Rapportage Veiligheidsanalyse gemeente Heerlen 2019 tot en met 2022__83045__
Tekst van het document
Meest genoemde redenen onveiligheidsgevoelens Inbraken Slechte verlichting 2% 5% Asociale mensen/ongure types 14%
nr. 2 Overlast (hang)jongeren Asociale mensen/ongure types Drugsoverlast Overlast (hang)jongeren Drugsoverlast Criminaliteit (m.n. drugsoverlast) Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Slechte verlichting Overlast (hang)jongeren Drugsoverlast Drugsoverlast Overlast (hang)jongeren Overlast (hang)jongeren Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden; parkeren) Drugsoverlast Overlast (hang)jongeren Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Overlast (hang)jongeren Overlast (hang)jongeren
nr. 3 Slechte verlichting Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Drugsoverlast Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Asociale mensen/ongure types Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Inbraken Asociale mensen/ongure types Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Asociale mensen/ongure types Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Divers Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Asociale mensen/ongure types Asociale mensen/ongure types Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) Asociale mensen/ongure types
Belangrijkste bevindingen (vervolg) Reden onveiligheidsgevoel
Overlast (hang)jongeren 31%
De drie meest genoemde redenen die een gevoel van onveiligheid veroorzaken zijn overlast (hang)jongeren, verkeersoverlast en drugsoverlast. Uit het burgeronderzoek blijkt dat in 2021 31% van de Heerlenaren zich onveilig voelt in de eigen buurt door overlast van (hang)jongeren. Een vierde van de inwoners beschouwt verkeersoverlast, en dan specifiek te hard rijden, als een grote veroorzaker van een onveilig gevoel. De derde meest genoemde reden waardoor mensen zich onveilig voelen, is drugsoverlast met 23%. Naast deze top drie worden ook asociale mensen / ongure types als reden
Drugsoverlast 23%
genoemd waarom men zich niet veilig voelt. Per buurt zijn deze redenen uitgesplitst en in kaart Verkeersoverlast (m.n. te hard rijden) 25%
gebracht. Hier valt in op dat de meeste mensen in Heerlen-Noord aangeven zich onveilig te voelen door overlast van jongeren. Ten opzichte van vorige jaren is het opvallend dat bijna nooit meer inbraken als reden wordt genoemd. In 2021 is dat nog slechts 2 procent ten opzichte van 14 procent in 2019.
25
Thema subjectieve veiligheid (vervolg) Waardering politie in Parkstad
Belangrijkste bevindingen (vervolg) Waardering politie en boa
Waardering voor politie, schaalscore 2021 (burgeronderzoek)
Heerlenaren zijn gemiddeld niet tevreden over het functioneren van de politie en de gemeentelijke handhavers, de boa’s. In 2021 waardeerden Heerlenaren het optreden
Simpelveld
van de politie met een gemiddelde van 3,8 op een schaal van 0 tot 10. Deze waardering
Heerlen
is nagenoeg gelijk aan de waardering in 2019 (3,9). Hiermee kan geconstateerd worden dat de waardering van politie in alle Heerlense buurten laag is. Deze lage Heerlense
Beekdaelen
score is echter nog gunstig in vergelijking met andere Parkstad-gemeenten. Enkel in
Voerendaal
Simpelveld scoort de politie in 2022 hoger dan in Heerlen met een score van 4,4. Wanneer wordt gekeken naar de afzonderlijke aspecten van politiewaardering, dan kan
Kerkrade
geconstateerd worden dat (bijna) de helft van de Heerlenaren van mening is dat de
Brunssum
politie te weinig te zien is in de buurt (51%) en dat de agenten weinig uit de auto
Landgraaf
komen (45%). Binnen Heerlen hebben de bewoners van Caumerveld-Douve Weien de
0
1
2
3
4
5
meeste waardering voor politie met een score van 5 en in Heerlerheide-Passart is de waardering het laagst met 2,9. Op buurtniveau valt op dat in 2021 met name de respondenten van Maria Gewanden-Terschuren (+1,2), Molenberg (+0,8) en Nieuw Lotbroek (+0,6) de politie meer zijn gaan waarderen ten opzichte van 2019. In Heerlerbaan Schil is de waardering het meest afgenomen van 4,7 naar 3,4. Een verschil van 1,3. In 2021 bedraagt de waardering voor de gemeentelijke handhavers (boa’s) gemiddeld een 3,6 en is de score daarmee 1,1 hoger dan de waardering in 2019. Echter is de score lager dan de waardering voor de politie in Heerlen. Bijna de helft van de Heerlense respondenten (46%) vindt dat de gemeentelijke handhavers te weinig zichtbaar zijn in de buurt. Slechts één op de vijf respondenten ziet regelmatig boa’s in de buurt. Een klein aandeel (14%) voelt zich veiliger in de buurt door de aanwezigheid van boa’s. Dit speelt vooral in Heerlen-Centrum, Heerlerbaan-Centrum (beide 24%) en HoensbroekDe Dem (20%). In Heksenberg (5%), Mariagewanden-Terschuren (7%) en BekkerveldAarveld (6%) geven de minste mensen aan zich veiliger te voelen door aanwezigheid van boa’s. Slechts 8% van de respondenten vindt dat boa’s problemen oppakken in de buurt. In Rennemig-Beersdal (15%), Heerlen-Centrum (14%) en Eikenderveld en GMS
(beide 13%) worden de acties van boa’s het meest gewaardeerd qua oppakken van problematiek. Geconstateerd kan worden dat de waardering met betrekking tot de gemeentelijke handhavers in alle buurten relatief laag is, maar vergelijkbaar is met de andere Parkstad-gemeenten.
26
Veiligheidsveld 1
Veilige woon- en leefomgeving
Samenvatting en aandachtspunten Dit veiligheidsveld heeft betrekking op de veiligheid en leefbaarheid van de ‘alledaagse’
Drugs- en drankoverlast
woon- en leefomgeving van burgers, ofwel: de veiligheid en leefbaarheid in de buurt,
Het aantal gerapporteerde incidenten in Heerlen is al een aantal jaar gelijk, maar
straat, tussen buren etc. Deze veiligheid en leefbaarheid kunnen in het gedrang komen
absoluut gezien blijven dit redelijk hoge aantallen. Voornamelijk buurten in Heerlen-
door aantastingen van sociale kwaliteit (woonoverlast, drugs- en alcoholoverlast etc.),
Noord en Heerlen-Centrum ervaren frequent drank- en drugsoverlast. In Heerlen-Zuid
aantastingen van fysieke kwaliteit (onder andere vernieling en verloedering) en door
wordt deze vorm van overlast in vele mindere mate ervaren.
veelvoorkomende criminaliteit en high impact crimes (woninginbraak, diefstallen, bedreigingen etc.). In dit thema hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de volgende thema’s: (1) sociale kwaliteit; (2) fysieke kwaliteit; (3) objectieve veiligheid en (4) subjectieve veiligheid.
Thema sociale kwaliteit
Damoclesbeleid Vanaf 2019 kan een lichte daling worden geconstateerd van het aantal waarschuwingen in het kader van art. 13b Opiumwet. Bij de sluitingen van panden na het aantreffen van hennep en/of harddrugs is de afgelopen jaren ook een lichte daling te zien.
Sociale overlast en sociale cohesie
Prostitutie
Tijdens de coronaperiode zagen we een sterke afname van het aantal High Impact
De afgelopen vier jaar is een stijging waar te nemen in het aantal overlastmeldingen
Crimes en een sterke toename van de registraties sociale overlast (o.a. burengerucht
betreffende prostitutie. Het gemeentelijk interventieteam voert jaarlijks controles uit
en overlast verwarde personen). Dit is voornamelijk te wijten aan het meer in en om
op het gebied van legale en illegale prostitutie. Bij controles worden regelmatig
het huis verblijven van mensen. Echter op het gebied van sociale cohesie kan
sekswerkers met een buitenlandse achtergrond aangetroffen. Steeds vaker komen
geconcludeerd worden dat in 2021 bijna zes op de tien (62%) ondervraagden de
deze sekswerkers niet alleen uit voormalig Oostbloklanden, maar worden in
stelling onderschrijven dat de mensen in de eigen buurt prettig met elkaar omgaan en
toenemende mate shemales uit Latijns-Amerika aangetroffen.
bijna de helft (52%) zich thuis voelt in de buurt. Deze percentages zijn gestegen ten
opzichte van 2019. Verwarde personen en zwervers In 2020 en 2021 is een stijging te zien in het aantal overlastmeldingen doordat verwarde mensen in corona meer in de thuissituatie of op straat verbleven in plaats van GGZ instellingen. Ook na corona zet deze stijging door, hetgeen een landelijke trend volgt. De ontwikkeling van de overlastregistraties omtrent verwarde personen is niet los te zien van de meldingen overlast zwervers en drugs/drankoverlast, omdat de
Thema fysieke kwaliteit Het gaat bij dit thema om de vraag: hoe staat de openbare ruimte erbij? Hoe prettig is het wonen in de buurt gegeven die fysieke kwaliteit? Na een eerdere daling in 2020 en 2021 is er in 2022 weer een flinke groei zichtbaar in de vernieling van/aan auto’s, vernieling van overige objecten en vernieling van/aan openbaar vervoer, abri’s, of openbare gebouwen. Deze vinden voornamelijk plaats in en rondom Heerlen centrum en de buurten in Heerlen-Noord.
verschijningsvormen van deze overlastvormen vaak overeenkomsten vertonen.
27
Veiligheidsveld 1
Veilige woon- en leefomgeving
Samenvatting en aandachtsvelden (vervolg) Kwaliteit woonomgeving
vermoeden bestaat dat corona hierin een rol heeft gespeeld. De meest voorkomende
De waardering van de kwaliteit woonomgeving is afgenomen, terwijl de gerapporteerde
aard van geweld is kindermishandeling, gevolgd door (ex)partnergeweld. De meest
verloedering in de buurt een lichte toename laat zien. Uit het burgeronderzoek blijft
voorkomende vormen van geweld zijn emotionele/psychische mishandeling en fysieke
dat de ervaren verloedering voornamelijk bestaat uit hondenpoep en rommel op straat.
mishandeling. Beide vormen maken een negatieve ontwikkeling door.
Thema objectieve veiligheid/ veel voorkomende en high impact criminaliteit (HIC’s) Bij dit thema gaat het om verschillende vormen van vermogens- en geweldscriminaliteit die zich in de alledaagse woon- en leefomgeving van bewoners
RiHG Er is een stijging waar te nemen in het aantal opgemaakte risicotaxaties-instrument huiselijk geweld (RiHG). In 2022 betrof dit 24 casussen waarvan 21 ook daadwerkelijk tot huisverboden hebben geleid. Sinds 2019 is de aandacht voor gebruik van dit instrument opnieuw verscherpt, hetgeen dient als duiding voor de stijging.
kunnen voordoen. Door de coronacrisis zien we vanaf begin 2020 een sterke daling van het aantal High Impact Crimes en diefstallen. Dit is te verklaren door de
Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad (ZVHP)
coronamaatregelen, waardoor mensen verplicht meer tijd in en om het huis
Het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad is de plek waar gemeenten, justitiële partners en
doorbrachten. In 2022 zien we weer een toename in de HIC’s en veel voorkomende
zorgpartners samenwerken om de meest moeilijke zorg- en veiligheidsproblemen op
criminaliteit. Vooral in diefstallen van motorvoertuigen, diefstallen uit/vanaf voertuigen
het gebied van overlast, criminaliteit, verward gedrag, huiselijk geweld,
en diefstallen van brom,-snor.-fietsen, de zogenaamde voertuigcriminaliteit.
kindermishandeling en radicalisering aan te pakken. De aangesloten ketenpartners weten het ZVHP steeds beter te vinden. Daarnaast hebben procesregisseurs van het
Mishandeling In 2022 vonden 394 incidenten mishandeling plaats waarvan 348 eenvoudig en 46 zwaar. Beide vormen laten een explosieve stijging zien ten opzichte van voorgaande
ZVHP meegelopen met de toegangsteams in Heerlen. Dit heeft de awareness bij de toegangsmedewerkers vergroot en de samenwerking verbeterd. De gemeente meldt nu vaker casuïstiek aan.
jaren, waar zelfs vanaf 2016 daling zichtbaar was. Het aantal ruzies/twisten zonder gevolg (verbaal geweld, duw- en trekwerk) blijft al een aantal jaren redelijk gelijk. Dit
Vermogensdelicten
indiceert dat de aard van mishandelingen heviger is geworden. Openlijke geweld-
Tijdens corona is een stevige daling geconstateerd in het aantal vermogensdelicten. In
pleging, zijnde het openlijk in vereniging plegen van geweld tegen personen, laat ook
2022 stijgt groot deel van het aantal vermogensdelicten weer tot het niveau van vóór
een grote stijging zien.
corona of erger. Tot 2022 was er een fors ingezette daling zichtbaar in het aantal geregistreerde incidenten zakkenrollerij. Ook daar zien we in 2022 weer een stijging.
Veilig Thuis Er is de afgelopen jaren een toename van het aantal meldingen in Heerlen te zien. Het
Zakkenrollerij vindt voornamelijk plaats in Heerlen-Centrum (73% van geregistreerde incidenten in 2022).
28
Veiligheidsveld 1
Veilige woon- en leefomgeving
Samenvatting en aandachtsvelden (vervolg) Thema Subjectieve veiligheid
Aandachtspunten
Subjectief veiligheidsgevoel en dreiging in de buurt
Een belangrijk aandachtspunt is de toename aan de ervaren overlast door verwarde
Naast objectieve politiecijfers bestaat er ook nog het subjectieve veiligheidsgevoel.
personen/zwervers. Tevens is verloedering van woonomgeving en de ervaren afname
Voor persoonlijk welzijn is het belangrijk dat men zich veilig voelt. In het
in kwaliteit hiervan, een punt dat blijvend aandacht behoeft.
burgeronderzoek is bij verschillende indicatoren uitvraag gedaan naar de perceptie van
Uit analyse van het aantal ruzies en twisten zonder gevolg, afgezet tegen het totaal
burgers in hun wijk op het gebied van bepaalde veiligheidsvraagstukken. Over het
aantal mishandelingen, blijkt dat mishandelingen steeds ernstiger van aard worden.
algemeen komen de ervaringen van Heerlenaren redelijk overeen met de objectieve
Daarnaast wordt waargenomen dat zowel het aantal enkelvoudige als zware
politiecijfers. Het overgrote deel van de Heerlense buurten laat een positieve
mishandelingen en openlijke geweldplegingen toeneemt door een algemene verharding
ontwikkeling zien in de ervaren dreiging in de buurt. 43% van de Heerlenaren voelt
van de maatschappij.
zich wel eens onveilig in de eigen buurt. Dit percentage is ten opzichte van 2019 gelijk
Ook de stijging in het aantal meldingen bij veilig thuis dient goed gemonitord te
gebleven. Het onveiligheidsgevoel in Heerlen is hoog ten opzichte van het Nederlandse
worden in de toekomst. Wat betreft het aantal diefstallen is de toenemende
gemiddelde. In Heerlen-Noord voelen mensen zich gemiddeld vaker onveilig dan in
voertuigcriminaliteit er één om in de gaten te houden. Ten slotte is de ontevredenheid
Heerlen-Zuid. De meest genoemde redenen hiervoor zijn overlast (hang)jongeren,
over, de ervaren beperkte zichtbaarheid van en de bijdrage aan het veiligheidsgevoel
verkeersoverlast (te hard rijden) en drugsoverlast. Het percentage slachtofferschap
door politie en boa’s een bekend fenomeen, waarop blijvend moet worden ingezet.
stijgt voor Heerlen in het geheel van 17% in 2019 naar 25% in 2022. Waardering politie en boa Geconstateerd kan worden dat Heerlenaren niet tevreden zijn over het functioneren van de politie en gemeentelijke handhavers (boa’s). Dit gegeven is in lijn met de waardering bij andere Parkstad-gemeenten waar de score hetzelfde of lager uitvalt. Heerlenaren vinden dat de politie te weinig te zien is in de buurt en dat de agenten te
weinig uit de auto komen. Ditzelfde geldt voor gemeentelijke handhavers, ook zij zouden te weinig te zien zijn in de buurt. Slechts een klein aandeel van de respondenten (14%) voelt zich veiliger door de aanwezigheid van boa’s.
29
Veiligheidsveld 2
Bedrijvigheid en veiligheid
Thema’s: Veilig winkelgebied Veilige bedrijventerreinen Veilig uitgaan en veilige evenementen
Thema veilig winkelgebied Indicatoren
Uitleg thema
Veilig winkelgebied Winkeldiefstal Winkelinbraak
Bron politie politie
2019 263 25
2020 286 7
2021 273 9
2022 386 16
In winkelgebied kunnen zich verschillende vormen van onveiligheid voordoen. Het gaat bijvoorbeeld om winkeldiefstal, zakkenrollerij en overvallen maar ook om jongerenoverlast, vernielingen, fietsen en bromfietsen in voetgangersgebied en de mate van brandveiligheid van de winkelpanden. Daarnaast kunnen zwerfvuil en andere tekenen van verloedering tot
Belangrijkste bevindingen
subjectieve onveiligheid leiden.
Winkeldiefstal In 2022 waren er in Heerlen 386 winkeldiefstallen en is daarmee een flinke stijging zichtbaar ten opzichte van de voorgaande jaren zoals 273 geregistreerde winkeldiefstallen in 2021. Opvallend is dat
Cijfers Heerlen Aantal winkeldiefstallen en winkelinbraken (bron: politie)
er geen sterke daling waarneembaar is in de coronatijd, voornamelijk jaren 2020 en 2021. Deels wel verklaarbaar, omdat de betreffende winkeldiefstallen voor een groot deel in supermarkten plaatsvinden en die zijn tijdens Corona open gebleven. Het aantal geregistreerde winkeldiefstallen geeft echter niet altijd een compleet beeld, omdat winkeliers niet altijd aangiften doen. De meeste winkeldiefstallen vinden plaats in Heerlen-Centrum (Promenade). in Hoensbroek-De Dem (Akerstraat-Noord) en GMS
(Sittarderweg). Hier zijn dan ook de meeste winkelverkooppunten gevestigd en - op Heerlen-Centrum na - betreft het voornamelijk diefstallen in supermarkten. Vanuit de politie wordt aangegeven dat een groot deel van deze diefstallen kleine dingen betreffen, zoals bijvoorbeeld blikjes / snoepgoed. Winkelinbraak Een vergelijkbare trend is waar te nemen bij de winkelinbraken. Jaren 2019 en 2022 zijn piekjaren met 25 en 16 winkelinbraken terwijl in de coronajaren 2020 en 2021 een daling is te zien.
16
400 350
25
7
263
286
273
2019
2020
2021
300
9
250 200
386
150 100 50 0
Winkeldiefstal
2022
Winkelinbraak
Top 5 buurten per indicator (bron: politie) Winkeldiefstal 2019
aantal
%
2020
aantal
%
2021
aantal
%
2022
aantal
%
Heerlen Centrum
114
43%
Heerlen Centrum
109
38%
Heerlen Centrum
74
27%
Hoensbroek-De Dem
106
27%
Hoensbroek-De Dem
41
16%
Hoensbroek-De Dem
52
18%
Hoensbroek-De Dem
71
26%
Heerlen Centrum
95
25%
GMS
32
12%
GMS
38
13%
Heerlerheide-Passart
47
17%
GMS
68
18%
Heerlerbaan-Centrum
20
8%
Heerlerheide-Passart
33
12%
GMS
30
11%
Heerlerheide-Passart
60
16%
Heerlerheide-Passart
19
7%
MSP
12
4%
MSP
13
5%
MSP
22
6%
31
Thema veilige bedrijventerreinen Indicatoren
Uitleg thema
Veilige bedrijventerreinen Overval in bedrijven Meldingen inbraken/diefstallen uit bedrijven en instellingen HAP controles in Heerlen
Bron politie politie HAP-team
2019 5 134 934
2020 8 76 1169
2021 2 26 1333
2022 3 46 123*
*2022 was een afbouwjaar HAP; het project liep tot juli 2022
Onveiligheid op bedrijventerreinen kent zowel sociale als fysieke aspecten: bedrijfsinbraak, diefstal, overvallen en vernieling aan de ene kant en aan de andere kant inrichting en onderhoud van de terreinen, verkeersveiligheid en brandveiligheid. Ook kunnen zich illegale bewoning en drugsdelicten als hennepplantages voordoen (NB: ‘externe veiligheid’ ofwel veiligheid rond
Belangrijkste bevindingen
inrichtingen waarin gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of
Overvallen en diefstallen/inbraken In 2022 hebben er in Heerlen 3 overvallen in bedrijven plaatsgevonden en 46 diefstallen en inbraken in bedrijven, kantoren en andere instellingen. Een flinke daling is voornamelijk waarneembaar in het aantal meldingen inbraken/diefstallen uit bedrijven en instellingen ten opzichte van 2019. 2019 was een
bewerkt, is onderdeel van veiligheidsveld 4: Fysieke veiligheid).
Cijfers Heerlen Inbraken, diefstallen en overvallen bedrijventerreinen (bron: politie)
piekjaar met 134 geregistreerde meldingen bij de politie. De stijging in 2019 had te maken met een toename van aantal meldingen met name op industriegebied de Beitel en in de buurt van WeltenBenzenrade. In 2020 en in mindere mate in 2021 vonden de meeste meldingen inbraken/diefstallen
140
plaats in Heerlen-Centrum. In 2022 is dit verschoven naar de Woonboulevard.
120
HAP-controles
100
Het HAP-project is opgezet als een middel tegen de steeds meer georganiseerde drugscriminaliteit in
80
Parkstad. Met het in 2019 gestarte project zijn nagenoeg alle bedrijfspanden in Parkstad gecontroleerd door gebruik te maken van bestaande bestuursrechtelijke bevoegdheden, namelijk de handhaving van het bestemmingsplan. Het HAP-team was ondergebracht bij de gemeente Heerlen. Het hoofddoel van het project was om bedrijfspanden (loodsen, containers, bedrijfsgebouwen en opslagplaatsen) in
5
8 134
60
3
40
76
20
2 46
26
0 2019
2020
2021
2022
Parkstad die aan de gestelde criteria voldoen, te controleren en daarmee de drugsindustrie systematisch
Overval in bedrijven
te frustreren. In totaal zijn in de periode 2019-2022 in Heerlen 3559 bedrijfspanden gecontroleerd.
Meldingen inbraken/diefstallen uit bedrijven en instellingen
Top 5 buurten per indicator (bron: politie) Meldingen inbraken/diefstallen uit bedrijven en instellingen 2019
aantal
%
2020
aantal
%
2021
aantal
%
2022
aantal
%
Welten-Benzenrade
14
10%
Heerlen Centrum
13
17%
Heerlen Centrum
4
15%
Woonboul.-Ten Esschen
6
13%
Zeswegen-Nieuw Husken
11
8%
Welten-Benzenrade
8
11%
Hoensbroek-De Dem
3
12%
MSP
5
11%
De Beitel
11
8%
De Beitel
6
8%
De Beitel
3
12%
Heerlen Centrum
5
11%
Heerlen Centrum
11
8%
Meerdere buurten
4
5%
GMS
3
12%
GMS
4
9%
Meerdere buurten
10
7%
Meerdere buurten
4
5%
Meerdere buurten
2
8%
De Koumen
4
9%
32
Thema veilig uitgaan en veilige evenementen Ranking tijdstippen mishandeling uitgaansgebieden
Uitleg thema Uitgaansvoorzieningen hebben enerzijds een positief effect op de veiligheid: het culturele en sociale klimaat varen er wel bij. Ook
Frequentie mishandeling en openlijk geweld in uitgaansgebieden 2022 - top 5 (bron: politie)
zijn er economische voordelen. Maar er kunnen zich ook veiligheidsproblemen rond uitgaansvoorzieningen voordoen, zoals
Heerlen-Centrum - zondag - 03:00 tot 04:00
geweld, overlast en vernielingen (eventueel vernielingen rond de zgn. (s)looproutes).
Heerlen-Centrum - zondag - 02:00 tot 03:00
Evenementen, zeker de grootschalige, kunnen behoorlijke
Hoensbroek-De Dem - zaterdag - 01:00 tot 02:00
veiligheidsrisico’s opleveren. Het is aan de organisator voorwaarden voor de veiligheid te realiseren en aan de gemeente
Heerlen-Centrum - zaterdag - 01:00 tot 02:00
om de juiste voorwaarden te stellen en die te handhaven. De risico’s zijn met name gelegen in geweld, overlast, vernieling,
Heerlen-Centrum - zaterdag - 02:00 tot 03:00
brandveiligheid en crisisbeheersing. Daarnaast zijn er mogelijke
dwarsverbanden met externe veiligheid (evenementenlocaties nabij EV-inrichtingen) en aanpak georganiseerde criminaliteit.
Belangrijkste bevindingen Veilig uitgaan
dat de sfeer rond de sluitingstijden van de horeca gemoedelijker is dan in de periode
Van december 2018 tot december 2019 heeft de proef vrijlaten openingstijden voor de
voor de pilot. Er is meer spreiding van het uitgaanspubliek bij het naar huis gaan.
‘natte’ horeca in Heerlen-Centrum plaatsgevonden. Uit de evaluatie bleek dat de
Verder is in het uitgaansgebied ook fel licht aanwezig en zijn betere afspraken
deelnemende horecabedrijven aangaven dat de proef ‘mogelijkheid tot vrije uitloop
gemaakt met de beveiligers van de verschillende cafés. Hierdoor is de samenwerking
van klanten’, zorgt voor minder spanning bij bezoekers en horecapersoneel. Tijdens de
verbeterd tussen politie, boa’s en beveiligers.
proef werden buurtbewoners actief betrokken om de mate van overlast te analyseren
Ondanks dat de situatie ten opzichte van de periode vóór 2019 is verbeterd, vinden er
en bij de evaluatie bleek dat bewoners geen toename van overlast van het
nog steeds veel mishandelingen en geweldpleging plaats tijdens in het uitgaansgebied
uitgaanspubliek hebben ervaren. Politie en handhaving gaven aan zeer tevreden te zijn
in Heerlen-Centrum. Hetzelfde geldt in iets mindere mate ook voor het uitgaansgebied
over de proef. Het aantal incidenten in deze periode waren verminderd ten opzichte
in Hoensbroek-Centrum. Specifiek gekeken naar de uitgaanstijden is in de cijfers te
van het jaar ervoor. Met de proef werd voorkomen dat grote groepen tegelijkertijd op
zien dat in de uitgaansnacht, zaterdag op zondag, de meeste zware incidenten
straat belanden, waardoor spanningen afnemen en een minder explosieve sfeer
gebeuren. Vooral het tijdsblok 03:00 tot 04:00 uur springt er uit met de meeste
ontstaat. Als gevolg van de pilot is de proef bestendigd door de sluitingstijdenregeling
incidenten in 2022. Iets eerder op de avond, zowel tussen 02:00 en 03:00 uur als
structureel vast te stellen in de APV.
01:00 en 02:00 uur (buiten de top vijf op plaats zeven), laat ook een hoog aantal
In 2020 en 2021 is de horeca deels gesloten geweest door de coronamaatregelen. In
incidenten zien. De nacht van vrijdag op zaterdag kent relatief iets minder incidenten,
2022 waren de uitgaansgelegenheden weer open en werd volop gebruik gemaakt van
maar komt ook voor in de top vijf met de tijden tussen 01:00 en 02:00 uur en tussen
de verruimde openingstijden. Door de beleidsaanpassingen in 2019 geeft de politie aan
02:00 en 03:00 uur.
33
Thema veilig uitgaan en veilige evenementen (vervolg) Belangrijkste bevindingen Evenementen In Heerlen wordt een toenemend aantal en een grote diversiteit aan evenementen georganiseerd die ook veiligheidsrisico’s met zich meebrengen zoals onder andere brand, instortingen van constructies, vechtpartijen, overcrowding en ongevallen tijdens activiteiten. Verder hebben evenementen impact op
Grote evenementen in Heerlen Evenementen Heerlen met gemiddeld circa 10.000 of meer bezoekers
Braderie Hoensbroek
de bereikbaarheid van de lokale omgeving. Inzicht in deze risico’s op en nabij evenementen krijgt altijd
Cultura Nova
integraal de noodzakelijke aandacht. Zo spelen de hulpdiensten een rol bij de diverse multidisciplinaire
Parkcity live
vooroverleggen, advisering bij een vergunning en bij controle en toezicht. De verwachting is dat de veiligheid van evenementen de komende jaren de aandacht blijft vragen, gezien het toenemend aantal organisatoren, de maatschappelijke aantrekking van risicogroepen (bijvoorbeeld gepolariseerde samenleving op toenemend aantal thema’s) en andere maatschappelijke ontwikkelingen (bijvoorbeeld. open karakter van evenementen, invloed van media). Bij de grootschalige evenementen met een hoog risico zet de gemeente een veiligheidscoördinator in.
Heerlen kent een groot aantal evenementen, waarvan een negental gemiddeld meer dan 10.000
100.000 60.000 35.000
Franssen Franken Ronde
30.000
Limburgs Mooiste
30.000
Wintertijd
20.000
Carnavalspaviljoen Winkbülle
20.000
Corio Tropical
10.000
Grote optocht Winkbülle
10.000
bezoekers trekt. Een overzicht hiervan is weergegeven in het diagram op deze pagina. Daarnaast zijn er nog een tiental jaarlijks terugkerende evenementen met gemiddeld minder dan 10.000 bezoekers. Het totaal aantal bezoekers van evenementen met een bezoekersaantal van 5.000 en meer (middelgrote tot grote evenementen), bedraagt ongeveer 355.000 per jaar.
34
Veiligheidsveld 2
Bedrijvigheid en veiligheid
Samenvatting en aandachtsvelden Dit veiligheidsveld heeft betrekking op aantastingen van de veiligheid ‘op en rond’
beveiligers van de verschillende cafés. Hierdoor is de samenwerking verbeterd tussen
winkelgebied, bedrijventerreinen, uitgaan en evenementen. In dit veiligheidsveld
politie, boa’s en beveiligers. Ondanks dat de situatie ten opzichte van de periode vóór
hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de volgende thema’s: (1)
2019 is verbeterd, vinden er nog steeds veel mishandelingen en geweldpleging plaats
veilig winkelgebied; (2) veilige bedrijventerreinen; (3) veilig uitgaan en veilige
tijdens het uitgaan in het uitgaansgebied in Heerlen-Centrum.
evenementen. Thema’s die binnen het veiligheidsveld sterk naar voren kwamen, zijn toename winkeldiefstal, gemoedelijkere sfeer tijdens uitgaansuren, ondanks hoog aantal mishandelingen en geweldplegingen en de toenemende veiligheidsaandacht bij evenementen in onze stad.
Thema’s veilig winkelgebied en veilige bedrijventerreinen Winkeldiefstal Het aantal winkeldiefstallen is de laatste jaren toegenomen en het jaar 2022 is een
Veilige evenementen Heerlen kent een groot aantal grote evenementen waarbij de bezoekersaantallen variëren van 10.000 tot 100.000 bezoekers. Er is sprake van een toenemend aantal en diversiteit aan evenementen die ook veiligheidsrisico’s met zich meebrengen zoals onder andere brand, instortingen van constructies, vechtpartijen, overcrowding en ongevallen tijdens activiteiten. De verwachting is dat de veiligheid van evenementen de komende jaren de aandacht blijft vragen.
piekjaar in de afgelopen vier jaar. De diefstallen vinden voornamelijk plaats bij supermarkten in de buurten Heerlen-Centrum, Hoensbroek-De Dem en GMS. Winkelinbraken Tijdens de coronajaren 2020 en 2021 is er een daling te zien in het aantal winkelinbraken. Dit terwijl de jaren 2019 en 2022 hoge aantallen winkelinbraken laten zien.
Thema veilig uitgaan en veilige evenementen Veilig uitgaan Door de beleidsaanpassingen in 2019 geeft de politie aan dat de sfeer rond de sluitingstijden van de horeca gemoedelijker is dan in de periode voor de pilot. Er is meer spreiding van het uitgaanspubliek bij het naar huis gaan. Verder is in het uitgaansgebied ook fel licht aanwezig en zijn betere afspraken gemaakt met de
35
Veiligheidsveld 3
Jeugd en veiligheid
Thema’s: Jeugdoverlast Jeugdcriminaliteit / individuele probleemjongeren Jeugd, alcohol en drugs Veilig in en om de school
Thema jeugdoverlast Indicatoren
Uitleg thema
Jeugdoverlast Melding jeugdoverlast
Bron politie
Overlast jongeren komt vaak voor in de buurt, in % Totaal aantal doorverwijzingen HALT
burgeronderzoek HALT
Resultaat van HALT interventie: Geslaagd Niet geslaagd Niet in behandeling Nog niet bekend HALT verwijzingen per 1.000 jongeren Vuurwerk Schoolverzuim Overig
HALT HALT HALT HALT HALT HALT HALT HALT
2019 499
2020 576
2021 596
2022 441
18 88
120
20 43
65
78 10 0 0 18,2 3,7 2,0 12,5
112 8 2 0 25,8 9,7 0,0 15,3
40 3 0 0 9,1 0,6 0,8 7,7
46 9 1 9 14,1 2,4 0,6 11,0
Dit thema heeft betrekking op overlast van jongeren, vaak in groepsverband. Het kan gaan om ‘mildere’ vormen van overlast maar ook om zwaardere vormen (‘echte’
Belangrijkste bevindingen
overlastgevende groepen). Het uit zich bijvoorbeeld door geluidsoverlast, intimiderend aanwezig zijn, zwerfvuil achterlaten en soms ook om vernielingen en andere vormen van kleine criminaliteit. Kenmerkend voor de minder zware groepen is dat ze in principe goed aanspreekbaar/corrigeerbaar zijn door de omgeving. Bij de zwaardere vormen is er meer ‘eigen systeem’ (hiërarchie) in de groepen en zijn ze lastiger te corrigeren. Ook is er veelal (lichte) criminaliteit in het spel.
Cijfers Burgeronderzoek – buurten
Jeugdoverlast
Overlast jongeren komt vaak voor in de buurt, in %
In 2022 zijn in totaal 441 meldingen jeugdoverlast geregistreerd bij de politie. 2020 en 2021 springen er uit de afgelopen vier jaar. Dat heeft onder andere te maken met de coronacrisis. In de registraties jeugdoverlast per maand zien we dat in de koudere, donkerdere wintermaanden minder jeugdoverlast wordt
overeenkomen. In Bekkerveld-Aarveld is het duidelijkst een positieve ontwikkeling waar te nemen in de
Buurten Maria Gewanden - Terschuren Mariarade Hoensbroek - De Dem Nieuw Lotbroek Vrieheide - De Stack Heerlerheide - Passart Heksenberg Rennemig - Beersdal Zeswegen - Nieuw Husken Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) Heerlen - Centrum Eikenderveld Welten - Benzenrade Bekkerveld - Aarveld Caumerveld - Douve Weien Molenberg Heerlerbaan - Centrum Heerlerbaan - Schil
objectieve cijfers. In Zeswegen Nieuw Husken blijft het nagenoeg gelijk qua politiemeldingen en in
Heerlen totaal
geregistreerd. De piek in het aantal meldingen zit vooral in de zomermaanden, oftewel juni tot en met september. In Heerlerheide-Passart, Hoensbroek-De Dem, Vrieheide-De Stack en Heerlen-Centrum zijn de laatste jaren de meeste meldingen overlast jeugd geregistreerd bij de politie. Jeugdoverlast is een veel
voorkomend probleem in Heerlen waar veel bewoners last van ervaren. Heerlenaren geven aan dat ze door de jaren heen meer overlast van jongeren zijn gaan ervaren in de eigen buurt (14% in 2013 ten opzichte van 20% in 2021). De buurt Vrieheide-De Stack scoort met 46% in 2021 als hoogste buurt. In WeltenBenzenrade ervaart slechts 2 procent van de ondervraagden vaak overlast jongeren in de eigen buurt. Vooral in Vrieheide-De Stack (+23%-punt), Rennemig-Beersdal (+19%-punt) en Eikenderveld (+11%-punt) zijn in 2021 enorme negatieve stijgingen te zien ten opzichte van 2019. Positieve ontwikkelingen zijn echter waar te nemen in de buurten Zeswegen-Nieuw Husken (-5%-punt), Bekkerveld-Aarveld (-5%-punt) en Heerlerbaan-Centrum (-6%-punt). Mensen in Heerlen-Zuid ervaren relatief minder vaak overlast van
jongeren in vergelijking met de inwoners van de buurten in Heerlen-Noord. Wanneer de objectieve cijfers worden vergeleken met de subjectieve cijfers wordt geconcludeerd dat de ontwikkelingen in beide cijfers
Heerlerbaan-Centrum is sprake van een lichte verbetering.
2019 2021 9 11 13 14 21 24 9 11 23 46 38 44 21 26 13 32 16 11 19 20 25 24 23 21 14 25 3 2 17 12 2 7 14 9 18 12 9 9 17
20
37
Thema jeugdoverlast (vervolg) Jeugdoverlast 2019 t/m 2022 per buurt resp. per maand
Jeugdoverlast Heerlen vanaf 2011
Aantal meldingen jeugdoverlast 2019 t/m 2022 totaal per buurt (bron: politie)
Aantallen melding jeugdoverlast 2011 t/m 2022 (bron: politie) 800
Heerlerheide - Passart Vrieheide - De Stack Hoensbroek - De Dem Heerlen - Centrum MSP Rennemig - Beersdal Molenberg GMS Heerlerbaan - Centrum Zeswegen - Nieuw Husken Bekkerveld - Aarveld Welten - Benzenrade Heksenberg Nieuw Lotbroek Eikenderveld Maria Gewanden - Terschuren Caumerveld - Douve Weien Heerlerbaan - Schil Woonboulevard - Ten Esschen Mariarade De Koumen De Beitel De Hei
700 600 500 400 300 200 100 0
Vergelijking per 10.000 inwoners Melding overlast jeugd per 10.000 inwoners 0
50
100
150
200
250
300
350
80 70
Aantallen melding jeugdoverlast 2019 t/m 2022 per maand (bron: politie)
60
100
50
80
40
60
30 20
40
10 20
0
2019
2020 Zomermaanden
2021
nov
jul
sep
mei
mrt
jan
nov
sep
jul
mei
mrt
jan
nov
sep
jul
mei
jan
mrt
nov
sep
jul
mei
mrt
jan
0
2019
2020
Heerlen
Maastricht
2021 Sittard-Geleen
2022 Nederland
2022
38
Thema jeugdoverlast (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)
HALT-verwijzingen - categorieën
HALT Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door politie, handhaving, OM of
HALT-verwijzigen per 1.000 jongeren totaal en per categorie (bron: HALT)
30
leerplichtambtenaren naar HALT verwezen voor een passende HALT-straf. De HALT-straf bestaat uit gesprekken met jongeren en ouders, leeropdrachten, herstel of excuus en eventueel schadebemiddeling en een werkopdracht. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan zonder dat zij in aanraking komen met
25 20
Justitie. In 2022 zijn 65 Heerlense jongeren doorverwezen naar HALT. Dat zijn 14,1 jongeren per 1000 jongeren. De afgelopen jaren was 2020 een piekjaar met 120 jongeren uit Heerlen die waren doorverwezen naar HALT. Het hoge aantal verwijzingen in 2020 heeft te maken met het samenscholingsverbod dat toen gold. Hierdoor kwamen
15 10
veel jongeren bij HALT terecht. In 2021 zijn de cijfers lager als nasleep van corona. De samenscholingsverboden golden toen niet meer waardoor de daling te verklaren is. 2022 is weer een stabiel jaar en de verwachting is dat deze cijfers weer gaan stijgen de komende jaren, omdat meer aandacht is voor de aanpak van jeugd. De daling in het aantal doorverwijzingen zegt niets over de problematiek van de jeugd, maar het heeft waarschijnlijk te maken
5 0 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
met de verminderde politiecapaciteit waardoor minder verwijzingen terechtkomen bij HALT. De cijfers in Heerlen
Totaal
zijn vergelijkbaar met de regio. Heerlen springt er niet uit qua doorverwijzingen en aard van de problematiek.
Vuurwerk
Schoolverzuim
Overig
Kenmerken jongeren HALT Het zijn zowel jongens als meisjes die worden doorverwezen. In 2022 is te zien dat meer jongens worden
Het aantal niet geslaagde afrondingen blijft redelijk
doorverwezen dan meisjes. Echter wanneer procentueel wordt gekeken naar de verdeling jongens/meisjes is te
constant. Niet geslaagd betekent dat de jeugdcasus wordt
zien dat in 2022 een procentuele daling is te zien van het aandeel jongens dat wordt doorverwezen, 71% in 2022
teruggeleid naar justitie, omdat jongeren het HALT-
ten opzichte van een gemiddelde van circa 80% in 2019, 2020 en 2021. In 2022 was 29,2 procent van het aantal
contract niet ondertekenen, opnieuw de fout ingaan of
doorverwijzingen meisjes ten opzichte van de voorgaande jaren waarbij het schommelde tussen de 15 en 20
door de zwaarte van de casus. Uit de cijfers van 2022
procent. Wanneer wordt gekeken naar de leeftijd van deze jongeren is in 2022 65% van de Heerlense jongeren bij
blijkt dat steeds meer ouders aanwezig zijn bij het eerste
HALT 15 jaar of jonger. De categorieën voor strafbaar feiten waarvoor de jongeren bij HALT kwamen in 2022 zijn
gesprek van de jongere bij HALT. In 2022 is dat 90% ten
voornamelijk vuurwerkdelict (11x), mishandeling en heling (beide 8x) en diefstal en baldadigheid (beide 7x).
opzichte van het gemiddelde van 80% in 2019 en 2021.
Top 5 buurten per indicator (bron: politie) Melding overlast jeugd 2019
aantal
%
2020
aantal
%
2021
aantal
%
2022
aantal
%
Heerlerheide-Passart
92
18%
Heerlerheide-Passart
96
17%
Vrieheide-De Stack
104
17%
Vrieheide-De Stack
60
14%
Heerlen Centrum
49
10%
Hoensbroek-De Dem
69
12%
Hoensbroek-De Dem
66
11%
Hoensbroek-De Dem
59
13%
Hoensbroek-De Dem
43
9%
Vrieheide-De Stack
50
9%
Heerlerheide-Passart
64
11%
Rennemig-Beersdal
48
11%
MSP
41
8%
Heerlen Centrum
41
7%
Heerlen Centrum
58
10%
Heerlerheide-Passart
43
10%
GMS
39
8%
Meerdere buurten
38
7%
Rennemig-Beersdal
54
9%
Meerdere buurten
35
8%
39
Thema jeugdcriminaliteit / individuele probleemjongeren Percentage hoog-risico jongeren Percentage hoog-risico jongeren (8-23 jaar), peiljaar 2019 (bron: Zichtopondermijning.nl) 9,1
10 8
Uitleg thema Hier staan de individuele probleemjongeren centraal. Het gaat om jongeren met problemen op meerdere leefgebieden die niet zelden ook ‘veelpleger’ zijn. Ze vormen mogelijk de harde kern van problematische jeugdgroepen, soms zelfs criminele jeugdgroepen. Het betreft bij uitstek zgn. ‘complexe casuïstiek’ die een integrale
7,0
6,6
6,5
6
6,7
persoonsgerichte aanpak behoeven.
5,5
5,0
Belangrijkste bevindingen
4
Risicoscore jonge aanwas
2
Op basis van een groot aantal risico-indicatoren zoals persoons-, huishoud- en
0 Heerlen Noord
Heerlen
Nederland Amsterdam Den Haag
Rotterdam
Utrecht
buurtkenmerken wordt per gemeente (en per wijk) het percentage hoog-risico jongeren bepaald ten opzichte van alle jongeren (8-23 jaar) in het gebied. Deze risicoscore ligt in Heerlen ruim boven het landelijk gemiddelde en bevindt zich boven dat van twee van de
Percentage hoog-risico jongeren wijken Heerlen
vier G4-gemeenten. Teruggerekend zou dat voor Heerlen totaal ongeveer 840 jongeren
(bron: zichtopondermijning.nl)
betreffen en voor Heerlen-Noord ongeveer 540. Voor Heerlen-Noord zien we een hogere
Maria Gewanden - Terschuren Nieuw Lotbroek
9,5
risicowaarde dan voor Heerlen totaal. Binnen Heerlen-Noord zijn een paar buurten die er
9,3
bovenuit schieten met risicowaarden van 9,5% (Maria Gewanden-Terschuren), 9,3%
Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig…
8,3
(Nieuw Lotbroek) en 8,3% (MSP).
Heerlerheide - Passart
8,3
Jeugdgroepen
Heerlen - Centrum
8,2
In Heerlen opereren, in wisselende samenstelling, sedert geruime tijd enige jeugdgroepen
Heksenberg
7,9
van soms 60 tot 80 jeugdigen. Deze groepen veroorzaakten in eerste instantie vooral
Vrieheide - De Stack
7,8
overlast in verschillende vormen. De laatste tijd worden ernstigere overtredingen
Hoensbroek - De Dem
7,7
Heerlerbaan - Schil
6,4
Zeswegen - Nieuw Husken
6,1
Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS)
5,7
zichtbaar en is er soms een link met crimineel handelen. Zaken als onverzekerd rijden met (gestolen) motorvoertuigen zonder kenteken en/of rijbewijs, mishandeling, intimidatie komen voor in de genoemde groep(en). De harde kern van deze groep is goed in beeld en wordt nagenoeg wekelijks in een Top X-overleg door de veiligheidspartners
Mariarade
5,3
Molenberg
5,2
besproken. Naar aanleiding van een periode van extra overlast en onrust, heeft onlangs in
Rennemig - Beersdal
5,1
de buurt Vrieheide-De Stack een grote controle plaatsgevonden, waarbij de harde kern is
Heerlerbaan - Centrum
5,0
aangepakt, strafrechtelijk en bestuursrechtelijk, middels gebiedsverboden, maar ook is
Welten - Benzenrade
4,2
van de overige aanwezigen in de groep de identiteit vastgesteld. Dat heeft een beeld
Bekkerveld - Aarveld
4,1
gegeven van de leeftijden en woonplaatsen van deze jongeren. Het lijkt erop dat deze
Caumerveld - Douve Weien
3,7
“meelopers” nog geen vaste voet hebben in de criminaliteit, maar dat zij wel kunnen gaan
Eikenderveld
3,4
behoren tot de jonge aanwas.
40
Thema jeugdcriminaliteit / individuele probleemjongeren (vervolg) Criminele betrokkenheid
Belangrijkste bevindingen (vervolg) Jeugdgroepen (vervolg) Het JPP (Jeugd Preventie Platform) heeft een lijst met ongeveer 80 namen die meermaals
Aard criminele betrokkenheid leerlingen VO- en MBO scholen Heerlen - aantallen en % van totaal (bron: RIEC Limburg) Bezit - Drugs
in beeld zijn geweest. Deze jongeren worden zorgvuldig gemonitord en als er wederom een melding komt, worden ouders hierover schriftelijk geïnformeerd. Jongeren die
17,3%
Bedreiging
13,8%
Cybercriminaliteit (betrokkenheid)
13,6%
Drugsdelicten
13,3%
Mensenhandel (getuige)
12,9%
Cybercriminaliteit (getuige)
12,8%
Wapenbezit 2,8%
Mishandeling
2,2%
Wapenhandel
2,0%
Lid van bende
1,7%
Mensenhandel (betrokkenheid)
Aard criminele betrokkenheid
In opdracht van het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) Limburg is begin 2022 een onderzoek uitgevoerd onder 341 scholieren van in Heerlen gevestigde scholen in het voortgezet onderwijs (VO) en het middelbaar beroepsonderwijs (MBO). Van de deelnemers aan dit onderzoek is 26% betrokken geweest bij criminele activiteiten (minstens één misdrijf). Dat is gezien de diversiteit in het soort en niveau van onderwijs een opmerkelijk hoog cijfer te noemen. De grafiek aard criminele betrokkenheid leerlingen VO- en MBO scholen Heerlen geeft een indruk van de aard van de criminele activiteiten waarbij de leerlingen betrokken zijn geweest. Opvallende zaken die hier uitspringen naast
1,1% 0
20
hierin complimenten over hun verbeterd gedrag. Indien een jongere een aantal maanden niet voorkomt op de screeningslijst, wordt hij/zij van de lijst verwijderd.
6,6%
Medeplichtigheid
vervolgens een langere periode niet meer gescreend worden, ontvangen een brief met
het hoge aantal drugsdelicten zijn de hoge aantallen bedreigingen, cybercriminaliteit
40
60
80
100
120
140
(zowel getuige als betrokkenheid), wapenbezit als ook het getuige zijn van mensenhandel. Dit zijn inzichten die niet of onvoldoende blijken uit de geregistreerde
50
Verdachten van drugsmisdrijven tot 25 jaar per 10.000 inwoners (bron: CBS)
criminaliteitscijfers van de politie. Drugsmisdrijven Wat opvalt is dat de Heerlense jongeren zeer hoog scoren in grotendeels aan
40
ondermijning gekoppelde vormen van criminaliteit. Het aantal Heerlense jongeren tot 25
30
jaar dat wordt verdacht van drugsmisdrijven per 10.000 inwoners is enorm hoog.
20
Heerlense jongeren scoren hoger dan de jongeren in de G4 gemeenten en het landelijk
gemiddelde. Hoewel we vermoeden dat de criminaliteitscijfers niet het hele verhaal laten
10
zien en dat er nog sprake is van een “dark number”, laten zelfs de geregistreerde
0 Heerlen
Nederland Amsterdam Den Haag Rotterdam 2018
2019
2020
Utrecht
misdrijfcijfers al zien dat criminaliteit en in zeer sterke mate drugscriminaliteit, alom vertegenwoordigd is onder de jongeren in Heerlen.
2021
41
Thema jeugdcriminaliteit / individuele probleemjongeren (vervolg) Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad
Belangrijkste bevindingen (vervolg) Casuïstiek jongeren bij het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad
Behandelde casussen jongeren < 23 jr bij ZVH Parkstad en aandeel t.o.v. totaal bron: Zorg en Veiligheidshuis Parkstad
35
20% 16%
30 25
13%
12%
10 5
de 23 jaar. Deze stijging was vele malen groter dan de stijging van het totaal aantal behandelde casussen, zodat het aandeel van de casussen jongeren ten opzichte van het
10%
33
6%
15%
een enorme stijging is geweest van het aantal behandelde casussen van jongeren onder
totaal ook aanzienlijk is gestegen tot circa 16% in 2021 en 13% in 2022.
20 15
Uit de cijfers van het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad blijkt dat in de afgelopen jaren
28
Jeugdbescherming en jeugdreclassering 5%
15
Jongeren met Jeugdbescherming in % (aandeel jongeren van 0 tot 18 jaar) (bron: CBS)
7
0
0% 2019
2020
2021
2022
Behandelde casussen Heerlen jongeren (aantal) Aandeel casussen jongeren t.o.v. totaal (%)
3 2,5
2 1,5 1 0,5
Jeugdbescherming en jeugdreclassering
0
Ook met betrekking tot jeugdbescherming en jeugdreclassering is een vergelijking
Heerlen
Nederland
met de G4-gemeenten interessant, om de omvang van deze problematiek in
2018
Heerlen in perspectief te plaatsen. In Heerlen is het aandeel jongeren in de jeugdbescherming aanzienlijk hoger dan in alle G4-gemeenten. Bij jeugdreclassering is alleen in Rotterdam sprake van een groter aandeel dan in Heerlen, maar het verschil is gering.
Amsterdam
1
2019
Den Haag 2020
Rotterdam
Utrecht
Rotterdam
Utrecht
2021
Jongeren met Jeugdreclassering in % (aandeel jongeren van 12 tot 23 jaar) (bron: CBS)
0,8 0,6 0,4 0,2 0 Heerlen
Nederland
Amsterdam
2018
2019
Den Haag 2020
2021
42
Thema jeugd, alcohol en drugs Indicatoren
Uitleg thema Verschijnselen die binnen dit thema vallen zijn de overlast
Jeugd, alcohol en drugs
Bron
2019
2021
van alcohol- en drugsgebruik in de openbare ruimte en
Alcoholgebruik afgelopen 4 weken, 2e klas, in %
GGD
8,9
15,2
bijvoorbeeld in het uitgaansgebied/-gelegenheden. Het
Alcoholgebruik afgelopen 4 weken, 4e klas, in %
GGD
36,3
37,0
Binge Drinken, afgelopen 4 weken, 2e klas, in %
GGD
5,6
9,2
Binge Drinken, afgelopen 4 weken, 4e klas, in %
GGD
27,0
25,3
Dronken/aangeschoten in de laatste 4 wkn, 2e klas, in %
GGD
1,4
5,2
Dronken/aangeschoten in de laatste 4 wkn, 4e klas, in %
GGD
20,5
17,4
Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken 2e klas, in %
GGD
niet bekend
1,4
de gezondheidsrisico’s van (overmatig) alcohol- en
Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken 4e klas, in %
GGD
11,4
7,2
drugsgebruik.
Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken 2e en 4e klas, in %
GGD
6,2
4,5
Ooit softdrugs gebruikt, 2e klas, in %
GGD
2,0
5,2
Ooit softdrugs gebruikt, 4e klas, in %
GGD
19,2
14,8
*Ooit harddrugs gebruikt, 13-14 jarigen, in %
GGD
1,9
*Ooit harddrugs gebruikt, 15-16 jarigen, in %
GGD
8,7
Startleeftijd alcohol, 2e klas, in jaren
GGD
11,5
11,1
Startleeftijd alcohol 4e klas, in jaren
GGD
13,5
13,6
Startleeftijd wekelijks alcohol, 2e en 4e klas, in jaren
GGD
14,0
13,5
*Startleeftijd softdrugs
GGD
14,1
Ooit lachgas gebruikt, 2e klas, in %
GGD
1,4
4,1
problemen en verslaving op latere leeftijd. Ook is er een
Ooit lachgas gebruikt, 4e klas, in %
GGD
7,6
5,6
vergroot risico op schooluitval en betrokkenheid bij
Lachgasgebruik afgelopen 4 weken, 2e klas, in %
GGD
niet bekend
2,2
overlast en geweld.
Lachgasgebruik afgelopen 4 weken, 4e klas, in %
GGD
2,8
2,0
In vrijwel alle GGD regio’s in het land is er sprake van
Lachgasgebruik afgelopen 4 weken, 2e en 4e klas, in %
GGD
1,5
2,1
een stijging in het alcoholgebruik onder jongeren.
drank- en drugsgebruik kan in verband staan met geweld, vernielingen, geluidsoverlast. De beheersing daarvan is een belangrijke opgave van de gemeente. Een ander onveiligheidsaspect speelt daarbij ook een belangrijke rol:
Belangrijkste bevindingen Alcohol Op jonge leeftijd beginnen met alcohol drinken heeft grote maatschappelijke gevolgen. Alcoholgebruik kan bij jongeren tijdens de groei ernstige hersenschade veroorzaken. Jongeren die vroeg beginnen met drinken hebben een grotere kans op alcohol gerelateerde
*De thema’s harddrugs en de startleeftijd softdrugs zijn in 2021 niet meer uitgevraagd.
Het landelijk gemiddelde voor alcoholgebruik in de 2e klas de afgelopen 4 weken ligt op 14,4%, dat is een duidelijke stijging ten opzichte van 2019, waar het nog 10,9% betrof. Heerlen steekt hier met 15,2% in 2021 licht bovenuit. Redenerend vanuit wettelijke kaders zijn beide percentages relatief hoog, aangezien de norm is dat kinderen
onder de 18 jaar helemaal geen alcohol mogen drinken of bij zich hebben in de publieke ruimte. Echter, het drinken in een niet-publieke ruimte is niet verboden en niet strafbaar. Mogelijk is de geconstateerde stijging dus te verklaren door de coronacrisis en het verhoogde drankgebruik in huiselijke kring. De invoering van NIX18 in 2014, met als doel dat minder jongeren zouden gaan drinken en het aantal jonge binge-drinkers en ‘coma drinkers’ zou afnemen, lijkt in de afgelopen jaren effect te hebben. Maar tijdens de coronacrisis zijn jongeren weer meer gaan drinken. Gemeenten, samen met professionals en ouders staan voor de taak om deze stijging weer om te buigen naar een daling en deze komende jaren door te zetten. De inzet van mystery shoppers (testkopers onder de 18 jaar) en andere regionale acties zijn hierbij bewezen effectief.
43
Thema jeugd, alcohol en drugs (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)
Jeugd en alcoholgebruik Heerlen
Startleeftijd alcoholgebruik De GGD maakt bij deze indicator gebruik van twee types uitvraag, de startleeftijd alcohol, zijnde de
Alcoholgebruik 2e klas in Heerlen in % (bron: GGD)
eerste keer dat iemand alcohol nuttigt en de startleeftijd waarop jongeren structureel (wekelijks) alcohol gaan nuttigen. Met betrekking tot de startleeftijd alcohol, hier was vanaf 2005 een positieve trend zichtbaar waarbij de gemiddelde startleeftijd voor het eerste keer alcohol nuttigen langzaam steeg. Deze trend zet door bij jongeren in de 4e klas, maar niet bij jongeren in de 2e klas. Ook was er tot 2019 een positieve ontwikkeling te zien in het structurele alcoholgebruik onder jongeren in de 2e en 4e klas (tezamen). Deze ontwikkeling werd in de laatste meting van 2021 doorbroken. Het gemiddelde van de Heerlense jongere daalde namelijk van 14,0 jaar in 2019 naar 13,5 in 2021. Mogelijk heeft dit te maken met de toenemende sociale beschikbaarheid van alcohol.
16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
Hiermee wordt bedoeld het beschikbaar stellen of verstrekken van alcohol aan jongeren door
Alcoholgebruik Binge Drinken, Dronken/aangeschoten afgelopen 4 weken, 2e afgelopen 4 weken, 2e in de laatste 4 wkn, 2e klas, in % klas, in % klas, in %
vrienden en familie in bijvoorbeeld de thuissituatie. Binge drinken
2019
Onder binge drinken wordt gerekend ‘het percentage jongeren dat aangeeft de afgelopen 4 weken
2021
meer dan 5 alcoholische drankjes op 1 gelegenheid te hebben gedronken’. De dalende trend die op Zuid-Limburgs en Heerlens niveau zichtbaar was, is vanaf 2019 redelijk gestabiliseerd. Opvallend is dat het percentage kinderen in de 2e klas een negatieve ontwikkeling laat zien van 5,6% naar
Alcoholgebruik 4e klas in Heerlen in % (bron: GGD)
9,2%, maar kinderen in de 4e klas laten een positieve ontwikkeling zien van 27% in 2019 naar 25,3% in 2021. Meisjes hebben een 3,4% hogere score dan jongens en naarmate het opleidingsniveau daalt, stijgt het voorkomen van binge drinken. Dronken/aangeschoten in de afgelopen 4 weken Naast binge drinken is gevraagd aan jongeren of zij de afgelopen 4 weken één of meerdere keren aangeschoten of dronken zijn geweest. Hier is een duidelijk verschil zichtbaar tussen de indicatoren 2e klas en 4e klas. In de 2e klas is namelijk een forse stijging te zien van 1,4% in 2019 naar 5,2% in 2021, terwijl onder de bevraagde 4e klassers dit juist licht afnam van 20,5% naar 17,4%. Er is wederom een licht verschil tussen jongens en meisjes: het aantal jongens dat in 2021 de afgelopen 4 weken dronken of aangeschoten was in 2021 bedraagt 13%, het aantal meisjes 15,1%.
40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Alcoholgebruik Binge Drinken, Dronken/aangeschoten afgelopen 4 weken, 4e afgelopen 4 weken, 4e in de laatste 4 wkn, 4e klas, in % klas, in % klas, in % 2019
2021
44
Thema jeugd, alcohol en drugs (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)
Jeugd en drugsgebruik Heerlen
Drugs Tieners vormen een risicogroep om in aanraking te komen met drugs. Ze zijn gevoelig voor de invloed
Softdrugs- en lachgasgebruik 2e klas in Heerlen in % (bron: GGD)
6%
van de omgeving. Zij zijn vaak onvoldoende in staat om gezondheids- of verslavingsrisico’s in te schatten. Wanneer jongeren problemen op school hebben, verhoogt dit de kans dat zij drugs gaan
4%
gebruiken. Omgekeerd kan druggebruik de motivatie om goed te presteren verminderen. Softdrugs
2%
Het thema startleeftijd softdrugs is in 2021 niet meer uitgevraagd door de GGD. Echter is bekend dat de startleeftijd van het gebruik van softdrugs in Heerlen al een aantal jaren rond de 14 jaar ligt en dat dit
0% Ooit softdrugs gebruikt, 2e klas, in Ooit lachgas gebruikt, 2e klas, in % % 2019 2021
vergelijkbaar is met cijfers onder alle jongeren in Zuid-Limburg. Ooit softdrugs gebruikt In 2019 gaf 2,0% van de Heerlense jongeren in de 2e klas aan wel eens softdrugs te hebben gebruikt.
Softdrugs- en lachgasgebruik 4e klas in Heerlen in % (bron: GGD)
In 2021 was dit 5,2%, meer dan een verdubbeling. Onder de 4e klassers was echter een positieve
ontwikkeling te zien. Hier daalde het aantal jongeren dat ooit softdrugs heeft gebruikt van 19,2% in
20%
2019 naar 14,8% in 2021. Dit houdt dus in dat het gemiddelde (combinatie 2e en 4e klas) percentage
15%
jongeren dat ooit softdrugs heeft gebruikt zakt van 11,8% naar 10,4%. Laatste 4 weken softdrugs gebruikt De indicator ‘laatste 4 weken softdrugs gebruikt’ tracht meer inzicht te verschaffen over het structurele softdrugs gebruik onder jongeren. Heerlen scoort hierbij nagenoeg hetzelfde als de regio Zuid-Limburg. Wanneer wordt gekeken naar het totaal aantal jongeren dat softdrugs heeft gebruikt de afgelopen 4
10% 5% 0% Ooit softdrugs gebruikt, 4e klas, in Ooit lachgas gebruikt, 4e klas, in % % 2019 2021
weken is dat in 2021 4,5%. Dit is een positieve ontwikkeling sinds 2019, waar dit percentage nog 6,2% bedroeg. Wanneer wordt gekeken naar de opbouw van deze groep is er wel een zichtbaar verschil te bemerken in geslacht: in 2021 was 3,5% van deze populatie mannelijk en 5% vrouwelijk.
Softdrugs- en lachgasgebruik, afgelopen 4 weken, 2e en 4e klas in Heerlen in % (bron: GGD)
Lachgas Lachgas wordt in de geneeskunde gebruikt om patiënten kort onder narcose te brengen, maar ook als drijfgas voor slagroomspuiten. Lachgas wordt als drug meestal geïnhaleerd via een ballon die wordt gevuld met lachgas uit een slagroomspuitpatroon of een gasfles/tank. Het inhaleren zorgt voor een
6% 4%
kortdurende maar sterke roes. In de afgelopen jaren is het recreatief gebruik van lachgas als roesmiddel toegenomen. Vanuit het uitgaansleven verspreidde het gebruik van lachgas zich naar andere omgevingen zoals thuis en op straat. Lachgas wordt door jongeren nauwelijks als ‘drug’ gezien. Omdat
we nog weinig weten over de gevolgen, vraagt het gebruik van lachgas op jonge leeftijd om alertheid.
2% 0% Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken, 2e en 4e klas, in % 2019
Lachgasgebruik afgelopen 4 weken, 2e en 4e klas, in % 2021
45
Thema jeugd, alcohol en drugs (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg) Ooit lachgas gebruikt Aan Heerlense jongeren is de vraag gesteld of zij ooit lachgas hebben gebruikt. Er kan helaas geen vergelijking worden getrokken op Zuid-Limburgs niveau aangezien er bij slechts een deel van de gemeenten uitvraag is gedaan naar lachgasgebruik. Ditzelfde geldt voor een vergelijking met de rest van Nederland, hier zijn ook nog weinig tot geen cijfers over bekend. In 2021 gaf 4,9% van de jongeren in de tweede en vierde klas (tezamen) aan ooit lachgas te hebben gebruikt. Dit is nagenoeg hetzelfde gebleven ten opzichte van 2019 waar dit cijfer 4,6% bedroeg. Lachgas is aanzienlijk populairder bij jongeren met de opleidingsachtergrond VMBO. Hier bedraagt het percentage in 2021 5,8%, terwijl dit onder jongeren met een HAVO-VWO achtergrond bijna de helft minder betreft, namelijk 3,8%. Laatste 4 weken lachgas Met de indicator ‘Laatste 4 weken lachgas gebruikt’ wordt getracht in beeld te brengen hoeveel jongeren
lachgas vaker dan zeer incidenteel gebruiken. Interessant hieraan is dat het lijkt alsof er weinig Heerlense jongeren zijn die structureel lachgas gebruiken. Het gemiddelde van 2e en 4e klassers gecombineerd bedraagt namelijk slechts 2,1% in 2021. Echter is dit wel een stijging sinds 2019, waar het nog 1,5% van de bevraagde Heerlense jongeren betrof. Opnieuw wordt inzichtelijk dat het structureel lachgasgebruik onder Heerlense jongeren populairder is bij de populatie met een VMBO opleidingsachtergrond (2,7%) dan bij HAVO-VWO (1,4%) Harddrugs Het thema harddrugs is in 2021 niet meer uitgevraagd door de GGD, het is dus lastig om hier goede trends en duiding over te verschaffen. In voorgaande cijfers werd lachgas ook onder harddrugs geschaard, sinds 2021 is binnen het GGD-onderzoek bij een aantal gemeenten, waaronder Heerlen, een splitsing in gemaakt zoals bovenstaand te lezen.
46
Thema veilig in en om de school Indicatoren
Uitleg thema
Veilig in en om school
Bron
2019
2020
2021
Veiligheid schoolroutes, tevreden in %
burgeronderzoek
23,0
25,0
Gepest op school, 2e klas, in %
GGD
5,7
7,0
Gepest op school, 4e klas, in %
GGD
3,3
4,9
2022
Jeugd kan dader zijn en slachtoffer van onveiligheid; thuis, in de buurt, bij het stappen maar ook op school. Mogelijke veiligheidsproblemen op en rond scholen zijn o.m. (cyber)pesten, geweld, diefstal, overlast, vernielingen, drugsgebruik, verkeersonveiligheid.
Cijfers Burgeronderzoek – buurten
Belangrijkste bevindingen Veilige schoolroutes Veiligheid schoolroutes, tevreden in %
Buurten Maria Gewanden - Terschuren Mariarade Hoensbroek - De Dem Nieuw Lotbroek Vrieheide - De Stack Heerlerheide - Passart Heksenberg Rennemig - Beersdal Zeswegen - Nieuw Husken Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) Heerlen - Centrum Eikenderveld Welten - Benzenrade Bekkerveld - Aarveld Caumerveld - Douve Weien Molenberg Heerlerbaan - Centrum Heerlerbaan - Schil Heerlen totaal
2019 2021 20 26 21 40 18 25 19 15 21 26 25 17 31 29 26 30 32 31 19 24 22 25 16 16 21 24 29 26 24 29 30 24 24 31 22 25 30 30 23
In 2021 geeft gemiddeld 25 procent van de Heerlenaren aan tevreden te zijn over de veiligheid van de schoolroutes in de eigen buurt. Ten opzichte van 2019 is hier een kleine stijging in waar te nemen en zijn mensen positiever over de veiligheid van de schoolroutes. In 2021 zijn in de bewoners van Mariarade het meest tevreden van heel Heerlen over de veiligheid met 40%. Daarentegen is in Nieuw Lotbroek de minste tevredenheid waarneembaar met 15% in 2021. Echter is in slechts vijf Heerlense buurten de tevredenheid gedaald. In CaumerveldDouve Weien is de sterkte daling te zien met een daling in tevredenheid van 6%-punten, van 30% in 2019 naar 24% tevredenheid in 2021. In Mariarade (van 21% naar 40%), Molenberg (24% naar 31%) en Hoensbroek-De Dem (18% naar 25%) is de grootste toename in de tevredenheid van de veiligheid van de schoolroutes te zien in 2021.
25
47
Thema veilig in en om de school (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)
Ontwikkeling pesten op school
Pesten op school
Gepest op school, Heerlen in % (bron: GGD)
Aan jongeren is gevraagd of zij op school gepest worden. Pesten is bijvoorbeeld schelden, roddelen, vervelende berichtjes sturen, iets afpakken, spugen of iemand buitensluiten. Momenteel zien we ook
8%
een verschuiving van het pesten in de fysieke ruimte, naar online pesterijen via social media. Over het
7%
algemeen zien we een stijging in het percentage van jongeren dat aangeeft gepest te worden op school.
6%
In 2021 geeft 7 procent van de jongeren in de 2e klas aan dat zij gepest worden op school. Dat is een
5%
verslechtering van 1,3 procentpunten ten opzichte van 2019. Deze stijging is ook waarneembaar bij
4%
jongeren zittend in de 4e klas. Daar is een stijging te zien van 3,3 procent in 2019 naar 4,9 procent in
3%
2021. Heerlen scoort met deze cijfers hoger dan de gemiddelde Zuid-Limburgse cijfers van de GGD.
2%
Uit de cijfers blijkt dat zowel jongens als meisjes worden gepest, maar dat het aandeel meisjes net iets
1%
hoger is. Daarnaast speelt het ook op alle onderwijsniveaus, zowel havo/vwo als vmbo. In het algemeen
0%
wordt meer gepest op vmbo-scholen dan op havo/vwo-scholen.
Gepest op school, 2e klas, in % 2019
Gepest op school, 4e klas, in % 2021
48
Veiligheidsveld 3
Jeugd en veiligheid
Samenvatting en aandachtsvelden Binnen dit veiligheidsveld vallen veiligheidsthema’s in relatie tot jeugd. In dit veiligheidsveld hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de volgende thema’s: (1) jeugdoverlast (2) jeugdcriminaliteit/ individuele probleemjongeren (3) jeugd, alcohol en drugs en (4) veilig in en om de school.
Thema jeugdcriminaliteit/ individuele probleemjongeren: Jeugdcriminaliteit Het Jeugdpreventieplatform (JPP) behandeld een lijst met zo’n 80 namen van jongeren die meermaals in beeld zijn. Jongeren worden hier zorgvuldig gemonitord.
Thema jeugdoverlast
In opdracht van het RIEC is er een onderzoek geweest onder jongeren op VO en MBO
Jeugdoverlast
scholen waaruit bleek dat 26% van deelnemers betrokken was geweest bij tenminste
In 2022 zijn er in totaal 441 meldingen jeugdoverlast geregistreerd bij de politie. Door
één misdrijf. De aard hiervan verschilt van een hoog aantal drugsdelicten tot
de coronacrisis springen jaren 2020 en 2021 er uit. Uit cijfers blijkt tevens dat er in de