Kadernota leefbaarheid en veiligheid 2024-2027__83046__

Een belangrijke oorzaak is het gemis aan structurele regie en coördinatie en daarmee ook het opbouwen en borgen van kennis en expertise. De ernst van de problematiek valt echter niet te onderschatten, want scholen worden steeds meer geconfronteerd met toenemende veiligheidsproblematiek. Vanuit Preventie met Gezag wordt in 2024 onderzoek gedaan naar hoe we het VIOS-samenwerkingsverband in Parkstad blijvend kunnen verstevigen en aan kunnen sluiten op de nieuwe structuren voor het aanpakken van jeugdproblematiek binnen PMG en de IJAP. Met scholen zijn we in gesprek om het thema veiligheid beter te borgen in de interne organisatiestructuur en processen. Dit moet ervoor gaan zorgen dat scholen weten waar ze terecht kunnen met zorgen of signalen. Ook maken we afspraken hoe scholen moeten handelen bij acute veiligheidssituaties.

35

ONDERMIJNING 36

G

Wat is ondermijning? Limburg is gezien de grensligging met Duitsland en België een interessante omgeving voor criminelen. Ook de regio Parkstad wordt geconfronteerd met georganiseerde en ondermijnende criminaliteit in allerlei verschijningsvormen. Om effectief op te treden bij de aanpak van deze vormen van zware criminaliteit is een goede regionale samenwerking tussen partners noodzakelijk. Heerlen heeft veel te maken met ondermijnende criminaliteit zoals onder andere drugsproductie en grootschalige drugshandel, witwassen en vastgoedfraude/misbruik. Criminele netwerken zoeken naar locaties en manieren waarin ze de minste weerstand verwachten of ervaren. Georganiseerde criminaliteit ontwricht de lokale samenleving ontwrichten onder andere door een verslechtering van een gezond ondernemingsklimaat, oneerlijke concurrentieposities, vermenging boven- en onderwereld met als gevolg de ontwrichting/ ondergraven van de democratische samenleving, verpaupering van buurten, aantasting normen en waarde, rechtsgevoel en integriteit/corruptie. Van ondermijnende criminaliteit is sprake van vermenging van de onder- en bovenwereld doordat criminelen gebruik maken van legale diensten en voorzieningen voor illegale activiteiten zoals vastgoed, transport en financiële dienstverlening. De ondermijnende criminaliteit wordt ook steeds professioneler.

Criminele netwerken zijn out-reached, zeer innovatief, invloedrijk en schadelijk. De veiligheid, leefbaarheid, economie en onze democratie wordt aangetast. Ondermijnende criminaliteit kent veel verschillende uitingsvormen. Voorbeelden zijn onder andere drugscriminaliteit, fraude, witwassen, illegale kamerverhuur en mensenhandel. Hoewel ondermijnende criminaliteit vaak niet zichtbaar is, heeft het wel zichtbare gevolgen zoals drugsdumpingen, excessief geweld in de openbare ruimte en verwaarlozing van panden.

In de ondermijnende criminaliteit gaan enorme bedragen geld rond en de belangen zijn groot. Criminele netwerken maken gebruik van intimidatie, omkoping en excessief geweld. In deze netwerken spelen drugs ook een grote rol. De handel in drugs wordt vaak de motor van de ondermijnende criminaliteit genoemd. Door de goede logistieke ontsluiting, aanwezige infrastructuur en centrale geografische ligging naar België en Duitsland is Heerlen een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor criminelen. Voor het begrip ‘ondermijning’ is geen eenduidige definitief. Het dreigt daarmee een containerbegrip te worden. Daarom is het van belang te duiden wat Heerlen onder ondermijnende criminaliteit verstaat: van georganiseerde criminele ondermijning is sprake als criminelen systematisch gebruik en misbruik maken van legale bedrijven, vastgoed, overheids- en financiële diensten en beschikkingen om misdrijven te plegen, die veelal drugsgerelateerd zijn en met geweld gepaard gaan, om zodoende veel geld te verdienen, wit te wassen en/of macht te verkrijgen om besluitvorming in haar voordeel te beïnvloeden. Om duidelijk te kaderen en focus aan te brengen wordt er nadrukkelijk gesproken over georganiseerde criminaliteit. Hiervan is sprake als:

• er een samenwerking is tussen twee of meer personen; • de samenwerking vindt plaats over een langere periode; • er ernstige delicten gepleegd worden met als doel geldelijk gewin en/of macht. Ambitie en doelstellingen Heerlen werkt aan de voorkant van aanpak van ondermijnende criminaliteit waarbij sociale, economische en fysieke structuren weerbaar zijn tegen ondermijnende invloeden. Dit bereiken we door een hechte samenwerking met overheden, partners en burgers, waarbij we handhaving versterken, bewustwording vergroten en preventie bevorderen. Daar waar nodig wordt repressief opgetreden met alle mogelijke bestuursrechtelijke instrumenten die ter beschikking staan. Doelstelling 1: In 2027 zijn meer mensen in staat om de signalen van ondermijning te herkennen. In 2021 was dit 57%, in 2027 streven we naar een stijging van 10% (67%). Indicator: Percentage van de respondenten uit Heerlen dat aangeeft in staat te zijn om signalen van ondermijning te herkennen (Burgeronderzoek Parkstad inZicht) .

37

Doelstelling 2: In 2027 zijn meer mensen bereid om een melding te maken van ondermijnende criminaliteit. In 2021 was dit 46%, in 2027 is dit minimaal de helft (50%). Indicator: Percentage van de respondenten uit Heerlen dat aangeeft bereid te zijn om een melding te maken bij vermoeden van ondermijning (Burgeronderzoek Parkstad inZicht). Doelstelling 3: In 2027 ervaren minder mensen drugsoverlast in hun eigen buurt. In 2021 was dit 15%, in 2027 willen we dit minimaal stabiliseren, maar het liefst laten dalen tot 12%. Indicator: Percentage van de respondenten uit Heerlen dat aangeeft dat drugsoverlast vaak voorkomt in de buurt (Burgeronderzoek Parkstad inZicht) Doelstelling 4: In 2027 hebben we een stevige informatiepositie door ons eigen informatieknooppunt. Hiervoor zijn een zaaksysteem en analysetool aangeschaft die worden bemand door voldoende analysecapaciteit. Aanpak De aanpak van ondermijnende criminaliteit is er een van de lange adem. De focus ligt op: • Verbeteren van de informatiepositie door het door ontwikkelen van het informatieknooppunt Leefbaarheid en Veiligheid om een versterkte informatiepositie te krijgen, dat ons helpt bij een actueel en gedetailleerd ondermijningsbeeld, risicofactoren, risicobranche en -gebieden van de gemeente als geheel en de afzonderlijke Heerlense buurten.

• Vergroten van de weerbaarheid: inwoners, bedrijven en gemeente (zowel ambtelijk als bestuurlijk) • Blijven investeren in bewustwording over wat ondermijning is en we geven daarbij ook handelingsperspectief hoe signalen te herkennen en waar bewoners en ondernemers dit kunnen melden. • Blijven doorpakken in de lokale/regionale integrale preventieve en repressieve aanpak. We blijven criminele activiteiten, faciliteiten en netwerken aan de hand van bestuursrecht verstoren. Dit doen we door nog meer zicht op krijgen door te blijven inzetten op de uitvoering van integrale controles in samenwerking met onze partners (onder andere politie, belastingdienst, OM, zorgpartij-

ONDERMIJNING

en etc). Daarbij maken we actief gebruik van de verschillende mogelijkheden van de wet- en regelgeving om bestuurlijke maatregelen te nemen tegen ondermijnende criminaliteit. 11 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer 12 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer 13 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer

38

Hoe willen we het bereiken? / Projecten We willen de veiligheid en leefbaarheid van Heerlen vergroten door het tegengaan van de ontwrichtende effecten van ondermijnende en drugsgerelateerde criminaliteit in de Heerlense buurten. Ondermijning door de georganiseerde criminaliteit wordt in Heerlen bestuursrechtelijk aangepakt door het voorkomen en wegnemen van voedingsbodems, kraamkamers en broedplaatsen van jonge criminele aanwas en criminele verdienmodellen. Het zwaartepunt van de aanpak ligt op het organiseren van effectief en efficiënt bestuursrechtelijk toezicht en preventieve maatregelen. Bij zichtbare en excessieve vormen van ondermijning is het strafrecht als eerste aan zet. Daar waar mogelijk worden, in samenwerking met politie en justitie, bestuursrechtelijke interventies gepleegd. Alle mogelijke bestuursrechtelijke instrumenten worden op gepaste wijze ingezet, waarbij, indien nodig, de juridische grenzen worden verkend. Om de informatiepositie te versterken, wordt intensief samengewerkt met relevante veiligheidspartners en wordt in toenemende mate de samenwerking met private partijen opgezocht. Door middel van focus wordt gepoogd Heerlen minder aantrekkelijk te maken voor criminelen.

Preventie, het vergroten van bewustzijn en het verstoren van criminele activiteiten, op een creatieve en grensverleggende wijze, zijn de hoekstenen van de aanpak van ondermijnende criminaliteit. De aanpak van ondermijning wordt de komende jaren verder versterkt en verdiept. Drie prioriteiten voor de komende jaren: 1. Drugs- productie en grootschalige handel 2. Vastgoedmisbruik en -fraude 3. Witwassen De aanpak van ondermijnende criminaliteit door de gemeente Heerlen is in toenemende mate meer preventief dan repressief van aard. Hiermee wordt aan de wortel van het probleem gewerkt en minder aan symptoombestrijding. Repressie blijft de taak en rol van het strafrecht waar de politie en het Openbaar Ministerie voor aan zet zijn. De gemeente Heerlen probeert het de criminelen moeilijk te maken door gericht toezicht en het opwerpen van barrières zoals een vergunningplicht. 9 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer 10 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer 11 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer

39

Lokaal niveau (Gemeente Heerlen) Interventieteam We blijven criminele samenwerkingsverbanden en activiteiten verstoren. Wekelijks worden integrale controles uitgevoerd onder leiding van het Interventieteam in samenwerking met onze partners (o.a politie, OM, belastingdienst). Daarbij maken we actief gebruik van verschillende juridische mogelijkheden van de wet- en regeling (o.a. Wet Bibob, Opiumwet, bestemmingsplannen en de APV) om ondermijning tegen te gaan door bestuurlijke maatregelen te nemen. Hierbij kan gedacht worden aan maatregelen zoals het sluiten van een pand waar drugsactiviteiten plaatsvinden en het opleggen van een last onder dwangsom. Het Interventie-team heeft als doel om mistanden, criminaliteit, overlast en ondermijning in heel Heerlen aan te pakken. Het Interventieteam is dagelijks zowel preventief als repressief aan de slag met het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in Heerlen. Dit wordt gedaan door middel van preventieve en repressieve bestuurlijke interventies en controles. Met bestuursrechtelijke maatregelen (waarschuwingen, dwangsom, sluitingen etc.) treden zij op tegen illegale prostitutie, overlast arbeidsmigranten en kamerverhuur, handel en productie van verboden middelen en niet naleving van wet- en regelgeving bij horecabedrijven. Daarbij worden de grenzen van (juridische) mogelijkheden opgezocht.

Integrale controles worden uitgevoerd op basis van signalen of meldingen, maar ook preventief. Het interventieteam is veelvuldig zichtbaar in de buurten door onder andere ondermijningsboa’s, maar ook onzichtbaar. Het team werkt hierin intensief samen met diverse zorg- en veiligheidspartners.

ONDERMIJNING

We blijven investeren in het creëren van bewustzijn bij zowel burgers, bedrijven, ketenpartners en interne medewerkers van de gemeente Heerlen. Er wordt een handelingsperspectief geboden hoe signalen te herkennen en waar deze te melden. Dit gebeurt door verschillende communicatie uitingen en informatiebijeenkomsten. Informatieknooppunt leefbaarheid en veiligheid We moeten weten wat er speelt in onze stad en dienen hiervoor goed geïnformeerd te zijn.

40

Hiermee kunnen de gegevens sneller en beter geanalyseerd worden en handelingsperspectief ontwikkeld worden voor de uitvoering van de gemeentelijke taken in het kader van openbare orde, leefbaarheid en veiligheid.

Ondermijning Drugshandel per 10.000 inwoners

25 20 15 10 5 0

2019 Heerlen

2020 Maastricht

2021 Sittard-Geleen

2022 Nederland

Bron: politiecijfers

We versterken de informatiepositie door interne en externe informatie bij elkaar te brengen in het Informatieknooppunt Leefbaarheid en Veiligheid. Het informatieknooppunt faciliteert de informatieprocessen rondom leefbaarheid en veiligheid. Als gemeente willen we weten wat er speelt binnen onze stad en dienen hiervoor goed geïnformeerd te zijn. De inzet wordt bepaald op basis van de informatie over onze stad en buurten. Door onze informatiepositie goed in te regelen kunnen we patronen en onregelmatigheden zichtbaar maken welke kunnen duiden op ondermijning, radicalisering, mistanden en/ of behoeften in de buurten. Komende jaren wordt toegewerkt naar een methodiek en infrastructuur die ontwikkeld en geïmplementeerd wordt waarmee het mogelijk wordt om de binnen- (wettelijke basisregistraties en gemeentelijke kernregistraties) en buitengemeentelijke gegevensstromen (van partners en openbare bronnen) te organiseren. Middels onderzoek, analyse en duiding kunnen de gegevens verwerkt worden tot inzichten die bijdragen aan de aanpak van veiligheids- en sociaal-maatschappelijke vraagstukken.

Dit doen we door: 1. Implementeren van een registratiesysteem om zaken veilig te kunnen registreren en volgen. 2. Implementeren van analysetools om data beter en sneller te kunnen analyseren en trends te kunnen signaleren en rapporteren. 3. Ontwikkelen van een datawarehouse waarin de data veilig is opgeslagen. 4. Het maken van afspraken rondom het veilig en AVG-proof verwerken en gebruiken van data. Het informatieknooppunt stelt ons in staat om een permanent, actueel en integraal veiligheidsbeeld te verkrijgen, waarmee diverse stakeholders geïnformeerd en geadviseerd kunnen worden. Problemen worden eerder en beter in beeld gebracht waardoor efficiënter kan worden gestuurd op inzet. Experiment gesloten coffeeshopketen De gemeente Heerlen is één van de elf geselecteerde gemeenten in Nederland waar het experiment gesloten coffeeshopketen uitgevoerd gaat worden. Het doel van het experiment is om te onderzoeken of en hoe telers op kwaliteit gecontroleerde hennep of hasjiesj gedecriminaliseerd aan coffeeshops kunnen leveren. Decriminaliseren houdt in dat wetgeving zodanig wordt aangepast dat teelt, distributie en verkoop binnen het experiment niet langer strafbaar zijn en onder strikte wettelijke voorwaarden plaatsvinden. Uiteraard met strenge voorschriften en onder strikte voorwaarden.

Verder wil het kabinet bekijken wat de effecten van het experiment zijn op de problemen die veel gemeenten ervaren door de illegale hennepteelt, de invloed van criminelen daarop en de volksgezondheid.

Het informatieknooppunt zorgt middels een gestructureerde, gecentraliseerde en geregisseerde manier voor een geautomatiseerde ontsluiting en visualisatie van de gemeentelijke gegevens om verdere analyse mogelijk te maken als invulling van informatie gestuurd werken.

41

ond er

W e te

on d

ver W m

46%

el waar meld tw in e e ijning te d g m o er en

ng ni

reidheid meld be l onderm en e den e ij o

57%

W

51%

en. nn

g.

t om sig staa na in le te he l g n i e rk ijn e m

n

is

d met bet ek ken e e lb ondermijnin n m r

W

Cijfers Ondermijning 2021

49%

Bron: burgeronderzoek

ONDERMIJNING

Op 15 december 2023 is een experiment binnen het Experiment Gesloten Coffeeshopketen gestart bij de gemeente Breda en Tilburg in samenwerking met drie reeds producerende telers. Andere telers kunnen zich aansluiten bij de aanloopfase zodra ze gereed zijn voor levering. Tijdens deze aanloopfase doen telers, coffeeshophouders, vervoerders en toezichthouders ervaring op met zaken rondom de levering en verkoop van gereguleerde cannabis en het toezicht hierop. Hieronder vallen bijvoorbeeld het afstemmen van het aanbod van cannabis op de vraag van de consument, het beveiligd vervoer en het gebruik van het track & trace-systeem. De overgangsfase start zodra de kwantiteit, kwaliteit en diversiteit van de geproduceerde cannabis voldoende zijn om de deelnemende coffeeshops volledig en bestendig te kunnen bevoorraden, en als wordt voldaan aan de voorwaarden van een gesloten keten. De verwachting is dat rond de zomer van 2024 op zijn vroegst de experimenteerfase start voor de rest van de deelnemende steden, en dus ook Heerlen. De experimenteerfase is de daadwerkelijke start van het minimaal vier jaar durende experiment. Bij de start van het experiment zijn op grond van de wetgeving niet-ingezetenen niet langer welkom in de Heerlense coffeeshops.

Mocht op dat moment de straathandel dreigen op te bloeien, dan wordt hier vol op in gezet met politie en boa capaciteit en door inzet van bestuursrechtelijke maatregelen zoals dwangsommen en gebiedsverboden. Parkstad niveau De rol van gemeenten en daarmee de bestuurlijke aanpak van ondermijning is in de afgelopen jaren groter en belangrijker geworden. Dit vraagt veel van gemeenten, niet alleen om extra capaciteit maar ook om een verhoogde deskundigheid en effectiviteit in de aanpak van ondermijning. Dit bereiken we door onze krachten te bundelen en met name te investeren in de gemeenschappelijke informatiepositie. Dataondersteunend werken komt hierdoor centraal te staan. Trends en ontwikkelingen, zoals nieuwe verschijningsvormen van criminaliteit, worden actief gemonitord en geïntegreerd in de dagelijkse werkzaamheden, waaronder de inzet van specifieke interventies om de leefbaarheid te verbeteren en georganiseerde criminaliteit aan te pakken. De regionale samenwerking in de aanpak van ondermijnende criminaliteit wordt vormgegeven door het inrichten van het ACT! Interventieteam Parkstad waarvan het Regionaal Informatieknooppunt Parkstad onderdeel uitmaakt.

42

ACT! Interventieteam Parkstad Het ACT! Interventieteam Parkstad gaat op basis van specifieke thema’s en fenomenen binnen Parkstad proactieve bestuursrechtelijke controles uitvoeren. Het (kleine) team gaat opereren naast de bestaande lokale handhavingsteams in Parkstad. De aanpak van het Interventieteam Parkstad volgt de reguliere bestuursrechtelijke procedures voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit en veiligheidsproblematiek. Het juridisch opvolgen/handhaven van controleresultaten is een taak voor de afzonderlijke gemeenten. Gezien de beperkte capaciteit binnen de strafrechtelijke keten, legt het Interventieteam Parkstad het fundament van zijn aanpak in het bestuursrecht. Waarbij op regioniveau, en daarmee waterbedeffecten te voorkomen, wordt opgetreden tegen veiligheidsproblemen. Regionaal informatieknooppunt Parkstad Het Informatieknooppunt richt zich in de volle breedte op Leefbaarheid en Veiligheid door alle relevante informatie uit diverse bronnen te verzamelen, analyseren en te verwerken. Op deze manier wordt actief gewerkt aan het opbouwen van een sterke informatiepositie.

Het informatieknooppunt gaat alle relevante informatie uit onder meer beschikbare politiebronnen, eigen meldsystemen, burgeronderzoek, Zicht op Ondermijning en CBS-informatie verwerken en analyses maken die betrekking hebben op leefbaarheid, veiligheid en risicofactoren van (ondermijnende) criminaliteit. Op basis hiervan worden Veiligheidsbeelden gemaakt op basis waarvan de Lokale Driehoeken, alsmede de Driehoek Parkstad, keuzes kunnen maken en prioriteiten kunnen stellen. Zo wordt de beschikbare toezicht- en handhavingscapaciteit effectief en efficiënt ingezet. Ook genereert het knooppunt informatie over fenomenen, branches en geografische hotspots waar bestuursrechtelijk toezicht en interventies nodig zijn. Dit is meteen de basis voor bestuursrechtelijke controles en interventies om de georganiseerde criminaliteit in de regio tegenwicht te bieden.

43

CYBER

CRIME

44

Wat is Cybercrime en welke ontwikkelingen zien we?

Cyberincidenten hebben vaak veel impact op het slachtoffer of de orga-

De samenleving digitaliseert en daarmee regelen burgers, bedrijven en

nisatie/bedrijf die het treft. Het kan leiden tot maatschappelijke onrust,

publieke instellingen steeds meer hun zaken en diensten online. Dit biedt

onveiligheid, economische en/of reputatieschade, maar ook schaden van

veel mogelijkheden en kansen, maar brengt ook nieuwe veiligheidsrisico’s

vertrouwen in bekende bedrijven en overheden waar bijvoorbeeld de naam

met zich mee. Er is een verschuiving zichtbaar van traditionele geregistreer-

van wordt misbruikt bij oplichting. Daarnaast speelt bij slachtoffers van

de criminaliteit naar digitale criminaliteit die onzichtbaar is en van overal

digitale criminaliteit schaamte dat zij ‘erin zijn getrapt’. Ten opzichte van

ter wereld kan worden gepleegd. Het werkveld van criminelen lijkt met

andere criminaliteitsvormen is bij cyberincidenten ook een lage mate van

de technologische ontwikkelingen aan het verschuiven van fysiek inbreken

aangifte- en meldingsbereidheid.

naar digitaal inbreken. Cybercriminelen zijn daarnaast ook nog zeer innovatief en spelen in op nieuwe ontwikkelingen en trends. Burgers, bedrijven en

Ambitie en doelstellingen

overheden kunnen vaak onvoldoende meekomen met deze snelle technolo-

Heerlen is weerbaarder geworden tegen digitale criminaliteit door in te zetten

gische en digitale ontwikkelingen waardoor iedereen in toenemende mate

op het bestrijden, verstoren en terugdringen van cybercrime en gedigitaliseer-

vatbaar is voor digitale criminaliteit. Burgers, bedrijven en overheden lopen

de criminaliteit. We versterken het digitale bewustzijn en de weerbaarheid van

vaak achter de feiten aan, waarna criminelen weer iets nieuws verzinnen.

bewoners en bedrijven, en bevorderen de meldings- en aangiftebereidheid.

De verwachting is dat de digitale criminaliteit de komende jaren ook als-

Doelstelling 1: In 2027 zijn meer mensen weerbaar tegen cybercrime. Het

maar gaat toenemen in tegenstelling tot bijvoorbeeld de afname van tra-

aantal registraties van cybercrime in Heerlen wordt minimaal gestabiliseerd

ditionele criminaliteit. Het is niet de vraag óf iemand of een organisatie/

t.o.v. 2022 (51 registraties).

bedrijf slachtoffer wordt van cybercrime, maar wanneer.

Indicator:

Percentage

aangiftebereidheid

slachtofferschap

cybercrime

(Burgeronderzoek Parkstad inZicht). Digitale criminaliteit bestaat uit cybercrime (criminaliteit met ICT als middel en doelwit. Voorbeelden van criminaliteit met, mal- of ransomware en virussen) en gedigitaliseerde criminaliteit (ICT wordt gebruikt om traditionele

Doelstelling 2: In 2027 is 25% van de mensen bereid aangifte te doen

vormen van criminaliteit te plegen zoals bedreiging, afpersing, diefstal of

bij slachtofferschap van cybercrime. In 2021 was dit 13%.

fraude). Voorbeelden van vormen gedigitaliseerde criminaliteit zijn onder an-

Indicator: Percentage respondenten uit Heerlen dat aangeeft slachtoffer te

dere fraude met betaalproducten, ID-fraude en online handel (digitale frau-

zijn geweest van cybercrime (Burgeronderzoek Parkstad inZicht) en aantal

de), maar ook grooming (digitaal kinderlokken), sextortion, sexting en chan-

registraties cybercrime Heerlen (bron: politie)

tage via e-mail of social media. Daarnaast ontstaan ook steeds vaker online sentimenten die kunnen leiden tot ordeverstoringen in de openbare ruimte.

14 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer 15 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer en Politie

Dit wordt online aangejaagde ordeverstoringen genoemd.

45

De Taskforce Cyber Limburg is een samenwerking tussen de Limburgse gemeenten, het RIEC Limburg het Platform Veilig Ondernemen Limburg,

Aanpak In een veilige stad is naast de fysieke veiligheid ook aandacht voor de digitale veiligheid van de stad. Heerlen vergroot de digitale weerbaarheid door in te zetten op bewustwording en het vergroten van de

weerbaarheid.

De

doelgroepen

jeugd,

ouderen,

laaggeletter-

den en licht verstandelijke beperkten krijgen de komende jaren extra aandacht. Langs vier wegen moeten we als gemeente Heerlen actie ondernemen om een nog meer cyberweerbare gemeente te worden: 1.

Eigen huis op orde

2.

Cybercrisis en incidenten

3.

Bewustwording en weerbaarheid

4.

Online aangejaagde ordeverstoringen

Hoe willen we het bereiken? We streven naar een duurzame en doeltreffende aanpak om digitale veiligheid en weerbaarheid te vergroten. In de gehele provincie Limburg wordt samen geïnvesteerd in de integrale publiek-private samenwerking in de aanpak van cybercrime. In Limburg wordt dit gedaan door de Taskforce Cyber Limburg. Burgemeester Wever vervult de rol van cyberburgemeester Limburg vanuit de bestuurlijke portefeuille RIEC Limburg en

het Expertisecentrum Cyberweerbaarheid, het Cybercrimeteam van de Politie eenheid Limburg en het Openbaar Ministerie Limburg. Het doel van de samenwerking is voorkomen dat inwoners en bedrijven slachtoffer worden van cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit. Er wordt ingezet op bewustwording, weerbaarheid, preventie en slachtofferschap, opsporing en vervolging. Deze samenwerking resulteert in een gecoördineerde inzet van interventies in Limburg en bevordert daarmee eensgezindheid in de aanpak. De Taskforce Cyber Limburg wordt door de Citydeal van het CCV (Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid) gefinancierd voor de uitrol van specifieke activiteiten/ interventies zoals onder andere Hackshield, re_BOOTCMP, Digitaal Veilig Limburg, Cyberdriehoek en Cyber24 spellen. Naast de regionale samenwerking streeft de gemeente Heerlen ernaar een weerbare gemeente te zijn, zowel als interne organisatie als voor burgers en bedrijven, tegen cybercriminaliteit. Om dit te bereiken wordt lokaal nog extra geïnvesteerd langs de volgende doelstellingen:

fungeert als ambassadeur voor Limburgse publiek-private organisaties. De cyberburgemeester sluit ook aan bij landelijke platforms zoals het landelijk overleg cyberburgemeesters, omdat cybercrime niet aan gemeentegrenzen gebonden is en een gezamenlijke aanhoudende aanpak vraagt.

46

Cybercrime Heerlen 2021

Burgeronderzoek

A

29%

13%

B

a. Slachtoffer b. Aangifte slachtofferschap Bron: burgeronderzoek

Vergroten bewustwording interne cyberveiligheid en voorbereiden op cybercrisis Binnen de gemeente Heerlen is de expliciete keuze gemaakt om ons als gemeente goed te beschermen door onze eigen zaken op orde te hebben, zodat we weerbaar en voorbereid zijn op een cyberaanval. In het kader van crisisbeheersing bereiden we ons voor op cyberincidenten die kunnen leiden tot uitval van vitale systemen of maatschappelijke ontwrichting of verstoring. Het is namelijk niet de vraag of de gemeente slachtoffer wordt van cybercrime, maar wanneer. De gemeente is verantwoordelijk voor het goed functioneren van de eigen digitale systemen (hardware en software) en digitale voorzieningen, zodat de bedrijfsvoering en dienstverlening in goede orde verloopt en de informatie goed beveiligd is. Officer (CISO) en de afdeling informatiemanagement spelen hier een belangrijke rol in. We bereiden ons voor op mogelijke cyberincidenten of crises door regelmatig te trainen, in samenwerking met onder andere de politie, het OM en ICT-partijen, en door te oefenen met verschillende cybercrisisscenario’s. Hiermee komen we tot een gezamenlijk handelingsperspectief en weten we hoe we bij bepaalde scenario’s snel en efficiënt moeten handelen wanneer zich een

Naast dat de gemeentelijke organisatie goed bestand moet zijn tegen cyberaanvallen, moet ook geïnvesteerd worden in de bewustwording en het handelingsvermogen van de individuele medewerkers van de gemeente Heerlen. We investeren in kennis (ambtelijk, bestuurlijk, intern en extern), blijvende awareness, bewustwording en handelingsperspectief. Verbeteren van de Informatiepositie Een goede informatiepositie is essentieel om effectief, efficiënt en doelgericht op te treden. Op basis van een zo compleet mogelijk beeld, met zowel de laatste trends en ontwikkelingen als actuele cijfers over incidenten en dreigingen, kan stevig worden ingezet op preventie en repressie. Het Limburgse cybercrime team van de politie-eenheid Limburg stelt momenteel een regionaal kwartaalbeeld op, gebaseerd op politiecijfers en informatie. Het cyberbeeld is echter nog niet optimaal en kan op diverse fronten nog flink worden verbeterd, zodat het meer aansluit bij de wensen van de gemeenten. Vanuit de Taskforce Cyber Limburg zijn we aangesloten bij de landelijke klankbordgroep die met de Nationale Politie toewerkt naar een uniform cyberbeeld voor alle politieregio’s. Vergroten digitale weerbaarheid en voorkomen slachtofferschap Door middel van doelgroepgerichte preventiecampagnes vergroten we de digitale weerbaarheid op digitale criminaliteit.

We brengen burgers en bedrijven op de hoogte van de risico’s die zij kunnen lopen. We maken inzichtelijk welke vormen van digitale criminaliteit voorkomen in Heerlen en welke doelgroepen hier slachtoffer van zijn. Op basis van deze inzichten kan een gerichte campagne worden ingezet gericht op voorlichting en bewustwording. We richten ons expliciet op de volgende kwetsbare doelgroepen: jongeren (zowel kinderen als jeugdigen), ouderen, laaggeletterden en licht verstandelijk beperkten. We verbeteren de digitale zelfredzaamheid en voorkomen dat burgers worden uitgesloten van de (digitale) samenleving.

feitelijke cybercrisis voordoet.

47

We zetten in op het vergroten van de meld- en aangiftebereidheid door onder andere de samenwerking met Meld Misdaad Anoniem. We blijven slachtoffers, zowel burgers als bedrijven en publieke organisaties, stimuleren om aangifte te doen wanneer zij slachtoffer worden. Daarnaast bieden we handvatten om de digitale veiligheid te verbeteren. Voorkomen daderschap Naast dat voorkomen moet worden dat burgers en bedrijven slachtoffer worden, wordt ingezet op het voorkomen van daderschap. Met preventieve interventies wordt ingezet op de first offenders op het gebied van digitale criminaliteit. Dit wordt gedaan door onder andere de aanpak re_BOOOTCMP.

Aantal registraties Cybercrime Heerlen Cijfers 70 60 50 40 30 20 10 0 2016

2017

Bron: politiecijfers

48

2018

2019

2020

2021

2022

Colofon Kadernota leefbaarheid en veiligheid 2024 - 2027 Gemeente Heerlen

Beeldmateriaal: Luc Lodder

Geleenstraat 25

Politie

6411 HP Heerlen www.heerlen.nl Uitgave februari 2024

“

Hier in Heerlen slaan we

de handen ineen, met alle Heerlenaren bouwen we de komende jaren aan een veiligere en leefbaardere stad. Samen zijn we sterker en bouwen we aan een Heerlen waarin iedereen zich thuis en veilig voelt. Burgemeester Roel Wever

“ Kadernota leefbaarheid en veiligheid I 2024 - 2027