Novembernota 2021 2 november - versie 29102021_4.docx.pdf

Novembernota 2021

Inhoudsopgave 1. Bestuurssamenvatting

4

2. Beleidsontwikkeling

6

2.1 Leeswijzer

12

3. Novembernota 2021

13

4. Ontwikkelingen per programma

15

4.1.0 Financiële ontwikkeling

16

4.1.0 Bestuur en Ondersteuning

17

4.1.1 Veiligheid

20

4.1.2 Verkeer en Vervoer

21

4.1.4 Onderwijs

22

4.1.5 Sport, Cultuur en recreatie

23

4.1.6 Sociaal Domein

24

4.1.8 Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing(VHROSV)

27

4.2 Risico’s en kansen

28

4.2 Risico’s en kansen

30

5. Bedrijfsvoering

31

5.1 Post onvoorzien

31

5.2 Inhuur derden

32

5.3 Ziekteverzuim

33

6. Budgettaire neutrale begrotingswijzigingen

34

Bijlagen

35

1.0 Ontwikkeling Zomernota naar Novembernota

35

2.0 Budgettair neutrale begrotingswijzigingen op kernthemaniveau

36

3.0 Budgettair neutrale begrotingswijzigingen - detail

39

3

1. Bestuurssamenvatting Voor u ligt de novembernota van het begrotingsjaar 2021. Dit is de tweede en laatste tussenrapportage van dit begrotingsjaar. In deze nota kijken we terug naar het tweede en derde kwartaal. Tevens blikken we vooruit naar de effecten voor de jaarafsluiting. We doen dat met een financiële bril en we doen dat met een bestuurlijke bril. Maar voordat we over gaan tot de orde van de dag willen we stilstaan bij de zware regenbuien die ons teisterden op 12 juli jl. Kelders liepen onder, de A79 stond blank, putdeksels sprongen uit de straat en de brandweer moest in actie komen om drie mensen uit een boerderij aan de Oliemolenstraat in Heerlen te redden. Ook was het enorm spannend of de waterbuffer in de Dem in Hoensbroek het wel zou houden. Gelukkig liep dat goed af. Maar de materiele schade in de stad was enorm en het gevoel van onveiligheid en hulpeloosheid dreunt nog altijd na. We kunnen alleen maar hopen dat dit natuurgeweld ons voorlopig bespaard zal blijven en we willen de Heerlenaren die hier onder geleden hebben een hart onder de riem steken. De financiële basis van de novembernota wordt gevormd door de maandafsluitingen van de betreffende kwartalen met, indien nodig, nog aanvullend de majeure wijzigingen en afwijkingen die in oktober en november hebben plaatsgevonden. In de laatste tussenrapportage, de zomernota 2021, die u in juni jl.

vaststelde, moesten wij u een prognose voorleggen met een tekort van ongeveer 2 miljoen euro. Dit tekort werd veroorzaakt door een aantal personele knelpunten en een negatieve bijstelling van het gemeentefonds. Onze belangrijkste financiële agenda is om dit jaar te blijven voldoen aan het financiële herstelplan dat op 1 januari 2022 afloopt. Wanneer ons dat lukt dan kunnen we na een periode van ruim drie jaar de conclusie trekken dat we weer over een gezonde begroting beschikken met een algemene reserve en een weerstandsvermogen die daar bij horen en weer een stootje kunnen verdragen, randvoorwaarden hierbij zijn blijvende aandacht voor adequaat risicomanagement. De vooruitzichten zijn goed. In deze novembernota zijn wij namelijk in staat om u een positief saldo voor te leggen van ruim 4 miljoen euro. Tijdens de zomermaanden kregen we te maken met een aantal positieve ontwikkelingen in o.a. de meicirculaire, de septembercirculaire maar ook binnen het thema beschermd wonen en in de BUIG en kregen we te maken met een bijstelling van het gemeentefonds, die nu positief uitviel. Een belangrijke en zeer nuttige opsteker was de boodschap van het ministerie van Binnenlandse Zaken dat onze aanvraag van ruim 10 miljoen euro in het kader van het Volkshuisvestingsfonds gehonoreerd was.

Dat geeft ons gedurende een periode van 10 jaar de mogelijkheid om achterstanden in het particulier woningbezit, met name in Heerlen Noord aan te pakken. Met eigen kracht hebben wij besloten om in dit gebied hernieuwd in te zetten op het gebied van veiligheid en zorg. Op 11 mei kwam de exploitatie van zwembad Otterveurdt in handen van de Sportfondsen Groep en na een zorgvuldig onderzoek rolde Putgraaf 188 (de plek van het huidige stadskantoor) uit de bus als de meest ideale locatie voor het nieuwe zwembad van Heerlen, het centrumbad. We voorzien dat dit centrumbad bij zal gaan dragen aan de verdere transformatie van het centrum zoals we dat hebben vastgelegd in ons Urban Bidboek. We stemden op 25 mei jl. in met het Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs. De grootste vernieuwingen hebben wij de komende jaren gepland voor het Herlecollege, het Grotiuscollege en de Vrijeschool Parkstad. We hebben een nieuwe culturele agenda ontwikkeld met als belangrijk speerpunt cultuureducatie. Deze cultuureducatie gaan we uitwaaieren over het gehele onderwijsspectrum, dus van peuterspeelzaal tot en met het beroepsonderwijs. ‘Een lieve kaart, een warme groet’. Iemand die zich alleen of eenzaam voelt ontvangt graag post. We hebben op 1 juli officieel de eerste brievenbus van het project 'Meer Dan Alleen Post' in gebruik genomen in Hoensbroek.

Naast het intensiveren van buurtgericht werken hebben wij het huisbezoek aan ouderen in Heerlen vanaf 1 oktober vernieuwd en uitgebreid. Zo gaat de leeftijd waarop iedere Heerlenaar een huisbezoek aangeboden krijgt, omlaag van 80 naar 75 jaar. Naast deze verruiming geven de ouderenconsulenten nu meer uitleg over financiële regelingen en mogelijkheden om anderen te ontmoeten in de buurt. Op 2 juni is de daklozenopvang het Gasthuis in het voormalige klooster aan de Gasthuisstraat 35 in gebruik genomen. Dit houdt ook in dat de Klomp dicht gaat. Een deel van de mensen daar krijgt elders een goede woonplek. Een ander deel krijgt een kamer in het Gasthuis. Hierdoor beschikken we nu over sterk 4

verbeterde Dag- en Nachtopvang voor zowel de bewoners als voor de impact op de omgeving. We beschouwen dit als onderdeel van een veel bredere doorontwikkeling rond maatschappelijke opvang/beschermd wonen. Met de OVS (de Ondergrondse Vakschool) als historisch voorbeeld hebben we besloten dat er in Heerlen Noord een Vakschool komt die op een laagdrempelige manier mensen gaat begeleiden naar de vele openstaande vacatures in Zuid-Limburg. De Vakschool maakt deel uit van het programma Heerlen Noord waarbij het Rijk mogelijk fors gaat investeren in 16 stedelijke vernieuwingsgebieden in Nederland. We hebben besloten om als stad aan te sluiten bij het Landelijk Convenant Vroegsignalering. Hiermee intensiveren we de hulp aan inwoners met betalingsachterstanden en schulden. Door hierbij aan te sluiten is het mogelijk om in een vroeg stadium signalen te ontvangen van landelijke organisaties zoals zorgverzekeraars, drinkwaterbedrijven, energiebedrijven en woningverhuurders bij betalingsachterstanden en schulden. Op het gebied van duurzaamheid hebben we zichtbare stappen gemaakt. Zo is de aanplant van de 1000 bomen in gang gezet. Ook gaan we meedoen aan een nieuw Europees project 'Power up'. Dit project stimuleert het oprichten van lokale 'sociale' energieorganisaties. Hiermee wil Europa energiearmoede aanpakken.

Het Europees project sluit goed aan bij het Heerlens streven naar een duurzame stad waar iedereen aan kan meedoen. Naar schatting heeft 9,3% (2019) van de Heerlense bevolking last van een te hoge energierekening. Sinds 21 maart 2021 nemen bewoners uit Grasboek, Musschemig en Schandelen deel aan ’t Heerlens Heitje. Gewapend met een klusbox met daarin alle benodigde materialen namen ze samen zo’n 25 prullenbakken, bankjes en wegmarkeringen onder handen. Hiermee is inmiddels zo’n € 1.000,- aan heitjes verdiend.

5

2. Beleidsontwikkeling In de volgende pagina’s wordt u meegenomen in de beleidsontwikkelingen aangaande afgelopen periode. Heerlen Noord met name op het gebied van veiligheid en zorg en de hernieuwde inzet op sociaal veilig Vooruitlopend op de definitieve start van programma Heerlen Noord zijn we voor de zomer een integrale aanpak ‘Sociaal Veilig’ gestart in Vrieheide en de Kasteelbuurt / Hoofdstraat in Hoensbroek. Directe aanleiding hiertoe was de toenemende ernstige zorg- en veiligheidsproblematiek in deze buurten. De leefbaarheid en veiligheid staat daar zodanig onder druk, dat het aanpakken hiervan niet langer kon wachten. We gaan te werk op basis van de bekende Hartslag-methodiek met aandacht voor zorg, veiligheid, leefbaarheid en wonen. Dat doen we samen met een groot aantal partners, waaronder de woningcorporaties, politie, veiligheidshuis, diverse zorgpartijen en bewoners. Er is sprake van grootschalige meervoudige, complexe problematiek die zich uitstrekt over meerdere leefgebieden, zoals schulden, werkloosheid, onveiligheid, psychische en lichamelijke klachten, opvoedingsproblemen, huurachterstanden, verloedering, overlast, criminaliteit en ondermijning. Het voorkomen, oplossen of beheersbaar maken van deze problemen lukt alleen als we dat integraal doen, maar ook duurzaam en langdurig. Na een opstartfase, zijn we inmiddels volop aan de slag in de buurten.

Dat doen we enerzijds met acties die gericht zijn op de fysieke leefomgeving, anderzijds door het bespreken ván en adequaat reageren óp zorgsignalen met betrekking tot individuele en gezinsproblematiek (‘achter de voordeur’). We weten wat er speelt en problemen worden integraal aangepakt. Bovendien bestaat er een directe verbinding met het Zorg- en Veiligheidshuis zodat daar waar nodig opschaling van zorg en inzet gegarandeerd is. Op deze manier werken we intensief aan het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid. Zodra het programma Heerlen Noord start, zal een verdere uitrol van de aanpak plaatsvinden over andere buurten. Daarbij zal altijd sprake zijn van maatwerk. Voor stad en regio de bijdrage uit het volkshuisvestingsfonds We hebben van het rijk een bedrag van € 8,2 miljoen gekregen uit het volkshuisvestingsfonds. Daarmee gaan we 364 particuliere woningen in Heerlen Noord verduurzamen. Ook wordt de openbare ruimte nabij die woningen vergroend. Dat draagt – samen met vele andere maatregelen - bij aan de leefbaarheid in deze wijken. De gemeente draagt zelf € 3,6 miljoen bij. Ook de woningcorporaties investeren in duurzame woningen. In 2022 staat de verduurzaming van ca. 350 woningen (naar gem. label A) op de planning.

Organisatieontwikkeling Een van de doelstellingen van de reorganisatie van 2019 is om middels een nieuwe organisatie inrichting een proactieve organisatie neer te zetten. Een organisatie die de afspraken in het coalitieakkoord ondersteunt volgens afgesproken inrichtingsprincipes. Afgelopen periode hebben hard aan deze weg getimmerd. Recent is het plan Heerlen van Morgen gepubliceerd. In dit plan gaan we aan de slag met de doorontwikkeling van onze organisatie. We gaan onze organisatie toekomstbestendig maken, waarin we werken aan de basis op orde, de sturing van de organisatie en een strategische personeelsplanning Dag- en Nachtopvang in het Gasthuis. In mei is de sluiting Dag- en nachtopvang de Klomp gerealiseerd, en is het Gasthuis geopend. In het Gasthuis hebben de cliënten een eigen kamer met sanitair. Er is een ruime gemeenschappelijke ruimte en een grote tuin. Door deze veranderingen is er veel meer rust ontstaan binnen de opvang, waardoor er meer ruimte is om te werken aan herstel. Deze verandering naar meer kleinschalige, individueel gerichte opvang staat niet op zich. De groepsgerichte jongerenopvang Mijnzicht is vorig jaar gesloten en vervangen door wonen met begeleiding in eigen appartementen op de Putstraat.

Voor gezinnen die binnen Parkstad een beroep moeten doen op de opvang hebben we een ingerichte eengezinswoning in Voerendaal en in Brunssum hebben we een aantal ingerichte appartementen. Deze kleinschalige opvang verspreid over Parkstad zal het komende jaar nog verder uitgebouwd worden. Ook voor Beschermd wonen geldt dat voorzieningen de afgelopen jaren sterk verbeterd zijn of nog worden. Zo is enkele jaren geleden zorgpension Hoeve de Passart ingrijpend verbouwd. Voor mensen die vanwege hun gedrag niet binnen de opvang, een beschermde woonvorm of een regulier woning passen, creëren we Skaeve Huse. In 2022 zullen de eerste Skaeve huse gerealiseerd worden in Heerlen op het terrein van Mondriaan, maar ook de ander Parkstadgemeenten werken aan deze alternatieve huisvesting.

6

Continuïteit van zorg ook in de coronatijd. Medio maart 2020 veranderde voor veel burgers maar ook voor hun zorgverleners het dagelijks leven. Zeker in de begintijd met een groot gebrek aan persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zagen wij ook in Heerlen dat veel kwetsbare burgers zorg uitstelden vanwege de angst om besmet te raken. Echter ook zorgpartijen stopten in die begindagen veelal de fysieke dienstverlening uit dezelfde angst vanwege de veiligheid van hun medewerkers. In die tijd is door de verschillende door ons gecontracteerde zorgorganisaties wel steeds een vinger aan de pols gehouden bij de meeste kwetsbare cliënten; hierdoor ontstonden nieuwe manieren om zorg te verlenen zoals bijv. een goed gesprek tijdens de wandeling tussen begeleider en cliënt, of een versnelde introductie van zorgverlening via een digitale toepassing (beeldbellen) of telefoon (werd in het begin door Meander gedaan bij de meest kwetsbaren waarbij de hulp in het huishouden niet doorging). Ook andere creatieve alternatieven werden geïntroduceerd: bewegen op het balkon voor senioren of voor verschillende doelgroepen in de publieke ruimte. Verder zijn er nieuwe projecten ontstaan zoals het sociaal maatje van HSB! die nog steeds in uitvoering zijn.

In die tijd hadden wij vanuit de gemeente bijna dagelijks contact met de gecontracteerde zorgaanbieders om hierover af te stemmen en erop toe te zien dat onze kwetsbare inwoners voor wie de gemeente vanuit onze verantwoordelijkheid de zorg had en heeft ingekocht, deze ook zouden ontvangen. We zien nu een stijging aan zorgvraag met name vanuit GGZ problematiek en gevoelens van eenzaamheid blijken ook breder te leven dan enkel bij ouderen. Via financiële regelingen vanuit het rijk zorgen wij momenteel dat onze partners de zorg kunnen continueren, eventueel op alternatieve wijze, en meerkosten door corona via de gemeente vergoed krijgen. Hoe 2022 uitziet v.w.b. COVID en de maatregelen hieromtrent kan niet voorspeld worden. Verlengde zorg en inhaalzorg mogen in ieder geval deels verwacht worden. Bouwen aan een financieel gezonde gemeente In 2018 hebben we samen met de provincie een herstelplan opgesteld. In dat herstelplan hebben we afgesproken dat het weerstandsvermogen uiterlijk op 31 december 2021 op het met de Raad afgesproken minimumniveau van 0,8 moet staan. Zonder de ambities uit het oog te verliezen hebben we bij de jaarrekening 2020 dit niveau reeds bereikt. We bouwen gestaag aan de omvang van de algemene reserve naar een norm van 2% te brengen. Hiermee proberen we invulling te geven aan de aangenomen motie bij de begroting 2022.

In de begroting 2021 hebben we voor het eerst een post onvoorzien opgenomen van € 1,5 miljoen. Deze post hebben we ook in 2022 en volgende jaren structureel opgenomen. Ontwikkelingen bedrijventerreinen/werkgelegenheid economie Door een intensievere samenwerking tussen de collega’s van het Ondernemershuis en Werkgelegenheid hebben we ons de afgelopen periode gefocust op het aantrekken en begeleiden van bedrijven die aansluiten bij de aanwezige arbeidspotentieel in Heerlen en Parkstad. Dit heeft geleid tot de acquisitie en ontwikkeling van een nieuwe partij die zich eind 2022 zal vestigen op het industrieterrein de Beitel. Tevens wordt de samenwerking met grote werkgevers zoals CEVA geïntensiveerd waardoor de binding met de stad wordt versterkt en samen actief naar werkgelegenheid kansen wordt gezocht. Vanuit de op de bedrijventerreinen gevestigde bedrijven krijgen wij momenteel voornamelijk de hulpvraag bij het vinden van personeel. Deze zoekvragen worden doorgeleid aan het WSP/Werk voor Heerlen etc. Het tekort aan personeel is momenteel de grootste rem op de groei van meerdere bedrijven. Zuid-Limburg/Vakschool Heerlen We hebben de samenwerking met onze partners Werk voor Heerlen en WSP Parkstad versterkt. Het begeleiden van kandidaten naar werk besteden wij steeds meer uit aan WSP Parkstad.

De Stichting ‘WerkvoorHeerlen’ gaat steeds meer zonder tussenkomst van de gemeente de regie voeren over mensen die eerst een ontwikkeltraject doorlopen. Het beoordelen en uitbetalen van de uitkering blijf via ons als gemeente lopen. In juli 2021 startte de testfase. In toenemende mate zetten we in op scholings-trajecten (van opleiding tot certificering en praktijkverklaring), liefst in samenwerking met werkgevers. Op deze wijze trachten we een brug te maken tussen de beschikbare vacatures en de competenties van personen (de welbekende mismatch op de arbeidsmarkt). Hier hoort ook bij dat we nadenken over andere manieren om mensen (al dan niet met een participatiewet uitkering) te benaderen en het anders vormgeven van vacatures (bv. niet op functienaam 7

maar op basis van competenties). Dit onderwerp krijgt vanuit Zuid-Limburg een boost. In 2021 maakten we een start met de Bovengrondse Vakschool (in het oude Emma College aan de Passartweg). Dit platform in Heerlen Noord moet buurt, werkgevers, scholen, welzijnsorganisaties verbinden als gaat over ontwikkeling richting werk. De eerste werksferen (Toezicht, groen en bouw) zijn gestart en momenteel kunnen personen met een participatiewet-uitkering instromen in de Vakschool. Winkelclusters/Heerlerbaan/Hoensbroek/centrum/supermarkten. Een belangrijk speerpunt van economisch beleid zijn sterke economische (winkel)clusters. Daarbij is het Centrum hét beeldbepalende visitekaartje. Alle inspanningen die we hier doen, dragen bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor de hele stad. Op wijkniveau geldt hetzelfde voor onze boodschappencentra. Deze zijn niet alleen economisch belangrijk, maar ook een essentiële voorwaarde voor leefbaarheid. Op verzoek van de commissie ES hebben we een gemeente brede visie op de boodschappencentra opgesteld. Daarin stellen we een hoofdwinkelstructuur voor die evenwichtig is en recht doet aan onze doelstellingen toekomstbestendig en leefbaar. De visie is een verfijning van de SVREZL die wel nog steeds goed past binnen de gezamenlijke Zuid-Limburgse kaders en doelstellingen.

Verder hebben wij een analyse gedaan van het economisch functioneren van Hoensbroek-centrum. Hieruit bleek dat er een nieuwe visie moet worden geformuleerd, zodat dit wijkcentrum zijn rol en functie in de toekomst beter kan vervullen. De urgentie is groot, mede tegen de achtergrond van de agenda HeerlenNoord. In Heerlerbaan hebben we na diverse variantenstudies nu een plan opgesteld voor herontwikkeling van winkelcentrum Giesen Bautsch. Dit vergt een gemeentelijke bijdrage uit het Fonds Economische Structuurversterking. Daarnaast loopt er een subsidietraject bij de provincie Limburg voor een bijdrage uit het fonds Kwaliteit Limburgse Centra. De herontwikkeling betekent een stevige kwaliteitsimpuls, waardoor Heerlerbaan verzekerd is van een modern en toekomstbestendig wijkwinkelcentrum dat goed aansluit bij de BMV. Mobiliteitsvisie Met de vaststelling van de Mobiliteitsvisie Heerlen hebben we een belangrijke eerste stap gezet in het realiseren van een groene en gezonde stad. De ambities uit deze mobiliteitsvisie zijn vertaald naar een concreet, flexibel en adaptief jaarlijks te actualiseren uitvoeringsprogramma waarbij tevens een doorkijk wordt gegeven voor de komende jaren. We richten ons op de programmadoelen: verschuiving naar duurzame en gezonde mobiliteit, streven naar 0 verkeersslachtoffers en een bijdrage doen aan de energietransitie.

Deze programmadoelen zijn in het jaarprogramma geconcretiseerd naar projectdoestellingen. Alle projecten en activiteiten in het jaarprogramma zijn via duidelijke beleidslijnen en actielijnen gekoppeld aan de doelen. De ervaringen die we hebben opgedaan met de uitvoering van het programma 2021 gebruiken we om het programma 2022 verder te verfijnen. De uitvoering van de in 2021 opgestelde beleidsnota fiets wordt het komende jaar verder opgepakt. De bewustwordingsacties rondom het mobiliteitsplatform worden het komende jaar uitgebreid met fysieke wijkbezoeken. De systematiek rond de aanpak van verkeersknelpunten en grijze wegen zoals we hem dit jaar nog hebben toegepast zal op grond van het strategisch plan verkeersveiligheid in een andere opzet worden gegoten en de aanpak rondom de basisscholen zal verder worden aangescherpt. Ook zal het emissievrij rijden een prominentere plaats gaan krijgen in onze pannen en vervolgen we ons traject rondom vervoersarmoede en OV. Programma duurzaamheid volop in gang. In de drie pijlers van het programma Duurzaamheid, energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie lopen een groot aantal projecten. Enkele daarvan laten binnen afzienbare tijd resultaten zien.

Klimaatadaptatie met het 1000 bomen plan leidt in 2022 tot de daadwerkelijke aanplant in de stad, de bestrijding van wateroverlast door het afvoeren van regenwater op eigen terrein in plaats van het riool is steeds meer dagelijkse praktijk. Energietransitie presenteert de eerste transitievisie warmte en de resultaten van het project windenergie komend kwartaal aan de Raad, de WoonWijzerWinkel kent een groeiend aantal adviezen aan bewoners en de Europese projecten Wellbased en PowerUp op het gebied van bestrijding van energiearmoede en de relatie energie/gezondheid zijn gestart. Circulaire economie werkt verder aan kringlopen op het gebied van bijvoorbeeld beton maar ook het digitaal in kaart brengen van materiaalgebruik in gebouwen waardoor hergebruik bij sloop mogelijk wordt gemaakt, het Romeins 8

museum maakt hier bij de nieuwbouw van gebruik. De herinrichting van het van Grunsvenplein hergebruikt van de nu aanwezige materialen. Duurzaam aanbesteden door de gemeente biedt steeds meer kansen. Het Green Transformable Building (GTB-lab) is in aanbouw op de woonboulevard. Algemene zaken zoals het gebruik maken van de zeggingskracht van de zogenaamde Global Goals (Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties) wordt beleef-baar gemaakt door hier samen met organisaties, bedrijven en bewoners regelmatig bij stil te staan. Aanplant 1000 bomen in gang. In het voorjaar van 2021 zijn de eerste 7 bomen rondom basisschool de Meyster aangeplant als startschot van het 1000-bomenplan. De voorbereiding en aanbesteding van de aanplant van de 1000 bomen is in volle gang. De definitieve gunning zal plaatsvinden op 19 november 2021 waarna we begin december starten met de aanplant. Het merendeel van de bomen zal in 2022 worden aangeplant. Basis op orde, beheer en onderhoud, begonnen aan inhaalslag. Het groenonderhoud in onze stad is niet overal op orde. Diverse locaties verdienen een opwaardering en op teveel plaatsen zijn er achterstanden opgelopen. De inhaalslag is ingezet en daartoe wordt er op twee sporen ingezet. Spoor één is dat er meerdere locaties zijn aangewezen waar het onderhoud wordt opgewaardeerd naar een hoger niveau.

Op deze locaties, waaronder bijvoorbeeld Kasteel Hoensbroek maar ook diverse schoolomgevingen vallen, wordt er gekeken naar een andere inrichting van de openbare ruimte en vervolgens intensiever onderhoud. Het tweede spoor is het wegwerken van de opgelopen achterstanden in het groenonderhoud in onze publieke ruimte. In overleg en in samenwerking met ons sociaal werkbedrijf Werk voor Heerlen zijn er tijdelijk extra onderhoudsploegen in diverse wijken ingezet. Er wordt daarbij tevens onderzocht of deze verhoogde frequentie van onderhoud een duurzaam karakter dient te hebben. Het volgen van deze sporen dient ervoor te zorgen dat het groenonderhoud in onze stad in basis weer op orde is. Culturele Agenda met cultuureducatie van peuterspeelzaal tot en met beroepsonderwijs als belangrijk speerpunt. Door middel van cultuureducatie leren kinderen en jeugdigen belangrijke vaardigheden en kunnen zij zich ontwikkelen tot creatieve en kritische volwassenen. Cultuuronderwijs draagt bij aan de zelfredzaamheid, het ontplooien van sociale vaardigheden en het ontwikkelen van creatieve talenten van jongs af aan. In Heerlen verankeren we cultuur in het onderwijs. Van de peuteropvang tot en met het beroepsonderwijs. Daar leggen we de basis, ontwikkelen we talent, bieden we gelijke kansen, stimuleren we zelfredzaamheid en maken we inwoners trots op hun eigen stad.

De peuteropvang zoekt de samenwerking met de culturele instellingen in Heerlen. De wereld van de peuters wordt groter en zij leren ook buiten de gebruikelijke onderwijskaders. Na de peuter- en kleutertijd kunnen zij zich met een culturele activiteit die hen aanspreekt positioneren in hun eigen omgeving, maar ook wijkoverschrijdend en hun belangstellend volgend. Middels de Lokaal Educatieve Agenda blijven we in overleg met het primair onderwijs en werken we aan een duurzaam lokaal onderwijsbeleid met ruimte voor cultuureducatie. Via Pit Cultuurwijzer wordt de professionalisering van leerkrachten vergroot en de aanbieders van cultuureducatie enerzijds en de scholen anderzijds dichter bij elkaar gebracht. Verder is een school gestart met een pilot verlengde schooldag. De school heeft in de verlenging gekozen voor onder andere muziekonderwijs. Vanaf 2022 wordt een gestructureerd overleg met het voortgezet onderwijs georganiseerd om ook daar culturele talentontwikkeling duurzaam te verankeren. Tevens koppelen we het beroepsonderwijs in de stad aan culturele instellingen met als doel studenten hun vaardigheden zowel voor als achter de schermen te laten ontwikkelen. Aandacht voor woningmarkt: beschikbaarheid, betaalbaarheid en verduurzaming. We hebben in 2021 werk gemaakt van het versoepelen van de regelgeving voor het bouwen van nieuwe woningen.

Goede betaalbare woningen voor starters en senioren hoeven voortaan niet meer te worden gecompenseerd. We zijn bezig met het opstellen van een actieplan wonen (gereed eind dit jaar) waarin we onder meer enkele concrete pilotprojecten gaan benoemen waar de raad naar heeft gevraagd, zoals voor starters en wonen boven winkels. Er is gebouwd in Heerlen. In Heerlen centrum zijn dit jaar zo’n 120 sociale huurwoningen opgeleverd. Een 9

aantal andere bouwplannen staat in de steigers. We hebben per 1 september 2021 de starterslening ingevoerd. De eerste 2 maanden zijn al voor ruim € 300.000 aan leningen verstrekt. We hebben samen met de corporaties gewerkt aan een sociale urgentieregeling. Deze zal begin volgend jaar in werking treden. We hebben een actieplan kamerverhuur vastgesteld. De actielijnen worden nu uitgewerkt. Begin volgend jaar volgen naar verwachting de eerste resultaten. Buurgericht werken Net als in 2020 hebben we in 2021 te maken gehad met beperkingen in verband met Corona regelgeving. Direct toen het mogelijk was zijn een groot aantal initiatieven die (deels) in de wacht stonden , meteen opgepakt met initiatiefnemers. Sinds 1 oktober zetten we met extra capaciteit in alle buurten van Heerlen onze schouders er onder om samen met initiatiefnemers te doen wat we kunnen. Er lopen op dit moment zeker 85 initiatieven, uiteenlopend van een geveltuintje tot bijvoorbeeld een ontmoetingspark, crossbaan of Jeu de boule baan. Ook zijn we in september, samen met voorlopers en buurtpartijen, gestart met het proces voor een nieuwe buurtgerichte aanpak anno 2022 en verder. Zo ook de doorontwikkeling buurtregie en burgerbetrokkenheid in de eigen organisatie. Eenzaamheid In 2021 lag voor de aanpak van eenzaamheid de nadruk op het uitvoeren van acties.

Dit heeft geresulteerd in de realisatie van een behoorlijk aantal grote en kleine initiatieven en projecten die allen bijdragen aan de doelstelling om eenzaamheid te voorkomen en te verminderen. Zo is vanuit een burgerinitiatief de BoodschappenbusPlus van start gegaan in Heerlen-Noord en de ontmoetingsplek Butting-Inn geopend. De pilot van de Buurtpuntbus A Gene Bek is geëvalueerd en is naar aanleiding hiervan besloten het project voor de duur van 4 jaar voort te zetten. Samen met de Open Universiteit zijn we gestart met het project Senior Digi Vaardig, waarin 65 plussers die nu nog niet digitaal vaardig zijn, worden meegenomen in de digitale wereld met als doel digitaal vaardiger te worden. Daarnaast zijn wij dit jaar begonnen met de vernieuwde huisbezoeken aan senioren. Senioren uit Heerlen worden in deze huisbezoeken persoonlijk geïnformeerd over bestaande voorzieningen op het gebied van wonen (Wmo), financiën en participatie. Hierbij wordt ook de voorzieningenwijzer ingezet, waarmee wij willen voorkomen dat ouderen geld mislopen, waar zij wel recht op hebben. Tevens is de leeftijd van de huisbezoeken verlaagd van 80 jaar, naar 75 jaar. Om het taboe te doorbreken en eenzaamheid beter te leren herkennen zijn we een bewustwordingscampagne gestart, met onder andere een serie portretten van mensen, die aangeven hoe zij hun eenzaamheid hebben ervaren en aangepakt.

Daarnaast hebben we onze zichtbaarheid verbeterd en onze bereikbaarheid vergroot door actief in te zetten op communicatie via onze eigen on- en offline kanalen. In het kader van samenwerking en het bouwen aan netwerken hebben we onze lokale ondernemers betrokken bij onze aanpak. En met succes: in de landelijke Week tegen Eenzaamheid waren meer dan 25 ondernemers betrokken. Dit is ook opgevallen bij het Ministerie VWS, die onze aanpak als voorbeeld heeft genoemd in de eigen nieuwsbrief. Burgerbetrokkenheid Burgerbetrokkenheid verwerft meer en meer positie in Heerlen. Er wordt momenteel uitvoering gegeven aan de onderdelen die in het programmaplan burgerbetrokkenheid & lokale democratie zijn vastgelegd. Denk hierbij aan de introductie van de participatietoolbox; de realisatie van een stemwijzer en de organisatie van participatietrajecten in ons centrum en GMS. Ook is er een raadsbijeenkomst gepland waarin samen met raadsleden het thema burgerbetrokkenheid wordt besproken waarbij de gevolgen voor burgers; ambtenaren, raadsleden en wethouders tegen het licht worden gehouden. Verder is burgerbetrokkenheid inmiddels aangehaakt bij het traject Heerlen Noord. Van hieruit wordt de strategie richting de bewoners bepaald. In 2022 worden genoemde acties voortgezet en uitgebreid. Dienstverlening Als Heerlen zijn wij er voor alle burgers.

De insteek is dat we de inwoners gemakkelijk toegankelijke hulp willen bieden bij bijvoorbeeld het invullen van digitale formulieren. Zo is een pilot gestart met een Gemeentelijk Servicepunt in de bibliotheek Centrum Heerlen. Ook ontwikkelen de Open Universiteit en de gemeente Heerlen samen een buurtgericht programma om 65-plussers wegwijs maken in de digitale wereld: Senior Digi Vaardig. 10

Heerlen wordt steeds digitaler. Ook digitaal willen wij dat iedereen mee kan doen (digitale inclusie). Dit omvat onder andere het op orde krijgen van onze websites. Aan de hand van metingen wordt getest waar verbeteringen mogelijk zijn. In de verplichte toegankelijkheidsverklaring wordt per website bijgehouden of we ons houden aan de geldende regels. Ook wordt geregeld overleg gevoerd met de Cliëntenraad over de digitale toegankelijkheid. We ontwikkelen digitale formulieren voor onder andere leerlingenvervoer, inkomenstoeslag en mantelzorgcompliment. Ook wordt het vanaf begin 2022 mogelijk om digitaal je parkeervergunning te regelen, zijn we gestart met het inrichten van een nieuw meldingensysteem (live medio 2022), en zijn we bezig met de inrichting van een nieuw zaaksysteem. Ook van dit nieuwe zaaksysteem verwachten we in 2022 de eerste concrete resultaten zoals inzage in het eigen dossier. In ons nieuwe stadskantoor is onze publiekshal op 18 oktober 2021 geopend. De publiekshal is een ruimte voor ontmoeten, voor vragen, en voor onze dienstverlening. Belangrijk is het warme welkom; we willen iedereen direct van dienst zijn, en als dat niet kan dan willen we de bezoeker verder op weg helpen. Zo komen er inloopspreekuren voor vragen over diverse onderwerpen, we sluiten hierbij zoveel als mogelijk aan bij de behoeften van onze burgers.

11

2.1 Leeswijzer In deze Novembernota zijn de afwijkingen opgenomen ten opzichte van de programmabegroting 2021. In hoofdstuk 3 staat de prognose weergegeven. Dit betreft de huidige prognose tot ultimo 2021. Deze is toegelicht per programma in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 zijn relevante aspecten rondom de bedrijfsvoering opgenomen. In het laatste hoofdstuk zijn de budgettair neutrale begrotingswijzigingen verwerkt. In de tabellen worden de lasten gepresenteerd met een - en de baten met een +. Indien er een - bij baten staat, betekent dat minder baten; dus een nadeel. In de tabel prognose worden afwijkingen gekenmerkt met een I of S. Een I staat voor incidenteel, een S staat voor structureel.

12

3. Novembernota 2021 In deze Novembernota tonen wij de huidige prognose tot ultimo 2021 ten opzichte van de begroting 2021. Daarmee geeft de Novembernota voornamelijk inzicht op de financiële afwijkingen. In voorgaande P&Cproducten hebben wij al verbeteringen doorgevoerd, denk hierbij aan het zero-based begroten in 2021. Naast de financiële ontwikkeling van de producten willen wij ook meer inzicht te geven in de bestuurlijke opgaven (2. beleidsontwikkeling). Deze kwamen als eerst aan bod in de kadernota 2022 en zijn vervolgens ook in de begroting 2022 vorm gegeven. Deze ontwikkeling willen wij voort zetten naar de toekomst. Zo willen wij u als raad meer en beter inzicht geven in de ontwikkelingen, niet alleen financieel, binnen onze gemeente. De toelichting op de afwijkingen ten opzichte van de begroting komen in hoofdstuk vier aan de orde. Voor de leesbaarheid hebben we de bedragen afgerond op duizendtallen, met uitzondering van de in de bijlage opgenomen bedragen. Hierdoor kunnen mogelijk afrondingsverschillen ontstaan.

Programma 0. Bestuur en Ondersteuning 1. Veiligheid 2. Verkeer en Vervoer 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport Cultuur en Recreatie 6. Sociaal Domein 7. Volksgezondheid en Milieu 8. VHROSV

Prognose novembernota 2021 -2.148.000 -300.000 -50.000 194.000 -319.000 6.408.000 259.000 4.044.000

Totaal

In onderstaande grafische weergave geven wij inzicht in de grootste mutaties ten opzichte van de primitieve begroting en de zomernota 2021:

Ten tijde van de zomernota 2021 melden wij uw raad nog een tekort van € 2 miljoen. Dat betrof een momentopname. Gedurende de afgelopen zomermaanden zijn er echter een aantal ontwikkelingen geweest die grote voordelen met zich mee hebben gebracht waaronder de doorberekening van de meicirculaire (voordeel € 1,8 miljoen), septembercirculaire (voordeel € 0,7 miljoen), Opvang beschermd wonen (voordeel € 1,8 miljoen) en recentelijk de BUIG (voordeel € 2 miljoen).

13

De grootste afwijkingen ten opzichte van de zomernota (zoals hierboven al reeds kort opgesomd) bevinden zich in programma 0. Bestuur en Ondersteuning, waar de projectfinanciering loonkosten voor een nadeel van € 0,7 miljoen zorgt. Verder geeft de recente ontwikkeling van de cao een nadeel van € 1 miljoen. Tevens is er voor het ontwikkelingstraject ‘Heerlen van Morgen’ een budget voorzien van € 0,5 miljoen voor de doorontwikkeling van onze organisatie. Aan de andere kant is er een bijstelling van het gemeentefonds waardoor er een voordeel ontstaat van € 2,5 miljoen. Andere (voordelige) afwijkingen ten aanzien van de zomernota zijn er te melden binnen programma 6. Sociaal Domein, zo is er sprake van een voordeel in de BUIG gelden van € 2 miljoen (na definitief budget in oktober 2021). Daarnaast is er meer duidelijkheid gebracht over de hoogte van de wet langdurige zorguitname en zien we een voordeel bij opvang en beschermd wonen € 1,8 miljoen. De grootste afwijkingen ten aanzien van de primitieve begroting kunnen wij melden in programma 0. Bestuur en Ondersteuning, waar met name de afwijking op personele knelpunten (deels) voorziene budgetten betreft van € 1,4 miljoen, die nodig zijn de organisatie verder te ontwikkelen en onze uitvoeringskracht te vergroten. Zo ook geeft de recente ontwikkeling van de cao een nadeel van € 1 miljoen.

Uiteraard zijn er ook voordelige ontwikkelingen te melden waarbij het voordeel van de mei- en septembercirculaire optellen tot € 1,5 miljoen. In programma 6. zien we binnen het sociaal domein grote voor- en nadelen. Zo is er sprake van een voordeel in de BUIG gelden van € 4,7 miljoen, daarnaast zien we een voordeel bij opvang en beschermd wonen € 1,8 miljoen en rijksmiddelen jeugd € 4,3 miljoen (mei- en septembercirculaire). Nadelige effecten zijn er te melden voor; de basishulp jeugd welke een nadelig effect heeft van € 2,8 miljoen en is er toeloop van het aantal burgers in de hulp bij huishouden waardoor er een nadeel ontstaat van € 1,3 miljoen (deze beweging is een landelijke trend en is vooral te verklaren door de aanzuigende werking van het abonnementstarief en vergrijzing). Als laatste melden we hier nog een nadeel in de residentiele jeugdzorg en pleegzorg van € 1,3 miljoen. De prognose bij deze novembernota en de geïnventariseerde risico’s geven geen reden tot aanvullende financiële beheersmaatregelen. We blijven de ontwikkelingen monitoren en sturen op de beïnvloedbare posten. De verwachting is dat de risico’s zich laten vertalen naar een nihil jaarrekening resultaat. Coronavirus/crisis In 2021 blijft het coronavirus van invloed.

De financiële effecten die toe te wijzen zijn aan het coronavirus zijn in deze prognose niet opgenomen, zoals ook in eerdere nota’s tijdens deze coronacrisis. Uw raad wordt middels een raadsinformatiebrief op de hoogte gehouden van deze ontwikkelingen. De meest actuele raadsinformatiebrief omtrent de stand van zaken financiële impact coronacrisis (BWV-21001413) laat een voordelige prognose zien van € 2,8 miljoen euro.

14

4. Ontwikkelingen per programma In dit hoofdstuk komen de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de begroting 2021 aan de orde. Indien een kernthema niet voorkomt in dit hoofdstuk, dan zijn er geen, danwel geringe afwijkingen ten opzichte van de lopende begroting te melden. In paragraaf 4.1 komt de prognose van financiële ontwikkelingen per programma aan bod, deze posten zijn onvermijdelijk. Daarnaast komen in paragraaf 4.2 de risico’s en kansen aan bod.

15

4.1.0 Financiële ontwikkeling In deze paragraaf komen de financiële ontwikkelingen per programma aan bod. De structurele (S) afwijkingen hebben een meerjarig effect op onze begroting, incidentele (I) afwijkingen hebben betrekking op 2021 of zijn vanaf 2022 opgenomen in de Begroting 2022.

Program m a

Kernthem a

0. Bestuur en Ondersteuning

Onderw erp

Novem bernota 2021 I/S

College van B&W

-300.000 I

SSC-ZL aanloopkosten

100.000 I

Stadskrant 0. KT Bestuurskracht (com m . + reg. Sam enw ) Inkomsten RNI 0. KT Dienstverlening Projectfinanciering Loonkosten cao principeakkoord

229.000 I 1.475.000 I

Onroerende Zaak Belasting (OZB)

-462.000 S

OZB opbrengsten

-100.000 I

Ambtenarenhuisvesting Onderhoud

50.000 I

Uithuizing telefooncentrale

-80.000 S

Rente leningen

500.000 I

Trainee programma

-50.000 I

Vastgoed cluster overige gebouw en

100.000 I

Vennootschapsbelasting

-50.000 I

Creëren budget Heerlen van Morgen

-500.000 I -1.948.000

1. KT Crisisbeheer

-225.000 -25.000 I

Subsidie Halt

-50.000 I -75.000

Gladheidbestrijding Onderhoud Wegen Openbare verlichting 2. KT Wegen, straten en pleinen

75.000 I

Onderw ijshuisvesting

434.000 I

Leerlingenvervoer

-240.000 I

Subsidies - Historisch Goud

-105.000 I

Doorberekening kosten Kasteel

-169.000 I

194.000

5. KT Cultuur

-274.000 Groenonderhoud

-45.000 I

WOZL - 2e begrotingsbijstelling

-45.000 746.000 I

Minimabel.Individueel inkomens toeslag Lasten

-130.000 I

5. KT Groen 6. KT Arbeidsm arktbeleid

746.000 Bijzondere Bijstand

250.000 I

Buig

4.655.000 I

Basishulp Jeugd

-2.827.000 I

Residentiele jeugdhulp en pleegzorg

-1.275.000 I

Rijksmiddelen Jeugd

4.319.000 I

6. KT Inkom ensondersteuning

4.775.000

6. KT Jeugd m aatw erkvoorzieningen

217.000 Mantelzorg compliment

-50.000 I

Dag en nachtopvang MO

-50.000 263.000 I

Eigen bijdrage Wmo

-100.000 I

Frictiekosten maatschappelijke opvang

-123.000 I

6. KT Sociale basisvoorziening

Gehandicapten parkeerkaarten Hulp bij huishouden Index StandBy! Opvang en beschermd w onen Tegenmoetkoming chronisch zieken 6. KT Volw assenen m aatw erkvoorzieningen 8. VHROSV

-50.000 I -75.000 I -50.000

4. KT Onderw ijs

6. Sociaal domein

-225.000 I

Handhelds 1. KT Veiligheid

5. Sport, Cultuur en Recreatie

-700.000 S -1.000.000 I

Gemeentefonds

Rampenplan

4. Onderw ijs

-1.360.000 I

Dividend BNG

0. KT Middelen en heffingen

2. Verkeer en vervoer

50.000 I 50.000

Personele knelpunten

1. Veiligheid

-50.000 I -250.000

-80.000 I -1.250.000 I 160.000 I 1.800.000 I 50.000 I 720.000

Baten omgevingsvergunningen Gegevenshuis 8. KT Ruim telijke ordening

350.000 I -91.000 I 259.000 4.044.000

Totaal

16

4.1.0 Bestuur en Ondersteuning Kernthema Bestuurskracht Voorziening wethouders pensioenen (APPA) -/- € 300.000 De wethouders pensioenen dienen jaarlijks bijgesteld te worden aan de meest recente indexcijfers. Daarnaast wordt er vanuit wetgeving vereist dat er een bijstelling plaatsvindt op basis van de actuariële berekeningen. Shared Service Center Zuid-Limburg € 100.000 De kosten van de liquidatie van het SSC-ZL zijn lager dan wij hadden voorzien. Stadskrant -/- € 50.000 In de raadsvergadering van 30 juni 2021 is de motie Stadskrant aangenomen. In de motie is verzocht om in het najaar van 2021 een Stadskrant te publiceren. De kosten van het publiceren van deze Stadskrant bedragen € 50.000. Kernthema Dienstverlening Registratie Niet-ingezetenen (RNI) € 50.000 Als gevolg van de economische opleving na de coronapandemie zien we het aantal aanvragen voor burgerservice nummers voor tijdelijke arbeidskrachten weer toenemen. Daarnaast hebben we sedert 2020 een account functie ingevuld waarmee bedrijven een vast aanspreekpunt hebben. Doordat een vast aanspreekpunt beschikbaar is kunnen meerdere aanvragen makkelijker gepland worden.

Kernthema Middelen en Heffingen Personele knelpunten -/- € 1.360.000 Om onze organisatie verder te ontwikkelen en onze uitvoeringskracht te vergroten moeten wij een aantal personele knelpunten oplossen, zowel op het vlak van kwaliteit, kwantiteit als werkdruk. Deze knelpunten komen ook naar voren in het rapport ‘Evaluatie reorganisatie 2019’. Hiervoor reserveren wij een bedrag van € 1,4 miljoen. Deze middelen worden ingezet in 2021 en 2022. Voor het niet bestede deel, maar wat wel nodig is in 2022, leggen wij u raad een apart voorstel voor bij de jaarrekening. Project -/- € 700.000 Er kunnen minder loonkosten uit projectbudget gefinancierd worden doordat door terugloop in formatie minder productieve uren op projecten geboekt worden. CAO principeakkoord -/- € 1.000.000 Als gevolg van het principeakkoord dat bereikt is bij de cao-onderhandeling houden we rekening met een eenmalige vergoeding (€ 1.200 per medewerker) en is er sprake van een indexering van 1,5% van de salarissen vanaf december 2021. Dividend BNG € 229.000 De dividenduitkering van de Bank Nederlandse Gemeenten is in 2021 hoger dan verwacht. De hogere dividenduitkering is het gevolg van een hogere nettowinst in 2020. Over 2020 realiseerde de Bank Nederlandse Gemeenten een nettowinst van € 221 miljoen (2019: € 163 miljoen).

Algemene uitkering € 1.475.000 De meicirculaire en de septembercirculaire lieten beide een positieve ontwikkeling zien. Onderstaand per circulaire de ontwikkeling voor 2021: Algemene uitkering Circulaires voorgaande jaren Meicirculaire Septembercirculaire Totaal

Bedrag in € -962.000 1.767.000 670.000 1.475.000 17

In de zomernota rapporteerden we reeds over het meerjarige effect van de circulaires van voorgaande jaren, voor 2021 een nadeel van € 962.000. Over de financiële impact van de meicirculaire 2021 bent u middels de raadsinformatiebrief van juni j.l. geïnformeerd, per saldo een positief effect van € 1.767.000. Septembercirculaire 2021: Algemene uitkering € 494.000 De grootste mutatie in de algemene uitkering voor 2021 heeft betrekking op het BTW-compensatiefonds (BCF). Gemeenten kunnen betaalde BTW verhalen op het BTW-compensatiefonds, hierbij is een financieel plafond van toepassing. Als gemeenten minder declareren dan het plafond worden de overgebleven gelden gestort in het gemeentefonds. Wordt er meer gedeclareerd, dan volgt een uitname. De ruimte onder het plafond is voor het jaar 2021 ten opzichte van de eerdere raming gestegen. De afrekening over 2021 wordt in de meicirculaire 2022 verwerkt. Overige septembercirculaire € 176.000 In de septembercirculaire is het 5e compensatiepakket corona verwerkt, voor Heerlen in 2021 een bedrag van € 1,9 miljoen. Over de extra kosten als gevolg van corona en de compensatie hiervan door het Rijk wordt u middels een Raadsinformatiebrief periodiek geïnformeerd. In de septembercirculaire zijn bijstellingen van integratie-, decentralisatie-uitkeringen en taakmutaties verwerkt.

Hiervan wordt onderzocht in hoeverre deze gelden uitgegeven gaan worden aan de bijbehorende taken. De grootste mutatie heeft betrekking op de integratie-uitkering Beschermd Wonen -€ 4,5 miljoen. Aangezien er meer cliënten zijn overgegaan van WMO Beschermd Wonen naar de Wet langdurige zorg (Wlz) dan oorspronkelijk geraamd, is er een structurele aanvullende uitname. Hier staan ook lagere kosten tegenover. Ten tijde van de septembercirculaire zijn een aantal Integratie- en decentralisatie-uitkeringen onderzocht, hetgeen een positief effect oplevert van € 176.000. Onroerende Zaak Belasting (OZB) -/- € 462.000 Hogere vaste lasten als gevolg van herwaardering panden, indexering van de tarieven en uitbreiding van de vastgoed portefeuille. OZB Opbrengsten -/- € 100.000 We verwachten een minimale minderopbrengst van € 100.000 op de OZB inkomsten. Dit betreft een afwijking van 0,4% van de begrote OZB opbrengst. Ambtenarenhuisvesting Onderhoud € 50.000 Met het oog op de aanstaande verhuizing naar het nieuwe stadskantoor wordt alleen het strikt noodzakelijke onderhoud uitgevoerd. Uithuizing telefooncentrale -/- € 80.000 Het bedrag voor de dienstverlening m.b.t. de uithuizing van de telefooncentrale is te laag geraamd, waardoor er een tekort ontstaat.

Rente leningen € 500.000 Vanwege de onzekerheid rondom corona zijn er in 2020 en in de eerste helft van 2021, in overleg met en onder goedkeuring van de provincie, geen langlopende leningen aangetrokken. De gemeente Heerlen heeft permissie gekregen, van onze toezichthouder de provincie, om de kasgeldlimiet voor kortlopende schulden bewust te overschrijden. Vandaar onze hogere kortlopende schuldpositie. Het aangetrokken kortlopend geld heeft negatieve rente, vandaar een groter voordeel op de rente dan begroot. Verder is er nog een voordeel rentekosten op langlopende leningen door de latere consolidatie van kortlopende naar langlopende schulden. Begrotingstechnisch was deze consolidatie eerder gepland, waardoor de rentelasten dalen ten opzichte van de begroting. Daarnaast was het geprognosticeerde rentepercentage over de langlopende leningen hoger dan het daadwerkelijk rentepercentage over de nieuwe aangetrokken leningen in 2021. Traineeprogramma -/- € 50.000 De afhandeling van de nog lopende verplichtingen met betrekking tot het traineeprogramma leiden tot een tekort. 18

Vastgoed cluster overige gebouwen € 100.000 Er zijn meer inkomsten uit verhuur gerealiseerd.

Vennootschapsbelasting -/- € 50.000 Betreft een van de belastingdienst ontvangen beschikking vennootschapsbelasting over het aangiftejaar 2016. Heerlen van Morgen -/- € 500.000 Met het organisatie ontwikkelingstraject “Heerlen van Morgen” werken we aan de doorontwikkeling van de organisatie. We gaan onze organisatie toekomstbestendig maken, waarin we werken aan de basis op orde, de sturing van de organisatie en een strategische personeelsplanning. In 2021 hebben we hierin reeds de eerste stappen gezet. De kadernota als voorloper van de begroting 2022 is een van de nieuwe instrumenten die we in 2021 hebben geïntroduceerd. Om het plan van Heerlen van Morgen verder tot uitvoering te laten komen dient er ruimte gecreëerd te worden in de begroting. Bij het raadsvoorstel van deze nota wordt tevens verzocht het benodigde budget over te hevelen naar 2022.

19

4.1.1 Veiligheid

Kernthema Crisisbeheer Rampenplan -/- € 225.000 Toename acute sociale crisissituaties. Kernthema Veiligheid Handhelds -/- € 25.000 Door een nieuwe aanbesteding zijn de licentiekosten van de handhelds gestegen. Subsidie Halt -/- € 50.000 Halt wordt de laatste jaren ten onrechte geboekt op het product huiselijk geweld. Bij het zero based begroten van huiselijk geweld voor 2021 is geen rekening gehouden met deze subsidie vanaf 2021.

20

4.1.2 Verkeer en Vervoer

Kernthema Wegen Straten en Pleinen Gladheidbestrijding -/- € 50.000 In de maanden maart en april 2021 zijn diverse inzetten geweest met betrekking tot de gladheidbestrijding vanwege de uitloop van de winter. Daardoor is het budget al ruimschoots verbruikt. Een tekort kan dreigen ingeval er in de maanden oktober tot en met december onverwachte inzetten noodzakelijk worden. Onderhoud Wegen -/- € 75.000 De bezuiniging van € 200.000 op het onderhoud van de kwaliteit van wegen kan pas op termijn volledig worden gerealiseerd. De onderhoudsachterstand op klein onderhoud wordt vanaf 2016 gefaseerd over 10 jaar weggewerkt, hierdoor zijn er in de beginjaren nog aflopende tekorten. Openbare verlichting € 75.000 Door de overgang naar LED-verlichting en de daarbij horende besparingen op vervanging en energiekosten, is er een overschot te verwachten van € 75.000.

21

4.1.4 Onderwijs

Kernthema Onderwijs Onderwijshuisvesting € 434.000 In 2021 realiseren we geen huuropbrengsten bij KC Bekkerveld omdat de bouw nog niet gereed is. Het bijbehorende voordeel in de kapitaallasten is concern breed verwerkt (-/- € 170.000). Naar verwachting valt bij de jaarrekening € 200.000 vrij uit de behoedzaamheidsreserve onderwijshuisvesting. Deze reserve heeft een bovengrens van € 1,0 miljoen. Daarnaast gaat de sloop van een onderwijshuisvesting niet door, hierdoor vallen de geraamde kosten voor het afboeken van de boekwaarde vrij uit de voorziening OHV en heeft er een verkoop van een onderwijshuisvestingspand plaatsgevonden (€ 404.000). Leerlingenvervoer -/- € 240.000 We hebben te maken met een forse toename van het aantal aanvragen. Het aantal indicaties is daarmee ook toegenomen. Als gevolg daarvan stijgen ook de kosten. Conform beleid werken we toe naar het vergroten van de zelfredzaam- en zelfstandigheid. Daarmee verwachten we een daling van de indicaties.

22

4.1.5 Sport, Cultuur en recreatie

Kernthema Cultuur Subsidie – Historisch Goud -/- € 105.000 Betreft een correctie op onterecht structureel opgenomen subsidie-inkomsten. Doorberekening kosten Kasteel Hoensbroek -/- € 169.000 Extra opbrengsten van € 169.000 door nieuw huurcontract met Ave Rex Christe zal niet gerealiseerd worden. Kernthema Groen Groenonderhoud -/- € 45.000 De bezuiniging op het onderhoud kan pas op termijn volledig worden gerealiseerd. De onderhoudsachterstand wordt vanaf 2016 gefaseerd weggewerkt, hierdoor zijn er in de beginjaren nog aflopende tekorten.

23

4.1.6 Sociaal Domein Kernthema Arbeidsmarktbeleid WOZL – 2e begrotingsbijstelling € 746.000 De tweede begrotingswijziging 2021 van GR WOZL en GR WSP Parkstad levert een voordeel op. Kernthema Inkomensondersteuning Minimabeleid individueel inkomenstoeslag -/- € 130.000 De individuele inkomenstoeslag is bedoeld voor een specifieke groep mensen met een laag inkomen, zonder uitzicht op inkomensverbetering. Deze specifieke doelgroep, burgers zonder zicht op inkomensverbetering, blijft toenemen. Bijzondere bijstand € 250.000 De bijzondere bijstand is bedoeld voor een brede groep mensen die een laag inkomen heeft. Er zijn over het geheel genomen minder mensen met een laag inkomen, dat leidt dan ook tot minder aanvragen bijzondere bijstand en lagere kosten. Er is geen aanwijsbare verklaring voor het bij de verwachtingen achterblijvende aantal aanvragen. Een redelijk vermoeden is echter dat dit met corona te maken heeft, want we zien dit ook bij het gebruik van andere voorzieningen. Participatiebudget / BUIG € 4.725.000 Op dit moment is cf. geschatte uitgaven en het definitief budget (Uitkering Rijk) sprake van een voorlopig voordeel op de BUIG van € 4.725.000. Daarbij moet de kanttekening worden geplaatst dat nog onduidelijk is hoe de aantallen uitkeringen zich gaan ontwikkelen in het laatste kwartaal.

Onderstaand wordt de huidige stand van zaken ten opzichte van de begroting aangegeven voor BUIG en het saldo verklaard: Stijgende rijksinkomsten voor de BUIG -/- € 665.000 In de Zomernota is op basis van het voorlopig budget de begroting budgettair neutraal aangepast. De inkomsten vanuit het Rijk dalen op basis van het definitief budget 2021 met een bedrag van € 665.000. Onderstaand een overzicht van de rijksinkomsten BUIG voor het jaar 2021. 1. Bijgestelde begroting 2021 2. Definitief budget (okt 2021) 3. Saldo bijstelling rijksbudget

€ 67.467.004 € 66.801.521 -/- € 665.000 (afgerond bedrag)

Participatiewet: positieve ontwikkeling bijstandsvolume € 5.390.000 De laatste maanden zien wij een dalende trend van het bijstandsvolume. Onderstaand een overzicht waarin voor 2021 het BUIG budget voor de uitgaven wordt afgezet tegen de op dit moment voor 2021 verwachte uitgaven: 1. BUIG budget 2021 (lasten bijgestelde begroting) 2. Prognose uitgaven 2021 3. Saldo forecast lasten

€ 67.467.004 € 62.076.968 € 5.390.000 (afgerond bedrag)

Voorlopig resultaat BUIG 2021 Onderstaand een totaaloverzicht van het voorlopig verwachte resultaat BUIG 2021. 1. Definitief budget 2. Prognose uitgaven 2021 3. Voorlopig resultaat

€ 66.801.521 € 62.076.968 € 4.725.000 (afgerond bedrag)

Herstelactie van de rekenfout in de brutering van terugvorderingen -/- € 70.000 Wij hebben geconstateerd dat in de periode 2013 -2021 een foute berekening heeft plaatsgevonden bij het omrekenen van netto naar bruto vorderingen van bijstand. Hierdoor is het voorgekomen dat mensen die een te hoge of onterechte bijstandsuitkering op grond van de Participatiewet hebben ontvangen, te veel 24

geld hebben terugbetaald. Via een RIB bent u reeds geïnformeerd over het bestaan van de fout, de gevolgen van de fout en hoe wij deze herstellen. Het totaalsaldo te verrichten nabetalingen bedraagt afgerond € 70.000. Kernthema Jeugd Maatwerkvoorzieningen Basishulp Jeugd -/- € 2.827.000 Met de opdracht Basishulp Jeugd uitgevoerd door JENS zijn we op de goede weg, maar de huidige lumpsum blijkt ontoereikend voor het uitvoeren van de opdracht. Uw Raad heeft ingestemd JENS voor 2021 en 2022 te compenseren in de extra kosten als gevolg van het gestegen aantal cliënten en voor de aanvullende taak ‘ambulantisering’, die erop gericht is om intramurale zorg te voorkomen. Residentiële jeugdhulp en pleegzorg -/- € - 1.275.000 De trend van hogere gemiddelde zorgkosten voor verblijf die we in 2020 zagen, lijkt zich in 2021 door te zetten (- € 919K). Mogelijk is er ook een corona effect. Voor 2021 is afgesproken om een aantal beheersmaatregelen in te richten en daarmee bezuinigingen te kunnen realiseren vanaf 2021. Hoewel er extra acties zijn ingezet leidt dit voor 2021 niet tot een financiële besparing. De bekostiging van JeugdzorgPlus en Crisishulp is gebaseerd op een lumpsum. Op basis van de actuele gegevens verwachten we een voordeel van € 174.000 ten opzichte van onze begroting. Voor maatwerk constateren we additionele kosten van € 261.000 die niet waren voorzien.

De stijging voor uitvoeringskosten ten opzichte van de begroting is het gevolg van regionale deelname aan het transformatieplan Zuid-Limburg. Daarnaast is de verdeling uitvoeringskosten 2021 aangepast op basis van definitieve gegevens 2020. (€ -269.000) Rijksmiddelen Jeugd € 4.319.000 In 2021 is landelijk € 613 miljoen extra beschikbaar gesteld voor de acute problemen in de jeugdzorg. Middels de circulaires van het rijk heeft Heerlen een bedrag van € 3.847.000 via het gemeentefonds ontvangen. Nog onbekend is het aandeel van Heerlen in de specifieke uitkeringen hiervoor is een prognose opgenomen van € 471.000. Kernthema Sociale basisvoorzieningen Mantelzorg compliment -/- € 50.000 Het mantelzorgcompliment is een open-eind-regeling, het beroep op deze regeling neemt jaarlijks toe. Bekeken wordt welke (on)mogelijkheden er zijn om de kosten vanaf 2022 te beperken. Kernthema Volwassenmaatwerkvoorzieningen Dag en nachtopvang Maatschappelijke opvang € 263.000 Als gevolg van de vertraging van de opening van Gasthuis -en daardoor het tijdelijk gebruik van DNO De Klomp tot 1 juni 2021. Inmiddels heeft er een afrekening plaatsgevonden van deze subsidie dat resulteert in het hier gemelde voordeel. Eigen bijdrage WMO -/- € 100.000 Bij het CAK zijn in 2020 landelijke problemen geweest met het innen van de eigen bijdrage. De hierdoor ontstane achterstand heeft het CAK inmiddels ingelopen.

De ontvangen eigen bijdragen blijven echter achter op de prognose. Hierover zijn we in gesprek met het CAK. Er zijn diverse acties uitgezet om te achterhalen waar deze achterstand op de prognose door veroorzaakt wordt. Frictiekosten maatschappelijke opvang -/- € 123.000 In het kader van de door alle Parkstadgemeenten vastgestelde “Uitvoeringsagenda 2019-2020 Opvang en Beschermd Wonen” is Pension Mijnzicht gesloten en is er een betere opvang gekomen in de studentenflat op de hoek Putgraaf – Groene Boord. Deze wordt door Levanto uitgevoerd. De frictiekosten die Koraal als gevolg hiervan heeft moeten maken komen voor rekening van Heerlen als centrumgemeente.

25

Gehandicapten parkeerkaarten -/- € 80.000 De nieuwe werkwijze waarbij o.b.v. inkomen leges dienen te worden betaald (inkomensafhankelijkheid) heeft tot nu toe een dempend effect op het aantal aanvragen. Dit heeft een kostenbesparing tot gevolg, tegelijkertijd wordt geconstateerd dat hierdoor aan de batenkant minder (leges) bijdragen van burgers geïnd worden. Hulp bij huishouden -/- € 1.250.000 Het aantal burgers dat gebruik maakt van hulp bij het huishouden neemt toe. Deze beweging is een landelijke trend en is vooral te verklaren door de aanzuigende werking van het abonnementstarief, de vergrijzing en doordat een groot deel van de groep die hiervan gebruik maakt is gevaccineerd. De procentuele toename in Heerlen is lager dan het landelijk gemiddelde, maar leidt wel tot meerkosten. We zullen de ontwikkeling blijven volgen en de toename waar mogelijk dempen m.b.v. het reeds ingezette beleid om strikter te indiceren. Index StandBy! € 160.000 Voordeel afrekening indexering: in het jaar T-1 wordt het geraamde OVA-indexeringspercentage over 90% van de betreffende lumpsum berekend en meegenomen voor de begroting jaar T. Het verschil met het definitieve OVA-percentage, dat in het voorjaar van jaar T bekend wordt, wordt met de maandelijkse betalingstermijn in december van het jaar T verrekend (dit is zo vastgelegd in het addendum bij het contract). Voor 2021 betekent dit een voordeel.

Opvang en beschermd wonen € 1.800.000 De septembercirculaire heeft duidelijkheid gebracht over de hoogte van de wlz uitname, dit resulteert in een meevaller van € 2,4 miljoen voor de gemeente Heerlen. Er zijn echter ook een aantal tegenvallers aan de baten en lastenkant binnen beschermd wonen. Per saldo leidt dit tot een plus van € 1,8 miljoen. Tegemoetkoming chronische zieken € 50.000 Het is nog te vroeg om te spreken van een trendbreuk, maar het aantal mensen dat voldoet aan de enige voorwaarde (2 jaar eigen risico volledig gebruikt) is licht gedaald.

26

4.1.8 Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing(VHROSV)

Kernthema Ruimtelijke Ordening Baten Omgevingsvergunning € 350.000 Meer inkomsten bouwleges doordat meer aanvragen zijn gedaan en grotere bouwprojecten zijn vergund. Gegevenshuis -/- € 91.000 In de bijstelling begroting 2021 van het Gegevenshuis zijn de lasten voor met name huisvesting, facilitaire diensten en ICT hoger dan begroot. Als gevolg hiervan stijgt de bijdrage van de deelnemers, voor Heerlen betekent dit een nadeel van € 91.000.

27

4.2 Risico’s en kansen In deze paragraaf komen de risico’s en kansen aan bod die zich voor hebben gedaan sinds de zomernota 2021. Krapte op de arbeidsmarkt Door de grote vraag aan personeel ontstaat er een krapte op de arbeidsmarkt. Voor onze gemeente is dat net zo. Het invullen van openstaande vacatures kan langer duren dan wij zouden willen. Hierdoor is de druk op het huidige personeel hoog en verhoogt dit de kans op een toeloop in het ziekteverzuim. Energiearmoede Niet onvermeld mag blijven de mogelijke effecten van de sterke stijging van de energieprijzen. De rijksoverheid heeft compenserende maatregelen aangekondigd, maar die zullen de pijn slechts gedeeltelijk verzachten. Met name mensen met een laag inkomen zullen hard getroffen worden, afhankelijk van het verbruik. Het is zeker niet denkbeeldig, dat meer mensen de energierekening niet meer kunnen betalen en een beroep gaan doen op schuldhulpverlening en bijzondere bijstand. Cao onderhandelingen De onderhandelingen voor de nieuwe cao gemeenten zijn op dit moment nog niet afgerond. Afhankelijk van de uitkomsten van de onderhandelingen kan het budget, bij een akkoord in 2021, onvoldoende zijn. In de forecast hebben wij rekening gehouden met het bod van de VNG.