rapport-samen-maken-we-heerlen-braining-the-future.pdf

Gemeente Heerlen

Samen maken we Heerlen Participatie voor de centrumstrategie

September 2021

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

2.

Het centrum – Mix van functies

15

3.

Het centrum – Gevarieerde openbare ruimte

44

4.

De aanpak – Organisatie & Communicatie

82

5.

Conclusies

95

1. Inleiding Achtergrond & aanpak 3

Inleiding Samen Maken we Heerlen Achtergrond & Doelstelling Gemeente Heerlen heeft in 2016 het Bidboek ‘Urban Heerlen’ opgesteld. Dit bidboek beschrijft hoe Heerlen het centrum wil ontwikkelen rondom 5 thema’s met 25 verschillende ambities. Het bidboek ontving destijds grote waardering. Inmiddels zijn er veel ambities gerealiseerd.

De gemeente wil nu voortborduren op deze successen en het bidboek actualiseren. In de nieuwe versie worden enkele plannen opgenomen die al op het vizier staan van de gemeente. Daarnaast wil de gemeente nadrukkelijk de wensen en ideeën opnemen van stakeholders. Dit moet ook een basis zijn om samen met hen verder werken aan het centrum. Om inzicht te krijgen in de ideeën en wensen van alle stakeholders hebben we een intensief participatieproces uitgevoerd. Dit document is het verslag daarvan. Deze ‘foto van de stad’ is gemaakt in een tijd waarop de eerste resultaten zichtbaar zijn. Zo is bijvoorbeeld het Maankwartier gerealiseerd, het nieuwe stadskantoor nét uit de steigers en wordt de Nieuwe Nor flink verbouwd. Tegelijkertijd zijn veel plannen nog in voorbereiding, zoals het aanpakken van de Promenade, het Van Grunsvenplein en het Romeins Kwartier. Betrokkenen lijken vaak niet op de hoogte te zijn van deze plannen. De uitkomsten uit dit verslag moeten dan ook in dat licht worden gezien. Aanpak Om de ideeën en wensen op te halen hebben we een gekozen voor een laagdrempelige aanpak, waarbij we ideeën en meningen mening van zoveel mogelijk mensen op tafel krijgen:

• We hebben in de maand juli vier weken lang gewerkt aan de toekomst van Heerlen. Dit deden we op een locatie in het ‘hart van het centrum’. Op de Promenade hebben we een leegstand gebouw opvallend aangekleed. We creëerden een huiskamer sfeer en stimuleerden bezoekers (die spontaan binnen konden wandelen) om hun ideeën te delen. Gemiddeld zijn per dag ±15 mensen binnen gewandeld (inschatting). In totaal zijn dat er ± 180. • We organiseerden workshops voor rondom specifieke thema’s en stakeholders. In totaal hebben we 12 bijeenkomsten gehouden (op de volgende sheets in overzicht opgenomen). Tijdens deze bijeenkomsten stonden vragen centraal als ‘wat gaat goed’, ‘wat kan beter’ en ‘wat moet de focus voor de komende jaren worden’. In totaal hebben ±80 deelnemers meegedaan aan de workshops. Bidboek Urban Heerlen (2016)

• We hebben een enquête uitgezet. Hierop hebben ± 660 mensen gereageerd. De eerste uitkomsten van het participatieproces hebben we gepresenteerd tijdens een feestelijke afsluiting. Heerlen – Samen maken we Heerlen

4

Inleiding Samen Maken we Heerlen Leeswijzer Dit document beschrijft de uitkomsten van het Achtereenvolgens komen de volgende onderwerpen aan bod:

participatieproces.

Workshops We organiseerden 12 workshops om stil te staan bij de ideeën en wensen van specifieke stakeholders: 1.

Onderwijsinstellingen

2.

Minder validen

omschrijven we enkele opvallende uitgangspunten die leiden tot de verdere

3.

Kinderraad

indeling van dit document.

4.

Jongeren

5.

Culturele sector

6.

• Hoofstuk 1 beschrijft de achtergrond, doelstelling en aanpak. Daarnaast

• Hoofstuk 2 beschrijft de wens om het centrum te ontwikkelen tot een plek waar meer gebeurt dan alleen winkelen. Welke aanvullende functies zijn gewenst en waar kan dan concreet aan worden gedacht? • Hoofdstuk 3 gaat specifieker in op de openbare ruimte van het centrum – hoe kunnen we die aantrekkelijker maken? • Hoofstuk 4 beschrijft gaat in op enkele kaders om de nieuwe visie te realiseren.

Deelnemers O.a. de volgende partijen namen deel aan de bijeenkomsten: •

Parapluiehuis, Kwestie van Aandacht, Heerwegen, Heerlen Mijn Stad, Groener Gras •

Bewoners van het centrum (±10 deelnemers)

•

Onderwijsinstellingen (Hogeschool Zuyd en LVO)

•

Evenementensector, waaronder Remcom en Cultura Nova

Bewoners

•

Stadsmakers, zoals De Vijf Pleintjes en De Stadstuin

7.

Ondernemers

•

Jongeren (± 15 deelnemers)

8.

Grote bedrijven (Brightlands)

•

Culturele sector, waaronder Stichting Street Art, Getting Up,

9.

Bestuurders

10. Woonsector 11. Gemeenteraad

Kohl, Stichting Schunck, Parkstad Limburg Theaters •

Cliëntenraad Gemeente Heerlen

•

Vastgoedondernemers, waaronder Berden, MVGM Bedrijfsmakelaars, Boek & Offermans Makelaars, V&H

12. Evenementen

Vastgoed, Weller Wonen, Q-Park, Aelsmans, Suyderland

Welke aanpak is daarbij gewenst? Welke rol speelt communicatie daarbij? • In hoofdstuk 5 geven we de belangrijkste conclusies weer.

Ondernemers, zoals Ondernemershuis Heerlen, Het

Venrode. •

Brightlands

•

Bestuurlijke opdrachtgevers, zoals IBA, Provincie Limburg en Stadsregio Parkstad

Heerlen – Samen maken we Heerlen

•

Verschillende afdelingen van de Gemeente Heerlen

•

Gemeenteraad (±4 deelnemers)

5

Heel veel ideeën… We mochten tijdens het participatieproces veel mensen begroeten op onze pop-up locatie! Daarnaast is er ook veel input gegeven tijdens de verschillende workshop én hebben meer dan 650 mensen de enquête ingevuld. Deze informatie hebben wij zo goed mogelijk proberen te verwerken. We hopen daarmee natuurlijk een verslag op te leveren, waarin de deelnemers zich herkennen!

Elke aanpak heeft ook beperkingen. Eén van de beperkingen van onze werkwijze is bijvoorbeeld dat we de clustering zelf hebben gedaan. We hebben ons daarbij natuurlijk zo goed mogelijk gebaseerd op alle input die we hebben ontvangen. De aanbevelingen mogen echter niet gezien worden als een harde ‘ranking’.

Daarnaast is dit verslag slechts één van de bouwstenen voor de nieuwe centrumstrategie. Ook andere factoren zijn belangrijk in de afweging om aandachtspunten uit dit verslag al dan niet mee te nemen in de uiteindelijke strategie. Bijvoorbeeld:

•

Onze focus heeft gelegen op de wensen van deelnemers, maar er is bijvoorbeeld geen onderzoek gedaan naar betaalbaarheid en maakbaarheid. Dat is natuurlijk wel belangrijk om vast te stellen of het wenselijk is om de aandachtspunten al dan niet over te nemen in de strategie.

• Niet alle activiteiten vallen binnen de verantwoordelijkheid en invloed van de gemeente. Of een ondernemer zich bijvoorbeeld in Heerlen wil vestigen, is een beslissing die de ondernemer zelf maakt.

•

Sommige aandachtspunten zijn al opgenomen in de huidige plannen. Zo wordt bijvoorbeeld ’groen’ vaak als aandachtspunt genoemd. Er zijn al plannen om de Promenade te vergroenen, net als het Van Grunsvenplein en de omgeving bij het stadskantoor. De verwachting is dat de uitvoering van deze plannen binnenkort start Het kan daarom een afweging zijn om eerst deze plannen te realiseren, en daarna nog een keer te peilen of er behoefte is aan nog meer groen.

6

Locatie op de Promenade waar bezoekers binnen konden wandelen en waar workshops werden georganiseerd

Wand waar lopende initiatieven werden getoond

Wand waar bezoekers hun wensen en ideeën konden delen

Pizza-sessie voor jongeren

Heerlen – Samen maken we Heerlen

7

Rondwandelingen door centrum voor Provincie, IBA, Parkstad en Gemeenteraad

Workshop voor minder validen

Feestelijke slotpresentatie voor alle geïnteresseerden

Tekenwedstijd voor jongeren

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Aandacht van de pers 8

Enkele opvallende resultaten ü ü

Trots Nieuwe basis gerealiseerd

9

Trots Opvallende punten Trots óf niet trots..? Hoe tevreden is men nu eigenlijk over het centrum? Opvallend is dat de bezoekers aan onze tijdelijke locatie een heel verdeeld beeld geven. Bezoekers geven het centrum óf een hele lage waardering óf juist een hele hoge. Een tussenweg lijkt er bijna niet te zijn.

Dit verdeelde beeld komt ook terug uit de resultaten van de enquête. Eén van de vragen gaat over trots: bent u trots als u door het centrum van Heerlen loopt? Opvallend is dat het grootste gedeelte daar negatief op antwoord (51%), tegenover 34% die positief gereageerd (15% geeft aan geen mening over dit onderwerp te hebben). Daar lijkt dus nog verbetering te zijn! Als vervolg hebben we de vraag gesteld of respondenten vinden dat het centrum van Heerlen de afgelopen jaren voor- of achter uit is gegaan. Ook hierover zijn de meningen sterk verdeeld: zo’n 39% geeft aan dat het centrum vooruit is gegaan en eenzelfde 42% zegt dat het juist achteruit is gegaan (15% zegt dat het gelijk is gebleven, 3% geeft aan geen mening over dit onderwerp te hebben).

Mensen die positief zijn hebben het vooral over: • De energie, snelheid en het enthousiasme waarmee nieuwe projecten worden gerealiseerd die Heerlen opnieuw op de kaart zetten (zie ook volgende pagina) • De culturele activiteiten, zoals Cultura Nova en het programma van Parkstad Limburg Theater • Unieke winkeltjes die weer terugkomen, zoals Kabauw, de FLY Concept Store en de Tosti Bar • Initiatieven die levendigheid brengen, zoals de terrassen op het Pancratiusplein, de Stadstuin en De Vijf Pleintjes • De Murals Bezoekers die negatief zijn hebben het vooral over: • De leegstand • Het gebrek aan groen • Het gebrek aan samenhang (geen eenheid, uit elkaar getrokken centrum • De lelijke gevels uit de jaren ‘60, ‘70 en ‘80 • De verloedering (afval, graffiti, overbodige paaltjes, afval) • Te duur parkeren • Gebrek aan unieke winkeltjes • Overlast (zwervers, armoede, criminaliteit, junks) Heerlen – Samen maken we Heerlen

“Er is de afgelopen jaren zoveel veranderd! 30 jaar geleden gingen bij ons om half acht de luiken dicht en mocht je niet meer naar buiten kijken vanwege de drugsgebruikers. Daar is nu bijna niets meer van te werken. Daarnaast zijn er inmiddels zoveel projecten gerealiseerd!”

“Ik neem wel eens creatieve mensen uit Amsterdam mee naar Heerlen. Die zijn dan zo verrast dat hier in Heerlen zoveel mogelijk is. Ook als ik dat vergelijk met Maastricht – een echte monumentenstad, maar tegelijkertijd kan daar niets. Ik kies bewust voor Heerlen.”

“Vroeger was alles beter… Nadat de mijnen zijn gesloten gaat het alleen nog maar bergafwaarts”

10

Dit is mijn verhaal Chapeau

Trots – met ups & downs

“Ik ben in Heerlen geboren en getogen. Ik heb alle veranderingen (positief en negatief)

“In 1952 zijn we in Heerlen komen wonen. Voor mij was alles nieuw. De taal (Nederlands)

meegemaakt de afgelopen 60 jaar. Heerlen is zeer zeker op de goede weg, maar we zijn

had ik nog nooit gehoord. Wij spraken in Schin op Geul plat en schreven ook op school

er nog lang niet. De terrassen op Pancratiusplein zorgen voor de mogelijkheid om te

Limburgs. In het begin had ik een tolk van de Molenberg. Als kind ben je gauw ingeburgerd,

ontmoeten en te begroeten. We moeten inzetten op saamhorigheid en de

er waren heel veel kinderen in onze buurt. Het was een leuke tijd. We konden een keer

mogelijkheden iets voor elkaar te kunnen en willen betekenen. Geen aparte Heerlense

schaatsen in de straten. Spellen op straat, gewelding. We hadden een prachtig mooi oud

eilandjes, maar een mooie stad waar mensen graag willen wonen en willen zijn. En

Aambos, waar een hoge houten brug was en daarboven een speeltuin. Veel

vooral waar wij samen (bestuur én bewoners) trots op kunnen zijn en blijven! Pak het

beukenootjesbomen. Er was ook een prieel in het bos waar live muziek werd gespreel. Een

zwerfafval aan en de vermenigvuldiging van de duiven. Sluit de ogen niet voor de

mooi wandelbos. Toen had je het nieuwe Aambos. Daar werd gesleed in de winter - het

drugsoverlast en blijf bouwen aan onze mooie stad. Chapeau zo ver!”

hele gebied was sleegebied. Heden ten dage is er heel veel veranderd. Het is veel te druk. Hier waar we wonen, daar ben ik wel trots op. Met al de ups en downs. Ik ben trots op

Bezoeker die een verhaal heeft achtergelaten bij #SamenMakenWeHeerlen

Heerlen, het is fantastisch de schilderwerken overal te zien.”

Bezoeker die een verhaal heeft achtergelaten bij #SamenMakenWeHeerlen

11

Nieuwe basis Opvallende punten Gewerkt aan een nieuwe basis Een tweede opvallend punt is dat de meeste mensen aangeven dat er de afgelopen jaren écht gewerkt is aan een nieuwe basis. Grote, kwalitatief hoogwaardige projecten met een zetten Heerlen opnieuw op de kaart. Daarbij wordt vooral verwezen naar projecten, zoals het Maankwartier, de Nieuwe Nor, de Stadstuin, de Stadstuin en het Mijnmuseum. Dit is een mooie aanvulling op andere kwaliteiten van de binnenstad, zoals het Glaspaleis/Schunck, de Pancratiuskerk en het Corio Center.

“Lelijke stukjes verleden worden omgetoverd tot nieuwe ‘monumentale’ pareltjes. Het is toch fantastisch dat een architect die de bibliotheek van New York ontwerpt ook het ons Stadskantoor aanpakt!”

Daarnaast lijkt iedereen het erover eens te zijn dat de overlast van bijvoorbeeld drugsgebruikers de afgelopen jaren enorm is afgenomen. Dit betekent niet dat deze overlast helemaal weg is, maar de aanpak lijkt duidelijk zijn vruchten af te werpen. Maar we zijn er nog niet..! Tegelijkertijd constateren de deelnemers dat ‘we er als centrum nog lang niet zijn’. Het is belangrijk dat de ingeslagen weg doorgezet wordt: de projecten die voor de komende jaren op de agenda staan moeten ook echt gerealiseerd worden, zoals bijvoorbeeld de vergroening van het Van Grunsvenplein en van de Promenade.

Daarnaast geven veel deelnemers aan dat er de afgelopen jaren vooral is geïnvesteerd in ‘stenen’, maar dat het uiteindelijk de mensen zijn die de stad maken. De belangrijkste vraag die wordt gesteld is dan ook hoe de levendigheid in het centrum teruggebracht kan worden. • Altijd – het centrum is nu vooral levendig tussen 10 en 17 uur, daarna ‘kun je er een kanon afschieten’ (zoals verschillende deelnemers het benoemen). Het vergroten van de levendigheid vraagt om een mix van meerdere functies. Naast horeca & winkelen zou er meer aandacht moeten zijn voor wonen, werken, leren en recreëren. • Voor iedereen – de huidige ingrepen hebben veel betrekking op een homogene groep. Een levendig centrum beantwoordt ook de behoefte van alle doelgroepen: jongeren, ouderen, kinderen, lage inkomens, hoge inkomens, alle nationaliteiten, etc.

“Het Maankwartier is écht uniek”

“Na sluitingstijd kun je hier een kanon afschieten”

“Al het geld gaat naar miljoenenprojecten. Ik heb zelf weinig te besteden. Voor mij zit er eigenlijk niets tussen.”

“Ik zet me graag in voor het centrum, maar het is moeilijk om iets voor elkaar te krijgen”

• Mét de mensen - Een levendig centrum maak je niet alleen als overheid, maar vooral mét de mensen uit de stad. Initiatieven als de Stadstuin krijgen buitengewoon veel waardering. De vraag is dan ook hoe de komende jaren de kracht van dergelijke initiatiefnemers beter ingezet kan worden. Heerlen – Samen maken we Heerlen

12

Raamwerk voor uitwerking

13

Raamwerk Voor verdere uitwerking Een levendig centrum We hebben de wens om tot een levendiger centrum te komen als basis genomen voor de verdere uitwerking van dit document.

Een levendig centrum: • Is een plek waar je kunt winkelen, wonen, werken, leren en recreëren • Heeft een aantrekkelijke openbare ruimte, die bijvoorbeeld dienst doet als binnentuin, sport- en speelplaats, museum, podium (en is daarnaast altijd verzorg en toegankelijk) • Is gemaakt mét de mensen (en dat vraagt iets ten aanzien van de organisatie en de communicatie) Hieronder hebben we dit schematisch weergegeven. In de volgende hoofdstukken worden deze ‘blokken’ verder uitgewerkt.

Een levendig centrum Een centrum waar je kunt… Winkelen

Wonen

Werken

Leren

De openbare ruimte als… Recreëren

Binnentuin

Sport- & Speelplaats

Verzorgde omgeving

Museum

Podium

Toegankelijke omgeving

Aanpak Organisatie

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Communicatie

14

2. Gevarieerd centrum Mix van functies 15

Centrum – mix van functies Inleiding Inleiding Deelnemers geven aan dat het centrum vaker moet ‘bruisen’. Na 17 uur, het sluiten van de winkels, is het ‘uitgestorven’ en ‘kun je er een kanon afschieten’. Het is belangrijk dat je in het centrum meer kunt doen dan alleen winkelen, bijvoorbeeld wonen, leren, werken en recreëren. Dat sluit natuurlijk aan op ontwikkelingen die overal in Nederland (en daarbuiten) spelen. Het ‘winkelen’ verplaatst zich steeds meer naar ‘online’ en de binnensteden veranderen van ‘places to buy’ naar ‘places to be’.

Een centrum waar je kunt… Winkelen

Wonen

Werken

Leren

Recreëren

In de enquête hebben we de vraag gesteld waarvoor men nu graag naar het centrum gaat. Het merendeel geeft aan voor de horeca te komen, gevolgd door winkelen en evenementen. Onder ‘andere’ redenen wordt bijvoorbeeld het volgen van muziekles, het lopen van een rondje, het bezoeken van de markt en een kerkbezoek genoemd. In dit hoofdstuk staan we stil bij de verschillende functies. Achtereenvolgens: • Winkelen • Wonen • Werken • Leren • Recreëren Per thema geven we weer: • Wat goed gaat en wat beter kan • Welke projecten al opgestart zijn • Wat de focus voor de komende jaren zou kunnen zijn

Heerlen – Samen maken we Heerlen

16

Een centrum waar je kunt… … winkelen … wonen … werken … leren … recreëren

17

Een centrum waar je kunt winkelen

18

Winkelen Wat gaat goed en wat kan beter? Hieronder hebben we weergegeven wat deelnemers zeggen over het winkelen in het centrum: wat gaat goed, wat kan beter en wat zouden we de komende jaren moeten doen. Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Wat moeten we doen?

Winkels • Het aanbod is goed • Er zijn veel winkels – je hebt alles bij de hand • Het is leuk om te winkelen • Er komen de laatste tijd ook weer nieuwe winkels • Het aanbod wordt breder • Er zijn steeds meer leuke winkels • Het aanbod is complementair aan Maastricht • De wekelijke markt trekt veel mensen aan • Schunck is de Bijenkorf in het klein

Aanbod • Er is te weinig diversiteit • Jammer dat speciale winkels (boetiekjes) weg zijn • “De meeste bondjassen werden ooit in Heerlen verkocht” • Er is te veel eten en drinken • Er is behoefte aan meer kleine horeca tussen de winkels in • Er is te weinig kledingwinkelaanbod, bijvoorbeeld voor jongeren • Er mist een dierenwinkel

Winkels • Trek meer winkels aan, zoals de Primark, Starbucks, Zara, boetiekjes (kleinere winkeltjes) en mannenwinkels • Zorg voor een meer divers aanbod • Stuur op een langer verblijf door functies te mixen • Werk gericht aan het imago van een straat: wees kritisch op de plek van nieuwe initiatieven

Leegstand • Het is jammer dat winkels vertrokken zijn • Er is veel leegstand • Het wordt steeds rustiger • Het centrum moet opnieuw essentieel worden Winkelgebied • Het winkelgebied moet veel compacter • Het Loon maakt het centrum te groot en concurreert

Winkelgebied • Maak het centrum compacter • Plaats de winkels van ‘t Loon naar de stad. • Houdt ‘t Loon in stand, maar verbeter de verbinding via de stadsschouwburg met het centrum • Geef het centrum een andere functie (winkelen is verleden tijd) Tijdelijke opvulling leegstand • Pak de leegstand goed aan, zorg dat lege winkels worden gevuld • Stuur op pop-up initiatieven die sfeer brengen • Minder tijdelijke invulling in leegstand panden

Outlets • Er zijn te veel outlets • Goede tussentijdse oplossingen ontbreken • De tijdelijke invullingen geven geen leven aan de stad Betaalbaarheid • Het centrum is voor verschillende doelgroepen te duur (zoals jongeren)

Heerlen – Samen maken we Heerlen

19

Winkelen Projecten die al lopen Er lopen al verschillende initiatieven rondom het thema winkelen. Hieronder hebben we enkele voorbeelden weergegeven.

Foto: Gemeente Heerlen

Foto: heerlenmijnstad.nl

Atelier Stadsrevisie 6 panden met originele gevels verrijken de omgeving en verbinden de stad.

Kakauw en F.L.Y. Concept Store Nieuwe concepten zijn een aanwinst krijgen een hoge waardering. Voorbeelden zijn Kakauw en de F.L.Y. Concept Store.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

20

Winkelen Inspiratie Ook op andere plaatsen is het thema winkelen actueel. Hieronder enkele voorbeelden ter inspiratie Opfleuren van leegstand Door het creatief invullen van leegstaande etalages wordt er beleving toegevoegd aan het centrum. Met een ”ontdekkingsreis”, leuke weetjes of het gebruik van kunst.

Boetieks en grote ketens Er is behoefte aan kleine, unieke winkels waar de lokale ondernemer centraal staat en gesteund kunnen worden. Daarnaast is onder de jonge doelgroep ook een behoefte aan grote winkels zoals Zara en Primark.

Foto: IF

Foto: novocom.top

De 15-minuten stad De behoefte groeit om snel en eenvoudig aan vrijwel alle behoeften te kunnen voorzien in een stad. Het concept van de 15-minuten stad speelt in op deze behoeften door functies te mengen, lopen en fietsen voorrang te geven en een compacter centrum te creëren.

Foto: Studio Hyphen

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Blurring winkels Door trendwatchers gezien als toekomst van Retail en horeca: winkels die een combinatie bieden van productverkoop, horeca, vrije tijd en dienstverlening in één belevingswereld of ruimte.

Foto: Missethoreca.nl

21

Winkelen Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Blijf werken aan het aantrekken van nieuwe winkels Specifiek worden de Primark, Starbucks, Zara, kledingwinkels voor jongeren en boetiekjes vaker genoemd. Denk daarbij ook aan de verschillende doelgroepen: zo kunnen trendy winkels voor gebruikte kleren of meubelen een prima aanvulling zijn. Zorg ervoor dat het aantrekkelijk is voor bijvoorbeeld kleine winkels om zich in het centrum te vestigen. De Oranje Nassaustraat is bijvoorbeeld goedkoper omdat deze net buiten het (kern-)winkelgebied ligt. Dat is interessant voor startende winkeliers.

Werk gerichter aan het imago van een straat of wijk Wees kritisch op wat voor type winkels zich ergens vestigen. Door bepaalde winkels te clusteren ontstaan interessantere gebieden die zichzelf beter kunnen onderscheiden en profileren. Zoek daarbij naar een goede mix van horeca en winkelen. Voor de volledigheid: de invloed van bijvoorbeeld de gemeente is beperkt. Als voldaan wordt aan het bestemmingsplan zijn er weinig mogelijkheden om te sturen. Een duidelijke gebiedsprofilering kan bijvoorbeeld helpen. Blijf werken aan het compacter maken van het winkelgebied Blijf het aantal vierkante meters aan winkeloppervlak verkleinen. Besteed bijvoorbeeld meer aandacht aan ‘t Loon: óf verbeter de routing met het centrum, óf stuur op het verplaatsen van deze winkels naar het centrum.

Maak leegstaande panden aantrekkelijker Maak afspraken met eigenaren om de binnenkant netjes achter te laten en de buitenkant schoon te houden. Zoek bij tijdelijke invullingen vooral naar opties die daadwerkelijk een bijdrage leveren aan een bruisende binnenstad, dus plekken waar daadwerkelijk iets gebeurt in plaats van waar alleen iets getoond wordt. Goede voorbeelden zijn het beschikbaar stellen van het pand op de Promenade aan ons project en aan Hogeschool Zuyd.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

22

Een centrum waar je kunt wonen

23

Wonen Wat gaat goed en wat kan beter?

Wat gaat goed? • • • •

Heerlen heeft ruimte om woningen toe te voegen (veel omringende steden hebben dit niet) Er worden nieuwe woningen in het centrum gebouwd Er zijn nieuwe bestemmingsplannen, zoals City West De inzet is er om tot meer woningen in de stad te komen

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Wat kan beter? •

Er is weinig woningaanbod o Het aanbod is laag o Woningen zijn snel weg

•

Er zijn te weinig: o Betaalbare koopwoningen o Woningen voor jongeren (huur en koop) o Woningen voor ouderen o Appartementen met balkon

•

Let op dat het centrum geen veredelde woonwijk wordt

•

Let op verpaupering: o Door illegale bewoning o Door slecht onderhoud (zoals het Koopmanshuis)

•

Geef meer inzicht in de transformatieopgave woningbouw

Wat moeten we doen? • • • • •

Plaats woningen in leegstaande winkels Stimuleer wonen boven de winkels Bouw meer woningen Voorzie in de woningbehoefte voor jongeren en ouderen Kom met vernieuwende concepten: o Combinaties wonen en werken o Nieuwe woonconcepten voor ouderen, zoals levensloopbestendige woningen o Studentenhuisvesting in de binnenstad o Meer-generatie-woningen

24

Wonen Projecten die al lopen

Foto: Gemeente Heerlen

Foto: Gemeente Heerlen

Foto: Rob Ponsen

Foto: www.limburger.nl

Schinkelkwadrant Noord 130 eigentijdse woningen in een straat met een rijk verleden

Schinkelkwadrant Zuid 98 stadswoningen in het groene hart van Heerlen

Renovatie Rabobank gebouw Gemeentelijk monument met 6 woningen

Studentencampus Putgraaf Beddenhuis Heerlen wordt moderne studentencampus.

Sporthuis Diana (Pancratiusstraat) 36 instapvriendelijke woningen voor net afgestudeerde starters in een bruisend stadsdeel.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

25

Wonen Inspiratie Combinatie Wonen & Werken Het H-Park in Hilversum wordt volledig gerenoveerd om er een unieke samensmelting van kantoren, woonunits en horeca van te maken.

Foto: K_Dekker

Woningen op pantoffelafstand Nieuwe woonvorm voor ouderen, waarbij voorzieningen worden gedeeld en op ‘pantoffelafstand’ van alle voorzieningen.

Foto: De Gelderlander

Meergeneratiewoning Stadt Fürth Een huis in Bayern - van boven tot beneden in volle leven – gericht op senioren, families en kinderen. Inclusief - alle doelgroepen kunnen meedoen.

Project Wonen in Winkels De gemeente Rotterdam wees twaalf leegstaande aan. Hiermee willen wij het goede voorbeeld geven, door winkels in ons bezit aan te bieden als kluswoning om daarmee de winkelstructuur te verbeteren

Foto: Sanne Donders (in Algemeen Dagblad)

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Foto: MGH Mütterzentrum Fürth

26

Wonen Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Blijf werken aan het transformeren van winkels naar woning en stimuleer het wonen boven winkels, maar besteed meer aandacht aan specifieke doelgroepen Wonen is een prima alternatief voor het overschot aan winkeloppervlakte. Het aanbod van woningen is laag en beschikbare woningen zijn ook snel weer weg. Blijf daarom werken aan de transformatie van winkelen naar wonen. Besteed meer aandacht aan bepaalde doelgroepen. De woningen die nu vaak beschikbaar zitten vaak in een hoger prijssegment. Jongeren hebben bijvoorbeeld behoefte aan betaalbare woningen en ouderen aan levensbestendige woningen.

Verken nieuwe woonconcepten Zoek naar nieuwe woonconcepten die het centrum van Heerlen versterken. Inspiratie kan gevonden worden in andere steden, zie de vorige pagina met voorbeelden over unieke woon-werk combinaties, meer-generatie-woningen en het project ‘wonen in winkels’.

Let op verpaupering en onderhoud Spreek eigenaren aan op hun rol om panden goed te blijven onderhouden.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

27

Een centrum waar je kunt werken

28

Werken Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed? • • • •

Er komen meer goede ondernemers: kracht van onderuit Steeds meer jong bloed in onderneming is positief De gemeentelijke organisatie komt terug in een nieuw stadskantoor Er is een link met Brightlands (lezingen, computertechniek)

Wat kan beter? •

DSM o DSM moet blijven (“schandalig dat ze weg gaan”) o DSM aanspreken op verantwoordelijkheid

•

Vindbaarheid o In het centrum is weinig aanbod van werk o Er is armoede en er zijn weinig kansen o Het is moeilijk om te weten waar de baantjes zijn o Beperkte hulp gemeente aan werkloze jongeren

• •

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Ondernemers moeten voldoen aan steeds meer regels Moet laagdrempelig zijn

Wat moeten we doen? •

DSM o Vraag DSM om een afscheidsgift

•

Ondersteuning o Hulp voor ondernemers o Budget voor mensen die het nodig hebben

•

Werkgelegenheid o Zet leegstaande panden in als werkplekken voor ZZP-ers o Meer banen creëren tegen armoede, bijvoorbeeld door een trotse stadsbrigade met werkloze mensen te introduceren. Of Streetworkers om contact te leggen met verslaafden. o Creëer banen voor jongeren (15-16 jaar)

29

Werken Toelichting

Foto: Gemeente Heerlen

Stadskantoor

Werken in een duurzame omgeving.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

30

Werken Inspiratie “De Plint” Unieke bedrijfsruimten in het centrum van Tilburg. Een inspirerende werkomgeving waar ambitieuze ondernemers zich vestigen in één gebouw.

Foto: Naber bedrijfshuisvesting

Coffeelab Horeca die toegankelijk is met een prettige sfeer, en niet te vergeten goede koffie. Dit spreekt jongeren en zzp-ers aan die gewend zijn om flexibel te werken.

Foto: Coffeelab

StartDock Een flexibele werkomgeving voor startende ondernemers. Met ruimte om te vergaderen en een actieve ondernemers community.

Foto: StartDock

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Bank 15 Met vallen en opstaan ondernemerschap ervaren. Een kweektuin / experimentele omgeving voor startende ondernemers om bekendheid te krijgen en de eerste groei door te maken.

Foto: bank15.nl

31

Werken Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Stimuleer kleine bedrijven om zich in het centrum te vestigen Kleine bedrijven vestigen zich nu nog vaak net buiten het centrum, bijvoorbeeld in Carbon 6. Dit draagt niet bij aan de levendigheid van het centrum. Onderzoek de mogelijkheden waardoor deze bedrijven zich in het centrum kunnen vestigen. Creëer bijvoorbeeld aantrekkelijke werkruimtes voor startende bedrijven (flexibel, creatief, betaalbaar).

Creëer laagdrempelige banen in het centrum Het gebrek aan werkgelegenheid is in Heerlen relatief hoog. Bekijk of je als gemeente laagdrempelige banen kunt creëren in het centrum, bijvoorbeeld om de stad schoon te houden of om toeristen door de stad te leiden.

Maak het centrum een experimenteergebied voor andere bedrijven Het kan aantrekkelijk zijn om andere bedrijven meer gebruik te laten maken van het centrum. Een goed voorbeeld is Hogeschool Zuyd, welke met de ICT afdeling tijdelijk op de promenade gaat zitten. Maar ook bijvoorbeeld Brightlands kan meer betrokken worden: het centrum kan een pilotlocatie zijn om nieuwe concepten uit te proberen (bijvoorbeeld op basis van big data, maar ook door praktisch inzichtelijk te maken welke bijdragen nieuwe technieken kunnen leveren aan een verlichtingsplan.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

32

Een centrum waar je kunt leren

33

Leren Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed? • •

Er zijn veel onderwijsinstellingen in Heerlen Er zijn plannen om het onderwijs terug naar het centrum te halen

Wat kan beter? • • •

Het onderwijs zit buiten het centrum Studenten/leerlingen maken geen/te weinig gebruik van het centrum Het Maankwartier had benut kunnen worden voor onderwijs

Wat moeten we doen? • •

• •

•

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Goede opleidingen behouden Opleidingen naar het centrum verplaatsen: o Basisonderwijs o Voortgezet onderwijs o MBO en HBO Studenten verleiden om meer gebruik te maken van het centrum o Voorzieningen voor studenten in het centrum realiseren Meer opleidingen naar Heerlen trekken o Campus Universiteit Maastricht in Heerlen o Faculteit Universiteit Maastricht in Heerlen Kleine initiatieven o Robotica lessen voor kinderen

34

Leren Inspiratie Lochal Tilburg In een voormalig Locomotiefhal in het centrum is ruimte gemaakt om te leren, studeren, ontmoeten, vergaderen, ondernemen, onderzoeken, creëren, exposeren en te presenteren.

Foto: Archello

Campus binnenstad Maastricht Vanuit campussen in de binnenstad werkt University Maastricht aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken op het gebied van bedrijfskunde, recht en cultuur.

Foto: servicesciencefactory.com

Ontdekfabriek Eindhoven In een oude Philips fabriek genieten kinderen van een gave speelfilm en kunnen ze volop spelen en uitvindingen bouwen. Binnen én buiten!

Foto: Leuketip.nl

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Stedelijke basisschool Een nieuwe basisschool in het midden van het centrum. Dit draagt bij aan de verjonging van het centrum en haalt leren naar de stad.

Foto: Het Laatste Nieuws

35

Leren Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Blijf inzetten op het onderwijs terug naar de binnenstad Er zijn plannen om het onderwijs terug te brengen naar de binnenstad. Zo hebben bijvoorbeeld Hogeschool Zuyd en Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO) de intentie om terug te keren naar het centrum. Blijf hierop inzetten. Ook deze onderwijsinstellingen hebben meerdere opties. Probeer het aanbod op korte termijn zo concreet mogelijk te maken, zodat deze instellingen weten waar zij aan toe zijn. Aantrekkelijke voorzieningen voor studenten Zorg voor aantrekkelijke voorzieningen voor scholieren en studenten. Zo hebben scholen de behoefte aan een sportcomplex en aan een omgeving die veilig en goed ontsloten is. Biedt daarnaast aantrekkelijke faciliteiten voor studenten, bijvoorbeeld een inspirerende bibliotheek waar je meer kunt dan alleen studeren, maar ook bijvoorbeeld ontmoeten, vergaderen, ondernemen, exposeren en presenteren. Ontdekgebied voor kinderen Zorg dat er ook voor kinderen van alles te ontdekken en te leren valt in het centrum. Een bezoeker aan SamenMakenWeHeerlen wilde bijvoorbeeld Robotica lessen voor kinderen organiseren. Andere steden hebben bijvoorbeeld een ‘speelfabriek’ of een ruimte waar ze met nieuwe media kunnen experimenteren.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

36

Een centrum waar je kunt recreëren

37

Recreëren Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Wat moeten we doen?

Algemeen • Er is genoeg te doen in het centrum • Er is voor alle leeftijden wat te doen (ook voor kinderen en jongeren) • Het aanbod is anders dan bijvoorbeeld Kerkrade en Maastricht

Sfeer • Het bruisende uit de jaren ‘80 en jaren ‘90 is verdwenen - het bruisende ontbreekt • Het centrum mist gezellige plekken waar je kunt samenkomen

Horeca • Stimuleer meer kleine horeca overdag, zoals een speciale koffiebar, klein cafeetje, delicatessen • Stimuleer terrasjes tussen de winkels • Stimuleer diversiteit in restaurants

Horeca • Het centrum heeft leuke restaurants • Het Pancratiusplein is leuk – de plek om anderen te ontmoeten • Sinds corona staan er ook terrassen op Pancratiusplein. Dat is veel gezelliger en moet zo blijven • Er komen ook meer terrassen bij het stationsgebied • Er komen nieuwe concepten, zoals The New Yorker en het Wafelwinkeltje • Het eten uit het centrum kan thuisbezorgd worden (Uber)

Horeca • Er is geen echte ‘restaurantstraat’

Theater • Het theaterprogramma is van hoog niveau • De Nieuwe Nor is een aanwinst • Er zijn veel kansen voor Royal

Jongeren • Er is te weinig voor de jongeren. Jongeren worden nog te vaak gezien als het probleem, maar we moeten denken vanuit de jongere generatie • Het centrum mist een buitenplek voor tieners die laagdrempelig (stadstuin gaat weg) • Er is geen echte uitgaansgelegenheid Zwembad • We missen een zwembad (alleen zwembad in Hoensbroek) • Het nieuwe zwembad stelt weinig voor • Waarom komt het nieuwe zwembad langs de begraafplaats?

Worstenhemel • Worstenhemel is een lelijk ontwerp - niet realiseren • Verplaats de worstenkiosk - mooie panden vallen weg: zet de gevel van de apotheek in spotlight • Plaats een mooie kiosk voor optredens • Maak een mobiel podium in de stijl van de Worstenhemel (maar dan zonder worst) Kunst • Trek de cultuur naar buiten • Plaats meer kunst en cultuur op verschillende plekken in de stad • Geef podium aan alle kunst, niet alleen de verf • Zoek meer culturele invullingen

Musea • De basis is gelegd voor een culturele infrastructuur • Het Nederlands Mijnmuseum is een aanwinst • Het Thermenmuseum wordt van een hoog niveau • Toegankelijk archeologisch depot

Royal • Maak het programma van de Royal meer toegankelijk, toon bijvoorbeeld ook Hollywood films • Bouw Royal uit tot een concept met eten en drinken • Zorg voor promotie van de Royal

Overig • Er komt een centrumbad • Kunstinitiatieven in leegstand

Locatie voor talenten • Zorg voor een vaste/permanente locatie voor ‘t Pand • Gebruik een leegstaand pand om de talenten van Heerlen te laten zien (muziek/kunst/verhalen)

Heerlen – Samen maken we Heerlen

38

Recreëren Projecten die al lopen

Foto: Nieuwe Nor

Foto: delimburger.nl

Foto: Gemeente Heerlen

De Nieuwe Nor Poppodium met ruimte voor 750 muziekliefhebbers.

Worstenhemel Stadspodium voor vertier op ‘hoog niveau’.

Royal Nostalgische broedplaats van 5.000 m2 voor film, cultuur en creativiteit.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Foto: 1Limburg.nl

Zwembad Op de plaats van het huidige stadhuis wordt een zwembad gerealiseerd.

39

Recreëren Projecten die al lopen

Foto: Gemeente Heerlen

Foto: thermenmuseum.nl

Mijnmuseum Mijnmuseum brengt datgene wat vergeten, bedolven, bedekt of opgeborgen is van onder- naar bovengronds.

Romeins Museum Een nieuw gebouw voor het oudste stenen gebouw van Nederland.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

40

Recreëren Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Blijf het ‘terrassenleven’ stimuleren Maak het ook na corona mogelijk om het Pancratiusplein te gebruiken als terras. Stimuleer op andere plaatsen dat kleinschalige horeca toegevoegd kan worden, als goede mix tussen de winkels (zo wordt bijvoorbeeld de Tosti Bar vaak als goed voorbeeld genoemd). Daarnaast verwijzen deelnemers ook naar andere steden, waar vaak een straatje is met gezellige restaurants. Kijk of daar ook in Heerlen mogelijkheden voor zijn (als aanvulling op het Pancratiusplein, wat ook meer gericht is op uitgaan).

Cultureel programma voor alle doelgroepen Het culturele programma is in Heerlen van een hoogwaardig niveau. Tegelijkertijd wordt vaak opgemerkt dat het programma ook toegankelijker kan zijn. In Royal kunnen ook toegankelijkere Hollywood films getoond worden. Tijdens evenementen kan er ook meer Hollandse muziek op de agenda staan. Daarmee wordt een breder publiek aangesproken.

Kiosk om op te treden Maak het makkelijker om ‘spontaan op te treden’. Realiseer bijvoorbeeld de plannen om een nieuwe kiosk te introduceren waar laagdrempelig kan worden opgetreden. De plannen voor de Worstenhemel krijgen veel kritiek (‘smakeloos’, ‘wie gaat daar nou staan optreden’). Daarnaast wordt aangegeven dat de Worstenhemel nu net voor een aantal mooie panden staat – die kwaliteit kan beter benut worden. Geef blijvend ruimte aan creatievelingen Jongen kunstenaars hebben nu een tijdelijke locatie in het centrum van Heerlen: PAND. Zorg ervoor dat hier ook een structurele oplossing voor gevonden wordt, zodat die creativiteit ook op termijn kan worden behouden.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

41

Conclusies

42

Conclusies Gevarieerd centrum

Een centrum waar je kunt… Winkelen 1. Blijf werken aan aantrekken nieuwe winkels 2. Werk gerichter aan het imago van een straat of wijk 3. Blijf werken aan het compacter maken van het winkelgebied 4. Maak leegstaande panden aantrekkelijker

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Wonen 1. Blijf werken aan transformatie van winkels naar woningen, maar heb aandacht voor specifieke doelgroepen 2. Verken nieuwe woonconcepten 3. Let op verpaupering en onderhoud

Werken 1. Stimuleer kleine bedrijven om zich in het centrum te vestigen 2. Creëer laagdrempelige banen in het centrum 3. Maak het centrumgebied een experimenteergebied voor andere bedrijven

Leren 1. Blijf inzetten op het terughalen van het onderwijs naar het centrum 2. Zorg voor specifieke voorzieningen voor studenten in het centrum 3. Zorg voor een ontdekgebied voor kinderen

Recreëren 1. Blijf het terrasenleven stimuleren 2. Cultureel programma voor alle doelgroepen 3. Realiseer een kiosk om op te treden 4. Geef blijvende ruimte aan creatievelingen

43

3. Openbare ruimte Aantrekkelijke openbare ruimte 44

Centrum – Openbare Ruimte Inleiding Inleiding Zoals in de introductie al omschreven, is een aantrekkelijk centrum meer dan alleen de gebouwen die er staan. Een levendig centrum heeft ook een aantrekkelijke openbare ruimte waar je kunt verblijven. Ook deze openbare ruimte speelt in op de behoeften van de verschillende doelgroepen.

In dit hoofdstuk staan we stil bij deze openbare ruimte. We hebben de resultaten uit het participatieproces geclusterd naar de openbare ruimte als: • Binnentuin • Sport- en speelplaats • Museum • Podium • Verzorgde omgeving • Toegankelijke omgeving Net als in het vorige hoofdstuk geven we per thema weer: • Wat goed gaat en wat beter kan • Welke projecten al opgestart zijn • Wat de focus voor de komende jaren zou kunnen zijn De openbare ruimte als… Binnentuin

Sport- & Speelplaats

Verzorgde omgeving

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Museum

Podium

Toegankelijke omgeving

45

De openbare ruimte als… … binnentuin … sport- en speelplaats … museum … podium … verzorgde omgeving … toegankelijke omgeving

46

De openbare ruimte als binnentuin

47

Binnentuin Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Wat moeten we doen?

Stadstuin • De deelnemers zijn trots op de stadstuin: “De stadstuin is fantastisch!” • De stadstuin is mooi, de stadstuin leeft • Dé ontmoetingsplaats voor jongeren • Een vrijplaats voor jongeren

Groen • Het centrum moet groener – er is behoefte aan groene plekken • Er is behoefte aan openbare (niet commerciële) groene verblijfsruimte • Daarbij ook meer aandacht voor klimaat en duurzaamheid • Er is groen beloofd, zoals bomen • De natuur ligt te ver buiten de stad

Algemeen • Groen is rustgevend - vergroen het stadscentrum zodat het goed verpozen is • Vergroenen is meer dan ‘mooi’ of ‘koel’ • Zorg voor veel meer groene plekken • Hanteer een integrale aanpak die gericht is op bewegen, gezondheid, ontmoeten • Combineer groen, water en zitplekken in de ruimte tussen de gebouwen • Zorg voor meer schaduwplekken • Voer een ‘Franse stijl’ door in het centrum (vergroening en gezelligheid)

Overige • De bomen op de Bongerd • Lichtjes in de bomen • Inrichting van de 5 pleintjes • Plannen voor vergroening • Het bankje op de promenade • Veel zitplekken • Het strandje

Water • Er is behoefte aan meer water in het centrum Stadstuin • De stadstuin verdwijnt • Stadstuin is rommelig Stadspark • Er is geen stadspark met banken en fontein Duurzaamheid • Inzet op duurzaamheid Ontmoeten • Ontmoetingsplek voor ouderen mist • Weinig openbare zitplaatsen

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Groen Stadspark • Realiseer een stadspark met banken en fontein • Bijvoorbeeld aan de parallelweg (tussen kinderstad en maankwartier) Stadstuin • Geef de Stadstuin een permanente locatie • Liefst groter en in het centrum Groene pleinen/ tuinen • Vergroen het schouwburgplein met mobiel groen (zodat evenementen nog steeds kunnen) • Start een belevingstuin (sociale inclusie) • Maak groentetuintjes voor kinderen • Laat tuinen adopteren door bewoners / verstrek een box met zaadjes • Gebruik Piet Oudolf als inspiratie

48

Binnentuin Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Wat moeten we doen?

-

-

Groene verbindingen • Creëer een groen lint door de stad • Maak van de Promenade een groen lint met ruimte voor groen, water en ontmoeten • Maak van een groen lint een plukroute Groene muren en daken • Muurtuinen • Groene daken • Verblijfsparken op daken Kleinere initiatieven • Plaats bloemen aan lantaarnpalen • Plaats bloembakken op het station Klimaat • Plant meer bloemen om insecten te lokken • Gebruik groen om klimaatbestendig te worden (Co2, hittestress) Water • Water in de stad geeft rust en is leuk • Realiseer meer water in Heerlen • Zorg voor water op de Promenade (net als vroeger) • Zorg voor water op de Bongerd (net als vroeger) • Zorg voor kwalitatieve verblijfsplekken met stromend water • Trek jonge gezinnen aan dmv water en zand Verblijven • Realiseer meer plekken waar je kunt ontmoeten en verblijven, chillen en hangen • Ontmoetingsruimte in de openbare ruimte – voor iedereen toegankelijk • Zorg voor meer zitbanken, bijvoorbeeld bij de Smulbar en de Kromme Toeter • Maak er iets bijzonders van – bijvoorbeeld met mozaïek-bankjes, opvallende gouden letters, of teksten op de bankjes

Heerlen – Samen maken we Heerlen

49

De 5 pleintjes “Dicht bij elkaar gelegen, in het hart van het Centrum van Heerlen, zijn De Vijf Pleintjes te vinden: Wilhelminaplein, Betaplein, Schelmenhofje, Morenhoek en Luciushof. De pleintjes hebben elk hun eigen ambiance, maar zijn ook “familie” van elkaar. Samen vormen ze het bruisend en intieme hart van de stad, het creatieve decor voor vele culturele en sociale activiteiten. Een kleinschalige infrastructuur die ontmoetingen tussen bezoekers, bewoners en ondernemers stimuleert.”

Stichting De Vijf Pleintjes en de ondernemers van De Vijf Pleintjes werken samen aan de verdere ontwikkeling van deze pleintjes. “Onze visie komt neer op het kleinschalig nastreven van vier speerpunten: verbreden partnership, vergroten organisatie-kracht, aanpakken van de fysieke kwaliteit én het stimuleren van evenementen. Dus: een aanpak van onderop, kleinschalig en kort bij de gebruikers. Dit zal onze bijdrage zijn aan de verblijfskwaliteit in een duurzame en groene omgeving. Een actieve bijdrage van de individuele ondernemers is daarbij noodzakelijk als het gaat om het continue verbeteren van het aanbod en de sfeer op De Vijf Pleintjes.”

50

Binnentuin Projecten die al lopen

Foto: Gemeente Heerlen

Foto: Gemeente Heerlen

Foto: Gemeente Heerlen

Foto: Gemeente Heerlen

Promenade De groene stadsetalage van 3400 m2 openbare ruimte waar men kan ontmoeten en experimenteren.

Van Grunsvenplein Recreëren en ontmoeten in de groen stadsfoyer: podiumplek voor cultuur.

Raadhuisplein Vergroening met verwijzing naar het rijke Romeinse verleden.

Spoorsingel Fysieke ruimte beter aansluiten op de rest van de binnenstad.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

51

Binnentuin Inspiratie Bottom up – Stadstuin Heerlen Initiatief van groep bewoners uit Heerlen en Parkstad. Een tijdelijke groene oase realiseren op het terrein van Schinkel-Zuid. Een plek voor stads-tuinieren, ontmoeting, spel en sport.

Foto: limburger.nl

Water in de stad Een kunstwerk met water draagt bij aan de uitstraling van de stad, zorgt voor verkoeling en is een speelplek voor kinderen (The Playground Project - Bundeskunsthalle Bonn).

Foto: Fiedel van der Hijden

Groene ontmoetingsplekken in de openbare ruimte Met het aanbieden van duurzaam straatmeubilair wordt een centrum aantrekkelijk gemaakt voor bezoekers uit alle inkomensklasse.

Funenpark Amsterdam Een uniek speelparadijs dat is ontstaan na intensieve samenwerking en inbreng van gebruikers en bewoners. Een plek om te ontmoeten en spelen.

Foto: Donker Groep

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Foto: Landmark Street Furniture

52

Binnentuin Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Voeg (veel) meer groen en water toe – voor alle doelgroepen Realiseer de plannen om het Van Grunsvenplein en de Promenade te vergroenen. Zoek daarnaast naar andere naar mogelijkheden om nog (veel) meer groen én water (bijvoorbeeld net als vroeger op de Bongerd en op de Promenade) toe te voegen. Dit levert niet alleen een bijdrage aan de beleving van het centrum, maar ook aan het afkoelen van het centrum en de verbetering van de biodiversiteit. Zoek naar combinaties die de beleving verbeteren: een waterpartij waar kinderen kunnen spelen, een groene plek met bankjes waar ouderen elkaar kunnen ontmoeten, een belevingstuin of een plukroute). Groen kan ook de binnenstad verbinden door bijvoorbeeld een groene assen in het centrum te creëren. Denk ook aan kleinere en meer experimentele initiatieven, bijvoorbeeld door het plaatsen van tijdelijke bloembakken in straten die een impuls nodig hebben. Nieuwe locatie voor Stadstuin De Stadstuin wordt door veel deelnemers genoemd als één van de meest aantrekkelijke plekken van het centrum: een groene plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, toegankelijk voor iedereen, in het bijzonder aantrekkelijk voor jongeren, een bottom-up initiatief. De Stadstuin kan niet op dezelfde plek blijven zitten. Gezien de functie die de Stadstuin heeft én de waardering die zij krijgt, kan gesteld worden dat hiervoor écht een oplossing gevonden moet worden.

Zoek naar mogelijkheden voor een écht stadspark Naast de Stadstuin spreken deelnemers de behoefte uit aan een écht stadspark. Een groter park waar invulling gegeven kan worden aan verschillende wensen, zoals een groene ontmoetingsplaats, urban sports, sport- en spel, een ruimte voor optredens, etc. Natuurlijk is dit gezien de benodigde oppervlakte een behoorlijke opgave.

Betrek bewoners en ondernemers bij het vergroenen Ook bewoners en ondernemers kunnen een bijdrage leveren aan het vergroenen van de binnenstad. Woningen kunnen voorzien worden van een geveltuin. Minder fraaie panden kunnen verfraaid worden met een groene wand. Inwoners en ondernemers kunnen gestimuleerd worden om bijvoorbeeld vogelkasten te plaatsen of het dak te vergroenen.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

53

Waarom een buurtpunt in Heerlen? Tijdens de rondwandeling met IBA, Parkstad en de Provincie overhandigde een vertegenwoordiger van de stadstuin een motivatie om tot een vervolg op de stadstuin te komen.

“De stadstuin is een succes, maar we houden mogelijk op te bestaan als er geen onderkomen gevonden kan worden waar materiaal aanwezig is en waar bijeenkomsten kunnen worden gehouden. De levendigheid van het Schinkelkwadrant zal dan achteruit gaan. Zowel ouderen als jongeren spreken ons inmiddels aan, dat ze ook graag een plek zouden willen voor een kop koffie of spelletje. De Aambosflat wordt toch echt als een andere buurt beschouwd.

In de flat aan de Promenade heerst veel psychosociale problematiek. Die mensen willen eigenlijk ook ergens aansluiten, maar dat zal aanvankelijk niet gaan zonder begeleiding. Vanuit de stadstuin gebeurt veel meer dan alleen het onderhoud van de plantenbakken en banken. We zorgen ook voor buitenactiviteiten als het voetbal, tafeltennis, badminton, muziek luisteren en het nieuws bespreken.

Met een buurtpunt kunnen meer mensen gebruik maken van de faciliteiten. Er kunnen groepen gevormd worden, zodat gelijkgestemden bij elkaar komen. De handhaving ziet de jeugd liever verdeeld over de stad en de gemeente en maakt dus indirect gebruik van de faciliteiten in de Stadstuin. Een tijdelijk onderkomen in een leegstaand pand zou al mogelijkheden bieden, om te kijken of het werkt.”

54

De openbare ruimte als sport- en speelplaats

55

Sport- & speelplaats Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed? •

Er wordt gezocht naar een locatie voor skaten

Wat kan beter? • •

Urban sports komt niet van de grond Er zijn geen initiatieven die bewegen stimuleren

Wat moeten we doen? Sport • Zorg voor activiteiten voor alle doelgroepen • Jongeren: o Voetbal / Cruyf Court / voetbalkooi o Geef de skaters ruim baan / Skatebaan / halfpipe / skatepark o Basketbalveld o Volleybal o Combinaties, Lijp park • Locaties: o Raadhuisplein o Rand van de stad o Halfpipe in het loon (waar gat in het parkeerdek zit) Spel • Plek om te spelen / Stad speels maken • Betaalbaar voor iedereen, zorg voor sociale inclusie • Jongeren en Ouderen: o Schaken en dammen o Jeu de Boules • Kinderen: o Houten spellen voor kinderen o Fonteintjes voor kinderen / Waterpartijen voor kinderen om in te spelen o Emmer krijt o (Natuur-) Speeltuinen en speelplekken o Stadstuin met de kinderen o Opvangplaats voor kinderen in het centrum

Heerlen – Samen maken we Heerlen

56

Sport- & speelplaats Inspiratie Krijten in het centrum Bied laagdrempelige activiteiten aan zoals krijt voor kinderen. Dit kan onderdeel zijn van een tijdelijk project om delen van het centrum met krijt te verbinden, zoals dit project in Woerden.

Foto: indebuurt.nl

Sporten in de stad Dit opvallend kleurrijke basketbalveld in Parijs is ontworpen in samenwerking met NIKElab. Het veld laat de mogelijkheden zien om samen te werken met kunstenaars en draagt bij aan een positieve uitstraling van de stad.

Foto: Culture Trip

Spelen in de binnenstad Verschillende plekken om te spelen in de binnenstad. Met kleine toestellen zoals dit basketbal bord, eenJeu de Boules baan of een schaaktafel. Meer voorbeelden te vinden op o.a.: https://www.spielplatztreff.de

Beweegvriendelijke stad De beweegvriendelijke stad is een stad met fijne speelplekken, die fungeert als één grote sportschool, waar je veilig kunt opgroeien en oud kunt worden, en een stad waar je overal vanzelfsprekend kan fietsen.

Foto: Limburger.nl

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Foto: Fiedel van der Hijden

57

Sport- & Speelplaats Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Zet de plannen voor Urban Sports door Er waren plannen om een skate-gelegenheid te realiseren op het Van Grunsvenplein. Dit plan is uiteindelijk niet doorgegaan. De behoefte is echter niet verdwenen. Blijf daarom zoeken naar een geschikte plek voor Urban Sports, wellicht in combinatie met het zoeken naar het zoeken van een plek waar de Stadstuin naar toe kan, waar stadspark gerealiseerd kan worden of waar het onderwijs gerealiseerd kan worden. En natuurlijk gaat het niet alleen om skaten, maar ook bijvoorbeeld om basketbal en volleybal.

Kijk ook naar kleinere faciliteiten Naast de ‘grotere’ initiatieven zijn er ook mogelijkheden voor kleinere initiatieven. Deze kleinere initiatieven kunnen zich richten op specifieke doelgroepen, zoals: speeltoestellen voor kinderen, jeu de boules voor ouderen, schaken en dammen, etc. Dergelijke initiatieven zijn om verschillende redenen interessant: ze zijn relatief eenvoudig te realiseren, ze dragen direct bij aan de beleving van het centrum, ze zijn voor iedereen toegankelijk.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

58

De openbare ruimte als museum

59

Museum Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed? • • •

De Murals zijn een groot succes en zetten Heerlen op de kaart Heerlen is een vernieuwende stad, cultureel heel sterk Er is veel aandacht voor het Mijnverleden en het Romeins verleden

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Wat kan beter? • • • • •

Meer aandacht voor kunst in de openbare ruimte Breder kijken dan alleen Murals (‘er is veel meer’) De geschiedenis en de identiteit tastbaarder maken Heerlen is meer dan de mijnen en de Romeinen Bescherming van erfgoed

Wat moeten we doen? • • • •

Meer kunst in de openbare ruimte, ook breder dan alleen Murals Tijdbalk in het centrum plaatsen Meer dan Mijnen en Romeinen Schermen met artist impression van verleden

60

Museum Inspiratie Kaapstad Tilburg De Tilburgse binnenstad wordt ieder jaar “gekaapt” door kunstenaars. Het gewone wordt ongewoon. De stad maakt plaats om te verwonderen en spelen.

Laat zien wat je hebt! Focus op de huidige kwaliteiten door hier aandacht aan te geven. Er is zoveel moois, laat dat ook zien! Dit kan door heel simpel te vertellen over een bestaand gebouw, gebied of persoon.

Foto: Niklaus Rüegg

Foto: Kunstloc Tilburg

Verhalen van de stad vertellen Geef inwoners van de stad het woord en werk samen aan het verhaal van de stad. De persoonlijke verhalen zorgen dat de historie en beleving van de stad tot leven komt.

Foto: Rotterdam through my eyes

Heerlen – Samen maken we Heerlen

61

Museum Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Meer kunst in de openbare ruimte Heerlen heeft een rijke historie én kent een kwalitatief hoogwaardig cultureel programma. Naast de Murals is deze kracht echter vooral nog verscholen áchter de gevels. Ga op zoek naar mogelijkheden om de geschiedenis en de kunst ook in de openbare ruimte te laten zien. Denk daarbij ook breder: er is meer dan de mijnen, de Romeinen en de Murals.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

62

De openbare ruimte als podium

63

Podium Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Wat moeten we doen?

Algemeen • Heerlen heeft een uniek aanbod binnen de regio • Goede en brede programmering voor jongeren en ouderen • Inwoners zijn nog niet verwend – sneller tevreden dan in andere steden

Voor iedereen • Evenementen: moeten meer inclusief zijn. Evenementen zijn niet voor iedereen betaalbaar • Cultura Nova is enige écht grote evenement, maar is niet gericht op het brede publiek.

Evenementen • Veel jaarlijkse evenementen voor een brede doelgroep • Ook grote wekelijkse markt loopt goed • Evenementen geven gezelligheid en levendigheid aan centrum • Verschillende jaarlijkse evenementen (sommigen met bovenregionale uitstraling) o Cultura Nova o IBE - internationaal bekend o Alt op Neej o Obvion Run o Raborun o Kidsweekend • Eenmalige evenementen die Heerlen op de kaart zetten o Serious Request • Goede programmering met een boven regionaal karakter o Parkstad Limburg Theater o Schunck Glaspaleis

Meer massa events • De kermis en de jaarmarkt zijn de enige evenementen waar écht een breed publiek komt. Organiseer meer van deze evenementen

Muziek • Meer sfeer in de stad, muziek, pleinen, podium • Een stadspodium / ontmoetingsplek (net als bij de Romeinen) • Maak het makkelijk om muziek te mogen spelen op straat (zonder vergunning) • Meer evenementen die voor iedereen toegankelijk zijn, zoals kermis en jaarmarkt, muziekfestival • Maak breder gebruik van evenementen – overal in de stad • Muziek /draaiorgel

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Specifieke doelgroepen • Organiseer meer kleine evenementen voor specifieke doelgroepen, bijvoorbeeld voor voor ouderen, kinderen en alleenstaanden en ouderen (Sultane en Pink Floyd) • Zorg ook voor laagdrempelige cultuur Organisatie • Niet alle evenementen komen goed uit de voeten (zoals kerst) • Moeilijk om nieuw evenement te organiseren • Complexe regelgeving voor evenementen Locaties • Zorg voor culturele vrijplaatsen, zodat het daar makkelijk wordt om iets te organiseren. • Er is ook veel weerstand van bewoners bij festivals

64

Podium Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Wat moeten we doen?

Cultuur • Heerlen = Cultuurstad • Goede culturele programmering voor een brede doelgroep • Cultuur van de straat • Cultuureducatie • Bevorderen cultuur ondernemerschap

-

-

Goede locaties • PLT • Nieuwe Nor • Schunck Glaspaleis • Royal • Pand: bekend met talent, creatieve corridor Samenwerking • Goede mogelijkheden om events te organiseren • Je krijgt kansen als je vastberaden bent • Klimaat van experimenteren • Samenwerking tussen partijen gaat goed • Veel lokale partijen betrokken • Hulp van de gemeente in stenen en geld

Heerlen – Samen maken we Heerlen

65

Podium Projecten die al lopen

Foto: Gemeente Heerlen

Romeins kwartier Historie duidelijk zichtbaar en beleefbaar maken.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Landsfort Herle (Pancratiusplein) De oudste stad op het vizier: middeleeuwse historie zichtbaar maken.

66

Podium Inspiratie Openlucht theater Brunssum Het openluchttheater in Brunssum biedt een ruimte voor kindervoorstellingen, theater en concerten in de buitenlucht.

Kunst in de binnenstad Het tentoonstellen van kunst door de gehele binnenstad. Een gratis activiteit voor bezoekers waarbij lokale kunstenaars centraal staan!

Foto: Emile Verhijden

Foto: Illustrada

Bottom up - Kiosk Een wandeling en kop koffie: kiosken zijn toegankelijke ontmoetingsplaatsen in de stad. Mensen kijken en ontmoeten, startpunt van activiteiten, vrij muziek speelplek.

Foto: Simon Lenskens

Heerlen – Samen maken we Heerlen

Rondleiding door de stad Met het scannen van de QR-code kunnen bezoekers genieten van een stadswandeling langs onontdekte plekken.

Foto: Studio Assisië

67

Podium Focus De volgende punten zouden de komende jaren focus kunnen krijgen:

Zorg voor meer laagdrempelige evenementen Er zijn een aantal evenementen die een breed publiek aanspreken, zoals de jaarmarkt en de Kermis. Zorg ervoor dat bestaande evenementen voor een bredere doelgroep aantrekkelijk zijn, bijvoorbeeld door een specifieke avond toegankelijkere artiesten op te laten treden. Of organiseer nieuwe evenementen die op deze behoefte inspelen.

Culturele vrijplaatsen Deelnemers refereren nog vaak naar vroeger, toen er regelmatig muziek te horen was in het centrum. Door een lokale harmonie of een lokale zanger. Zorg voor één of meer plekken die als culturele vrijplaats gebruikt kunnen worden. Waar straatmuzikanten spontaan op mogen treden, zonder een vergunning te hebben.

Eenmalige evenementen die Heerlen op de kaart zetten Nog steeds wordt Serious Request vaak genoemd. Mensen zijn trots op het feit dat Heerlen dit grote evenement heeft kunnen organiseren. Kijk of er (eens in de zoveel jaren) opnieuw een dergelijk evenement georganiseerd kan worden.

Heerlen – Samen maken we Heerlen

68

De openbare ruimte als verzorgde omgeving

69

Verzorgde omgeving Wat gaat goed en wat kan beter? Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Wat moeten we doen?

Algemeen • Er is een positieve beweging ontstaan • Er is een stedenbouwkundige hervorming ontstaan • Er is aandacht voor modernisering en opknappen stadsgezicht • We durven een nieuwe identiteit op te bouwen • Het is/wordt een gezellige stad • De mooie gebouwen creëren een positief gevoel

Algemeen • De openbare ruimte is niet op orde • Er is meer aandacht nodig voor schoon, heel en veilig • De openbare ruimte moet meer een eenheid vormen

Kwaliteit • Blijf de kwaliteit borgen – kies kwaliteit boven middelmatigheid • Borg kwaliteit bij nieuwbouwprojecten (zoals Stadskantoor en Maankwartier) • Borg kwaliteit bij restauratieprojecten (zoals Atelier Stadsrevisie en Nieuwe Nor)