Programmaplan Burgerbetrokkenheid & Lokale Democratie.docx

Denk hierbij aan een samenwerking tussen burgers, ouderenorganisaties, kleine en grote bedrijven, Zuyd Hogeschool, Open Universiteit en de gemeente. Daarbij krijgen we kennis en scholing vanuit Europa en de andere steden vice versa. Deze Urbact Local Group gaat daarnaast belangrijke input leveren voor het samenstellen van het Action Plan en het testen van mogelijke oplossingen in de vorm van een Social Impact Bonds voor de zelfredzaamheid van ouderen. We willen in 2020 komen tot de ondertekening van tenminste één Social Impact Bonds op een maatschappelijk relevant beleidsterrein. We hebben de ‘best practices’ en de uitdagingen in kaart gebracht. Fase 1 van het project is afgerond in mei 2020. We hebben goedkeuring door de Europese Unie in het kader van het regionale ontwikkeling fonds om in september 2020 van start te gaan met fase 2 ‘Urbact Sibdev’. Mogelijk schuift deze startdatum door de Coronacrisis op naar januari 2021.

23

Wie

Planning Budget

Projectleider en -medewerkers, buurtregisseurs, programmamanager Burgerbetrokkenheid en team Communicatie i.s.m. ‘URBACT Local groups’, bestaande uit burgers, ouderenorganisaties, kleine en grote bedrijven en partners zoals Zuyd Hogeschool, OU etc. 2020 –2022: Onderzoek, test- en pilotfase en presentatie URBACT Action Plan Medio 2020: Ondertekening 1e SIB voor Heerlen Begroting Heerlen - Kernthema Buurtgericht Werken + Ouderenbeleid + URBACT

2.3 Erfgoedparticipatie In 2019 organiseerde Heerlen samen met Maastricht en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) de eerste FARO-conferentie in Nederland. Al in 2005 werd door de Raad van Europa het Verdrag van FARO gesloten. Dit verdrag benadrukt de sociale waarde van erfgoed voor de samenleving en het belang van participatie van de samenleving bij de beleving en instandhouding van erfgoed. Veel Europese landen hebben het verdrag inmiddels geratificeerd. Nederland heeft aangegeven dit ook te willen doen, maar de komende jaren eerst te willen experimenteren met mogelijke werkwijzen om vervolgens al dan niet over te gaan tot ratificatie. Het congres van mei 2019 in Heerlen en Maastricht vormde hiervoor het begin. Wij blijven met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in overleg om een landelijke proeftuin te worden voor FARO-projecten. Samen met andere gemeenten, de RCE en het Fonds Cultuurparticipatie worden momenteel Erfgoedparticipatielabs opgezet, waarin middelen en expertise beschikbaar komen om projecten vorm te geven waarin burgerparticipatie bij erfgoed centraal staat. Erfgoedparticipatie ontstaat vanuit een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid voor de eigen omgeving. Heerlen kent al enkele erfgoedprojecten die met succes in samenwerking met de inwoners van de stad tot stand zijn gekomen.

Denk aan: - De realisatie van een monument in 2019 ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de oorlog in Nederlands-Indië samen met stichting Waringin; - De gebiedsontwikkeling in het Romeins Kwartier (rond het Thermenmuseum) en het middeleeuws Landsfort Herle (rond de Pancratiuskerk). Bewoners en bedrijven worden actief betrokken bij de vormgeving en beleefbaarheid van het gebied waarbij het materiële en immateriële erfgoed centraal staan. - Het Hofke van Sint-Antonius aan de Sittarderweg. Buurtbewoners hebben het initiatief genomen om de in verval geraakte kloostertuin om te toveren in een buurttuin, waarbij het erfgoed in ere wordt hersteld en de historie tot leven komt. De ervaring leert dat de betrokkenheid van burgers bij erfgoedprojecten tot veel energie en welwillende vrijwilligers leidt. Als die vrijwilligers goed worden begeleid, lukt het ze vaak ook om het bedrijfsleven (financiering) en fondsen (subsidies) bij ‘hun’ projecten te betrekken. Want de praktijk leert dat naast een meewerkende gemeente en enthousiaste vrijwilligers meestal ook extra financiële middelen nodig zijn om het schip vlot te trekken. Voor alle losse erfgoedprojecten heeft Heerlen momenteel een jaarlijks budget van ongeveer € 50.000- beschikbaar.

Door als ‘proeftuin’ deel te nemen aan het onderzoeksproject van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed kunnen we dat bedrag verhogen en meer initiatieven realiseerbaar maken. Wie Planning Budget

Projectleider Erfgoedparticipatie en Team Economie Beleid i.s.m. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), het ministerie van OCW en het Fonds voor Cultuurparticipatie mei 2019 t/m 2021-2022 Begroting Heerlen - Kernthema Cultureel Erfgoed 24

2.4 Methode Gebrookerbos Met Gebrookerbos heeft Heerlen een eigen methode voor gebiedsontwikkeling ontwikkeld, waarin de inwoners van de stad de hoofdrol spelen. Zij nemen eigen verantwoordelijkheid voor hun straat of buurt en vormen braakliggende stukken grond om tot nieuwe levendige plekken die voorzien in hun behoefte. De initiatieven worden gefaciliteerd vanuit een groep accountmanagers/ contactambtenaren vanuit de gemeente en een onafhankelijke ‘brooker’. In Heerlen-Noord, waar het project Gebrookerbos is uitgevoerd, zijn in de afgelopen jaren zo 34 burgerinitiatieven voor stadslandbouw, natuur en toerisme/recreatie gerealiseerd (of in opstart). Het project leidt tot meer betrokkenheid van bewoners bij hun leefomgeving. Het zorgt voor actief burgerschap en de ontwikkeling van burgerschapscompetenties. En het zorgt voor meer zelfbeheer en meer buurt- en maatschappelijke initiatieven in de stad. Onderzoek en evaluatie De methode Gebrookerbos is momenteel gekoppeld aan een onderzoek door NEIMED, Limburgs kenniscentrum voor demografisch omdenken. Doel van dit onderzoek is inzicht te krijgen in de overdraagbaarheid en effectiviteit van ‘Gebrookerbos’ als generieke methodiek voor andere krimpregio’s. Onder andere het eigenaarschap en organisatievermogen van bewoners, de relatie overheid-burger en de toekomstvisie over het gebied worden daarbij nader onderzocht.

Wie Planning Budget

Projectleider en ondersteuning Team Projecten, een groep ‘accountmanagers’ en de ‘brooker’ vanuit NEIMED Het project Gebrookerbos eindigt 31 december 2020; het contract met de brooker eindigt 1 mei 2020, het onderzoek loopt medio 2020. Begroting Heerlen - Programma Herstructurering, Interreg EMR, provincie Limburg + IBA Parkstad.

2.5 Het Stadslab Heerlen-Centrum Burgerbetrokkenheid en verdieping van de lokale democratie vragen andere en innovatieve manieren van stadsontwikkeling. In het Stadslab Heerlen-Centrum ontwikkelt en test Heerlen nieuwe initiatieven van bewoners en gebruikers van het centrum van Heerlen. Het Stadslab moedigt burgers en ondernemers aan om hun ‘right to challenge’ te gebruiken. We willen hen stimuleren om taken van de gemeente over te nemen als zij denken dat zij die slimmer, beter, goedkoper of anders kunnen uitvoeren. Kort samengevat is het Stadslab gericht op: 1. het ondersteunen van micro-initiatieven, op basis van behoeften in de stad; 2. het stimuleren van sociaal-cultureel ondernemerschap onder jongeren door in te zetten op talentontwikkeling; 3. het experimenteren met het gebruik van de openbare ruimte; 4. het stimuleren van ontmoeting tussen gebruikers en bewoners van de binnenstad; 5. kennisdeling van en reflectie op initiatieven.

25

Door ruimte te geven aan nieuwe vormen van sociaal ondernemerschap, micro-initiatieven en samenwerking tussen de overheid en het maatschappelijk middenveld, willen we het centrum van Heerlen verder ontwikkelen. Het Stadslab gebruikt hiervoor de Gebrookerbosmethode (zie 2.4), waarbij burgers actief en op eigen initiatief naar manieren zoeken om bestaande gebieden in hun leefomgeving te transformeren. De initiatieven worden door een Brooker ondersteund. Hij of zij vormt een netwerk door bewoners en ondernemers die aan de slag willen gaan te activeren en te verbinden, en waarop kennis over initiatieven gedeeld kan worden. Wie

NEIMED, Team Projecten Heerlen, IBA Parkstad, Provincie Limburg i.s.m. diverse maatschappelijke

partners, de Maastricht Academy of Media Design and Technology en de Hogeschool voor de Kunsten Planning Budget

in Utrecht 2019, 2020 en 2021 Begroting Heerlen - Programma Centrum, Provincie Limburg + INTERREG/ SuNSE.

2.6 Het URBACT iPlace Project Heerlen neemt sinds juni 2019 deel aan het URBACT iPlace Project. In dit internationale project voor kennisdeling werken 10 Europese steden aan duurzame oplossingen voor de sociale en stedelijke ontwikkeling van hun stad. Het traject moet – op basis van nieuwe ideeën, experimenten en kansen voor samenwerking – leiden tot een robuuste strategie voor de ontwikkeling en versterking van de lokale economie in elk van de partnersteden. De kennisdeling vindt plaats aan de hand van voor Heerlen zeer relevante thema’s, zoals: 1. vernieuwing in retail- en horecaconcepten als antwoord op de teruglopende retail; 2. vergroting van burgerbetrokkenheid, met als doel het creëren van een inclusieve stad waarin iedereen zich welkom voelt; 3. Het terugbrengen van onderwijs in de stad, als aanjager van innovatie, levendigheid en inspiratie; 4. Het leggen van zichtbare verbindingen tussen de geschiedenis en het heden van de stad. Daarbij kan het imago verder worden opgepoetst door het vertellen van de verhalen, met inzet van branding, citymarketing en gastvrijheid als belangrijke instrumenten. Het URBACT iPlace-project stelt ons in staat om met en door de stakeholders uit onze stad uitvoering te geven aan onze economische beleidsdoelstellingen. Daarbij gaan o.a.

we gebruik maken van trends in technologie én van actieve participatie van burgers, bedrijven en kennisinstellingen door middel van ‘placemaking’. De essentie hiervan is dat burgers betrokken zijn bij de programmering, het ontwerp, de inrichting, het gebruik en het beheer van publieke ruimten (stads- en winkelcentra, straten, buurten en parken, etc.). Zo zorgt dit project niet alleen voor een versterking van de participatie van bewoners, ondernemers en organisaties, het maakt ook een aantal ‘economische aanjagers’ meer zichtbaar in de stad. Wie

Planning Budget

De projectleiders en coördinatoren van de ULG van team projecten, Team Beleid Economie en Ondernemershuis i.s.m. ‘URBACT Local group’, bestaande uit C-Mill, HeerlenMijnStad, Open Universiteit, Zuyd Hogeschool, Streetwise, het Ondernemersfonds, Brightlands Smart Service Campus, Medtronic, Arion International, Weller en het Ondernemershuis september 2019 - maart 2020: voorbereiding project en opzetten stakeholder groep (fase 1) / mei 2020 - maart 2021: analyse, test- en pilotfase en presentatie URBACT Action Plan (fase 2) Begroting Heerlen - Programma Economie (voor periode 2020-2022) + EU-subsidie voor URBACT 26

2.7 Onderzoek en evaluatie Bewonersinitiatieven Op basis van de visie ‘Noodzakelijke Buitenkans 2016-2023’ heeft Heerlen in samenwerking met bewoners, ondernemers en organisaties nieuwe vormen van beheer en onderhoud ontwikkeld. Onderdeel van de Noodzakelijke Buitenkans zijn de buurtdeals. Buurtdeals zijn overeenkomsten tussen de gemeente en actieve bewoners die een bijdrage willen leveren aan de inrichting en het onderhoud van hun leefomgeving. Heerlen heeft er 206 gesloten sinds 2016. Uit de evaluatie van de buurtdeals blijkt onder andere dat bewoners zich meer betrokken voelen (eigenaarschap) en dat de omgeving schoner is. Daarnaast worden nog andere regelingen en projecten ingezet om de betrokkenheid van onze inwoners bij de stad te vergroten. Denk aan de buurtactieregeling, ‘Buurthelden en Buurtvrienden’, de buurt plannen leefbaarheid en veiligheid, het Gebrookerbos en het Stadslab. Stuk voor stuk zijn dit mooie initiatieven, maar de bewoners van onze stad raken het overzicht kwijt. Ook is bij een aantal projecten de rolverdeling tussen professionals en vrijwilligers niet altijd even helder. “Er zijn te veel financiële regelingen. We zien door de bomen het bos niet meer!” De evaluatie van de bewonersinitiatieven moet helderheid verschaffen over hoe Heerlen momenteel functioneert op het gebied van burgerbetrokkenheid.

Tijdens deze evaluatie zijn de buurtdeals, Gebrookerbos en de buurtactieregeling geëvalueerd middels enquêtes en interviews. Deze evaluatie leidt tot een advies om de initiatieven in en vanuit de buurten op een efficiënte, transparante en duurzame manier te faciliteren. Wie Planning Budget

Teamleider Team Sociale Veiligheid en Buurtregie 2020 Begroting Heerlen - Kernthema Buurtgericht Werken

2.8 Stadswerkplaats Heerlen 4 april 2019 werd tijdens de eerste Ideeënmarkt van Heerlen het idee van een Stadswerkplaats gelanceerd. Dit idee werd door middel van een raadsbreed aangenomen motie ‘Onderzoek mogelijke vestiging mogelijke vestiging broedplaats in of rond centrum Heerlen’ ondersteund. Met hun idee willen de initiatiefnemers ambachten zoals hout- en metaalbewerking nieuw leven in blazen, door bewoners – in een Stadswerkplaats – op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met deze ambachten. Tevens moet de Stadswerkplaats een plek zijn waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zich kunnen ontplooien en scholen in techniek, in de hoop deze mensen in het arbeidsproces te kunnen re-integreren. Daarnaast willen de initiatiefnemers onderzoeken of in de Stadswerkplaats een dagbestedingsfunctie mogelijk is, of de werkplaats in samenwerking met onderwijsinstellingen en bedrijfsleven gebruikt kan worden voor om- en bijscholing, en of de werkplaats als een opstartplek kan fungeren voor ZZP’ers voor wie een eigen werkplaats nog een te grote investering is. De activiteiten binnen de Stadswerkplaats worden vooral bepaald door de deelnemers/bewoners. Doelstelling is om de zelfredzaamheid en zelfstandigheid van de inwoners van de stad te vergroten en daarmee de veerkracht van de samenleving te versterken. 27

De gemeente Heerlen ondersteunt deze vorm van burgerbetrokkenheid. Wie Planning Budget

Domein Maatschappij - Team beleid Mogelijkheden onderzoeken in 2020 Begroting Heerlen - Programma Sociaal Domein

2.9 Heerlen inclusieve stad In de periode 2020-2023 werken we aan de uitvoering van de Lokale Inclusie Agenda (LIA). Dit is een plan om iedereen in Heerlen en dus ook mensen met een beperking volwaardig mee te laten doen in onze samenleving (=inclusief). We richten ons hierbij op diverse doelgroepen: mensen ongeacht leeftijd met een fysieke en/of verstandelijke beperking dienen zonder drempels en barrières te kunnen deelnemen aan de samenleving. We geven vorm aan de Lokale Inclusie Agenda aan de hand van vier kernbegrippen: bewustwording, bejegening, digitalisering en toegankelijkheid. Dit doen we uitdrukkelijk samen met burgers, want burgers maken de stad! Bijvoorbeeld als het gaat om het bepalen van de toegankelijkheid van gebouwen, het centrum en evenementen; hiervoor geven we het initiatief aan de doelgroep en aan ervaringsdeskundigen. Zij weten wat nodig is om goed en volwaardig te kunnen participeren. Belangrijk in dit verband is het ‘design for all’-principe. Niet de individuele mens maar de universele bruikbaarheid is het uitgangspunt van producten en diensten, openbare ruimte, gebouwen, informatie- en telecommunicatietechnologieën in een open en toegankelijke samenleving. We streven naar gelijke toegang voor en actieve deelname van potentieel alle mensen in bestaande en nieuwe (computer gemedieerde) menselijke activiteiten.

Dit vereist een bewuste en systematische inspanning om proactief (ontwerp) principes, methodes en instrumenten toe te passen, zodat producten, diensten en ontwerpen toegankelijk en bruikbaar zijn voor álle burgers. Zo voorkomen we aanpassingen achteraf of het maken van een gespecialiseerd ontwerp. Wie Planning Budget

Domein Maatschappij - Team Beleid 2020 – 2022 Begroting Heerlen - Programma Sociaal Domein

2.10 Buurtcoalities ouderenbeleid in de haarvaten van de samenleving We hebben in 2019 met maatschappelijke organisaties, (ouderen)verenigingen, adviesraden en andere burgers de basis gelegd voor nieuw ouderenbeleid in de vorm van een ontwikkelagenda. Deze ontwikkelagenda richt zich op de 38% van de Heerlenaren die ouder is dan 55 jaar. Het doel is ouderen te stimuleren om de regie te blijven houden over het eigen leven, langer gezond te blijven en naar vermogen mee te kunnen doen met de samenleving. Ook is het een belangrijk doel van dit beleid om jong en oud meer te verbinden; hier is een specifieke actielijn voor uitgezet. Om deze doelen te kunnen bereiken hebben we binnen de Ontwikkelagenda 10 actielijnen geformuleerd die we gaan uitvoeren. Hierbij worden de 10 actielijnen met lopende en nieuw te ontwikkelen activiteiten verweven, zoals verbinding van jong en oud in de stad, tegengaan van 28

armoede, bevordering arbeidsparticipatie 55-plussers, promotie van een gezonde leeftijd (o.a. meer bewegen en gezonde voeding), aandacht voor digitale media, veiligheid, levensbestendig wonen, voorkomen ouderenmishandeling en aandacht voor positieve beeldvorming over ouderen. Een speerpunt is de actielijn ‘eenzaamheid en verbinding’, waarin we focussen we op het voorkomen van sociale eenzaamheid door mensen met elkaar in contact te brengen, (passende) activiteiten te organiseren of mensen te bezoeken. Hiervoor is het van belang dat we met ons ouderenbeleid doordringen tot ‘in de haarvaten van de buurten’. Vanuit het stadhuis krijgen we dat niet voor elkaar. We zetten buurtcoalities op die weten waar de knelpunten zitten en waar mensen wonen die een praatje nodig hebben of ondersteuning behoeven. Het vormen van goede buurtcoalities moet leiden tot een domino-effect. Ideeën en initiatieven vanuit de buurten zelf gaan het ouderenbeleid echt gezicht geven. Zodat ouderen gezond en gelukkig ouder kunnen worden in een gezonde omgeving! Wie Planning Budget

Domein Maatschappij - Team Beleid 2020 Begroting Heerlen - Programma Sociaal Domein / Kernthema Integraal Ouderenbeleid

29

Projecten actielijn 3

Versterking Lokale Democratie In de derde actielijn ‘Versterking Lokale Democratie’ staat één doel centraal: bij aankomende verkiezingen willen we dat meer Heerlenaren hun stem laten horen. De uiterst magere opkomst van 44% bij de laatste verkiezingen moet omhoog. Hiervoor moeten we de kloof tussen overheid en inwoners verkleinen, dichter bij de burger staan en vooral laten zien dat stemmen wél zin heeft. In deze opgave staat het college van burgemeester en wethouders niet alleen, maar is ook een belangrijke rol weggelegd voor de gemeenteraad, de lokale politieke partijen, maatschappelijke organisaties en de ambtelijke organisatie. Bij de te nemen stappen kan het college wel een faciliterende rol vervullen. In de aanpak ligt het (her)winnen van vertrouwen centraal. Als inwoners van onze stad aangeven dat zij “toch niets te zeggen hebben over hun omgeving of stad”, is het aan ‘ons’ (college, raad, politiek, gemeente én partners) om het gesprek aan te gaan en met concrete acties het tegendeel te bewijzen: “Zeg maar wat beter moet, dan gaan ‘we’ dat samen onderzoeken.” De positieve kracht van burgerbetrokkenheid zit met name in de ‘kleine initiatieven’ die ontstaan en opgepakt worden in de buurt en de straat. Daar gaan we het verschil maken en vertrouwen opbouwen in onze lokale democratie.

Niet door eens in de vier jaar in de aanloop van nieuwe verkiezingen het gezicht te laten zien, maar door ook buiten verkiezingen om het contact met de burger te zoeken, te laten zien dat meningen en ideeën van burgers serieus worden genomen, dat er iets mee gedaan wordt en dat je door te stemmen het verschil kunt maken.

“Als bestuurder, raadslid en ambtenaar staan wij in dienst van de stad. 24/7, 365 dagen in een jaar moeten wij gericht zijn op het faciliteren van wat er in de stad ontstaat. Heerlen verdient dat commitment.” – Emile Roemer Een gezamenlijke opdracht In de aanloop naar de eerstvolgende verkiezingen in maart 2021 is het van belang dat niet alleen vanuit het gemeentehuis maar iedereen die betrokken is bij de lokale politiek én een rol speelt in het maatschappelijke veld zijn of haar schouders zet onder een goed functionerende lokale democratie. Het zwaartepunt van de aanpak, waarvan de hieronder beschreven projecten het startpunt vormen, ligt bij de buurten in de stad waar de opkomst amper hoger is dan 30%. Naast een initiërende en faciliterende rol heeft het gemeentebestuur in dit cruciale verbeterproces een coördinerende taak met betrekking tot het verzamelen en delen van data en inhoudelijke kennis, en het inrichten en in kaart brengen van netwerken.

30

3.1 De ontwikkeling van een structuur voor een permanente dialoog met de stad De afgelopen jaren heeft het stadsbestuur op verschillende manieren de dialoog opgezocht met de stad. Ondanks deze contacten is het vertrouwen in het bestuur en de lokale overheid verminderd. Dit tij willen we keren. Vanaf 2020 investeren we in een ‘permanente dialoog’ met de stad. Deze dialoog wordt een vast onderdeel van de aanpak van het programma ‘Burgerbetrokkenheid & Lokale Democratie’ en de basis waarop we de samenwerking met de stad vormgeven. Deze permanente dialoog ontstaat niet vanzelf; we (lees: college, raad, politiek, ambtenaren en maatschappelijke partners) moeten veel vaker de wijken in om het gesprek met de burgers aan te gaan en te luisteren naar wat er speelt en leeft. Niet een keer per jaar maar minstens eens per kwartaal, liefst maandelijks of nog vaker. Dan pas ontstaat er een dialoog oftewel tweerichtingsverkeer! Deze ontmoetingen met de burgers van onze stad kunnen op talloze manieren plaatsvinden. Denk aan: - ontbijtgesprekken, - buurtdebatten (ook met scholieren), - huisbezoeken, - buurttenten, - werkbezoeken van het College van B&W, raadsleden, politici, commissieleden of projectteams, - gesprekken via nieuwe communicatiemethoden en digitale technieken, zoals chats, vlogs en blogs.

Interactieve besluitvorming Voor het bereiken van zo veel mogelijk inwoners van onze stad moeten we verder kijken dan de bestaande contacten en buurtnetwerken. Het is juist zaak om ook het gesprek aan te gaan met mensen die het vertrouwen in de (lokale) democratie zijn kwijtgeraakt en acties uit te zetten om dit vertrouwen te herwinnen. Dit proces vraagt om een cultuurverandering (zie ook actielijn 4) en om zichtbare resultaten: de ervaring leert dat je mensen die het vertrouwen in de overheid kwijt zijn, terugwint door te laten zien dat hun stem gehoord wordt, hun mening meetelt en effect heeft. De organisatie van thematische referenda op straat- of buurtniveau, zoals dat nu al gebeurt bij bijvoorbeeld het aanwijzen van parkeerzones, kan hiertoe een praktisch en effectief instrument zijn (zie ook 3.3). In de tweede helft van 2020 ontwikkelen we een agenda, waarop iedereen met een publieksgerichte functie aangeeft welke instrumenten hij of zij met ingang van 2021 inzet om de dialoog met de stad te faciliteren. Wie Planning Budget

Programmamanagement Burgerbetrokkenheid & Lokale democratie 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten)

3.2 Stemmen heeft zin; meer Heerlenaren naar de stembus In het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Samen doorbouwen met lef’ heeft het Heerlense college de ambitie uitgesproken om de lokale democratie te versterken: ‘Wij kunnen en moeten leren van succesvolle voorbeelden van opkomstbevordering elders en moeten dit met name inzetten in de buurten waar de opkomst het laagste was. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat wij als gemeente 31

in de communicatie met burgers begrijpelijk taalgebruik hanteren. Het meer betrekken van burgers en het beter communiceren met burgers is daarom een ambitie die als dwarsverband door dit akkoord loopt. Wij moeten ons verhaal duidelijker overbrengen en beter laten zien dat er iets te kiezen valt.” Voor de uitvoering van deze opdracht heeft het college in 2019 een brainstormsessie georganiseerd rond de vraag ‘Hoe krijgen we meer Heerlenaren weer naar de stembus?’ Deelnemers waren vertegenwoordigers van ProDemos (‘huis voor democratie en rechtstaat’ uit Den Haag), het ministerie van Binnenlandse Zaken en de Provincie Limburg. Ook bij onze maatschappelijke partners, stakeholders en natuurlijk bij inwoners van onze stad hebben we meningen opgehaald over hoe we de opkomst bij volgende verkiezingen in Heerlen kunnen verhogen. Deze sessies hebben een hele reeks ideeën opgeleverd, variërend van het organiseren van politieke debatten in de wijken en het uitleggen van rode lopers bij de stemlokalen tot het uitdelen van een Heerlen Munt (zie 2.3) in ruil voor elke stem. Waarom niet? De ambitie is om snel de onderste regionen van lage opkomsten achter ons te laten en alle Heerlenaren bewust te maken van hun democratische goed. Als hiervoor onconventionele middelen nodig zijn, dan moeten we niet bang zijn om deze in te zetten.

Activiteiten waarmee we de opkomst kunnen verhogen: Inhoudelijk: - we organiseren debatten tussen college/burgemeester/raadsleden/politici met de stad om de inwoners actief te betrekken bij de programma’s van de politieke partijen en hun plannen voor de stad: waar kies je voor! - we gebruiken ICT om met data de kennis over de stad te vergroten. - we nodigen burgers uit om de publieke sector te leren kennen door met ambtenaren mee te lopen in hun werk. - We gaan thema’s bespreken met doelgroepen en bijvoorbeeld jongeren betrekken bij de discussie over de uitgaanssluiting. - we onderzoeken de relevantie van politiek voor een specifieke burger. - we gaan live chats organiseren tussen burgers en politici. Gericht op jongeren: - we zetten populaire kanalen bij jongeren, zoals YouTube, in voor het informeren en motiveren van met name jongere stemmers. - we zetten ‘games’ en spelen besluitvormingsprocessen inclusief de dilemma’s die daarbij horen, na (ProDemos). - we nodigen scholieren uit in de raadszaal in het kader van een leeropdracht. - we laten een bekende influencer vloggen.

We maken stemmen laagdrempeliger en aantrekkelijker: - we vereenvoudigen de stemwijzer en/of maak een lokale stemwijzer - maak gebruik van jongeren die jongeren aansporen om te gaan stemmen - we leggen rode lopers uit bij elk stemlokaal - we onderzoeken of we elke stem met een Heerlen munt kunnen belonen 32

-

we gaan acties uitzetten om het stemrecht beter te ‘framen’: ‘Democratie is leuk’ en vooral ook een groot goed! Verkiezingen zijn een feest voor de democratie.

In de tweede helft van 2020 selecteren we de activiteiten die we in aanloop naar de eerstvolgende verkiezingen inzetten om uit verschillende doelgroepen in alle leeftijden meer mensen naar de stembus te krijgen. Let wel: deze acties fungeren als extra trigger en aanvulling op een programma waarmee we vanaf 2021 verschillende doelgroepen doelgericht aanspreken op de waarde van hun stemrecht. Wie Planning Budget

Bestuursdienst (coördinatie) - Uitvoering ligt bij diverse domeinen 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten) + eventueel externe subsidies

3.3 Toegankelijk stemmen Voor meer dan 2 miljoen Nederlanders is het uitbrengen van hun stem bij verkiezingen niet vanzelfsprekend. Door een lichamelijke en/of andere beperking hebben zij moeite om aan het stemproces deel te nemen. Om de toegankelijkheid van verkiezingen verder te vergroten en meer vanzelfsprekend te maken hebben het ministerie van buitenlandse zaken, het ministerie van volksgezondheid welzijn en sport, de Kiesraad, de Nederlandse vereniging voor burgerzaken en de vereniging Nederlandse gemeenten gezamenlijk het initiatief genomen om een Actieplan toegankelijk stemmen op te stellen. Het doel is om stemmen tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 makkelijker te maken voor mensen die moeite hebben om aan het stemproces deel te nemen. Ook voor latere verkiezingen wordt het actieplan ingezet. Het actieplan draagt bij aan de implementatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (VN-verdrag Handicap). 15 juni 2020 is het landelijke actieplan aan de Tweede Kamer aangeboden. Het plan bestaat uit 10 punten, waarin acties van de initiatiefnemers staan omschreven, variërend van het beter toegankelijk maken van de stemlokalen voor specifieke doelgroepen tot het verbeteren van de uitleg over het stemmen aan kiezers. Heerlen neemt deze actiepunten mee bij de organisatie van de aankomende verkiezingen. Wie Planning Budget

Bestuursdienst (coördinatie) - Uitvoering ligt bij diverse domeinen 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten) + eventueel externe subsidies

3.4 Thematische referenda op straat- of buurtniveau In project 3.1 is de ontwikkeling van een structuur voor een permanente dialoog met de stad uitgewerkt. Deze structuur vormt de basis voor interactieve besluitvorming, waarbij meer mensen in de stad de kans krijgen om mee te beslissen over hun omgeving. De zichtbaarheid van het effect van hun stem zal meer mensen motiveren om ook bij verkiezingen te gaan stemmen. Bij kleinere projecten, zoals de inrichting van parkeerzones, betrekken we de omwonenden nu al bij de besluitvorming. Een blauwe zone wordt pas aangewezen als het merendeel van de bewoners het daarmee eens is. Dergelijke thematische referenda op straat- of buurtniveau zijn zeer effectief en 33

dragen bij aan het zichtbare van tastbare resultaten op basis van interactieve besluitvorming. Het doel van dit Programma Burgerbetrokkenheid & Lokale Democratie is om de inwoners van onze stad de mogelijkheid te bieden om structureel mee te beslissen over hun buurt en stad. De projecten uit de actielijnen 1 en 2 fungeren hierbij als voorbeeld van hoe we de mensen in de stad de kans geven om in de verschillende fasen van het beleids- en besluitvormingsproces hun mening te geven (burgerparticipatie). En hoe wij als stadsbestuur en overheid aansluiten bij en meebewegen met initiatieven van bewoners bij het (fysiek en sociaal) beter maken van hun straat, buurt en stad (overheidsparticipatie).

Wie Planning Budget

Bestuursdienst (coördinatie) - Uitvoering ligt bij diverse domeinen 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten) + eventueel externe subsidies

3.5 Jong geleerd is oud gedaan In samenwerking met ProDemus zetten we een programma in voor het basis- en voortgezet onderwijs, waarbij kinderen en jongeren al vanaf jonge leeftijd leren dat hun stem meetelt en dat zij voor verandering kunnen zorgen. Wie Planning Budget

Bestuursdienst (coördinatie) - Uitvoering ligt bij diverse domeinen 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten) + eventueel externe subsidies

3.6 Leren van anderen Wat doen steden met een hoge opkomst anders dan Heerlen? We kunnen leren van hun ervaringen en de succesfactoren overnemen. En hoe functioneert de democratie in andere landen. Persoonlijke verhalen van nieuwkomers uit oorlogsgebieden kunnen mensen motiveren om hun stem niet verloren te laten gaan. Wie Planning Budget

Bestuursdienst (coördinatie) - Uitvoering ligt bij diverse domeinen 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten) + eventueel externe subsidies

3.7 Meer zichtbaar in de wijken De laatste jaren worden kiezers in de aanloop naar nieuwe verkiezingen in toenemende mate overdonderd door campagnes van lokale, provinciale, landelijke politici. “Na dit circus zien we niemand meer in de wijken”, is veelgehoord commentaar. Dat gaan we in Heerlen veranderen door als het bestuur van de stad vaker zichtbaar aanwezig te zijn in de wijken (zie ook 3.1). Hier ligt ook een belangrijke rol voor de politieke partijen. Als gemeente moeten we de partijen stimuleren en faciliteren om het effect van het stemrecht tastbaar en zichtbaar te maken, door bijvoorbeeld ook in de wijken politieke debatten te organiseren en hun plannen te vertalen naar microniveau: wat kan ik betekenen voor de inwoners van de stad!

34

Wie Planning Budget

Bestuursdienst (coördinatie) - Uitvoering ligt bij diverse domeinen 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten) + eventueel externe subsidies

3.8 Heerlen Inclusieve stad Om meer mensen naar de stembus te krijgen gaan we ervoor zorgen dat verkiezingsprogramma’s te begrijpen zijn voor iedereen, dat de drempel om te gaan stemmen laag is en dat de stembureaus toegankelijk fysiek zijn voor mensen met een beperking. De aanpak past binnen de Lokale Inclusie Agenda (zie 2.10). We volgen hierin de weg van gemeenten die geïnvesteerd hebben in de toegankelijkheid van hun stemlokalen en daarover ook gecommuniceerd hebben met hun stad; zij zien het resultaat van deze investering nadrukkelijk terug in een hogere opkomst. In de aanloop naar de verkiezingen van 2021 werken we aan uitbreiding van het aantal stembureaus verspreid over de stad. Dit geldt zowel voor het aantal vaste stembureaus als het aantal mobiele stembureaus waarmee we moeilijk bereikbare doelgroepen, zoals ouderen die minder mobiel zijn en jongeren voor wie stemmen geen vanzelfsprekendheid is, bereiken. Denk aan ziekenhuizen, Mondriaan, Adelante en het Arcuscollege. Momenteel wordt ook onderzocht of het mogelijk is om een stembureau in te richten bij APG. In samenwerking met de vertegenwoordigers van de Gehandicaptenraad verbeteren we de fysieke toegankelijkheid van de stemlokalen. Onder andere door drempelhulpen te plaatsen.

Wie Planning Budget

Bestuursdienst (coördinatie) - Uitvoering ligt bij diverse domeinen 2020 – 2022 Begroting Heerlen (reguliere budgetten) + eventueel externe subsidies

3.9 Jaarlijkse Ideeënmarkt In 2019 organiseerde de gemeenteraad van Heerlen de eerste Ideeënmarkt. Dit initiatief behelst letterlijk een ‘markt’ voor goede ideeën waarmee inwoners de stad willen verbeteren. Elke deelnemer krijgt een marktkraampje waar hij of zij een idee kan presenteren aan raadsleden, collegeleden en inwoners van Heerlen. Ook krijgen belangstellenden de mogelijkheid om vragen te stellen. Na de Ideeënmarkt is het aan de fracties c.q. de raad om al dan niet iets met de voorgedragen ideeën te doen. Dat kan in de vorm van het indienen van een motie. Ook kunnen zij het idee ‘meegeven’ aan de betreffende portefeuillehouder. De organisatie van de eerste markt was in handen van de griffie. Een van de resultaten is het onderzoek naar de vestiging van een ‘broedplaats’ in of rond het centrum van Heerlen, waar diverse ideeën met betrekking tot sociaal/maatschappelijke activiteiten kunnen worden gerealiseerd. Het is de bedoeling dat de Ideeënmarkt jaarlijks terugkomt. Wie Planning Budget

Griffie Jaarlijks Budget Gemeenteraad

35

Projecten actielijn 4

Cultuurverandering Burgerbetrokkenheid en het verbeteren van de lokale democratie vereisen nog meer een beweging ‘naar buiten’. Bij alles wat wij ‘in het gemeentehuis’ doen, moeten we nadenken over hoe we de inwoners van onze stad standaard bij het werk aan de stad betrekken. Er zijn zeker al initiatieven die op basis van interactie tot stand komen, net zoals er zeker ook ambtenaren zijn die naar buiten gericht werken. Deze houding moet een tweede natuur van de hele organisatie worden. Strategie: waar willen we naar toe? Aan de basis van de cultuurverandering die we met dit programma nastreven staat een constante open dialoog met de burgers en organisaties in de stad. In twee richtingen. De stad is geen ‘ze’; het gaat over ‘we’ en ‘ons’. Hiervoor moeten we het gesprek aangaan met elkaar: luisteren, elkaar serieus nemen en openstaan voor ideeën, ervaringen en meningen. De basishouding die daarbij hoort is geen ‘nee maar, naar ja tenzij’. Open communicatie is hét instrument voor participatie en samenwerking. Zoals eerder in dit programma is aangegeven verdient elke vraag van een inwoner een reactie. Dat hoeft niet per definitie een positief antwoord te zijn; ‘nee’ kan ook, mits we de redenen helder, duidelijk en in begrijpelijke taal communiceren. Die open en servicegerichte houding moeten we ons als bestuur en gemeentelijke organisatie meer eigen maken.

Hoe zorgen wij voor een cultuurverandering? In de gemeentelijke organisatie hebben we twee strategische initiatieven ingezet, die burgerbetrokkenheid van binnenuit versterken: onze strategische communicatie visie en onze organisatieontwikkeling. In beide initiatieven is het cultiveren en een open houding een organisatie breed ontwikkelthema, waarbij we elkaar ontwikkelen vanuit onze Heerlense waarden.

36

De Heerlense waarden zijn: -

-

-

-

-

Professionaliteit. Wij gaan uit van vertrouwen in elkaars professionaliteit en we hebben zo weinig mogelijk regels. Flexibiliteit. De regels die er zijn, zijn helder, voorwaardenscheppend en kader stellend en worden strikt gehandhaafd. Daarmee ontwikkelen we samen een organisatie met meer bewegingsvrijheid; een organisatie die flexibeler en adequater kan reageren. Brede Blik. Wij hebben een brede blik, denken buiten de gebaande paden, zoeken kansen en anticiperen op initiatieven vanuit de samenleving. Vertrouwen. Wij koesteren een open cultuur waarin wij elkaar aanspreken op respectvolle en constructieve wijze. Wij zoeken elkaar op, maken elkaar sterker en realiseren onze gezamenlijke doelen. Doelrealisatie. Wij voelen ons verbonden met de stad en onze gemeentelijke organisatie en dragen dit ook uit in ons dagelijkse werk en door de resultaten die we bereiken. Verbondenheid. Een medewerker van de gemeente Heerlen werkt graag voor onze bijzondere stad en is daar trots op. Wij stropen de mouwen op en gaan aan de slag.

Communiceren is meer dan een functie in onze organisatie, het is van iedereen. Als elke medewerker, ongeacht functie of taakgebied, bewust is of wordt dat hij of zij in alle doen en laten bezig is met communicatie, dan komt het besef van ambassadeur zijn op een hoger plan. Van Buiten naar Binnen en van Vakmanschap naar Partnerschap Vanuit de strategische organisatie inrichting en -ontwikkeling is er een professionaliseringsslag ingezet in de gemeentelijke organisatie. Voor ons staat partnerschap daarin centraal. Partnerschap betekent dat we het meedenken als partner cultiveren. Sterk vakmanschap houden we vast, maar denken vóór mensen laten we los, het geeft te weinig ruimte. Partnerschap staat centraal in het coalitieakkoord, het vraagt om de organisatie te moderniseren, om effectiever, efficiënter en meer maatschappelijk gericht te werken. We hebben onze organisatie afgeplat en de managementfuncties veranderd; het accent nu ligt op het vermogen coachend te leiden en zo medewerkers te begeleiden in hun professionele identiteit en partnerschap. Leiderschapsprincipe is sturen op basis van vertrouwen. Teamleiders verhelderen samen met medewerkers de kaders om taken kunnen uitvoeren. Nadrukkelijke aandacht heeft leren in de praktijk, ontwikkeling van medewerkers als professionals, projectmatig werken, kruisbestuiving en het teamwork.

37

Dit proces van moderniseren is in opdracht van het College van binnenuit doorgevoerd, voor en door eigen medewerkers. Zo is een impuls gegeven aan de centrale begrippen “vertrouwen” en “samenwerken”, partnerschap is daadwerkelijk beleefd bij inrichten van de organisatie. Verder ontwikkelen van de organisatie is een dynamisch proces waarin we de principes doorzetten, de waarden leven en de volgende natuurlijke evolutiestap maken. Fysiek wordt dit in de nabije toekomst ook verankerd in het werkconcept activiteit gerelateerd werken en de inrichting van onze nieuwbouw. Het gebouw geeft weer hoe wij als professionals burgers en bedrijven willen bejegenen. Partnerschap en openheid staan daarin centraal. Aansluitend op de twee organisatie brede ontwikkeltrajecten, speelt Burgerparticipatie ook in de dagelijkse werkpraktijk een belangrijke rol. Voorbeelden hiervan zijn de aangenomen moties over het vergunningenproces en de postafhandeling. De verbetertrajecten die hieruit voortvloeien spelen ook in op anders werken, anders denken en cultuurverandering. Ook ons meldingensysteem zal worden vernieuwd, waarbij het tijdig en inhoudelijk goed terugmelden van ondernomen acties hoge prioriteit krijgt. 4.1. De inclusieve samenleving; informatie, communicatie en bejegening Heerlen streeft naar een inclusieve stad waarin iedereen kan meedoen.

Om burgerbetrokkenheid voor iedereen te kunnen bieden, moet onze dienstverlening ook daadwerkelijk voor iedereen toegankelijk zijn. Dat wil zeggen: makkelijk benaderbaar (laagdrempelig, tolerant en gastvrij) én begrijpelijk in onze communicatie en besluitvorming. Voor iedereen! Dus niet alleen voor hoger opgeleiden maar ook voor mensen met een licht verstandelijke beperking. In het kader van bewustwording en bejegening heeft nog niet iedere medewerker van de gemeente Heerlen kennis over de diversiteit aan beperkingen en drempels waar inwoners van onze stad tegenaan kunnen lopen. Veel medewerkers die dagelijks contact hebben met burgers hebben al een training ‘omgaan met mensen met een niet-aangeboren hersenletsel’ gevolgd. De inzet van deze training kunnen we verbreden naar meer medewerkers die frequent contact hebben met burgers. Om de bewustwording rond inclusiviteit te vergroten en hiermee samenhangend een betere bejegening te bewerkstelligen, is het zinvol om met medewerking van de Cliëntenraad Ge In 2020 gaan we twee trainingen inzetten gericht op het herkennen van en omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

Alle medewerkers die inwoner- of buurtgerichte werkzaamheden verrichten, zoals baliemedewerkers, bijstands- en Wmo-consulenten, buurtregisseurs en BOA’s doen bij deze trainingen vaardigheden op om op een professionele manier met deze moeilijk bereikbare publieksgroep om te gaan. Het aantal trainingen kan - op basis van een evaluatie - in een later stadium worden uitgebreid. Aanvullend kunnen dan ook nog trainingen voor het herkennen van en omgaan met mensen met bijvoorbeeld autisme (ASS) worden ingezet. Aan beide trainingen werken ervaringsdeskundigen mee. We communiceren op een begrijpelijke manier via alle kanalen, we bieden begeleiding aan diegenen die er zonder hulp niet uitkomen en we richten onze dienstverlening voor iedereen passend in. Wij willen de cliëntenraad gehandicapten verder ondersteunen en versterken en we gaan op zoek naar meer mensen met een beperking die ons kunnen ondersteunen. Met de hulp van 38

ervaringsdeskundigen gaan we onze communicatie en besluitvorming begrijpelijker maken. Ervaringsdeskundigen met diverse ervaringen worden op deze manier actieve burgers. Tegelijk kunnen zij onze organisatie uitstekend adviseren met betrekking tot bijvoorbeeld de leesbaarheid van brieven en besluiten, informatie op de website, de ervaren benaderbaarheid van onze organisatie, etc.. Op basis van deze adviezen (feedback) gaan we de vaardigheden van onze eigen medewerkers trainen en versterken. De brigade van ervaringsdeskundigen wordt in samenwerking met MEE ZL en de Cliëntenraad Gehandicapten samengesteld en zal bestaan uit inwoners met een verstandelijke beperking, waaronder mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB), autisme (ASS) en een niet aangeboren hersenletsel (NAH). In een later stadium kan deze ‘brigade-aanpak’ ook ingezet worden voor andere doelgroepen. Wie Planning Budget

Beleidsmedewerker Team Beleid Domein Maatschappij i.s.m. MEE ZL 2020 (met eventueel een continuering op basis van een evaluatie) Begroting Heerlen - Programma Sociaal Domein / Kernthema Ouderenbeleid Wmo + facilitaire ondersteuning MEE ZL

4.2 Procesaanpak ‘Heldere besluiten’ We willen de kloof tussen het bestuur en de inwoners van de stad dichten. Dichter bij de inwoners van onze stad staan en werken. Daarbij vereist de Algemene wet bestuursrecht dat een besluit ‘deugdelijk’ moet zijn gemotiveerd. Dat betekent dat de vaststelling van de feiten correct moet zijn en dat de motivering van het besluit voor de betrokkene(n) begrijpelijk is. Uit een analyse van Team Juridische Zaken blijkt dat onze besluiten in veel gevallen niet aan de eisen voldoen. Daarmee werpen we ongewild drempels op voor de participatie van onze inwoners. Om de betrokkenheid van onze bewoners bij het bestuur te vergroten, gaan we onze besluiten en de onderbouwing daarvan toegankelijker en begrijpelijker maken. Tegelijk werkt het Team Juridische Zaken aan een aanpak en organisatiecultuur waarin bezwaren en klachten serieus worden genomen en zoveel mogelijk worden voorkomen. Hiervoor gaan de teamleden: - hun analyses periodiek bespreken met de betrokken vakinhoudelijke teams en hen adviseren over een betere werkwijze; - de vakinhoudelijke teams trainen in de basisbeginselen van de Algemene wet bestuursrecht; - de organisatie meer bewust maken van het belang van goed gemotiveerde besluiten door te zorgen voor algemene adviezen en meer inhoudelijke informatie op ons Intranet.

Het effect van hun inspanningen meten en verwerken zij in een onderzoek; zie 4.5 ‘Meten is weten’. Wie Planning Budget

Teamleider Juridische Zaken i.s.m. juridisch medewerkers, webredacteuren en concernjuristen Doorlopend Begroting Heerlen - Programma Bestuur en Ondersteuning

4.3 Reguliere ondersteuning bij participatietrajecten Op de agenda van de gemeente staat een groot aantal onderwerpen waarbij we de inwoners van onze stad willen betrekken. Het doel is samen breed maatschappelijk gedragen besluiten te 39

realiseren. In de uitvoeringspraktijk zullen we deze ambitie in talrijke situaties samen met de inwoners moeten vormgeven. Denk aan de vaststelling van beleidsnota’s, de uitvoering van dynamische ontwikkelagenda’s zoals ‘Heerlen Inclusief’ (niks over ons, zonder ons…), maar ook de plaatsing van een kunstwerk of de vervanging van speeltoestellen in de openbare ruimte. In feite moeten we bij alles wat we doen de omslag ‘van binnen naar buiten’ maken en nadenken over hoe we de inwoners van onze stad een stem geven in de planvorming. Binnen de organisatie wordt tijd en ruimte vrijgemaakt om deze omslag te kunnen maken. Daarbij is het mogelijk om voor de planning en uitvoering van deze participatietrajecten ondersteuning in te schakelen van o.a. de programmamanager Burgerbetrokkenheid, team Communicatie en de buurtregisseurs. Wie Planning Budget

Projectleider of beleidsambtenaar van het betreffende participatieproject i.s.m. buurtregisseurs, programmamanager Burgerbetrokkenheid en team Communicatie Uitvoering diverse participatietrajecten in 2020 Begroting Heerlen (reguliere budgetten)

4.4 Tot slot: meten is weten! Een goede monitoring van onze inspanningen leidt tot een beter inzicht in de effectiviteit van de projecten die we inzetten om burgerbetrokkenheid in onze stad te bevorderen en onze lokale democratie te versterken. Aan de hand van de uitkomsten kunnen we bijsturen. De monitoring zal betrekking hebben op zowel de impact van het (gehele) programma Burgerbetrokkenheid & Lokale Democratie, alsook de afzonderlijke inspanningen en projecten. Ervaren mensen door het gebruik van de ‘Heerlense Munt’ inderdaad meer betrokkenheid bij de stad? En, in hoeverre ervaren mensen meer betrokkenheid bij de stad vóór, tijdens en ná het traject Omgevingsvisie. Dit onderzoek vraagt om maatwerk. De totaalmeting van het programma Burgerbetrokkenheid & Lokale Democratie zal opgezet worden rond de volgende indicatoren: - Het aantal inwoners (%) dat aangeeft zich medeverantwoordelijk te voelen voor de leefbaarheid in de eigen buurt. - Het aantal inwoners (%) dat aangeeft de mogelijkheid te hebben om te kunnen meepraten / meedenken in de stad of buurt - Het aantal inwoners (%) dat aangeeft bereid te zijn om mee te denken / praten over de toekomst van Heerlen. - Het aantal inwoners (%) dat aangeeft dat de buurtorganisatie hen voldoende vertegenwoordigd. - Het aantal inwoners (%) dat het eens is met de stelling: het bestuur betrekt burgers bij het bestuur. Wie Planning Budget

Team Informatiemanagement (onderzoek) 1 jaarlijkse meting m.i.v. 2020 + aanvullende metingen t.a.v. deelprojecten Begroting Heerlen

40

“Beter contact met onze inwoners leidt tot een mooier Heerlen. Een stad waarvoor we SAMEN aan de lat staan. We kunnen het woord SAMEN alleen verder vorm en inhoud geven als we met elkaar het gesprek aangaan; een open gesprek waarbij wederzijds vertrouwen en respect basisvoorwaarden zijn.” Adriane Keulen

41

Bijlage 1: Overzicht financiën Voor het programmaplan Burgerbetrokkenheid en Lokale democratie is € 60.000,= per jaar in de begroting opgenomen. Voor de jaren 2020 en 2021 worden deze middelen aan de volgende onderwerpen besteed: Programmabegroting Burgerbetrokkenheid 2020 Onderzoek door Leonarteaux Een onderzoek naar creatieve nieuwe manieren om duurzame bewuste veranderingen in de stad te initiëren Bijdrage aan de Stadswerkplaats Conform collegevoorstel 15 september 2020 Uitwerken Participatietoolbox Participatieverordening: deelname aan testlab Participatieplan voor Heerlen Noord uitwerken Professionalisering Burgerpanel Erfgoedparticipatie: project vitrinekastjes Romeins kwartier TOTAAL

Programmabegroting Burgerbetrokkenheid 2021 Participatie Toolbox (verplichting in 2020 aangegaan) Digitaal en inclusief participatieplatform (ipv Heerlen Internet Panel) Extra organisatorische kosten voor de toepassing van het participatieplatform Vervanging inspraakverordening door een Participatieverordening Vervanging referendumverordening Opkomstbevordering t.b.v. gemeenteraadsverkiezingen - Ontwikkelen van een stemwijzer voor het bevorderen van de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 - opzetten van een communicatiecampagne en de uitvoering daarvan - democratie programma basisonderwijs Ondersteuning diverse programma’s en projecten om burgerparticipatie in te vullen Vervolg professionalisering Burgerpanel TOTAAL

6.000

10.000 25.000 5.000 5.000 1.450 5.000 57.450

25.000 20.000 Pm pm 15.000 25.000 5.500 pm 4.350 94.850*

*Vanwege het beschikbare budget zullen prioriteiten gesteld moeten worden of dient extra budget beschikbaar gesteld te worden.

42