MBP 2023-2026 Begroting 2023
Tekst van het document
2
Inhoudsopgave BEGROTING IN 1 OOGOPSLAG
5
Raadsvoorstel
7
Raadsbesluit
13
Leeswijzer
15
Gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders
17
BELEIDSBEGROTING
21
1.
Bestuurssamenvatting MBP 2023-2026
21
2.
Programma’s
27
2.1.0
Programma Bestuur en ondersteuning
27
Kernthema Bestuurskracht
30
Kernthema Dienstverlening
33
Kernthema Middelen en heffingen
36
2.1.1
Programma Veiligheid
39
Kernthema Crisisbeheer
43
Kernthema Veiligheid
45
2.1.2
Programma Verkeer en Vervoer
51
Kernthema Mobiliteit
54
Kernthema Wegen, straten en pleinen
57
2.1.3
Programma Economie
61
Kernthema Economie
65
Kernthema Economische promotie
68
2.1.4
Programma Onderwijs
71
Kernthema Onderwijs 2.1.5
73
Programma Sport, Cultuur en Recreatie
79
Kernthema Sport
83
Kernthema Cultuur
86
Kernthema Cultureel erfgoed
88
Kernthema Groen
90
2.1.6
Programma Sociaal Domein
93
Kernthema Sociale basisvoorzieningen
99
Kernthema Jeugd maatwerkvoorzieningen
108
Kernthema Volwassenen maatwerkvoorzieningen
111
Kernthema Arbeidsmarktbeleid
114
Kernthema Inkomensondersteuning
117
Kernthema Buurtgericht werken
120
Kernthema Integraal ouderenbeleid
122
2.1.7
Programma Volksgezondheid en Milieu
127
3
Kernthema Volksgezondheid
134
Kernthema Riool, afval en milieubeheer
137
Kernthema Begraafplaatsen
142
2.1.8
Programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing (VHROSV)143
Kernthema Ruimtelijke ordening
147
Kernthema Centrum
151
Kernthema Wonen
156
2.2 Algemene dekkingsmiddelen
159
2.2.1 Lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is
160
2.2.2 Gemeentefonds
161
2.2.3 Dividenden
163
2.2.4 Saldo van de financieringsfunctie
164
2.3 Overzicht overhead
165
2.4 Bedrag heffing vennootschapsbelasting
166
2.5 Onvoorzien
167
3.
Paragrafen
169
3.1 Lokale heffingen
169
3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing
179
3.3 Onderhoud kapitaalgoederen
191
3.4 Financiering
193
3.5 Bedrijfsvoering
201
3.6 Verbonden partijen
207
3.7 Grondbeleid
251
3.8 Heerlen-Noord
255
FINANCIËLE BEGROTING
257
4.1 Uitgangspunten financiële meerjarenbegroting 2023-2026
257
4.2 Ontwikkelingen
259
4.3 Overzicht baten en lasten
261
4.4 Uiteenzetting van de financiële positie en meerjarenraming
267
4.5 Financiële status en weerbaarheid
273
4.6 Bijlage baten en lasten per taakveld 2023
277
4.7 Bijlage meerjarig overzicht baten en lasten per taakveld 2023-2026
279
4.8 Bijlage berekening rentepercentage GREX
281
4
BEGROTING IN 1 OOGOPSLAG
5
6
Raadsvoorstel gemeenteraad
Onderwerp: Het vaststellen van het Meerjarig Bestuurlijk Programma (MBP) en de begroting 2023 Voorstel: De raad voor te stellen: 1.
Het MBP 2023-2026, inclusief de begroting 2023 vast te stellen met daarin het volgende;
De programmatotalen inclusief resultaatbestemming: 0. Programma Bestuur en Ondersteuning 1. Programma Veiligheid 2. Programma Verkeer en Vervoer 3. Programma Economie 4. Programma Onderwijs 5. Programma Sport, Cultuur en Recreatie 6. Programma Sociaal Domein 7. Programma Volksgezondheid en Milieu 8. Programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing (VHROSV)
€ -/- € -/- € -/- € -/- € -/- € -/- € -/- €
269.523.000 14.357.000 13.078.000 6.060.000 13.858.000 34.388.000 175.543.000 4.852.000
-/- €
7.387.000
Nieuwe investeringskredieten voor een totaalbedrag van € 7.140.000 beschikbaar te stellen in de begroting 2023: Pr. KT
Omschrijving
Begroting 2023
Meerjarenraming 2024
0 Middelen en heffingen Bovengrondse vakschool technische installaties
1.100
0 Middelen en heffingen Voorbereidingskrediet onderzoek energieneutrale overheidsgebouwen 4 Onderwijs Uitbreiding Sintermeertencollege 4 Onderwijs Vergroening schoolpleinen
4.200
2025
2026
100 500
4 Onderwijs
Ingebruikname/verbouwing Disclotatie SBO de Griffel
375
4 Onderwijs
Tijdelijke huisvesting Vrijeschool Parkstad in gebouw Grotiuscollege
165
4 Onderwijs
Kozijnen hoofdgevel Gerardus Majella
145
4 Onderwijs
Noodz aanp. OR Tovercirkel
72
4 Onderwijs
Uitbreiding Vrijeschool Helianthus (grove schatting)
63
5 Sport
Johan C ruyff C ourt
170
5 Groen
Herinrichting opslag Imstenrade
5 Sport
Ledverlichting sportvelden
50 200
Totaal Bedragen x € 1.000
7.090
0
0
50
2. Een nieuwe voorziening onderhoud nieuw Stadskantoor te vormen en een nieuwe voorziening onderhoud roltrappen Maankwartier. 3. Het college van burgemeester en wethouders autorisatie te verlenen tot bestedingen van de bedragen per programma.
7
Voorstel gemeenteraad
Heerlen,
Vergadering:
gemeenteraad Heerlen Vergaderdatum:
Registratienummer:
Agendapunt:
Onderwerp Het vaststellen van het Meerjarig Bestuurlijk Programma (MBP) en de begroting 2023 Inleiding/aanleiding Conform de financiële verordening 2018 gemeente Heerlen stelt de raad bij aanvang van een nieuwe raadsperiode een Meerjarig Bestuurlijk Programma (MBP) voor de komende raadsperiode 2023-2026 vast. De raad doet dit op basis van een programmaindeling en de daaraan gekoppelde kernthema’s. Daarnaast biedt het college conform artikel 190 van de gemeentewet jaarlijks, tijdig voor de in artikel 191, eerste lid, bedoelde vaststelling, de raad een ontwerp aan voor de begroting met toelichting van de gemeente en een meerjarenraming met toelichting voor ten minste drie op het begrotingsjaar volgende jaren. Begroting 2023 Voor u ligt het Meerjarig Bestuurlijk Programma 2023-2026. Het Meerjarig Bestuurlijk Programma (MBP) leggen wij één keer in de vier jaar aan u voor. Het is de eerste begroting van ons als nieuw college, na de gemeenteraadsverkiezingen. Het MBP bestaat uit de begroting 2023 én een meerjarige doorkijk naar de volgende drie jaar van onze collegeperiode. De begroting geeft de beleidsmatige en budgettaire kaders aan voor het komende MBP 2023-2026. Daarbij wordt er een doorkijk gegeven naar de vier volgende jaren. De opgaven en richtinggevende kaders voor deze begroting zijn door de raad aangegeven in de Kadernota 2023.
Het macro-economische verhaal van de afgelopen jaren was, ondanks de corona crisis, een optimistisch verhaal. Het was met name de economische groei die aanhield en zelfs sterker werd. Dat optimisme kunnen we helaas voor de komende periode niet handhaven. De inflatie loopt in 2022 op tot 9,9% en neemt af in 2023 tot 4,3%. Deze inflatie veroorzaakt vooral in 2022 zeer sterke afname van de koopkracht van -6,8%. De onzekerheid die de torenhoge energiekosten met zich mee brengen raakt naast de mensen in de stad, ook ons als stad. Het is een bijna onmogelijke opgave om de gevolgen van de inflatie een plek te geven in de begroting. De onzekerheden zijn gewoon te groot. Tegelijkertijd hebben we ambities die bij een stad als Heerlen horen. En juist deze ambities vragen om een financieel beleid waarmee we ‘scherp aan de wind varen’. Voor ons is het van fundamenteel belang dat we over een ambitieus investeringsniveau beschikken én in stand houden. Maar we realiseren ons dat er balans moet zijn tussen enerzijds een ambitieus investeringsniveau en anderzijds een realistisch financieel beheer. We kunnen het ons niet permitteren om op te potten maar tegelijkertijd moet de gemeentebegroting financieel gezond zijn en weerbaar zijn.
Om financiële tegenslagen te kunnen opvangen hanteren we op de eerste plaats ten aanzien van de omvang van de Algemene Reserve het uitgangspunt dat deze twee procent van de begroting moet zijn én we nemen ons voor om eventuele toekomstige incidentele meevallers toe te voegen aan de Algemene Reserve. Zo hebben we dat afgesproken in het coalitieakkoord. Daarnaast houden we in de begroting zoveel mogelijk rekening met de inflatie effecten binnen bijvoorbeeld ons beleid en onze projecten.
8
Ondanks al deze ontwikkelingen zijn wij in staat om u een begroting voor te leggen die én sluitend is én geen bezuinigingen nodig heeft én zoveel mogelijk rekening houdt met macro-economische effecten. Tegelijkertijd moeten we ook constateren dat we onvoldoende zicht hebben op de mogelijke risico’s die we lopen met deze begroting omdat we gewoonweg onvoldoende de impact van de inflatie effecten kunnen overzien. Het Rijk werkt met gemeenten en provincies door aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. In aanloop daar naartoe stelt het kabinet in de septembercirculaire eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar. Met de middelen uit de septembercirculaire en het accres zijn wij het laatste jaar sluitend. Vooruitlopend op die ontwikkeling hebben wij een begroting die structureel in evenwicht is gerealiseerd door het overschot in 2025 van € 7.913.000 in te zetten in 2026. Gezien de exceptionele situatie waarin wij ons thans bevinden denken wij onze toezichthouder er van te kunnen overtuigen om bij uitzondering de begroting in deze vorm te accepteren. Kader Bij het opstellen van deze begroting is rekening gehouden met de algemene toetsingscriteria van de provincie. Het financieel herstelplan, zoals afgesproken met de provincie Limburg, ligt op koers.
Uitgangspunt bij de provinciale toetsing zijn de kaders en criteria genoemd in de Gemeentewet, de Algemene wet bestuursrecht, het Besluit Begroting en Verantwoording provincie en gemeenten, het provinciale Gemeenschappelijke financieel toezichtkader 2022 en de begrotingscirculaire van het voorjaar 2022. Concreet zijn met name de volgende criteria gehanteerd bij het opstellen van deze begroting: • De begroting dient in 2023 naar het oordeel van de provincie structureel en reëel in evenwicht te zijn of als dat niet het geval is, dient de meerjarenraming aannemelijk te maken dat dit evenwicht in het laatste jaar van de meerjarenbegroting uiterlijk tot stand zal worden gebracht; • Geen opschuivend meerjarenperspectief; • De provincie beoordeelt de begroting, inclusief de verwerkingen van de meicirculaire; • We voldoen aan het in de begroting 2019 opgenomen herstelplan; • De financiële risico’s binnen o.a. het sociaal domein en onze grondexploitaties moeten beheersbaar zijn. Kernthema: Alle kernthema’s Bevoegdheid Raad
9
Voorstel 1.Het MBP 2023-2026, inclusief de begroting 2023 vast te stellen met daarin het volgende; De programmatotalen inclusief resultaatbestemming: 0. Programma Bestuur en Ondersteuning 1. Programma Veiligheid 2. Programma Verkeer en Vervoer 3. Programma Economie 4. Programma Onderwijs 5. Programma Sport, Cultuur en Recreatie 6. Programma Sociaal Domein 7. Programma Volksgezondheid en Milieu 8. Programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing (VHROSV)
€ -/- € -/- € -/- € -/- € -/- € -/- € -/- €
269.523.000 14.357.000 13.078.000 6.060.000 13.858.000 34.388.000 175.543.000 4.852.000
-/- €
7.387.000
Nieuwe investeringskredieten voor een totaalbedrag van € 7.140.000, beschikbaar te stellen in de begroting 2023: Pr. KT
Omschrijving
Begroting 2023
Meerjarenraming 2024
0 Middelen en heffingen Bovengrondse vakschool technische installaties
1.100
0 Middelen en heffingen Voorbereidingskrediet onderzoek energieneutrale overheidsgebouwen 4 Onderwijs Uitbreiding Sintermeertencollege 4 Onderwijs Vergroening schoolpleinen
4.200
2025
2026
100 500
4 Onderwijs
Ingebruikname/verbouwing Disclotatie SBO de Griffel
375
4 Onderwijs
Tijdelijke huisvesting Vrijeschool Parkstad in gebouw Grotiuscollege
165
4 Onderwijs
Kozijnen hoofdgevel Gerardus Majella
145
4 Onderwijs
Noodz aanp. OR Tovercirkel
72
4 Onderwijs
Uitbreiding Vrijeschool Helianthus (grove schatting)
63
5 Sport
Johan C ruyff C ourt
170
5 Groen
Herinrichting opslag Imstenrade
5 Sport
Ledverlichting sportvelden
50 200
Totaal Bedragen x € 1.000
7.090
0
0
50
2. Een nieuwe voorziening onderhoud nieuw Stadskantoor te vormen en een nieuwe voorziening onderhoud roltrappen Maankwartier. 3.
Het college van burgemeester en wethouders autorisatie te verlenen tot bestedingen van de bedragen per programma.
Argumenten 1.1 De begroting is structureel en reëel in evenwicht Uit de begroting moet duidelijk zijn welke geraamde baten en lasten structureel zijn en welke incidenteel. Het begrotingstotaal van de gemeente Heerlen vertoont een structureel evenwicht in de begroting 2023 e.v. Regelgeving geeft tevens aan dat er een overzicht moet zijn van beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves (artikel 19 BBV), en een overzicht van geraamde incidentele baten en lasten is opgenomen met toelichting (artikel 19 c BBV). Deze verplichte overzichten zijn opgenomen in de begroting 2023. 1.2 De begroting voldoet aan de gestelde eisen conform herstelplan De provincie Limburg heeft eisen gesteld aan de (financiële) beheersbaarheid door middel van het herstelplan. In onze begroting zijn deze onderdelen meegenomen om zo te voldoen aan de gestelde eisen. 1.3 De financiële risico’s zijn beheersbaar De gemeente dient grote financiële risico’s beheersbaar aan te tonen. In de risicoparagraaf is deze beheersbaarheid middels maatregelen aangetoond.
10
1.4 Borging begrotingsrechtmatigheid. Conform de regels uit de financiële verordening is de raad bevoegd om alle mutaties van de baten en de lasten per taakveld goed te keuren. Onze ervaringen de afgelopen jaren leren dat dit niet werkbaar is voor de raad en het college. Het detailniveau (taakniveau) maakt de sturende en controlerende rol van de raad lastiger mede omdat de taakvelden in onze administratie zijn verweven en niet op dit niveau in de begroting worden weergegeven. 1.5 Investeringen Deze investeringen zijn noodzakelijk om de voorgenomen beleidsintenties te realiseren en af te schrijven. 2.1 Voorzieningen Voor de egalisatie van onderhoudskosten aan de roltrappen van het maankwartier en het onderhoud aan het Stadskantoor vormen wij onderhoudsvoorzieningen. 3.1 Conform financiële verordening (art.5) autoriseert de raad, met het vaststellen van de begroting, de lasten en de baten per programma. De gemeenteraad is het algemeen bestuur, stelt beleidskaders vast en controleert het college van B&W. De gemeenteraad stelt de doelstelling vast en geeft het college de opdracht om deze te realiseren. Het college van B&W neemt de dagelijkse besluiten. Afwijkingen op budgetten zoals deze in de begroting door de raad zijn toegekend, worden gedurende het jaar 2023 via een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd. Tegenargumenten en risico’s N.v.t.
Kosten en dekking Zie het boekwerk Begroting 2023 Communicatie Persconferentie, Persbericht, (Stads)krant Evaluatie Conform planning- en control cyclus door middel van afwijkingenrapportages (zomernota, novembernota) en jaarrekening 2023. Planning, procedure en uitvoering • Digitale verspreiding naar de raadsleden op 29 september 2022; • Hard-copy naar de raadsleden begin oktober 2022; • Technische toelichting op de begroting op 5 oktober 2022; • Vraag & antwoord technische raadsvragen van 5 oktober tot en met 14 oktober; • Algemene beschouwingen op 2 en 3 november 2022; • Verzending naar gedeputeerde staten (toezichthouder) vóór 15 november 2022.
Bijlagen Meegezonden (digitaal) boekwerk Begroting 2023.
11
Burgemeester en wethouders van Heerlen, de secretaris a.i., L. Schouterden
De loco burgemeester, R. Wever
12
Raadsbesluit
De raad der gemeente Heerlen; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. registratienummer; gezien het advies van de raadscommissie ; besluit:
Aldus besloten tijdens de vergadering van de raad van de gemeente Heerlen van
de griffier,
de voorzitter,
drs. T.W. Zwemmer
drs. R. Wever
13
14
Leeswijzer Voor u ligt het Meerjarig Bestuurlijk programma (MBP) voor de nieuwe bestuursperiode 2023-2026 plus de (meerjaren)begroting 2023. Wij hebben ervoor gekozen om beide documenten in één boekwerk op te nemen. Met name bij de kernthema’s zult u zien dat teksten inzake het meerjarig perspectief (MBP) worden afgewisseld met teksten die betrekking hebben op de begroting 2023. Bij het maken van deze begroting zijn de richtlijnen en wettelijke voorschriften gevolgd zoals ze beschreven zijn in de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording). Het document is opgebouwd uit een beleidsbegroting (hoofdlijn en detail) en een financiële begroting. De beleidsbegroting bestaat uit de begroting in één oogopslag, het programmaplan en de paragrafen. De begroting in één oogopslag geeft de lezer de kans om snel te zien waaraan we in 2023 het geld gaan besteden. In het programmaplan zijn vervolgens de volgende 9 programma’s opgenomen: 0. Bestuur en Ondersteuning 1. Veiligheid 2. Verkeer en vervoer 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. VHROSV (volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing) Op programmaniveau beantwoorden we de vragen: 1. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat willen we in deze bestuursperiode bereiken (maatschappelijk effect, ambities) binnen het programma… 2.
MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Hoe gaan we in deze bestuursperiode onze inspanningen meten binnen het programma… (indicatoren) 3. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat zijn de risico’s binnen het programma… 4. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) / begroting 2023 Wat gaat het programma kosten Op kernthemaniveau beantwoorden we de vragen: 1. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat gaan we de komende 4 jaar doen om onze maatschappelijke effecten/ambities te bereiken binnen het kernthema... 2. Begroting 2023 Wat gaan we doen om onze doelstellingen in 2023 te bereiken binnen het kernthema… 3. Begroting 2023 Over welk bestaand beleid beschikken wij binnen het kernthema … om dit te realiseren? 4. MBP 2023-2026 / Begroting 2023 Wat gaat dat kosten 5. MBP 2023-2026 / Begroting 2023 Welke investeringen gaan we daarvoor doen (alleen opgenomen indien van toepassing)
15
In de financiële tabellen presenteren we de cijfers in een veelvoud van € 1.000. Hierdoor ontstaan mogelijk afrondingsverschillen in totaaltellingen, saldi en dergelijke. De kaders die we hanteren bij het realiseren van onze doelen zijn opgenomen in de paragrafen. In de paragrafen worden onderwerpen die versnipperd staan in de begroting gebundeld in een kort overzicht zodat voldoende inzicht wordt verkregen. De verplichte paragrafen conform het BBV zijn lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en het grondbeleid. Daarnaast hebben we ervoor gekozen om het onderwerp Heerlen-Noord in een aparte paragraaf op te nemen. De door de BBV verplichte taakvelden zijn als zodanig niet zichtbaar in het programmaplan, maar hebben wij opgenomen in de financiële begroting hoofdstuk 4.
16
Gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders Aan het hoofd van de gemeente staat de gemeenteraad. De leden van de Raad worden elke 4 jaar direct gekozen door de bevolking en treden namens hen op. Zij hebben een kaderstellende taak. Dat wil zeggen dat zij het beleid maken en de stad op hoofdlijnen besturen. De gemeenteraad heeft ook een controlerende taak: de raad controleert of burgemeester en wethouders hun werk goed uitvoeren. Tenslotte hebben de gemeenteraadsleden een volksvertegenwoordigende taak: taak om alle belangen mee te nemen en deze te wegen bij de besluitvorming. Het aantal raadsleden binnen een gemeente is afhankelijk van het aantal inwoners en kan variëren van minimaal 7 tot maximaal 45 raadsleden. De gemeenteraad van Heerlen heeft 37 raadsleden. De zetels in de Raad van de gemeente Heerlen zijn als volgt verdeeld: • Ouderenpartij Heerlen (OPH): 8 zetels • Socialistische Partij (SP): 8 zetels • Christen Democratisch Appèl (CDA): 5 zetels • Jongerenpartij Heerlen: 3 zetels • Partij Hoensbroeks Belang (PHB): 2 zetels • Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD): 2 zetels • Partij Voor de Vrijheid (PVV): 2 zetels • Democraten 66 (D66): 2 zetels • Partij voor de Dieren (PvdD): 1 zetel • Forum voor Democratie (FvD): 1 zetel • GroenLinks: 1 zetel • Hart-Leers: 1 zetel • Partij van de Arbeid (PvdA): 1 zetel
De gemeenteraad heeft drie commissies ingesteld: • Commissie Economie, Bestuur en Financiën (EBF) • Commissie Ruimtelijke Ontwikkeling en Leefomgeving (ROLO) • Commissie Maatschappij en Welzijn (MW) In de commissies wordt het vooroverleg gevoerd voorafgaand aan de raadsvergadering. Werkgroep Financial Audit (WFA) De verordening op de raadscommissies stelt dat de commissie Economie, Bestuur en Financiën ook de taak heeft om advies te geven over de verantwoording van het door het College gevoerde bestuur. Het College legt onder andere verantwoording af in de jaarrekening en het jaarverslag, zoals bedoeld in artikel 197 van de Gemeentewet. Met de voorbereiding van dit advies wordt de Werkgroep Financial Audit belast. College van burgemeester en wethouders Het College is het dagelijks bestuur van de gemeente Heerlen en bestaat uit burgemeester Roel Wever en vijf wethouders: Jordy Clemens, Marco Peters, Martin de Beer, Peter van Zutphen en Casper Gelderblom. De wethouders behandelen ieder een bepaald aantal zaken, die zijn vastgelegd in de portefeuilleverdeling. De gemeentesecretaris Lieve Schouterden staat het college van burgemeester en wethouders bij de uitoefening van hun taak terzijde en is daarnaast algemeen directeur van de ambtelijke organisatie. Die ambtelijke organisatie geeft uitvoering aan het beleid en de besluiten van het bestuur.
17
Roel Wever Burgemeester • Openbare orde en veiligheid • Integrale handhaving • (Eu)regionale samenwerking • Strategie en lobby • Personeel en Organisatie • Communicatie • Stadsmarketing • Lokale democratie • Buurtgericht werken Jordy Clemens (SP) Wethouder Onderwijs, Cultuur, Erfgoed en Centrumontwikkeling • Onderwijs • Cultuur & erfgoed • Evenementen • Centrumontwikkeling • Stadsdeelwethouder Hoensbroek • Locoburgemeester Marco Peters (CDA) Wethouder Beheer en Onderhoud, Mobiliteit, Ruimtelijke Ordening en Ouderenbeleid • Ruimtelijke ordening • Beheer en onderhoud • Mobiliteit • Herstructurering • Buurtvoorzieningen • Ouderenbeleid • Stadsdeelwethouder Heerlen-Zuid Martin de Beer (VVD/D66) Wethouder Economie en Arbeidsmarkt, Financiën en Sport, Duurzaamheid, Heerlen-Noord • Economie • Arbeidsmarkt • Participatie • Sport • Financiën • Duurzaamheid • Coördinatie Heerlen-Noord • Stadsdeelwethouder Heerlen-Stad Peter van Zutphen (SP) Wethouder Jeugd en Armoedebestrijding, Welzijn en Zorg • Welzijn • Volksgezondheid • WMO/zorg • Jeugd • Armoedebestrijding
18
Casper Gelderblom (PvdA/PvdD/GroenLinks) Wethouder Wonen, Milieu en Circulariteit, Dienstverlening en Vastgoed • Wonen • Omgevingswet • Milieu • Afval en circulariteit • Biodiversiteit en dierenwelzijn • Dienstverlening (in- en extern) • Vastgoed • Stadsdeelwethouder Heerlerheide
19
20
BELEIDSBEGROTING 1.
Bestuurssamenvatting MBP 2023-2026
‘……….uit liefde voor onze stad…….’ Voor u ligt het Meerjarig Bestuurlijk Programma 2023-2026. Het Meerjarig Bestuurlijk Programma (MBP) leggen wij één keer in de vier jaar aan u voor. Het is de eerste begroting van ons als nieuw college, na de gemeenteraadsverkiezingen. Het MBP bestaat uit de begroting 2023 én een meerjarige doorkijk naar de volgende drie jaar van onze collegeperiode. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart jl. waren op woensdag 8 juni jl. de coalitieonderhandelaars in staat een coalitie samen te stellen en aan u als nieuwe raad het coalitie akkoord ‘Uit liefde voor onze stad’ voor te leggen en gelijktijdig een nieuw college van burgemeester en wethouders aan u voor te dragen. De coalitie wijzigde op onderdelen van samenstelling. De Ouderen Partij Heerlen kwam niet terug in de coalitie en de Partij Hoensbroeks Belang, de Partij van de Arbeid, Groen Links en de Partij van de Dieren kwamen als nieuwelingen in de coalitie, die verder bestaat uit de blijvers SP, CDA, D66 en VVD. In Heerlen doen we per definitie de dingen niet zomaar of automatisch zoals anderen dat doen. Dat geldt voor ons als college maar we zien dat ook bij onze inwoners, bij onze ondernemers en bij onze instellingen. Wij doen de dingen anders, eigenzinnig en ‘uit liefde voor onze stad’. Want Heerlen is onze eigen stad.
Een stad die enorme veranderingen niet alleen overleefde, maar er weer nieuwe kracht uit wist te halen. En juist deze kracht hebben we nodig de komende jaren omdat ons een aantal grote opdrachten en projecten te wachten staat. We pakken dit met beide handen én een glimlach op. Omdat het nodig is, omdat de stad dat verdient en ook omdat veranderen nou eenmaal in ons DNA zit. Het nieuwe coalitieakkoord begint met de volgende drie zinnen die kernachtig aangeven hoe wij samen met u de komende jaren willen ingaan: ‘……Verder bouwen aan een sociale, duurzame, levendige en economisch vitale stad. We gaan dat doen met hetzelfde lef en dezelfde daadkracht die ons de afgelopen jaren ver hebben gebracht. Dat is de heldere opdracht die de Heerlense kiezer ons dit jaar heeft gegeven…’. Verder bouwen wil niet zeggen dat we eenzijdig nieuwe ambities nastreven. We moeten ook naar de afgelopen jaren kijken en leren van de dingen die beter kunnen. Denk daarbij aan de lage verkiezingsopkomst en het verlies van vertrouwen in de overheid in de samenleving. We moeten als lokale overheid dat vertrouwen weer terug zien te winnen juist op het moment dat we steeds meer op zoek zijn naar partners om onze ambities te realiseren. Dat gaan we niet doen met pakken papier en oeverloze vergaderingen.
Dat gaan we onder andere doen door onze dienstverlening weer goed op peil te brengen, door het onderhoudsniveau in de stad te vergroten en door te investeren in veiligheid, maar bovenal door de kansen voor alle Heerlenaren even groot te maken. Macro-Economische analyse en financiële situatie We hebben te maken met grote maatschappelijke onzekerheden die vragen om lef, daadkracht en het nemen van risico’s. Het macro-economische verhaal van de afgelopen jaren was, ondanks de coronacrisis, een optimistisch verhaal. Het was met name de economische groei die aanhield en zelfs sterker werd. Dat optimisme kunnen we helaas voor de komende periode niet handhaven. De meest recente raming van het Centraal Planbureau (CPB), de augustusraming, laat zien dat de economische groei in 2022 nog wel aanhoudt maar in 2023 een forse val maakt (2021: 4,9%, 2022: 4,6%, 2023:
21
1,1%). Boosdoener is een ongekend hoge inflatie die met name veroorzaakt wordt door de oplopende energieprijzen. Die inflatie loopt in 2022 op tot 9,9% en neemt af in 2023 tot 4,3%. Deze inflatie veroorzaakt vooral in 2022 een zeer sterke afname van de koopkracht van -6,8%. Helaas moeten we vervolgens vaststellen dat deze cijfers slechts aan de oppervlakte waarde hebben. Achter deze cijfers gaan effecten schuil die ons grote zorgen baren. Door de hoge inflatie en de daarbij achterblijvende loonstijging daalt de koopkracht weliswaar in doorsnee 6,8% in 2022 maar tegelijkertijd is er sprak van het effect van ‘inflatie-ongelijkheid’. Dat betekent dat hoe lager het inkomen is, hoe sterker de financiële last van de inflatie wordt gevoeld. Het standaard koopkrachtbeeld is gebaseerd op de gemiddelde inflatie en houdt dus geen rekening met dit soort verschillen tussen huishoudens. Dat was voor het CPB een reden om voor het eerst een raming van de ontwikkeling van de armoede te publiceren. En die armoede neemt toe: door de inflatie hebben huishoudens steeds meer geld nodig om aan basisbehoeften te kunnen voldoen, terwijl de inkomens beperkt stijgen. Als gevolg hiervan stijgt de armoede in 2023 tot 7,6%, en voor kinderen is dat zelfs 9,5% van onze bevolking. Het CPB geeft mee dat deze cijfers de werkelijke problematiek nog onderschatten.
We zijn ons er van bewust dat deze macro-economische effecten voor iedereen een bijna onvoorstelbare impact hebben. In een stad met de sociale structuur als de onze komt dit zelfs nog harder aan. Feit is dat dit veel Heerlenaren rechtstreeks en pijnlijk gaat raken. Inmiddels is er de compensatieregeling van het Rijk (uitgevoerd door de gemeente) om mensen met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm 1300 euro uit te betalen. Dat zijn in Heerlen 10.000 mensen. Dit is echter een druppel op een gloeiende plaat. Er moeten nu al maandelijks door onze inwoners energievoorschotten betaald worden van 700 en zelfs 800 euro. Dit betekent dat tienduizenden Heerlenaren onmogelijk aan hun verplichtingen kunnen voldoen. Dit is bijzonder onrustbarend. Vanzelfsprekend heeft het kabinet het voortouw als het gaat om het ontwikkelen van passende aanvullende inkomensmaatregelen, maar wij zullen als gemeente alles doen wat in onze mogelijkheden ligt. Bovendien is het zaak om de lange termijn in het oog te houden. Immers de mensen met de laagste inkomens wonen meest in tochtige en slecht geïsoleerde woningen. Wij gaan daar samen met verhuurders en woningcorporaties snel iets aan doen. Dit heeft onze allerhoogste prioriteit.
Naast de aandacht en zorg die hierbij uitgaat naar onze inwoners willen we benadrukken dat diezelfde aandacht en zorg ook uit zal gaan naar onze partners in de stad zoals de organisaties, instellingen en ondernemers die net zo goed onevenredig hard geraakt worden door de energiecrisis. Landelijk is een verdere toename van het aantal openstaande vacatures te zien in combinatie met een verdere daling van het aantal werklozen. Hierdoor liep de spanning op de arbeidsmarkt in het tweede en derde kwartaal van 2022 weer verder op. Het totale aantal vacatures bereikte een nieuw record, terwijl het aantal werklozen de laagste stand bereikt sinds enkele decennia. Wij hebben daar ook als gemeente veel last van. Naast deze kwantitatieve analyse zit het probleem vooral in het ontbreken van een kwalitatief aanbod op de arbeidsmarkt. Hierdoor is onze uitvoeringskracht zwaar onder druk komen te staan. Dit zal ook de komende jaren een grote invloed hebben op de slagkracht die wij als gemeente moeten ontwikkelen. We zullen alles in het werk stellen om die slagkracht in de uitvoering op peil te krijgen en te houden. Zo mag wat ons betreft het werken bij de gemeente nog uitdagender en aantrekkelijker gemaakt worden. Het is goed om daarbij oog te hebben voor (talent)ontwikkeling van onze medewerkers en in het bijzonder de jonge professionals.
We doen daarom actief mee aan regionale initiatieven zoals het traineeprogramma Richting Zuid. Maar mogelijk zijn dit soort maatregelen onvoldoende en moeten wij onze toevlucht zoeken tot andere, eventueel atypische en onconventionele maatregelen. De onzekerheid die de torenhoge energiekosten met zich mee brengen raakt naast de mensen in de stad, ook ons als stad. Het is een bijna onmogelijke opgave om de gevolgen van de inflatie een plek te geven in de begroting. De onzekerheden zijn gewoon te groot. Tegelijkertijd hebben we ambities die bij een stad als Heerlen horen. En juist deze ambities vragen om een financieel beleid
22
waarmee we ‘scherp aan de wind varen’. Voor ons is het van fundamenteel belang dat we over een ambitieus investeringsniveau beschikken én in stand houden. Maar we realiseren ons dat er balans moet zijn tussen enerzijds een ambitieus investeringsniveau en anderzijds een realistisch financieel beheer. We kunnen het ons niet permitteren om op te potten maar tegelijkertijd moet de gemeentebegroting financieel gezond en weerbaar zijn. Om financiële tegenslagen te kunnen opvangen hanteren we op de eerste plaats ten aanzien van de omvang van de Algemene Reserve het uitgangspunt dat deze twee procent van de begroting moet zijn én we nemen ons voor om eventuele toekomstige incidentele meevallers toe te voegen aan de Algemene Reserve. Zo hebben we dat afgesproken in het coalitieakkoord. Daarnaast houden we in de begroting zoveel mogelijk rekening met de inflatie effecten binnen bijvoorbeeld ons beleid en onze projecten. Ondanks al deze ontwikkelingen zijn wij in staat om u een begroting voor te leggen die én sluitend is én geen bezuinigingen nodig heeft én zoveel mogelijk rekening houdt met macro-economische effecten. Tegelijkertijd moeten we ook constateren dat we onvoldoende zicht hebben op de mogelijke risico’s die we lopen met deze begroting omdat we gewoonweg onvoldoende de impact van de inflatie effecten kunnen overzien. X 1.000 euro Totaal begroting
2023 0
2024 1.401
2025 115
2026 0
Het Rijk werkt met gemeenten en provincies door aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026. In aanloop daar naartoe stelt het kabinet in de septembercirculaire eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar. Met de middelen uit de septembercirculaire en het accres zijn wij het laatste jaar sluitend. Vooruitlopend op die ontwikkeling hebben wij een begroting die structureel in evenwicht is gerealiseerd door het overschot in 2025 van € 7.913.000 in te zetten in 2026. Agenda De belangrijkste opgaven voor ons als college hebben hun oorsprong in de sociaaleconomische problemen waar wij als stad mee te maken hebben. Daarom zullen wij, zonodig tegen de stroom in, de sociale basis die wij hebben opgebouwd in Heerlen in de afgelopen periode, in stand houden. Naast de acute problematiek van de energiekosten die de pan uit reizen leven te veel Heerlenaren in armoede en nemen niet deel aan de arbeidsmarkt maar bijvoorbeeld ook niet aan het verenigingsleven. Ook maken juist deze Heerlenaren amper gebruik van het culturele aanbod. We weten dat mensen die in armoede leven minder vaak een opleiding afmaken en zich vaker onveilig voelen. Al generaties lang groeien kinderen in onze stad op in armoede. Voor ons is dit onverteerbaar en onacceptabel.
Een stevig sociaal beleid is daarom geen luxe maar absolute noodzaak en wat ons betreft heeft dit de hoogste prioriteit in het komende begrotingsjaar 2023 en de jaren daarna. Feit is dat te veel Heerlenaren een lagere levensverwachting en een ongezonde leefstijl hebben. Ook dat is een gegeven dat al decennialang van generatie op generatie overgaat. Die ontwikkeling willen we stoppen en dat vraagt om een structurele andere aanpak bij de zorg die wij bieden en de manier waarop we ons preventief gezondheidsbeleid vorm geven. We gaan daar de komende jaren met daadkracht de schouders onder zetten en zoeken zowel in uitvoering als bij de financiering nieuwe partners, zoals zorgverzekeraars. We hebben daarbij onveranderd vertrouwen in het coöperatie- en samenwerkingsmodel en de kundigheid van de professionals in de praktijk. De kinderen die in onze stad opgroeien moeten kansen krijgen om tot volwaardige, zelfstandige volwassenen uit te groeien. Het mag daarbij niet uitmaken uit welk nest je komt en of je een goede of een minder goede start hebt gehad. Maar die kansen moeten er ook zijn als je op latere leeftijd ondersteuning nodig hebt om aan het werk te gaan of om als vrijwilliger of mantelzorger
23
onmisbaar te worden voor de mensen om je heen. Wij zijn er van overtuigd dat met voldoende kansen iedereen zijn of haar plek kan vinden, jong en oud. In de jeugdzorg doen we wat nodig is. We doen dat wat ons betreft het liefst nog beter en zoveel mogelijk ín de eigen omgeving van het kind. We hanteren het uitgangspunt: licht als het kan en zwaar als het moet. We hebben daarbij uitdrukkelijk onveranderd vertrouwen in de professionals en we continueren het coöperatie model omdat we gezien hebben dat dit model zowel financieel als inhoudelijk goede resultaten oplevert. De tien actielijnen van de ‘Ontwikkelagenda Integraal Ouderenbeleid’ die door de vorige gemeenteraad zijn vastgesteld onderschrijven wij zonder voorbehoud de komende jaren. Sterker, we willen op dit thema zelfs veel verder gaan. Zo zijn de meeste van de onderliggende acties niet alleen van meerwaarde voor ouderen, maar ook voor mensen in hun directe of indirecte omgeving. We willen dus nog meer mensen bereiken door de betreffende actielijnen uit te breiden, te verbreden met andere acties of als aanvulling op ander goed beleid. Zo willen we ons ouderenbeleid de komende jaren nog effectiever en steviger maken. Met onze partners blijven wij toekomstbestendig investeren in onze stad, in onze mensen en onze idealen: Heerlen-Noord, de ontwikkeling van het centrum, duurzaamheid.
De aanpak van Heerlen-Noord is de grootste opgave van de stad voor zeker de komende 20 jaar. De sociaaleconomische kansen lopen in dit gebied ver achter bij het Nederlandse én Heerlense gemiddelde. De veelomvattendheid en hardnekkigheid van de opgave vraagt om een goede, op elkaar afgestemde en generatielange aanpak. Over 20 jaar mag het niet meer uitmaken of je in Heerlen-Noord of in een ander gemiddeld stadsdeel in Nederland wordt geboren. Om dit voor elkaar te krijgen is de ‘brede Alliantie Heerlen-Noord’ opgericht die bestaat uit woningbouwcorporaties, scholen, politie, rijksoverheid, de gemeente Heerlen en een zorgverzekeraar. Deze Alliantie zet zich in voor structurele verbeteringen op het gebied van leren, werken, gezondheid, wonen en veiligheid. Het Nationaal Programma Heerlen-Noord is een gezamenlijke collegeverantwoordelijkheid maar we vinden het belangrijk dat er één coördinerend wethouder komt. Wanneer we daadwerkelijk potten willen breken dan is het essentieel dat onze partners, waaronder het Rijk, betrokken zijn bij onze plannen en aanpak. We gaan daarvoor een krachtige en doelgerichte lobby opzetten. Om op onderdelen te versnellen en aan te jagen maken we zelf budget vrij. Samen met onze partners, de onderwijs- en kennisinstellingen, koesteren wij al enige tijd de ambitie om het onderwijs eindelijk een plek te geven in ons stadscentrum.
We zijn ervan overtuigd dat we daarmee samen een ongekende nieuwe, positieve dynamiek in de stad realiseren. Tegelijkertijd blijven we onverminderd doorgaan met de ontwikkeling van ons centrum waarbij de ambities rondom projecten als het Centrumbad, het Romeins Museum en de Royal/Rivoli het meest in het oog zullen springen. Maar het zijn niet alleen de grote bouwprojecten. De komende jaren zal het hele centrum steeds weer veranderen. Denk daarbij aan een rigoureuze vergroening, meer divers wonen, minder auto’s, meer opgeknapte gevels etc. Het uitgangspunt daarbij is ….kwaliteit, kwaliteit en kwaliteit. Dat geldt voor het centrum en evengoed voor de omgeving van Kempkensweg-Spoorsingel-Willemstraat. We gaan samen met belanghebbenden een herstructureringsplan opstellen voor deze omgeving. De klimaatcrisis is een grote bedreiging voor het leven van mens, dier en natuur en vraagt ook in Heerlen om actie. Opgaven zoals klimaatadaptatie, energietransitie en circulariteit staan daarin centraal. We beschouwen verduurzaming als een van de pilaren van ons gemeentelijk beleid de komende jaren. Specifiek richten we ons daarbij op energiearmoede. Steeds meer Heerlenaren kunnen hun energierekening niet meer betalen.
Het grootschalig verduurzamen van woningen om daarmee de energierekening omlaag brengen, te beginnen met de vele corporatiewoningen, gaan we de komende jaren met man en macht aanpakken.
24
We gaan de komende jaren verder met het bouwen aan het vertrouwen van burgers en partners. Wij kunnen als lokale overheid de grote maatschappelijke opgaven waar wij voor staan niet meer alleen aanpakken. Dat kan alleen maar samen met de mensen, de ondernemingen en organisaties in de stad. Tegelijkertijd zien we juist dat de kloof tussen de overheid en de stad groter wordt. De sleutel tot het verkleinen van de afstand tussen inwoners en gemeente ligt aan de manier waarop we als gemeente dingen doen en vertellen. De stad verwacht een efficiënte en effectieve overheid waar wachttijden kort zijn, waar gedaan wordt wat beloofd is, waar transparant gecommuniceerd en besloten wordt en waar inwoners, ondernemers en organisaties als partners worden gezien en bejegend. Dat is een van de grote opgaven waar wij voor staan de komende tijd. We zorgen er voor dat de basis op orde is in Heerlen: onderhoud en veiligheid. We vinden de kwaliteit van het onderhoud in de hele stad onvoldoende. We gaan daarom de komende jaren de kwaliteit van het openbaar onderhoud verhogen door een tandje bij te zetten. Daarnaast gaan we niet alleen in het centrum maar in de hele stad rigoureus vergroenen en gaan we de inwoners nog meer betrekken bij de inrichting van hun omgeving. Hierbij hebben we nadrukkelijk aandacht voor de veiligheid en het veiligheidsgevoel van de mensen.
Heel belangrijk is dat voorzieningen in buurten in stand blijven en nog liever verbeteren. Daar gaan we onder andere via bestemmingsplannen op sturen. Dat betekent bijvoorbeeld dat supermarkten in de buurt gevestigd blijven en niet verhuizen naar locaties daar buiten. Het betekent in algemene zin dat we meer aandacht gaan hebben voor ruimtelijke ontwikkeling en actief gaan sturen. Veiligheid is een basisbehoefte. Een absolute voorwaarde voor het openbare leven in onze stad. Het gaat daarbij om de aanpak van harde criminaliteit, de aanpak van huiselijk geweld en de aanpak van overlast in welke vorm dan ook. Wanneer het relevant is volgen we onze ‘Hartslag’ aanpak: als we problemen structureel willen oplossen moeten repressie en zorg hand in hand gaan. Zo gaan we ook nog nauwer samenwerken met scholen om zodoende in een vroeg stadium veiligheidsproblematiek, kindermishandeling en huiselijk geweld te signaleren en samen daartegen op te treden. We werken samen als stad. Op het gebied van samenwerking met andere bestuursorganen zoeken we steeds weer de beste schaal waarbij Parkstad ons primaire en bewezen niveau van regionale samenwerking is. De gemeente Heerlen en de Regio Parkstad maken daarbij zoveel mogelijk gebruik van elkaars krachten. Dat heeft de afgelopen jaren hele goede resultaten opgeleverd zoals bijvoorbeeld de regiodeal.
Daar waar de centrumgemeente een rol en verantwoordelijkheid heeft zullen we deze blijven oppakken in het belang van de regio. De huidige kernagenda is daarbij ons uitgangspunt en behoeft, wat ons betreft, geen uitbreiding. Gemeenten staan aan de lat voor beleid en uitvoering en samen pakken we in Parkstadverband de programmering en de lobby op. We versterken nadrukkelijk onze netwerken en lobbykracht richting Den Haag en Brussel, samen met onze regionale partners. We zijn daarbij consequent in ons verhaal: koersvast, vastberaden en we doen wat we zeggen. Samenwerking op Zuid-Limburgse schaal heeft enorme meerwaarde op het gebied van afstemming en lobby. Tot slot We hebben een prachtig en uniek verhaal om te vertellen, het Verhaal van Heerlen. Het is het verhaal van een stad met een ziel, met een verleden vol pieken en dalen en met een veelbelovende toekomst. We willen dat verhaal de komende jaren zelfbewust en met trots vertellen. Dat betekent dat onze ambities onveranderd groot zijn omdat de stad dat verdient. Maar onze primaire aandacht gaat op dit moment uit naar de mensen en gezinnen in de stad die torenhoge energierekeningen moeten betalen en tegelijkertijd in huizen moeten wonen die de komende winterperiode tochtig en
25
koud zijn. We zullen alles doen wat in onze mogelijkheden zit om deze Heerlenaren te helpen en bij te staan om deze situatie te veranderen.
26
2. Programma’s 2.1.0
Programma Bestuur en ondersteuning
Portefeuillehouders: Roel Wever, Casper Gelderblom, Martin de Beer 1. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat willen we in deze bestuursperiode bereiken (maatschappelijk effect, ambities) binnen het programma Bestuur en Ondersteuning? Vanuit het kernthema bestuurskracht werken we als stad (samen met andere kernthema’s, paragrafen en programma’s) aan het creëren en onderhouden van de ideale randvoorwaarden voor de ontwikkeling van onze samenwerkingskracht, uitvoeringskracht en organisatiekracht. We gaan de komende jaren onze positie als centrumgemeente nog meer versterken ten gunste van de hele regio om onze uitvoeringskracht uit te bouwen. Onze partners, zoals de provincie, het Ministerie van BZK en onze Duitse buurgemeenten verwachten dat ook van ons. Het gewenste maatschappelijk effect is de versnelde realisatie van door Heerlense burgers, bedrijven en instellingen gedragen beleid en uitvoering. Samen met de stad gaan we steeds weer op zoek naar partners waarmee wij gezamenlijke doelen hebben zodat wij het maximale kunnen halen uit de beschikbare middelen.
2. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Hoe gaan we in deze bestuursperiode onze inspanningen meten binnen het programma Bestuur en Ondersteuning? (indicatoren)
Bestuur en Ondersteuning
Beleidsindicatoren
27
3. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat zijn de risico’s binnen het programma Bestuur en Ondersteuning gedurende deze bestuursperiode? Onze ambities en opgaven zijn groot, wij hebben de afgelopen jaren bij diverse partners een goed imago opgebouwd en we hebben onze netwerken flink uitgebreid. De resultaten hiervan zijn overal zichtbaar in de stad. Dit heeft geleid tot nog meer en nog ambitieuzere afspraken. Denk daarbij aan de programma’s Heerlen-Noord en de ontwikkeling van het Centrum. Het in de toekomst nog succesvoller worden in het verwerven van externe middelen en samenwerkingspartners is afhankelijk van ons vermogen om de lopende afspraken waar te maken. Als wij in de uitvoering niet kunnen waarmaken wat wij afspreken dan daalt het vertrouwen in ons en daarmee onze mogelijkheden om te blijven werken aan de grote ambities van onze stad en regio.
4. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) / begroting 2023: Wat gaat het programma Bestuur en ondersteuning kosten?
28
Programma 0 - Bestuur en Ondersteuning Rekening Bijgestelde Begroting begroting
Lasten Baten Totaal saldo van baten en lasten Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat
2021 -75.038 330.483 255.445 -2.457 1.903 254.892
2022 -74.324 322.954 248.630 -708 6.121 254.043
2023 -74.646 344.929 270.283 -2.950 2.190 269.523
Meerjarenraming
2024 -77.001 357.147 280.146 -3.950 110 276.306
2025 -81.492 364.578 283.086 -12.860 109 270.335
2026 -83.647 350.568 266.921 -10 8.021 274.932
Bedragen x € 1.000
Specificatie kernthema's (saldo) Rekening Bijgestelde Begroting begroting
Bestuurskracht (Communicatie en regionale samenwerking Dienstverlening Middelen en heffingen Bestemming Totaal
Meerjarenraming
2021 -8.956
2022 -5.096
2023 -5.226
2024 -5.168
2025 -5.196
2026 -5.223
-1.313 265.715 -554 254.892
-1.521 255.247 5.413 254.043
-2.079 277.587 -760 269.523
-1.968 287.282 -3.840 276.306
-2.047 290.329 -12.751 270.335
-2.044 274.189 8.011 274.932
Bedragen x € 1.000
29
Kernthema Bestuurskracht 1. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat gaan we de komende 4 jaar doen om onze maatschappelijke effecten/ambities te bereiken binnen het kernthema Bestuurskracht? Vanuit het kernthema bestuurskracht ondersteunen we alle inhoudelijke kernthema’s met de bedoeling om maatschappelijke effecten sneller, beter en efficiënter te kunnen realiseren. Die ondersteuning bestaat bijvoorbeeld uit het structureel onderhouden van bestuurlijke en ambtelijke netwerken, het structureel monitoren en het signaleren van externe geldstromen, het voortdurend uitdragen van het verhaal van Heerlen (dat gaat over onze uitdagingen en kansen) en het voortdurend zorgen voor extra verbindingen tussen interne en externe ontwikkelingen. Daarnaast zorgen wij vanuit de integraliteit dat wij gemeente breed en met onze beperkte middelen de juiste dingen goed doen in relatie tot de met de stad en partners gemaakte afspraken. De gemeente Heerlen en de Regio Parkstad maken daarbij zoveel mogelijk gebruik van elkaars krachten. Dat heeft de afgelopen jaren hele goede resultaten opgeleverd zoals bijvoorbeeld de regiodeal. Daar waar we als centrumgemeente een rol en verantwoordelijkheid hebben zullen we deze blijven oppakken in het belang van de regio. De huidige kernagenda is daarbij ons uitgangspunt en behoeft geen uitbreiding.
In algemene zin hebben we gezien dat onze lobby succes heeft gezien de aanpak van HeerlenNoord, de beweging van het onderwijs naar de binnenstad en onze aanpak van ondermijning. Dit smaakt naar meer. Belangrijk is het om onze opgaven goed te beschrijven en te prioriteren rondom de belangrijke en actuele bestuurlijke thema’s waarmee wij als stad te maken hebben. Thema’s als armoede, veiligheid en onderwijs bijvoorbeeld. Tegelijkertijd is het essentieel om steeds weer mogelijkheden en kansen te scannen. Denk daarbij aan opties als het voortzetten van de aanpak via regiodeals, het mobiliseren van de kracht van de regio en Zuid-Limburg en natuurlijk het feit dat wij deel uitmaken van de ‘agglomeratie Aken’ met in totaal bijna een miljoen inwoners met één van Europa’s grootste technische universiteiten, de RWTH. Het feit dat de RWTH te kennen heeft gegeven zich in de binnenstad van Heerlen te willen vestigen laat zien dat de agglomeratie steeds steviger wordt. In het coalitieakkoord bespreken we communicatie en stadsmarketing tegelijkertijd. Verklaarbaar, want stadsmarketing = communicatie. Omgekeerd is communicatie níet per definitie stadsmarketing. Natuurlijk zijn beide zaken onlosmakelijk met elkaar verbonden, toch is het belangrijk te benoemen dat beide zaken afzonderlijke componenten zijn.
We willen dat communicatie vanuit bestuurskracht op strategische wijze gaat bijdragen aan de gemeentelijke doelstellingen en strategie van Heerlen. Wereldwijd zijn verdraagzaamheid en tolerantie steeds meer onder druk komen te staan, dus ook in Heerlen. Daarom is communicatie met als doel maatschappelijke effecten sneller/beter/goedkoper realiseren in deze tijd werken met veel verschillende belangen en belanghebbenden, daar zijn wij ons van bewust.
2. Begroting 2023 Wat gaan we doen om onze doelstellingen in 2023 te bereiken binnen het kernthema Bestuurskracht? We onderhouden en versterken onze netwerken en lobbykracht richting Den Haag en Brussel, samen met onze regionale partners. We zijn daarbij consequent in ons verhaal: koersvast, vastberaden en we doen wat we zeggen. Samenwerking op Zuid-Limburgse schaal heeft enorme meerwaarde op het gebied van afstemming en lobby. Gemeenten, bedrijven en instellingen weten elkaar goed te vinden daar waar samenwerking meerwaarde oplevert, en we dragen steeds beter
30
dezelfde boodschap uit. Dit is cruciaal als we samen structuurversterkende ontwikkelingen zoals de campussen, de (internationale) treinverbindingen, de verduurzaming Chemelot en de Einstein telescoop gerealiseerd willen zien. We blijven daarom onverminderd actief in het Zuid-Limburgs en euregionaal netwerk. We willen profiteren van de grensligging en samen met buurstad Aken inzetten op concrete projecten op het gebied van mobiliteit, cultuur en digitalisering. We proberen partners als kennisinstellingen en bedrijven aan beide kanten van de grens met elkaar te verbinden. Wat betreft mobiliteit is het doortrekken van de Intercity vanuit de Randstad via Eindhoven naar Aken nog steeds de hoogste prioriteit en vraagt van ons permanent lobbykracht. Ook blijven we netwerken als VNG en G40 actief volgen en participeren we hierin en zijn we regelmatig in Den Haag en op andere plaatsen waar we effectief in gesprek kunnen over onze kansen en uitdagingen. Communicatie is de grondslag bij het doel dat wij ons stellen om de burger te betrekken bij het bouwen aan een sociale, duurzame, levendige en economisch vitale stad. Door de opgaven die wij ons in het coalitieakkoord stellen continu als kader voor communicatie te laten dienen zorgen wij voor efficiënte, duidelijke informatie naar de burger.
Het kader wordt tot uitvoering gebracht door het hanteren van een communicatiekompas, ijkpunten waaraan getoetst wordt bij communicatie. Aanvullend hierop zijn er een aantal kernwaarden die voor communicatie gehanteerd worden: • Niet zenden: De gemeente moet zowel online als offline in gesprek gaan. • Helder en transparant communiceren: niet alleen wát we besluiten maar ook waarom en welke beweegredenen eraan ten grondslag liggen. • Samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen plannen ontwikkelen. Openstaan voor ideeën. • Een partner zijn: (snel) bereikbaar voor de inwoners. De leidende principes bij communicatie zijn: • Flexibiliteit. • Pro-activiteit in openbaarheid van informatie. • De opgaves staan centraal. • Ook duidelijk maken waar de gemeente voor staat: wat kan wel en wat kan niet? • Communiceren met álle burgers, ook die zonder digitale vaardigheden. • Weten wat er speelt in de stad om te kunnen anticiperen. • Keuzes maken. Ook het unieke verhaal van Heerlen moet continu verteld worden. De positieve vibe is goed in de stad te bespeuren, dat moeten we steeds blijven versterken. De Heerlense burger voelt zich weer trots op de stad en die trots willen we vergroten. De inwoner is immers zelf een van de beste ambassadeurs van stad (en regio). De transformatie van het centrum die op dit moment gaande is heeft gezorgd voor dit positieve gevoel.
Hierop wordt stadsmarketing verder uitgerold, waarbij Heerlen als innovatieve, creatieve stad met lef en daadkracht zal worden neergezet. Als stad die genoeg lef heeft om na een tegenslag zich te herpakken. Een stad die nooit haar hand voor iets nieuws omdraait. Een stad met een familiair en warm karakter, zonder poespas. Met als doel meer bezoekers, inwoners, investeerders en studenten naar onze stad te trekken, maar ook op het netvlies te blijven in Den Haag, Brussel, de provincie en in Duitsland. Stadsmarketing is echter wél een kwestie van de lange adem. Het doel is om Heerlen zowel lokaal, als regionaal, nationaal en euregionaal de komende jaren beter op de kaart te zetten met een duidelijk profiel. Effectiviteit wordt overigens bereikt door via een meerjarenplan de stad in de markt te zetten, dit gaat niet van vandaag op morgen. Op dit moment wordt er – met de huidige positieve basis van het centrum – een meerjarenplan ontwikkeld voor de stadsmarketing in Heerlen
31
waarbij de identiteit van de stad gebouwd wordt. De eerste campagne van deze meerjarenvisie zal begin 2023 starten.
3. Begroting 2023 Over welk bestaand beleid beschikken wij binnen het kernthema Bestuurskracht om dit te realiseren? • • • • • • • • • • •
Onderzoeken Tripool; Convenant Aken Heerlen; Samenwerkingsovereenkomst Stedenband Amsterdam; Regiodeal Parkstad 2019; Strategische agenda Parkstad; NOVI (Nationale Omgevingsvisie) uitvoeringsprogramma; MAHHL (Maastricht Aken, Hasselt, Heerlen, Luik) jaarplan 2021; Strategische beleids- /ambitiedocumenten van andere kernthema’s o.a.: Bidboek centrum; Uitvoeringsprogramma IBA (Internationale Bau Ausstellung); PALET (Parkstad Limburg Energietransitie); Economische samenwerking Zuid-Limburg (arbeidsmarkt).
4. MBP 2023-2026 / Begroting 2023 Wat gaat dat kosten? KT Bestuurskracht (Communicatie en regionale samenwerking) Rekening Bijgestelde Begroting begroting
Lasten Baten Totaal
2021 -9.043 88 -8.956
2022 -5.099 3 -5.096
Bedragen x € 1.000
32
2023 -5.226 0 -5.226
Meerjarenraming
2024 -5.168 0 -5.168
2025 -5.196 0 -5.196
2026 -5.223 0 -5.223
Kernthema Dienstverlening
1. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat gaan we de komende 4 jaar doen om onze maatschappelijke effecten/ambities te bereiken binnen het kernthema Dienstverlening? Er komt een nieuwe visie op dienstverlening ‘Met oog voor de Heerlenaar’. Onze dienstverlening is klantgedreven. Voor elke medewerker geldt dat de behoeften van inwoners en ondernemers voorop en centraal staan. In de komende periode gaan we de visie handen en voeten geven. Concreet betekent dit dat we op de volgende onderwerpen resultaten opleveren: Meten en rapporteren dienstverlening We ontwikkelen een systematiek om periodiek de kwaliteit van de dienstverlening te meten en te rapporteren. Vanzelfsprekend gaan we daarna ook daadwerkelijk meten en rapporteren. Optimaliseren dienstverleningsprocessen We nemen onze dienstverleningsprocessen onder de loep en richten ze in vanuit het oogpunt van inwoners en ondernemers. We gaan een inventarisatie doen van mogelijkheden om regels, vergunningen en procedures te versnellen, vereenvoudigen of af te schaffen. Optimaal digitaal Het digitale kanaal vormt een belangrijke pijler in onze dienstverlening. Dit kanaal moet passen bij de behoeften van inwoners en ondernemers. Toegankelijkheid en gebruikersvriendelijkheid zijn hierbij belangrijke aspecten. We bouwen het digitale kanaal, waar nodig, verder uit en onderhouden de kwaliteit van het huidige digitale aanbod.
Omnichannelaanpak De omnichannelaanpak wil zeggen dat de organisatie zich niet langer richt op het managen van elk kanaal afzonderlijk, maar dat het accent verschuift naar het samenspel van alle kanalen. Door de kanalen bij elkaar te brengen, slimmer in te richten en goed op elkaar af te stemmen, zorgen we voor betere klantinteractie: iedereen wordt bediend, niemand wordt uitgesloten. Data spelen hierbij een belangrijke rol. We stellen een omnichannelaanpak op, afgestemd op de landelijke ontwikkelingen. Verbeteren vindbaarheid en actualiteit informatievoorziening Informatie over producten, diensten, werkwijzen etc. moet makkelijk beschikbaar en te vinden zijn. We houden onze informatie up-to-date en zorgen ervoor dat ze makkelijk vindbaar is. Zaterdagopenstelling Om onze dienstverlening verder uit te breiden komt er een pilot rondom de zaterdagopenstelling in de Publiekshal. Deze proef duurt één jaar. Na het jaar evalueren wij, samen met de betrokken afdelingen en stakeholders, of wij de zaterdagopenstelling structureel kunnen inzetten. Verkiezingen Door de inzet van de stemstraat, stemmal en mobiele stembureaus laten we geen enkel middel onbenut om inwoners naar de stembus te krijgen.
33
2. Begroting 2023 Wat gaan we doen om onze doelstellingen in 2023 te bereiken binnen het kernthema Dienstverlening? Optimaliseren dienstverleningsprocessen In samenwerking met het project ‘Slim Digitaal samenwerken’ nemen we de dienstverleningsprocessen onder de loep en richten ze in vanuit het perspectief van de klant. We starten met de belangrijkste processen van Burgerzaken. Inventariseren We starten de inventarisatie op om regels, vergunningen en procedures te versnellen, te vereenvoudigen of af te schaffen. Servicenormen en werkafspraken We ontwikkelen een set regels waaraan de Heerlense dienstverlening moet voldoen. Inwoners en ondernemers weten op die manier wat ze van de gemeente mogen verwachten. We stellen in elk geval servicenormen op over: • de wijze waarop we inwoner en ondernemer bejegenen; • de service die inwoner en ondernemer van ons mogen verwachten per dienstverleningskanaal (balie, post, telefoon, email, website, sociale media). Meten en rapporteren We ontwikkelen een meetsystematiek en rapporteren periodiek over de kwaliteit van de dienstverlening. Zodra de servicenormen zijn vastgesteld, starten we met het rapporteren hierover. Verbeteren vindbaarheid en actualiteit informatievoorziening Met de inwerkingintreding van de Omgevingswet verandert ook de informatie over Omgevingsvergunningen.
We houden onze informatie up-to-date en zorgen ervoor dat ze makkelijk vindbaar is. We verwachten meer vragen en een grotere toeloop naar het Omgevingsloket Heerlen. Wij passen de dienstverlening van het Omgevingsloket aan op de behoefte van de inwoners en ondernemers. Voorlichting scholen Na een succesvolle eerste voorlichting over identiteitsfraude op scholen is dit project vertraagd door de coronacrisis. Deze voorlichtingen gaan we hervatten. Identiteitsfraude is landelijk een groot probleem. Veel inwoners zijn zich niet bewust van de risico’s en gevolgen van identiteitsfraude. Om dit bewustzijn te vergroten geven we voorlichting op scholen. Het is erg belangrijk de jeugd bewust te maken van het risico op fraude, vooral omdat deze groep veel gebruik maakt van social media. Verkiezingen In 2023 vinden de verkiezingen voor de provincie en waterschappen plaats. Om de stembureaus drie dagen te bezetten, verwachten we extra mensen te moeten gaan inzetten. En verbeteren we waar nodig de toegankelijkheid van het stemlokaal, zodat iedereen kan stemmen.
3. Begroting 2023 Over welk bestaand beleid beschikken wij binnen het kernthema Dienstverlening om dit te realiseren? • • • • •
Verordening BRP 2014; Paspoortwet; Wet BRP; Regeling briefadres 2020; Kieswet;
34
• • • •
Wet Digitale Overheid; Wet Digitale toegankelijkheid; Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk verkeer; Omgevingswet.
4. MBP 2023-2026 / Begroting 2023 Wat gaat dat kosten? KT Dienstverlening Rekening Bijgestelde Begroting begroting
Lasten Baten Totaal
2021 -2.861 1.548 -1.313
2022 -2.832 1.311 -1.521
Bedragen x € 1.000
35
2023 -3.457 1.378 -2.079
Meerjarenraming
2024 -3.428 1.460 -1.968
2025 -3.507 1.460 -2.047
2026 -3.505 1.460 -2.044
Kernthema Middelen en heffingen
1. MBP meerjarig perspectief (2023-2026) Wat gaan we de komende 4 jaar doen om onze maatschappelijke effecten/ambities te bereiken binnen het kernthema Middelen en heffingen? Het kernthema middelen en heffingen bevat diverse onderwerpen. Het meerjarig perspectief van de maatschappelijke ambities en/of gewenste effecten binnen dit kernthema wordt beschreven in de paragrafen die zijn opgenomen binnen dit boekwerk. Zo worden onderwerpen duidelijk en transparant op één plek beschreven. Onderstaand op deze bladzijde een overzicht met de diverse onderwerpen en een verwijzing naar de paragrafen binnen het boekwerk.