jongeren per 1000 jongeren. Een

aantal casussen.

stijging in het aantal doorverwijzingen betekent niet dat de Heerlense jeugd crimineler is geworden. Het heeft vooral te maken met de verbeterde samenwerking tussen de partijen waardoor meer en beter wordt doorverwezen.

49

Veiligheidsveld 3

Jeugd en veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden (vervolg) Thema jeugd, alcohol en drugs

In vrijwel alle indicatoren van zowel drugs als alcohol kwam naar voren dat jongeren

Alcohol

met een vmbo-achtergrond meer geneigd zijn tot alcohol- en of drugsgebruik dan

In vrijwel alle GGD regio’s in het land is er sprake van een stijging in het

jongeren met een havo/vwo-achtergrond.

alcoholgebruik onder jongeren, Heerlen is hier geen uitzondering in. De geconstateerde stijging is waarschijnlijk te verklaren door de corona crisis en de verhoogde

Thema veilig in en om de school

beschikkingstelling van alcohol in huiselijke kringen. De afgelopen jaren was er een

Onderdeel van veiligheid in en om school is de tevredenheid over veiligheid van de

positieve ontwikkeling te zien wat betreft de startleeftijd van alcoholgebruik, deze

schoolroutes in eigen buurt. Hier is een kleine stijging waar te nemen en mensen zijn

stagneert bij de uitvraag van 2021. Wat betreft binge drinken, er is een positieve

hier dus positiever over ten opzichte van 2019. Omtrent het thema pesten is uitvraag

ontwikkeling waar te nemen bij jongeren in de 4e klas, jongeren in de 2e klas laten

gedaan bij jongeren of zij op school gepest worden. De term pesten is hierbij breed

een negatieve ontwikkeling zien. Deze zelfde splitsing in ontwikkeling tussen 2e en 4e

uitgezet (schelden, roddelen, vervelende berichtjes sturen, iets afpakken of iemand

klassers geldt voor het dronken/aangeschoten zijn de afgelopen 4 weken.

buitensluiten). Ten opzicht van 2019 is er voor zowel jongeren in de 2e klas als in de

Drugs Het thema startleeftijd softdrugs is niet meer uitgevraagd in het laatste onderzoek. Bekend is echter dat dit cijfer al een aantal jaar rond de 14 jaar ligt en dat dit vergelijkbaar is met andere Zuid-Limburgse gemeenten. In 2021 was het aantal Heerlense jongeren in de 2e klas dat ooit softdrugs heeft gebruikt gestegen van 2,0% naar 5,2%. Onder 4e klassers was echter een positieve ontwikkeling te zien van 19,2% naar 14,5%. De indicator ‘softdrugs gebruikt de laatste 4 weken’ tracht meer inzicht te verschaffen over het structurele softdrugsgebruik van jongeren, hier is een positieve ontwikkeling te zien: het percentage jongeren zakt van 6,2% naar 4,5%. Door de opkomst van lachgas is deze meegenomen in de uitvraag van het onderzoek. In 2021 gaf 4,9% van de jongeren in de tweede en vierde klas (tezamen) aan ooit lachgas te hebben gebruikt. Dit is nagenoeg hetzelfde gebleven ten opzichte van 2019 waar dit cijfer 4,6% bedroeg. Wat betreft structureel gebruik van lachgas: het

gemiddelde van 2e en 4e klassers gecombineerd bedraagt slechts 2,1% in 2021.

4e klas een negatieve ontwikkeling te zien en ervaren meer jongeren dan voorheen pesterijen op school.

Aandachtspunten Aandachtspunten binnen dit thema zijn de volgende. De stijging in ervaren

jeugdoverlast dient zorgvuldig gemonitord te worden, net zoals de ontwikkeling dat jongeren in 2e klassen vaker softdrugs en alcohol gebruiken dan in 2019. Het vakgebied jeugd verdient naar aanleiding van de geconstateerde cijfers in zijn algemeenheid een intensivering. Gelet op de hoge betrokkenheid van Heerlense jongeren in voornamelijk drugscriminaliteit en ondermijnende activiteiten zoals cybercrime, wapenbezit en (getuige zijn van) mensenhandel dient er een stevige aanpak geformuleerd te worden om jonge aanwas van criminaliteit tot een halt te roepen. Ten slotte is het belangrijk om aandacht te behouden voor veiligheid in en om school en dan specifiek op de negatieve ontwikkeling omtrent pesten.

Echter is dit wel een stijging sinds 2019, waar het nog 1,5% van de bevraagde Heerlense jongeren betrof.

50

Veiligheidsveld 4

Fysieke veiligheid

Thema’s: Verkeersveiligheid Brandveiligheid Externe veiligheid / omgevingsveiligheid Rampenbestrijding en crisisbeheersing

Thema verkeersveiligheid Indicatoren

Uitleg thema Verkeersveiligheid heeft betrekking op de veiligheid van

Verkeersveiligheid Verkeersoverlast parkeerproblemen Verkeersoverlast stremmingen Verkeersongevallen met uitsluitend materiele schade Verkeersongeval met letsel Verkeersongeval met dodelijke afloop Tevreden over verkeerssnelheid in de buurt, in %

Bron politie politie politie politie politie burgeronderzoek

2019 69 46 606 9 0 35

2020 49 43 453 11 0

2021 62 42 505 12 0 32

2022 48 48 551 7 1

verkeer voor verkeersdeelnemers in het algemeen, voor specifieke doelgroepen en in bepaalde gebieden (woongebied, scholen, winkelgebied e.d.). Deze veiligheid wordt beïnvloed door fysieke factoren (infrastructuur) en het rijgedrag van verkeersdeelnemers. Onderscheiden kunnen worden: objectieve verkeersveiligheid, subjectieve verkeersveiligheid en verkeers- en parkeeroverlast.

Belangrijkste bevindingen Verkeersoverlast In 2022 zijn in Heerlen 96 incidenten geregistreerd rondom parkeerproblemen en verkeersstremmingen. Ten

Cijfers Burgeronderzoek – buurten

opzichte van 2019 (115 incidenten) is dat een daling. De afgelopen jaren kwamen parkeerproblemen relatief

Tevreden over verkeerssnelheid in de buurt, in %

vaker voor dan verkeersstremmingen, behalve in 2022. In 2022 hebben zowel 48 parkeerproblemen als 48 stremmingen zich voorgedaan. Terugkijkend naar de afgelopen vier jaar is te zien dat het aantal stremmingen gelijk blijft, maar het aantal parkeerproblemen fluctueert.

opzichte van 2019 een flinke daling te zien. In 2019 was daar nog 51% tevreden over de snelheid. Heerlerheide-

Buurten 2019 2021 Maria Gewanden - Terschuren 43 26 Mariarade 43 33 Hoensbroek - De Dem 24 29 Nieuw Lotbroek 35 32 Vrieheide - De Stack 30 24 Heerlerheide - Passart 23 19 Heksenberg 34 32 Rennemig - Beersdal 32 26 Zeswegen - Nieuw Husken 41 36 Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) 31 39 Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) 27 27 Heerlen - Centrum 40 40 Eikenderveld 39 32 Welten - Benzenrade 51 39 Bekkerveld - Aarveld 37 37 Caumerveld - Douve Weien 40 42 Molenberg 30 34 Heerlerbaan - Centrum 26 30 Heerlerbaan - Schil 48 36

Passart springt er, net als in 2019, negatief bovenuit. Slechts 19% van de bewoners is tevreden over de snelheid.

Heerlen totaal

Verkeersongevallen In de periode 2019-2022 zijn in 2019 de meeste verkeersongevallen geregistreerd. Dat kan te maken hebben met het feit dat minder mensen in het verkeer deelnamen tijdens de coronacrisis. In 2022 hebben in Heerlen totaal 559 bij de politie geregistreerde verkeersongevallen plaatsgevonden, waarvan 551 verkeersongevallen met uitsluitend materiële schade. Bij 7 ongevallen was er sprake van letsel bij één of meerdere betrokkenen en bij één ongeval was er sprake van dodelijke afloop. Het aantal verkeersongevallen daalt relatief gezien de afgelopen vier jaar. Tevredenheid verkeerssnelheid In 2021 is ten opzichte van 2019 een lichte negatieve daling (van 35% in 2019 naar 32% in 2021) waar te nemen in de tevredenheid over de verkeerssnelheid in de eigen buurt. De laatste jaren is een lichte schommeling in deze tevredenheid te zien. In 2017 was ook slechts 32% tevreden over de verkeerssnelheid. In 2021 zijn

inwoners van Heerlen-Centrum (40%), Welten-Benzenrade (39%) en GMS (39%) het meest tevreden over de verkeers-snelheid in de eigen buurt. Ondanks dat Welten-Benzenrade als tweede hoogste buurt scoort, is er ten

35

32

Een positieve stijging ten opzichte van 2019 is te zien in de buurten Nieuw Lotbroek (van 24% naar 29%) en GMS (31% naar 39%). In Maria Gewanden-Terschuren is de grootste negatieve ontwikkeling te zien (43% naar 26%).

52

Thema verkeersveiligheid (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg) Verkeersincidenten weg Het aantal verkeersongevallen op de weg waarvoor brandweer jaarlijks uitrukt, is de afgelopen jaren redelijk

stabiel gebleven. In Heerlen hebben we onder andere te maken met de autosnelweg A76, de provinciale wegen N281 en N300 en een groot netwerk van gemeentelijke wegen. Gemiddeld vindt 18% van de verkeersongevallen plaats op de autosnelwegen, 23% op de provinciale wegen en 59% op de overige wegen.

Brandweer en verkeersongevallen op de weg Uitrukken brandweer bij verkeersongevallen per soort weg (2016 t/m 2022) (bron: brandweer)

43; 23%

Verkeersongelukken vinden plaats in heel Heerlen. Hierbij is geen specifieke locatie die opvalt. Verkeersincidenten spoor Door Heerlen loopt een (intercity)spoorlijn. Deze meersporig en geëlektrificeerde spoorweg wordt zowel voor vervoer van passagiers als voor transport van goederen gebruikt. Het aantal spoorwegongelukken ten opzichte van het aantal verkeersongelukken op de weg is relatief laag. Gemiddeld gaat het voor heel Zuid-

109; 59% 33; 18%

Limburg om vijf tot tien incidenten per jaar. Het overgrote deel van de spoorwegincidenten betreft een aanrijding met een persoon (meestal suïcide). In de periode van 2019 t/m 2022 hebben in totaal twee spoorwegongevallen plaatsgevonden, beide in 2022.

Overige weg

A-weg

N-weg

Waterverkeer Heerlen kent geen vaarwegen, maar er zijn wel een aantal vijvers en waterplassen aanwezig zoals de Weltervijver en de vijver in Meezenbroek. Zeer sporadisch vindt er een waterongeval plaats en dan betreft het een ongeval waarbij personen te water (en in nood) zijn gekomen. In 2019 vond één melding plaats bij de brandweer.

53

Thema brandveiligheid Indicatoren Brandveiligheid Brand (geen brandstichting) Brandstichting Binnenbranden Autobranden

Uitleg thema Bron politie politie brandweer brandweer

2019 81 39 69 44

2020 121 52 68 75

2021 105 45 63 61

2022 111 59 57 83

Dit thema heeft enerzijds betrekking op de ontwerptechnische en gebruikstechnische brandveiligheid van bepaalde soorten gebouwen (zoals woongebouwen en gebouwen met horecabestemming) en anderzijds op de voorwaarden voor effectieve repressie. Om de brandveiligheid te borgen zien gemeente en brandweer toe op proactie en preventie en geeft zij

Belangrijkste bevindingen Brand/brandstichting In de politieregistraties wordt onderscheid gemaakt tussen brand en brandstichting. Brand wordt omschreven als elke vorm van brand of ontploffing, welke niet opzettelijk is gesticht of teweeg-

voorlichting aan doelgroepen (maatschappelijke awareness en betrokkenheid). Daarnaast prepareert de brandweer zich op de bestrijding (repressie) van branden.

Cijfers

gebracht. Brandstichting is het opzettelijk in brand steken van een goed, een ontploffing teweegBrandstichting / geen brandstichting (bron: politie)

brengen of een overstroming veroorzaken. Qua aantallen brandstichtingen leek er een daling ingezet te zijn, maar vanaf 2020 zien we weer een lichte stijging in de cijfers. In 2019 was er sprake van 39

gevallen brandstichting terwijl 2022 eruit springt met 59 brandstichtingen. Het aantal branden waarbij

120

geen sprake is van brandstichting neemt ook licht toe wanneer de cijfers van 2019 tot en met 2022

100

wordt vergeleken met 2016 tot en met 2018. In 2020 was het aantal branden (geen brandstichting) het

80

hoogst. Wanneer naar het aantal brandincidenten (geen brandstichting) per buurt wordt gekeken, valt

60

MSP op. Enkel in 2022 is MSP niet opvallend in de cijfers vertegenwoordigd, maar hebben de meeste incidenten in Heerlerheide-Passart plaatsgevonden. Wanneer wordt gekeken naar de ontwikkelingen van

40 20 0

brandstichtingen per buurt, dan valt met name Vrieheide-De Stack op. Op Molenberg in 2020 na, liggen

2016

alle buurten in de top vijf in de periode 2019 t/m 2022 binnen Heerlen-Noord.

2017

2018

Brand (geen brandstichting)

Binnenbranden

2019

Brandstichting

Binnenbranden / autobranden (bron: brandweer)

Het aantal binnenbranden is vrij stabiel sinds een aantal jaren, ongeveer 70 per jaar. De afgelopen jaren zien we een geringe afname. Diverse maatschappelijke effecten spelen mee: de gevolgen van de coronacrisis (bijvoorbeeld meer thuiswerken, minder bezoek openbare gelegenheden en horeca), het

80

economische klimaat (bijvoorbeeld meer investeringen in huis) en de bewustwording van risico’s

60

(bijvoorbeeld verplichte plaatsing van rookmelders op elke woonlaag sinds 1 juli 2022). Komende jaren gaan een aantal ontwikkelingen/trends spelen die van invloed zijn op mogelijke binnenbranden. Hierbij

40

wordt gedacht aan de vergrijzing, waardoor de zelfredzaamheid afneemt van personen in

20

woongebouwen. Verminderde zelfredzame personen hebben meer tijd nodig om te vluchten en er

0

gebeuren sneller ongelukken in huis. Daarnaast vergt de komst van energieneutrale gebouwen (isolatie, alternatieve energieopwekking en energieopslag) andere en nieuwe inzettechnieken van de brandweer.

2016

2017

Binnenbranden

2018

2019

Autobranden

54

Thema brandveiligheid (vervolg) Belangrijkste bevindingen Cijfers brand wegvervoer Cijfers over branden wegvervoer betreffen autobranden, maar ook brand van vrachtwagens. Er is de afgelopen jaren een toename in het aantal branden bij auto’s en vrachtwagens. In 2022 waren er 83 branden wegvervoer ten opzichte van 44 branden in 2019. Hierin moet wel worden meegenomen dat er een algemene toename is in het aantal voertuigen op de weg. Als zich meer voertuigen op de weg bevinden, is er ook meer kans dat er iets misgaat. Daarnaast zijn de laatste jaren steeds meer incidenten met alternatief aangedreven voertuigen, zoals elektrische auto’s. Echter is het nog te vroeg om hier al conclusies aan te verbinden.

Top 5 buurten per indicator (bron: politie) Brand (geen brandstichting) 2019

aantal

%

2020

aantal

%

2021

aantal

%

2022

aantal

%

MSP

10

12%

MSP

15

12%

MSP

11

10%

Heerlerheide-Passart

14

13%

Molenberg

8

10%

Welten-Benzenrade

11

9%

Molenberg

9

9%

Vrieheide-De Stack

10

9%

Vrieheide-De Stack

8

10%

Maria Gew.-Terschuren

10

8%

Meerdere buurten

8

8%

Hoensbroek-De Dem

10

9%

De Beitel

8

10%

Heerlerheide-Passart

9

7%

Meerdere buurten

8

8%

Meerdere buurten

6

5%

Meerdere buurten

7

9%

Meerdere buurten

8

7%

Meerdere buurten

8

8%

Meerdere buurten

6

5%

%

2020

%

2021

%

2022

Brandstichting 2019

aantal

aantal

aantal

aantal

%

Vrieheide-De Stack

7

18%

Hoensbroek-De Dem

8

15%

Vrieheide-De Stack

8

18%

Heerlerheide-Passart

8

14%

GMS

7

18%

Vrieheide-De Stack

6

12%

MSP

6

13%

Maria Gew.-Terschuren

7

12%

MSP

5

13%

Maria Gew.-Terschuren

6

12%

Rennemig-Beersdal

5

11%

Rennemig-Beersdal

5

8%

Meerdere buurten

3

8%

GMS

5

10%

Maria Gew.-Terschuren

4

9%

Vrieheide-De Stack

5

8%

Meerdere buurten

3

8%

Molenberg

5

10%

Meerdere buurten

3

7%

Meerdere buurten

4

7%

55

Thema externe veiligheid / omgevingsveiligheid Indicatoren

Uitleg thema

•

PR10-6 en veiligheidszones: binnen deze zone is ofwel het plaatsgebonden risico groter dan 1 op de

Bij dit thema staan de risico’s van gevaarlijke stoffen centraal.

miljoen ofwel het betreft een wettelijk vastgelegde veiligheidsafstand. Binnen de contour van PR10-6

Gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of bewerkt in

mogen in principe geen kwetsbare objecten staan om de kans te verkleinen dat een persoon overlijdt

inrichtingen en vervoerd via weg, water, spoor, lucht en

als gevolg van een zwaar ongeval of ramp.

buisleidingen. Te onderscheiden zijn het ‘groepsrisico’ (GR) en

Grootste EV zones: de zone waarbinnen het groepsrisico moet worden verantwoord als besluitvorming

het ‘plaatsgebonden risico’ (PR). In beide gevallen gaat het

over een (beperkt) kwetsbaar object aan de orde is.

om de ‘naar buiten gerichte’ (ofwel externe) veiligheidsrisico’s

•

van de gevaarlijke stoffen.

Overzicht risicobronnen

Met de inwerkingtreding van Omgevingswet in 2022 komt de nadruk generiek te liggen op het borgen van een veilige en

Bedrijven In het zuiden van Heerlen ligt het industrieterrein, De Beitel, waar zich een

gezonde leefomgeving (via de lokale omgevingsvisie en omgevingsplannen). Gesproken zal dan worden van ‘Omgevingsveiligheid’ i.p.v. ‘Externe veiligheid’

concentratie van

Belangrijkste bevindingen

risicovolle inrichtingen

Doel: behouden van een verantwoord en aanvaardbaar

(inclusief BRZOinrichtingen) bevindt. Op dit bedrijventerrein

veiligheidsniveau, waarbij externe veiligheidsrisico’s

vroegtijdig worden betrokken bij onze integrale

bevindt zich ook de

besluitvorming over economische en andere ontwikkelingen in

enige grote windmolen

de fysieke leefomgeving. Accenten liggen bij LPG-

in de gemeente. De

tankstations, laadpunten voor nieuwe energiedragers en

overige risicovolle

evenemententerreinen. Risicobronnen krijgen geen

inrichtingen liggen

verspreid in de gemeente. Het gaat

toestemming tot wijziging of uitbreiding als ze niet binnen de visie passen.

vooral, maar niet uitsluitend, om LPGtankstations

.

Transport Over het spoor en de weg vindt ook transport van gevaarlijke stoffen

plaats. De buisleiding voor aardgas is ook aangegeven.

56

Thema rampenbestrijding en crisisbeheersing Indicatoren Rampenbestrijding en crisisbeheersing Bron Aantal incidenten inzet OvDBz (officier van dienst bevolkingszorg) gemeente Inzet OvDBz bij m.b.t. drugsafval gemeente

Uitleg thema 2016 25 6

2017 30 5

2018 32 7

2019 58 2

De gemeente (i.e.: college van B&W) is ingevolge de Wet Veiligheidsregio’s belast met de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing (art. 2) en heeft deze organisatie overgedragen aan de Veiligheidsregio (art. 10). Echter

Belangrijkste bevindingen

met uitzondering van het onderdeel bevolkingszorg

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulp-

(i.e. de ‘gemeentelijke processen’). Dit onderdeel

verlening (Wet veiligheidsregio’s en Besluit veiligheidsregio’s). Deze taken worden door en binnen de veiligheidsregio’s

wordt door de gemeente zelf op peil gebracht en

uitgevoerd, waarbij de gemeentelijke crisisorganisatie de taken onder Bevolkingszorg (gemeentelijke processen, o.a.

gehouden. De Veiligheidsregio heeft hierbij een

opvang en verzorging) uitvoert. Een Officier van Dienst Bevolkingszorg (OvD-Bz) wordt hiertoe ingezet en coördineert

adviserende en faciliterende rol.

de gemeentelijke processen. In totaal zijn er in de periode 2019 tot en met 2022 145 inzetten geweest van de OvD-Bz binnen de gemeente Heerlen. De afgelopen jaren is in Heerlen gemiddeld voor zo’n 30 incidenten per jaar inzet gevraagd van de OvD-Bz en de lokale crisisorganisatie. Meestal zijn dit inzetten bij (woning)branden, gaslucht en

dumpingen van (drugs)afval. De inzet voor incidenten met betrekking tot (het ruimen van) drugsaval in Heerlen is afgelopen jaren redelijk stabiel. Over het algemeen constateren we een toename aan inzetten. Het betreft vaker inzetten voor bijzondere zaken die de veiligheid van de sociale of maatschappelijke omgeving (kunnen) verstoren, zoals verontreiniging, onbeheerd nalatenschap of dierenwelzijn. Soms hebben incidenten een grote impact of kunnen deze leiden tot een acuut en onzeker veiligheidsbeeld, met een risico op onrust en spanningen en grotere maatschappelijke gevolgen. Bij dergelijke calamiteiten is daartoe een lokaal crisisteam actief. Dat komt tot nu toe slechts een aantal keer per jaar (gemiddeld twee keer) voor. De veranderende maatschappij heeft ons afgelopen jaren geconfronteerd met nieuwe typen risico’s en crises die langer duren en een andere en bredere inzet vragen. We beoordelen een (dreigende) ramp of crisis nu niet meer alleen op basis van feitelijkheden in het bron- en effectgebied. Actualiteiten, verantwoordelijkheden en de bestuurlijke, maatschappelijke en operationele impact wegen mee in de risicoanalyse en in de crisisaanpak. De verwachting is dat het aantal van deze crises toeneemt. Risico op incidenten natuurlijke omgeving De afgelopen jaren (2019-2022) is het aantal incidenten die te maken hebben met extreem weer toegenomen.

We hebben vaker te maken gehad met stormschade en wateroverlast. Extreem weer heeft zowel lokaal als (boven)regionaal impact. Bovenmatige neerslag, storm, hitte, kou en gladheid zorgen voor een toename aan incidenten en een toename aan risico’s in de buitenomgeving. Zo brengt extreme hitte en droogte ook meer kans op

natuurbranden en onweer met zich mee. De meeste natuurbrandincidenten (in Zuid-Limburg en Heerlen) vinden plaats op de Brunssummerheide (incl. Schrieversheide).

57

Veiligheidsveld 4

Fysieke veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden In dit veiligheidsveld hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de

gezien de verschillende risicobronnen binnen de gemeente zoals het spoor en

volgende thema’s: (1) verkeersveiligheid (2) brandveiligheid (3) Externe veiligheid /

uitgebreid wegennet.

omgevingsveiligheid en (4) rampenbestrijding en crisisbeheersing.

Thema rampenbestrijding en crisisbeheersing Thema verkeersveiligheid

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor brandweerzorg, rampenbestrijding,

In 2021 zijn mensen relatief ontevredener over de verkeerssnelheid in de buurt ten

crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening (Wet veiligheidsregio’s en Besluit

opzichte van voorgaande jaren. Het aantal verkeersongevallen is de afgelopen jaren

veiligheidsregio’s). Deze taken worden door en binnen de veiligheidsregio’s uitgevoerd,

relatief gedaald. De meeste verkeersongevallen brengen uitsluitend materiële schade

waarbij de gemeentelijke crisisorganisatie de taken onder Bevolkingszorg

met zich mee. De verkeerongelukken, waar de brandweer voor moet uitrukken, vinden

(gemeentelijke processen, o.a. opvang en verzorging) uitvoert. In totaal zijn er in de

het meest plaats op lokale wegen (géén A- en N-wegen). Qua verkeersoverlast zijn het

periode 2019 tot en met 2022 145 inzetten geweest van de Officier van Dienst

vooral de stremmingen en parkeerproblemen waarbij mensen overlast ervaren en

Bevolkingszorg binnen de gemeente Heerlen. De afgelopen jaren is in Heerlen

melden. Hierin zien we een daling van het aantal incidenten.

gemiddeld genomen zo’n 30 incidenten per jaar inzet gevraagd van de OvDBz en de lokale crisisorganisatie. Meestal zijn dit inzetten bij (woning)branden, gaslucht en

Thema brandveiligheid

dumpingen van (drugs)afval. De inzet voor incidenten met betrekking tot (het ruimen

In de politieregistraties wordt onderscheid gemaakt tussen brand en brandstichting.

van) drugsaval in Heerlen is afgelopen jaren redelijk stabiel. Over het algemeen

Qua aantallen brandstichtingen leek een daling te zijn ingezet, maar vanaf 2020 zien

constateren we een toename aan inzetten.

we weer een lichte stijging in de cijfers. Het aantal branden waarbij geen sprake is van

brandstichting neemt ook relatief licht toe. Daarnaast is er ook een toename in het aantal branden bij auto’s en vrachtwagens. Hierin moet wel worden meegenomen dat er een algemene toename is in het aantal voertuigen. Het aantal binnenbranden schommelt de laatste jaren rond de 70 gevallen per jaar in Heerlen.

Aandachtspunten Aandachtspunten die binnen het veiligheidsveld sterk naar voren kwamen, zijn afname van de verkeersongevallen, toename in aantal branden en de toename van het inzetten Officier van dienst bevolkingszorg.

Thema externe veiligheid / omgevingsveiligheid Binnen de gemeente Heerlen hebben we extra aandacht voor de externe veiligheid

58

Veiligheidsveld 5

Integriteit en veiligheid

Thema’s: Polarisatie en radicalisering Georganiseerde / ondermijnende criminaliteit Weerbare overheid / weerbaar bestuur Informatieveiligheid Ambtelijke en bestuurlijke integriteit

Thema polarisatie en radicalisering Indicatoren

Uitleg thema Bij dit thema gaat het om ideologische groepen/stromingen personen in de

Polarisatie en radicalisering

Bron

2019

2020

2021

2022

Incidenten terreurdaden/dreiging

politie

1

0

0

0

Incidenten discriminatie

politie

0

1

2

1

samenleving die dermate zijn geradicaliseerd, dat zij door hun wijze van handelen of door hun uitingen zorgen voor maatschappelijke spanningen. Deze spanningen kunnen invloed hebben op de algemene veiligheid (bij toepassen van geweld) of het veiligheidsgevoel van de burgers. Zij vormen een bedreiging of kunnen een bedreiging gaan vormen voor de veiligheid. Sprake kan zijn van dreigend geweld. Deze groepen vergroten de polarisatie in de samenleving en zetten daarmee het sociaal weefsel onder druk. Stromingen die op die manier kunnen radicaliseren, zijn bijvoorbeeld: rechts-extremisme, islamisme / jihadisme, dierenrechtenradicalisme, asielrechtenradicalisme, links-extremisme.

Belangrijkste bevindingen Incidenten terreurdaden

eveneens melden bij de Antidiscriminatievoorziening Limburg (ADV Limburg). We

De afgelopen vier jaar hebben geen incidenten terreurdaden plaatsgevonden in

hebben geen direct zicht op de meldingsbereidheid in geval van discriminatie.

Heerlen. In 2019 is enkel een dreiging daartoe geweest die in de politiecijfers is

Radicalisering

geregistreerd.

Wanneer personen radicaliseringssignalen vertonen kan daar melding van worden

Discriminatie

gemaakt. Indien nodig beoordeelt de weegploeg, welke is ingericht conform het

Discriminatie is al jaren onderwerp van gesprek in de Nederlandse samenleving. Het

convenant ‘Persoonsgerichte aanpak voorkoming radicalisering en extremisme

begrip wordt als delict bij de politie omschreven als “elke vorm van onderscheid, elke

provincie Limburg’, de feitelijke gedragingen die mogelijk duiden op radicalisering,

uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat de

extremisme of uitreizen. Op basis van de beoordeling van de signalen beslist de

erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de

weegploeg of een casusoverleg nodig is en welke partners daarbij betrokken dienen te

mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein

worden. Het thema heeft qua zwaartepunt een omwenteling gemaakt. In de vier

of op andere terreinen van het openbare leven, wordt teniet gedaan of wordt

voorgaande jaren stond vooral het jihadisme centraal, maar met het vallen van het

aangetast”. Uit de politieregistraties komt voort dat zowel in 2020 als 2022 zich één

kalifaat in 2019 lijkt deze vorm van ideologisch extremisme wat meer naar de

incident heeft voorgedaan waar ook aangifte van is gedaan. In 2021 waren dit twee

achtergrond te verdwijnen. Uit de NCTV dreigingsanalyse blijkt echter ook dat,

incidenten. Het aantal geregistreerde gevallen van discriminatie bij de politie kan een

ondanks deze tendens, vanuit het Jihadisme de voornaamste terroristische dreiging

vertekend beeld geven.

blijft uitgaan. Toen in 2020 de coronapandemie zijn intrede deed en ook later de oorlog

De cijfers hebben beperkte zeggingskracht ten aanzien van de totale omvang van

in Oekraïne uitbrak kwam juist het links- en rechtsextremisme meer in beeld. Het

discriminatie, omdat we niet weten welke deel van het brede fenomeen in de

betreft twee ingrijpende gebeurtenissen met elk ook de nodige gevolgen voor het leven

registraties terugkomt. Een mogelijke verklaring waarom de problematiek van

in Nederland. Deze en mogelijk nog andere gebeurtenissen tezamen maken dat er

discriminatie niet terug is te zien in de cijfers, is het vermoeden dat een discriminatie

steeds meer anti-overheidssentimenten worden waargenomen in ons land en in onze

incident onder een andere categorie wordt geregistreerd (bijvoorbeeld onder de

stad. Er is hierbij oog voor een juist onderscheid tussen activisme en extremisme. Het

categorie geweld of bedreiging). Ongelijke behandeling en discriminatie kan men

algemeen landelijke beeld op dit thema zien we ook terug in Heerlen.

60

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit Indicatoren Georganiseerde criminaliteit/ondermijnende criminaliteit Bron Drugshandel politie F40 Bezit harddrugs (lijst I) politie F41 Bezit softdrugs (lijst II) politie F42 Handel e.d. harddrugs (lijst I) politie F43 Handel e.d. softdrugs (lijst II) politie F44 Vervaardigen harddrugs (lijst I) politie F45 Vervaardigen softdrugs (lijst II) politie Mensensmokkel politie Wapenhandel politie F70 Bezit vuurwapens politie F71 Handel vuurwapens politie F72 Bezit overige wapens politie Ondermijning Bekend met betekenis term ondermijning, in % burgeronderzoek In staat om signalen ondermijning te herkennen, in % burgeronderzoek Bereidheid melden vermoeden ondermijning, in % burgeronderzoek Weet waar melding ondermijning te doen, in % burgeronderzoek Cybercrime politie Slachtoffer cybercrime (afgelopen maanden), in % burgeronderzoek Aangifte slachtofferschap cybercrime, in % burgeronderzoek Sexting politie Naaktfoto/seksfilmpje laatste 6 mnd verstuurd, 2e klas, in % GGD Naaktfoto/seksfilmpje laatste 6 mnd verstuurd, 4e klas, in % GGD Totaal aantal Bibob-onderzoeken interventieteam Positief advies interventieteam Negatief advies – vergunning geweigerd interventieteam Buiten behandeling gelaten interventieteam Aanvraag ingetrokken interventieteam In behandeling Flexteam interventieteam Onderzoek Landelijk Bureau BIBOB interventieteam

Uitleg thema 2019 231 68 59 13 11 3 77 1 80 15 1 64

28

6 2,3 8,4 35 23 2 2 4 2 3

2020 165 47 39 11 3 3 62 0 57 8 0 49

62

1

30 27 2 0 1 0 3

2021 178 37 45 14 8 5 69 3 62 14 0 48 51 57 46 49 48 29 13 6 2,6 5,3 45 38 2 1 1 3 2

2022 162 43 46 13 8 2 50 4 53 7 0 46

Bij dit thema gaat het om vormen van georganiseerde criminaliteit die zich manifesteren in gemeenten/op het gemeentelijk grondgebied, met mogelijk een bedreigende uitstraling naar de (woon)omgeving. Denk aan druggerelateerde criminaliteit, mensenhandel, Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s), witwassen en vastgoedfraude. Mogelijk dat de fenomenen zich concentreren op bepaalde locaties zoals recreatieparken, bedrijventerreinen, buitengebied, waarbij deze locaties aangewezen kunnen zijn als zgn. ‘handhavingsknelpunten’. Er kan in verschillende opzichten sprake zijn van verbindingen/wisselwerking met de lokale samenleving. De betreffende groepen/personen maken wellicht in bepaalde mate gebruik (misbruik) maken van gemeentelijke voorzieningen en beschikkingen (vergunningen en aanbestedingen). Sprake kan

51

zijn van verweving van onder- en bovenwereld. Dit soort criminaliteit wordt ook wel ondermijning genoemd. Het RIEC (Regionaal Informatie en Expertise Centrum) ondersteunt

4

gemeenten op allerlei vlakken in de strijd tegen ondermijning. Zo hebben zij bijvoorbeeld van iedere gemeente een IOB (Integraal

35 30* 1 1 1 2 0

Ondermijningsbeeld) samengesteld. De IOB’s geven inzicht in de lokale ondermijningsproblematiek en helpen gemeenten keuzes te maken voor de integrale aanpak van ondermijning.

Misdrijven met betrekking tot drugs Drugshandel per 10.000 inwoners

*Waarvan 3x met aanvullende voorschriften

25

Belangrijkste bevindingen

20

Drugshandel

15

Heerlen kampt al jaren met drugsproblematiek en in vergelijking met Nederland scoort Heerlen nog steeds

10

bovengemiddeld hoog. Heerlen scoort ook hoog met het aantal misdrijven met betrekking tot drugs per 10.000

5

inwoners ten opzichte van de twee andere centrumgemeenten in Zuid-Limburg, Maastricht en Sittard-Geleen. Heerlen staat al jarenlang in de top 10 van Nederland qua drugshandel.

0 2019

2020

Heerlen

Maastricht

2021

2022

Sittard-Geleen

Nederland

61

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)

Top 10 gemeenten drugshandel 2019

Drugshandel (vervolg)

Drugshandel per 10.000 inwoners – 2022 (bron: politie)

In 2022 staat Heerlen op plek 5 in deze landelijke top 10 met per 10.000 inwoners 18,54 keer drugshandel. In 2019 stond Heerlen op een 2e plaats met 26,6 registraties per 10.000 inwoners.

1. Hilvarenbeek

In 2019 hebben 231 geregistreerde misdrijven met betrekking tot drugs plaatsgevonden en is

2. Echt-Susteren 3. Oostzaan

daarmee een piekjaar ten opzichte van voorgaande jaren als mede 2020 tot en met 2022. In 2022

4. Maasgouw

werden 162 geregistreerde misdrijven met betrekking tot drugs geregistreerd. Jaarlijks worden

5. Heerlen

tussen de 160 en 180 meldingen drugshandel geregistreerd bij de politie. Het grootste aandeel

6. Roosendaal

meldingen drugshandel heeft te maken met het bezit hard- en softdrugs en vervaardigen van

7. Oisterwijk

softdrugs. In mindere mate heeft het te maken met handel in drugs. De meeste meldingen bezit

8. Oosterhout

en handel van zowel hard- als softdrugs vinden plaats in Heerlen-Centrum. Met het vervaardigen

9. Bergen op Zoom

van softdrugs wordt het oprollen van hennepplantages bedoeld en bij het vervaardigen van

10. Terneuzen

harddrugs, het aantreffen van productieomstandigheden, verwerking of volledige drugslabs.

0

Jaarlijks worden proportioneel veel hennepplantages opgerold in Heerlen. De meeste hennep-

20

40

60

plantages werden de afgelopen jaren aangetroffen in Vrieheide-De Stack. Door middel van het Damoclesbeleid kan een woning of lokaal voor een bepaalde tijd worden gesloten bij het aantreffen van een hennepplantage, drugslab en/of handelshoeveelheid harddrugs of softdrugs. Met sluiting

Drugshandel (bezit, handel en vervaardiging van drugs) Indicator aantal meldingen drugshandel naar onderdelen

van panden wordt gepoogd de verstoring van de openbare orde te herstellen voor de buurt. Wanneer er harddrugs wordt aangetroffen in een pand, wordt dit conform het Damoclesbeleid

80

direct gesloten. In het geval van softdrugs is dit anders en dan wordt vaak eerst een waarschuwing

70

gegeven, tenzij er sprake is van bedrijfsmatige en professionele hennepteelt en -handel.

60

Coffeeshops

50

Een coffeeshop heeft een reguliere (alcoholvrije) horecavergunning met daaraan verbonden een

40

gedoogverklaring om onder strikte voorwaarden softdrugs te mogen verkopen. De gemeente

30

Heerlen kent een maximumstelsel van drie coffeeshops. De coffeeshops zijn geografisch verdeeld

20

over de stad (Hoensbroek, Heerlen-Centrum en Stadsdeel Heerlerbaan) om een goede verdeling

10

over de hele stad te bewerkstellen. Tot augustus 2019 werd het maximum benut en waren er drie coffeeshops in bedrijf. In verband met een forse overtreding van de voorwaarden is een coffeeshop (Heerlerbaan) op last van de burgemeester gesloten en in januari 2020 ook de exploitatievergunning ingetrokken. De burgemeester heeft als bevoegd gezag besloten tot nader orde de derde vergunning niet opnieuw vrij te geven voor een nieuwe exploitant. De twee coffeeshops

77 69 62

68 59 47

43 37

50

4546 39

13111413

11 3

8 8

3 3 5 2

0

Bezit harddrugs (lijst I)

Bezit softdrugs (lijst II)

Handel e.d. Handel e.d. Vervaardigen Vervaardigen harddrugs softdrugs harddrugs softdrugs (lijst I) (lijst II) (lijst I) (lijst II)

2019

2020

2021

2022

worden meerdere keren per jaar bestuursrechtelijk gecontroleerd. Heerlen zal met deze twee coffeeshops gaan deelnemen aan het Experiment gesloten coffeeshopketen welke naar verwachting in het voorjaar van 2024 van start gaat.

62

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Top 5 buurten per indicator (bron: politie) Drugshandel - Totaal 2019

aantal

%

2020

aantal

%

2021

aantal

%

2022

aantal

%

Heerlen Centrum

45

19%

Heerlen Centrum

32

19%

Heerlen Centrum

35

20%

Heerlen Centrum

42

26%

Hoensbroek-De Dem

24

10%

MSP

18

11%

Vrieheide-De Stack

15

8%

Vrieheide-De Stack

16

10%

Vrieheide-De Stack

22

10%

Vrieheide-De Stack

17

10%

Rennemig-Beersdal

14

8%

MSP

13

8%

MSP

22

10%

Heksenberg

10

6%

MSP

13

7%

Hoensbroek-De Dem

11

7%

GMS

16

7%

Meerdere buurten

8

5%

Hoensbroek-De Dem

12

7%

Meerdere buurten

8

5%

%

2021

%

2022

Drugshandel - Bezit en handel in harddrugs 2019

aantal

%

2020

aantal

aantal

aantal

%

Heerlen Centrum

26

32%

Heerlen Centrum

18

31%

Heerlen Centrum

19

37%

Heerlen Centrum

18

32%

Molenberg

7

9%

MSP

9

16%

GMS

6

12%

Vrieheide-De Stack

6

11%

GMS

7

9%

Molenberg

4

7%

Heerlerbaan-Centrum

4

8%

Hoensbroek-De Dem

5

9%

MSP

7

9%

GMS

4

7%

Heerlerheide-Passart

3

6%

MSP

4

7%

Meerdere buurten

5

6%

Woonboul.-Ten Esschen

4

7%

Meerdere buurten

2

4%

Welten-Benzenrade

4

7%

%

2021

%

2022

Drugshandel - Bezit en handel in softdrugs 2019

aantal

%

2020

aantal

aantal

aantal

%

Heerlen Centrum

17

24%

Heerlen Centrum

10

24%

Heerlen Centrum

14

26%

Heerlen Centrum

19

35%

MSP

8

11%

MSP

5

12%

MSP

6

11%

MSP

6

11%

Heerlerbaan-Schil

6

9%

Heerlerheide-Passart

5

12%

Hoensbroek-De Dem

5

9%

GMS

5

9%

GMS

5

7%

Vrieheide-De Stack

4

10%

Rennemig-Beersdal

4

8%

Hoensbroek-De Dem

5

9%

Molenberg

5

7%

Meerdere buurten

3

7%

Mariarade

4

8%

Meerdere buurten

4

7%

%

2021

%

2022

Drugshandel - Vervaardigen softdrugs 2019

aantal

%

2020

aantal

aantal

aantal

%

Hoensbroek-De Dem

16

21%

Vrieheide-De Stack

9

15%

Vrieheide-De Stack

12

17%

Nieuw Lotbroek

6

12%

Vrieheide-De Stack

13

17%

Zeswegen-Nieuw Husken

6

10%

Rennemig-Beersdal

8

12%

Vrieheide-De Stack

6

12%

Heerlerheide-Passart

10

13%

Hoensbroek-De Dem

5

8%

Heerlerheide-Passart

6

9%

Heksenberg

4

8%

MSP

7

9%

Heksenberg

5

8%

MSP

5

7%

Heerlen Centrum

4

8%

Nieuw Lotbroek

6

8%

Mariarade

5

8%

Hoensbroek-De Dem

5

7%

Heerlerheide-Passart

4

8%

63

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)

Wapens

Wapens

Categorie wapenhandel 2019 t/m 2022 naar onderdelen (bron: politie)

Misdrijven in de categorie wapenhandel bestaat uit een aantal subcategorieën: het bezit en handel van vuurwapens en het bezit en handel van overige wapens zoals bijvoorbeeld messen, boksbeugels en

Bezit vuurwapens 17,5%

pepperspray. In 2022 werden 53 meldingen wapenhandel geregistreerd bij de politie. De concentratie

Handel vuurwapens 0,4%

van deze problematiek vindt voornamelijk plaats in Heerlen-Centrum. In 2022 zijn er vijf meldingen van overige wapenbezit geregistreerd bij de Stationstraat in Heerlen, het politiebureau. Dat heeft te maken

Bezit overige wapens 82,1%

met het aantreffen van wapens bij het fouilleren. Ook bij drugsvondsten worden vaak wapens gevonden die dan mede in beslag worden genomen. 2019 was een piekjaar ten opzichte van voorgaande jaren (2016, 2017 en 2018), maar ook in vergelijking met 2020, 2021 en 2022. Het heeft vooral te maken met het bezit van vuurwapens en overige wapens in plaats van de handel in deze soorten wapens. Met betrekking tot het bezit van overige wapens schommelen de cijfers rond de 45 meldingen per jaar.

Top 5 buurten per indicator (bron: politie) Wapenhandel - Bezit van vuurwapens en overige wapens 2019

aantal

%

2020

aantal

%

2021

aantal

%

2022

aantal

%

Heerlen Centrum

26

33%

Heerlen Centrum

15

26%

Heerlen Centrum

12

19%

Heerlen Centrum

15

28%

Hoensbroek-De Dem

7

9%

GMS

6

11%

Hoensbroek-De Dem

8

13%

GMS

6

11%

Heerlerheide-Passart

5

6%

Vrieheide-De Stack

5

9%

Rennemig-Beersdal

8

13%

Hoensbroek-De Dem

6

11%

Maria Gew.-Terschuren

5

6%

Heerlerheide-Passart

5

9%

Vrieheide-De Stack

7

11%

Heerlerheide-Passart

5

9%

Molenberg

4

5%

MSP

4

7%

Meerdere buurten

5

8%

Meerdere buurten

3

6%

Mensensmokkel Als gemeente zijn we aangesloten bij de werkgroep mensenhandel en prostitutie. In deze werkgroep worden op Zuid-Limburgs niveau complexe casuïstiek en trends besproken inzake mensensmokkel en -handel. Hiermee wordt bedoeld het onwettig en georganiseerd smokkelen van mensen over internationale grenzen heen. Wanneer er vermoedens zijn van mensenhandel en/of –smokkel wordt opgeschaald zodat de casus vanuit meerdere invalshoeken kan worden bekeken. In de politieregistraties is in 2019 één geval van mensensmokkel geregistreerd, maar in 2021 zijn dit drie meldingen en in 2022 zelfs vier meldingen.

64

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Cijfers Burgeronderzoek – buurten

Buurten Maria Gewanden - Terschuren Mariarade Hoensbroek - De Dem Nieuw Lotbroek Vrieheide - De Stack Heerlerheide - Passart Heksenberg Rennemig - Beersdal Zeswegen - Nieuw Husken Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) Heerlen - Centrum Eikenderveld Welten - Benzenrade Bekkerveld - Aarveld Caumerveld - Douve Weien Molenberg Heerlerbaan - Centrum Heerlerbaan - Schil Heerlen totaal

Belangrijkste bevindingen (vervolg) Bereidheid Bekend met In staat om Weet waar melden betekenis term signalen melding vermoeden ondermijning, in ondermijning te ondermijning te ondermijning, in % herkennen, in % doen, in % %

Ondermijning burgeronderzoek

2019 2021 2019 2021 2019 2021 2019 2021 55 51 40 55 57 62 35 45 54 64 53 48 46 50 41 37 57 56 39 49 47 43 41 46 51 67 36 57 39 62 53 51 40 33 39 44 43 56 52 54 57 62 37 48 62 51 55 52 43 50 51 41 68 71 53 76 51 48 53 46 51 66 45 36 39 61 45 47 46 67 56 58 47 38 63 42

wat hiermee wordt bedoeld. 51% van de Heerlense

51

57

46

49

Opvallend bij de verschillende buurten is dat weinig mensen in Molenberg en in Rennemig-Beersdal de term ondermijning kennen, maar als ze de term wel kennen, vaak wel weten hoe ze de signalen ook kunnen herkennen. Bewoners van Zeswegen-Nieuw Husken herkennen signalen van ondermijning het minst (33%). In Heerlerbaan-Schil is dit percentage ook laag, terwijl daar juist wel een hoog percentage bereid is om een vermoeden van ondermijning te

melden, namelijk 63%. Over het algemeen zijn mensen in Heerlen (46%) weinig bereid om te melden bij een vermoeden van ondermijning. Mariarade scoort hierin het laagst met 35 procent. In Heerlen-Noord is de bereidheid om te melden gemiddeld lager dan in de rest van Heerlen. Burgers zijn voornamelijk bang voor wraakacties van criminelen (60%) waardoor zij geen melding durven te doen bij een vermoeden. Daarnaast wordt geen vertrouwen in anoniem melden (38%) vaak genoemd als reden. Een te hoge drempel vinden om te melden (34%) wordt als derde reden genoemd. Veelal weten mensen ook niet waar zij een melding van ondermijning moeten doen. Gemiddeld weten slechts 49% van de Heerlense burgers waar zij een vermoeden kunnen melden. In Welten-Benzenrade (76%) weten de meeste mensen waar zij een melding kunnen maken. Echter in Caumerveld-Douve Weien is dit percentage het laagst van Heerlen met 36%.

In 2021 zijn in het burgeronderzoek verdiepende vragen gesteld over ondermijning. De eerste vraag was of men bekend is met de term ondermijning en weet burgers geeft aan dit te weten en 49% is er niet mee bekend. Tussen de Heerlense buurten zijn verschillen waarneembaar. In Welten-Benzenrade (68%) en Heerlen-Centrum (62%) weten de meeste mensen wat ondermijning is. In Molenberg en Rennemig-Beersdal (beide 39%) is de term ondermijning nog niet op het netvlies bij burgers. Daarnaast is aan burgers gevraagd of zij signalen van ondermijning kunnen herkennen. Gemiddeld in Heerlen geeft 57 procent aan deze te herkennen.

Melden Redenen niet melden signaal van ondermijning - meerdere antwoorden mogelijk (bron: Burgeronderzoek)

Bang voor wraakacties criminelen Geen vertrouwen in anononiem melden

60% 38%

Hoge drempel Negatieve ervaring met melding Ernst situatie is niet hoog genoeg Niet willen bemoeien met de ander Anders

34% 23% 16% 11% 9%

65

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg) Meld Misdaad Anoniem (MMA) Meld Misdaad Anoniem is het onafhankelijke meldpunt waar je anoniem informatie kunt geven over criminaliteit en misdaad. De anonimiteit van de melder staat hierbij altijd centraal. Wanneer je telefonisch een melding doet bij MMA worden er geen gegevens over jou opgeslagen. In 2022 zijn 241 MMA-meldingen door de gemeente Heerlen ontvangen. De meldingen hadden voornamelijk betrekking op

drugshandel (113 keer) en drugsproductie (85 keer). De categorieën drugshandel (47% van de meldingen) en drugsproductie (35% van de meldingen) zijn samen goed voor 82% van het totaal aantal meldingen in 2022. Daarnaast staat ook de categorie ondermijnende activiteiten in de top drie. Eén op de tien MMA-meldingen omtrent drugs in 2022 heeft (mede) geleid tot een succesvol resultaat (aantreffen drugshandel of drugsproductie). Van de mogelijkheid MMA wordt vooral gebruik gemaakt in Heerlen-Noord ten opzichte van Heerlen-Zuid. Het aantal meldingen zegt vooral ook iets over de meldingsbereidheid in een bepaalde buurt. Die anonieme meldingsbereidheid is gemiddeld opvallend hoog in Heerlen-Noord. In 2022 kwamen de meeste meldingen uit Molenberg (25x), Vrieheide-De Stack (24x) en Rennemig-Beersdal (22x). Landelijk wordt het afgelopen jaar een daling gezien van het aantal MMAmeldingen. Omdat we in Heerlen pas sinds november 2021 zijn aangesloten bij MMA hebben we geen referentie met het verleden. In de eerste maanden van 2022 was er geen sprake van een daling. Vanaf oktober zien wij echter ook een lichte daling van het aantal meldingen per maand. Meld Misdaad Anoniem geeft aan dat de daling deels te maken heeft met het terugdraaien van de

coronamaatregelen (mensen minder thuis en zien minder). Bovendien zijn er signalen dat burgers steeds minder vertrouwen hebben in de overheid en dat er twijfels bestaan over waarborgen rond de anonimiteit.

Cijfers MMA-meldingen gemeente Heerlen 2022 naar categorie (bron: interventieteam) Drugshandel Drugsproductie Ondermijnende activiteiten Uitkeringsfraude / zwartwerken Prostitutie Dierenmishandeling Huiselijk geweld Overig*

113 85 11 7 7 6 5 7

* Onder overig zijn samengevoegd: vuurwerk, wonen/woonfraude, vervalsing, vernieling , milieu/afvalstoffen, diefstal/heling Aantal MMA-meldingen per buurt in 2022 (bron: interventieteam) Molenberg Vrieheide - De Stack Rennemig - Beersdal Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) Hoensbroek - De Dem Heksenberg Heerlerheide - Passart Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) Maria Gewanden - Terschuren Eikenderveld Heerlen - Centrum Nieuw Lotbroek Heerlerbaan - Schil Zeswegen - Nieuw Husken Caumerveld - Douve Weien Heerlerbaan - Centrum Welten - Benzenrade Mariarade Bekkerveld - Aarveld Buurt niet gespecificeerd

25 24 22 19 18 16 16 13 12 11 10

9 7 7 4 3 3 3 2 17

66

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)

Cijfers

Cybercrime Aantal registraties cybercrime Heerlen (bron politie)

De term cybercrime wordt vaak gebruikt als een overkoepelende term voor alle delicten die via het internet 70

worden gepleegd. Onder cybercrime vallen feitelijk delicten die worden gepleegd met een ICT middel en tevens

60

hierop gericht zijn. Enkele voorbeelden hiervan zijn: hacken, (D)DoS-aanvallen, malware, ransomware, virussen,

50

afpersing via cybercrime enzovoort. Onder gedigitaliseerde criminaliteit vallen delicten die wel worden gepleegd

40

met een ICT middel, maar die niet hierop gericht zijn. Enkele voorbeelden hiervan zijn: phishing (oplichting),

30

zogenaamde marktplaatsfraude, bedreigingen via Twitter, identiteitsfraude via Facebook, voorhanden hebben

20

c.q. uitwisselen van digitale kinderporno, enzovoort. In het navolgende wordt de term cybercrime meestal

10

gebruikt als de overkoepelende variant. Aangiften van dergelijke delicten krijgen in de politiesystemen

0

doorgaans de feitcode van het strafbare feit waarop het betrekking heeft, dus bijvoorbeeld oplichting, bedreiging,

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

identiteitsfraude, etc. Daarnaast kunnen strafbare feiten ook worden geregistreerd onder feitcodes als: overige horizontale fraude of fraude met online handel.

Cybercrime per 10.000 inwoners (bron: politie)

We zien een verschuiving van de meer traditionele vormen van criminaliteit naar (gedigitaliseerde) fraude en

8

cybercrime. De toename van de cybercriminaliteit is een landelijke ontwikkeling die ook duidelijk in de Heerlense cijfers is terug te zien. Het is een fenomeen dat pas de laatste jaren speelt en voorheen minder frequent aan de

6

orde was. Terwijl in 2016 nog maar sprake was van één geregistreerde cyberaanval zijn dat er in 2022 al 51. In 2021 en 2022 liggen de Heerlense cijfers onder het Nederlands gemiddelde. 29% van de respondenten in het

4

burgeronderzoek geeft aan de laatste twaalf maanden te maken te hebben gehad met één of meerdere vormen

2

van cybercrime. In Vrieheide-De Stack (36%) en Rennemig-Beersdal (35%) geven burgers aan het meeste slachtoffer zijn geworden van cybercrime. In Mariarade (19%) en Molenberg (21%) zijn de minste mensen

0

slachtoffer geworden van cybercrime. Echter geven de cijfers geen volledig beeld, omdat de aangiftebereidheid bij cyberincidenten heel laag is. Hierdoor zijn de daadwerkelijke cijfers vele malen hoger.

2019

2020

Heerlen

Maastricht

2021

2022

Sittard-Geleen

Nederland

Top 5 buurten per indicator (bron: politie) Cybercrime 2019

aantal

%

2020

aantal

%

2021

aantal

%

2022

aantal

%

Welten-Benzenrade

3

11%

Molenberg

7

11%

Heerlerheide-Passart

7

9%

Hoensbroek-De Dem

6

12%

Caumerveld-Douve Wn

3

11%

Nieuw Lotbroek

5

8%

MSP

6

8%

GMS

5

10%

Meerdere buurten

2

7%

GMS

5

8%

Heerlerbaan-Schil

4

5%

Maria Gew.-Terschuren

5

10%

Meerdere buurten

2

7%

Meerdere buurten

4

6%

Heerlen Centrum

4

5%

Molenberg

4

8%

Meerdere buurten

2

7%

Meerdere buurten

4

6%

Meerdere buurten

3

4%

Heerlen Centrum

4

8%

67

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Cijfers Burgeronderzoek – buurten

Belangrijkste bevindingen (vervolg) Aangifte Slachtoffer slachtoffercybercrime schap (afgelopen cybercrime, in maanden), in % %

Buurten Maria Gewanden - Terschuren Mariarade Hoensbroek - De Dem Nieuw Lotbroek Vrieheide - De Stack Heerlerheide - Passart Heksenberg Rennemig - Beersdal Zeswegen - Nieuw Husken Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) Heerlen - Centrum Eikenderveld Welten - Benzenrade Bekkerveld - Aarveld Caumerveld - Douve Weien Molenberg Heerlerbaan - Centrum Heerlerbaan - Schil

2019 2021 2019 2021 30 8 19 6 32 2 30 19 36 4 30 29 32 8 35 14 25 27 30 10 32 10 28 14 25 18 25 20 27 6 24 7 21 14 27 25 28 14

Heerlen totaal

29

13

Cybercrime (vervolg) Omdat iedereen slachtoffer kan worden van cybercrime zien we ook géén concentratie van aantal incidenten in een bepaalde buurt in Heerlen. In 2021 heeft 13% van de Heerlense respondenten in het burgeronderzoek aangegeven aangifte te doen wanneer zij slachtoffer

worden van een cyberincident. Burgers wonend in Heerlerheide-Passart gaven het meest aan aangifte te doen wanneer zij slachtoffer worden, 29%. Ook in Zeswegen-Nieuw Husken en Heerlerbaan-Centrum zijn de cijfers hoger als het Heerlens gemiddelde, 27 en 25 procent. Sexting Sexting is een veel voorkomend fenomeen van cybercrime dat vooral speelt onder jongeren. Sexting is het versturen van seksueel getinte berichten, foto’s of filmpjes via een telefoon of tablet. Sexting kan nare gevolgen hebben die jongeren niet altijd kunnen overzien. Bijvoorbeeld als de beelden per ongeluk of opzettelijk worden gehackt, doorgestuurd of op pornosites worden gezet. Het achteraf verwijderen van dergelijke beelden is vaak gecompliceerd. 2,6% van de jongeren, zittend in de 2e klas, heeft in 2021 de laatste zes maanden een naaktfoto/seksfilmpje van zichzelf verstuurd. Er is een lichte procentuele stijging ten opzichte van 2019 (2,3%). Echter bij de oudere jongeren, 4e klas, is een positieve ontwikkeling te zien. In 2021 heeft 5,3% van de jongeren de laatste zes maanden een naaktfoto of seksfilmpje van zichzelf verstuurd ten opzichte van 8,4% van de ondervraagden in 2019.

Politiecijfers Fraude

Cybercrime, fraude met online handel en overige horizontale fraude (bron: politie)

In 2020 en 2021 zien we een enorme stijging in de cijfers van overige horizontale fraude en een lichte stijging bij fraude met online handel. In 2020 zijn 534 fraudemisdrijven geregistreerd bij de politie en in

400

2021 waren dit er 503. In 2022 is echter weer een daling zichtbaar in de cijfers, 384 geregistreerde

300

314

274

politiemeldingen. De cijfers lijken zich wat te stabiliseren. De cijfers fraude met online handel is in 2022 opvallend gedaald, ook ten opzichte van 2019. Causaliteit is lastig aan te tonen, maar wellicht dat voorlichting en preventie al tot enig resultaat hebben geleid. Fenomenen wat spelen, zijn vooral bankhelpdesk fraude, verkoopfraude en WhatsAppfraude.

281 222

220

217 167

200 100

65

62

28

51

48

0 2019

2020

2021

2022

F620 OVERIGE HORIZONTALE FRAUDE F636 FRAUDE MET ONLINE HANDEL F90 CYBERCRIME

68

Thema georganiseerde / ondermijnende criminaliteit (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg) Bibob Met een Bibob-onderzoek controleert de gemeente de betrouwbaarheid van een bedrijf en de daarbij betrokken personen. Door middel van een Bibob-onderzoek wil de gemeente voorkomen dat een bepaalde vergunning, subsidie of aanbesteding wordt afgegeven die voor criminele activiteiten gebruikt gaat worden. Met een Bibob-onderzoek wordt onderzoek gedaan naar de integriteit. De gemeente kan de achtergrond van een ondernemer of van een bedrijf in een aantal

gevallen onderzoeken. Bijvoorbeeld bij de aanvraag van een drank- en horecavergunning (ook bij een coffeeshop behorende onder de horecavergunning) of een exploitatievergunning, de aanvraag voor een speelgelegenheid, kansspeelautomaten (sinds 2021), een ontheffing voor een avondwinkel, maar ook bij een omgevingsvergunning met betrekking tot aankoop van vastgoed. Aan de hand van het Bibob-onderzoek kunnen voorschriften worden verbonden aan een vergunning. Een positief advies met aanvullende voorschriften komt voor wanneer er nog nadere info nodig is en/of als er sprake is van lichte twijfel. Een voorbeeld van een aanvullend voorschrift is dat

ondernemers op een later moment de boekhouding moeten aanleveren ter controle. Soms trekt de aanvrager de vergunningsaanvraag in. Dit kan te maken hebben met tal van redenen. Een voorbeeld kan zijn dat de aanvrager het te heet onder de voeten wordt naar aanleiding van alle informatie die aangeleverd moet worden en daarom besluit de vergunningsaanvraag in te trekken. Het Bibob-onderzoek wordt dan na de intrekking niet meer voortgezet. Een aanvraag wordt buiten behandeling gelaten als de aanvrager niet de gevraagde gegevens aanlevert, niets meer van zich laat horen of niet meewerkt. Dan wordt een aanvraag na verstrijken van de termijn buiten behandeling gelaten. Als de gemeente na een Bibob-onderzoek nog twijfelt over de integriteit van

de onderneming is een onderzoeksaanvraag bij het Landelijk Bureau Bibob (LBB) mogelijk waarbij uitgebreider onderzoek wordt gedaan. In 2022 zijn 35 Bibob-onderzoeken uitgevoerd. Het aantal Bibob-onderzoeken zegt echter weinig. De aantallen worden vooral bepaald door beschikbare personele capaciteit voor uitvoeren van de onderzoeken. Op grond van de risico’s zouden veel meer Bibob-onderzoeken gedaan kunnen worden. Op gebied van vastgoed (inkoop/verkoop) zou bijvoorbeeld nog meer geBibobt kunnen worden, maar ook bij subsidieaanvragen en zorgaanbieders.

69

Thema weerbare overheid / weerbaar bestuur Indicatoren

Uitleg thema Werknemers met een publieke taak worden regelmatig

Veilige publieke taak Bron Registraties Geweld Tegen PolitieAmbtenaren (GTPA) politie Registraties Veilige Publieke Taak (VPT) - geweld jegens boa's politie

2019 124 1

2020 84 0

2021 68 0

2022 87 0

geconfronteerd met agressie en geweld bij het uitoefenen van hun taak. Denk aan verpleegkundigen, politiemensen, gemeentelijke handhavers, leraren, medewerkers van gemeenteloketten. Maar ook politieke ambtsdragers zoals raadsleden, burgemeesters en wethouders. De maatschappelijke

Belangrijkste bevindingen

omgeving kan zich intimiderend, bedreigend, soms letterlijk

GTPA en VPT

gewelddadig opstellen. Dit is onacceptabel, om meerdere

GTPA staat voor geweld tegen politieambtenaren. Het betreffen geweldsdelicten jegens politiepersoneel

redenen. Het functioneren van de man of vrouw zelf wordt erdoor

en personen die werkzaam zijn bij/voor de politie, bijvoorbeeld ingehuurde arrestantenbewakers. De

beïnvloed. De uitvoering van publieke taken heeft hieronder te

cijfers zijn bekend vanaf 2016 in verband met de start van deze registratie. Tot en met 2019 zijn er

lijden. De integriteit en ‘goed bestuur’ komen onder druk te

respectievelijke hoge aantallen jaarlijks bekend, van boven de 120 meldingen per jaar. Vanaf 2020 zien

staan. Het vertrouwen in de overheid kan aangetast raken (-

we hierin een daling. In 2022 zijn er in Heerlen 87 GTPA-gevallen geregistreerd. Bij eventuele aangiften

staat de overheid nog wel voor robuuste uitvoering van haar

van boa’s met betrekking tot geweld, bedreiging en dat soort zaken, wordt de code VPT (veilige

taken?). En bij gedogen van het geweld groeit de

publieke taak) als projectcode toegevoegd. Met betrekking tot boa’s is enkel in 2019 één registratie

‘onaantastbaarheid’ van daders. Agressie en geweld tegen

bekend.

werknemers met een publieke taak hebben een ondermijnend

De laatste tijd wordt een toename van agressieve bejegening en dreigementen jegens jeugd- en

effect op de overheid en moeten stevig aangepakt en zoveel

volwassenconsulenten van het Expertiseteam gezien. Dit vindt plaats tijdens fysieke huisbezoeken,

mogelijk voorkomen worden.

overlegmomenten op locaties en telefonische contacten. Ook worden voicemails regelmatig

volgesproken met allerlei aantijgingen. Het lastige is dat dit juist het gedrag is behorende bij de onderliggende problematiek van de doelgroep. Het begrenzen van dit gedrag vraagt continu aandacht.

70

Thema informatieveiligheid Belangrijkste bevindingen

Uitleg thema

De gemeente Heerlen heeft continu aandacht voor en werkt op een gestructureerde wijze toe naar een

Gemeenten zijn, net als andere (overheids-)organisaties,

significante verbetering van informatiebeveiliging en privacy. De gemeente Heerlen heeft de afgelopen

kwetsbaar als het gaat om de (digitale) dienstverlening - met

jaren structurele verbeteringen doorgevoerd op het gebied van informatieveiligheid en privacy. Doel is

name het veilig/beveiligd uitvoeren van deze dienstverlening - en

om de verwerking van persoonsgegevens te laten voldoen aan de daaraan gestelde wettelijke eisen van

het beheer van persoonsgegevens. Als de overheid de digitale

de Europese privacy wetgeving, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de digitale

beveiliging hiervan niet voldoende kan borgen, is het vertrouwen

weerbaarheid te verhogen tot op een niveau dat mag verwacht worden van een grote gemeente. Voor

in de overheid in het geding. Ook kan het de fysieke veiligheid

een passend niveau laat de gemeente Heerlen zich leiden door de Baseline Informatiebeveiliging

van burgers en organisaties in gevaar brengen; bijvoorbeeld als

Overheid (BIO). De BIO schrijft voor dat er een door het college van B&W goedgekeurde Information

besturingssystemen van sluizen en bruggen gehackt worden.

Security Management System (ISMS) bestaat. Daaruit wordt jaarlijks door de Chief Information Security Officer (CISO) een jaarplan informatiebeveiliging voor het volgende kalenderjaar opgesteld. Jaarlijks wordt getoetst op BIO compliance door het Ministerie van Binnenlandse zaken. De raad wordt daar jaarlijks via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de uitkomsten. De gemeente Heerlen houdt ook

een risicoregister bij van alle zaken die zij tegenkomen. In november 2013 hebben de Nederlandse gemeenten de resolutie “Informatieveiligheid, randvoorwaarde voor de professionele gemeente” aangenomen. Hieruit is het project ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) voortgekomen. De zogenoemde Collegeverklaring ENSIA over een aantal geselecteerde beveiligingsnormen is een jaarlijks terugkerend rapportage middel voor zowel de horizontale als verticale verantwoording over informatieveiligheid. Een IT-auditor controleert de Collegeverklaring en stelt een Assurance rapport op.

71

Thema ambtelijke en bestuurlijke integriteit Indicatoren Geregistreerde meldingen integriteitschending Nieuwe meldingen Waarvan (deels) gegrond gebleken

Uitleg thema Schending van integriteit kan samenhangen met belangenverstrengeling Bron gemeente gemeente

2018 12 6

2019 5 3

2020 3 3

2021 5 3

2022 3 1

maar ook het gevolg zijn van ‘niet-intentionele’ verrommeling van processen. In dit laatste geval ontstaat de integriteitschending min of meer ‘per ongeluk’. Integriteitschendingen kunnen gevolgen hebben voor de lokale veiligheid doordat bijvoorbeeld fysiek gevaarlijke situaties ontstaan of in stand blijven (vergunning voor onveilige gebouwen of bedrijfsvoering), criminele groepen bewegingsruimte krijgen (onvolkomen BIBOB-procedures), ambtenaren of bestuurders kwetsbaar worden voor verdere aantastingen van hun integriteit.