Kadernota leefbaarheid en veiligheid 2024-2027__83046__

Van ambitie naar actie: onze belofte naar een veilig en leefbaar Heerlen Kadernota leefbaarheid en veiligheid I 2024 - 2027

2

VOORWOORD

Geachte inwoners, gemeenteraad, en alle betrokkenen van onze prachtige stad Heerlen,

Tekst 1ste deel vet

Met trots presenteer ik de kadernota leefbaarheid & veiligheid 2024-2027.

tekst Deze nota vormt het fundament voor het beleid waarmee erna we de platte komende jaren bouwen aan een sterke, veilige en leefbare stad voor iedereen. We heb-

ben de afgelopen jaren hard aan de weg getimmerd wat betreft het verbeteren van onze leefbaarheid en veiligheid. Met initiatieven zoals het oprichten van het interventieteam en de aanpak sociaal veilig weten we steeds sneller en beter wat er speelt in onze buurten. Met het informatieknooppunt kunnen we steeds beter en sneller besluiten nemen op basis van kwalitatief sterke data. De komende jaren verankeren we succesvolle aanpakken die hun effectiviteit hebben bewezen, maar leren we zeker ook veel van de uitdagingen en tegenslagen die we gaandeweg tegen zijn gekomen. In de afgelopen maanden hebben wij ons als gemeente intensief beziggehouden met het verzamelen van input vanuit de samenleving. Burgerbetrokkenheid vormt een essentiële randvoorwaarde bij het opstellen van deze kadernota. Het betrekken van Heerlenaren bij het besluitvormingsproces is niet alleen een democratische verplichting, maar het garandeert ook dat beleid goed aansluit bij de behoeftes en zorgen die spelen in onze wijken. In het najaar van 2023 ben ik samen met ambtenaren naar de 4 Heerlense stadsdelen gegaan. Het doel was eenvoudig: in gesprek gaan met inwoners om rechtstreeks van hen te horen wat er speelt en welke kwesties we moeten prioriteren. De gesprekken hebben niet alleen een schat aan informatie opgeleverd, maar als voornaamste hebben ze de geprioriteerde thema’s bevestigd.

Zorgen werden geuit rondom jeugdoverlast, drugdealer overlast en algemene sociale cohesie en het gebrek daaraan. Tijdens de gesprekken kwamen niet alleen een scala aan zorgen naar voren, maar ook positieve geluiden en waardering voor ons mooie Heerlen. Hoewel het cruciaal is om problemen en zorgen aan te pakken, mogen we natuurlijk niet voorbijgaan aan de veerkracht, waardering en verbondenheid die al aanwezig is in onze wijken en buurten.

3

lekeurige volgorde) vastgesteld die de kern vormen van ons beleid voor de komende jaren: een zich thuis voelt. Sociale kwaliteit staat voorop in ons streven naar een stad waarin iedereen prettig woont en verblijft. We investeren in sociale voorzieningen en programma’s die het welzijn van al onze inwoners bevorderen.

tie. Ondanks de onvermoeibare inzet van onze politieagenten, heeft dit capaciteitsprobleem verstrekkende gevolgen voor de veiligheid van onze stad. We erkennen dat een adequaat politieapparaat essentieel is voor een veilige samenleving. Daarom blijven we ons als gemeente inzetten om het capaci-

• Verbinding zorg en veiligheid: Zorg en veiligheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We streven naar een nauwere

VAN AMBITIE

samenwerking tussen zorginstanties en veiligheidspartners. Het creëren van een veilige omgeving gaat hand in hand met

het waarborgen van goede zorg en ondersteuning voor dege-

• Jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit: Onze jeugd is de toekomst van Heerlen. We investeren in kansen en mogelijkheden voor jongeren, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikke-

len. Samen met scholen, ouders en jeugdorganisaties werken we aan een veilige en stimulerende omgeving voor opgroeiende generaties.

diverse uitdagingen staan. Een van deze uitdagingen, waar we niet licht over denken, is het capaciteitstekort bij de poli-

• Sociale kwaliteit: Een leefbare stad is een stad waarin ieder-

nen die dat nodig hebben.

Als burgemeester van Heerlen besef ik dat we als stad voor

NAAR ACTIE

VOORWOORD

In deze kadernota worden vijf geprioriteerde thema’s (in wil-

• Ondermijning (inclusief drugs): De aanpak van ondermij-

ning, en daarmee ook drugs, staat hoog op onze agenda. We

teitsprobleem bij de politie onder de aandacht te brengen op regionaal en nationaal niveau. Samen met andere gemeenten, politiediensten en relevante instanties pleiten we voor structurele oplossingen, zoals het verhogen van het aantal beschikbare politieagenten, en het optimaliseren van de samenwerking tussen lokale en regionale politie-eenheden. Tegelijkertijd blijven we als gemeente investeren in preventieve maatregelen en samenwerkingsverbanden om de veiligheid in Heerlen te waarborgen. We blijven binnen onze mogelijkheden creatief zoeken naar oplossingen om de politiecapaciteit op te vangen. De kadernota 2024-2027 is een resultaat van intensieve samenwerking en betrokkenheid vanuit alle lagen van onze

erkennen de ernst van dit probleem en zijn vastbesloten om

stad. Laten we samen werken aan een Heerlen waarin vei-

samen met u en andere betrokken partijen een veilige leef-

ligheid, sociale kwaliteit en verbondenheid centraal staan.

omgeving te waarborgen. Onze inzet tegen ondermijning is

Samen bouwen we aan een Heerlen waarin iedereen zich thuis

een integrale aanpak zijn, waarbij we de handen in-eenslaan

voelt, veilig voelt en trots kan zijn.

met politie, justitie en andere partners.

• Cybercrime: In een tijdperk van digitalisering moeten we

Hartelijke groet,

ons ook wapenen tegen moderne dreigingen, waaronder cybercrime. De bescherming van onze digitale infrastructuur en

het waarborgen van uw privacy zijn essentieel. Samen met experts en partners nemen we maatregelen om de stad digitaal veiliger te maken.

Roel Wever | Burgemeester van Heerlen

4

LEESWIJZER

Voorwoord

6

Relevante kaders

7

Terugblik cijfers veiligheidsanalyse 2019-2022

8

Doorkijk resultaten 2027

12

Geprioriteerde veiligheidsthema’s

14

THEMA 1 SOCIALE KWALITEIT (OVERLAST)

15

THEMA 2 VERBINDING ZORG EN VEILIGHEID

21

THEMA 3 JEUGDOVERLAST EN JEUGDCRIMINALITEIT

28

THEMA 4 ONDERMIJNING

36

THEMA 5 CYBERCRIME

44

5

Inleiding Onze kadernota leefbaarheid en veiligheid, ook wel integraal veiligheidsplan, vormt de basis voor

INLEIDING

onze veiligheidsaanpak voor de jaren 2024-2027. In de Politiewet en de Wet Veiligheidsregio’s is vastgelegd dat gemeenten één keer per vier jaar hun beleidsopgaven moeten vaststellen door middel van een integraal veiligheidsplan, ook wel kadernota genoemd. In dit plan beschrijven we de opgaven en aanpak waar we als gemeente, samen met onze netwerkpartners, op gaan inzetten de aankomende jaren. De komende jaren bouwen we voort op succesvolle initiatieven en samenwerkingen uit voorgaande jaren. We richten ons hierbij op een aantal geprioriteerde thema’s die van essentieel belang zijn voor de veiligheid en leefbaarheid binnen onze gemeente. Deze thema’s sluiten nauw aan bij de strategische landelijke veiligheidsagenda en ook bij de ambities van het Regionaal Beleidsplan van de politie. Het plan is gebaseerd op de eerder gepubliceerde veiligheidsanalyse; een verzameling van relevante data, trends en ontwikkelingen in de gemeente Heerlen. Er is samen met diverse partners, waaronder maatschappelijke organisaties en bewoners, geprobeerd om een zo accuraat mogelijk beeld te schetsen van de veiligheidssituatie in Heerlen. Het integraal veiligheidsplan 2024-2027 is het resultaat van een gezamenlijke inspanning, waarbij input vanuit diverse disciplines is geïntegreerd om een integrale benadering te waarborgen.

Het belang van dit integraal veiligheidsplan reikt verder dan alleen het waarborgen van de fysieke veiligheid. Het beoogt het bewerken van een inclusieve en leefbare samenleving waarin iedereen zich ook echt veilig voelt. Het plan voorziet in concrete doelstellingen, acties en maatregelen die moeten bijdragen aan het versterken van de algehele veiligheidsbeleving en het verminderen van risico’s. De kadernota leefbaarheid en veiligheid is een meerjarenbeleidskader dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Echter zijn we ons bewust van de dynamische aard van veiligheidsvraagstukken. Daarom voegen we jaarlijkse uitvoeringsplannen toe, deze beschrijven onze doelen en ambities per jaar waardoor het eenvoudiger en inzichtelijker wordt hoe en wanneer bij te sturen. Indien het noodzakelijk is om af te wijken van de kadernota leefbaarheid en veiligheid dan wordt de gemeenteraad daarover geïnformeerd. Als er zich onvoorziene zaken voor doen die niet zijn opgenomen in de kadernota dan worden daar in het driehoeksoverleg tussen burgemeester, officier van justitie en de districtschef van de politie afspraken over gemaakt. Aanvullend, is de burgemeester op grond van de Gemeentewet in het dagelijks bestuur verantwoordelijk voor het handhaven van de openbare orde en veiligheid.

Kadernota leefbaarheid en veiligheid I 2024 - 2027

6

RELEVANTE KADER

Relevante kaders Deze kadernota is geen uitputtend overzicht van alles wat we doen

Deze beleidsdocumenten zijn complementair aan onze lokale am-

voor een veilige en leefbare stad, maar zet de hoofdlijnen en pri-

bities en aanpak. Echter geldt dit niet voor het Regionaal Beleids-

oriteiten op een rij. Uiteraard blijft de burgemeester zich vanuit

plan Politie (RBP), omdat het ons belemmert in de uitvoering van

de veiligheidsportefeuille onverminderd inzetten op de reguliere

onze ambities. Het RBP betekent fors minder politiecapaciteit in

werkzaamheden. Zoals onder andere de wettelijke taak op het

onze regio Parkstad en voornamelijk in Heerlen. Het nog verder

gebied van rampenbestrijding en crisisbeheer, het faciliteren van

afschalen van de politiecapaciteit betekent dat in sommige ge-

demonstraties en het voorkomen van openbare ordeverstoringen

meenten te weinig of helemaal geen wijkagenten meer zijn en

met de lokale driehoek. Dat geldt ook voor de opvang van vluch-

veiligheidsopgaven niet meer haalbaar zijn. Het RBP houdt geen

telingen en Oekraïners, onderzoeken in het kader van de wet Bi-

enkele rekening met de nu al nijpende situatie waarbij de uit-

bob, garanderen van veiligheid bij evenementen en aanpak van

voering van basale politietaken nu al onder hoge druk staat. Tel

mensenhandel/illegale prostitutie. Het is een lange lijst van on-

daar de specifieke kenmerken bij op zoals de grensligging naast

derwerpen en aanpakken die behoren tot de reguliere Heerlense

Duitsland en vlakbij België en de sociaaleconomische achterstand

veiligheidsaanpak. Als gemeente kunnen we deze opgaven niet

in de regio Parkstad. Factoren die extra veiligheidsrisico’s met zich

alleen aan. Dat doen we in nauwe samenwerking met onder an-

meebrengen. Nog minder politiecapaciteit heeft ontwrichtende ge-

dere politie, Openbaar Ministerie, Veiligheidsregio Zuid-Limburg,

volgen voor de veiligheid en leefbaarheid. Deze afname in politie-

brandweer, RIEC Limburg, Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad en

capaciteit staat haaks op de investering die de Rijksoverheid in

straatcoaches.

Heerlen en Parkstad doet, zoals met de Regiodeal en het Nationaal Programma Heerlen-Noord.

De kadernota leefbaarheid en veiligheid houdt verband met andere beleidsdocumenten, zowel lokaal, regionaal als landelijk.

De gemeente Heerlen blijft zich continue intensief blijven inspan-

Onderstaande documenten raken de kadernota:

nen voor meer politiecapaciteit in Heerlen en Parkstad. In de tus-

•

Coalitieakkoord Uit liefde voor onze stad 2022-2026

sentijd wordt binnen de gemeente creatief en innovatief gekeken

•

Nationaal Programma Heerlen-Noord (NPHLN)

hoe de politiecapaciteit binnen onze eigen mogelijkheden deels

•

Meerjarenplan 2024-2027 Veiligheidsregio Zuid-Limburg

kan worden opgevangen. Hoewel BOA’s politietaken niet volledig

•

Regionaal Beleidsplan Politie 2024-2027

kunnen overnemen, is geprobeerd via diverse manieren het ge-

•

Landelijke veiligheidsagenda 2023-2026

mis aan politiecapaciteit op te vangen. Het aantal BOA’s openbare ruimte is recent uitgebreid. Ook heeft het realiseren van het interventieteam met daarin juristen, regisseurs veiligheid en BOA’s geleid tot zichtbare inzet op de thema’s overlast, sociale problematiek, criminaliteit en ondermijning. Daarnaast draait de ‘Aanpak Sociaal Veilig’ als integrale persoons- en gebiedsgerichte aanpak.

7

Terugblik cijfers veiligheidsanalyse 2019-2022 In mei 2023 heeft de Raad van de gemeente Heerlen de Veiligheidsanalyse 2019-2022 vastgesteld. De cijfers bevestigen dat we op de goede weg zijn. Maar er zijn ook een aantal thema’s die een negatieve ontwikkeling laten zien, zoals het aantal overlastmeldingen. Het verder versterken en verbinden van de zorg- en veiligheidsketen biedt kansen om veiligheids- en leefbaarheidsproblematiek in een vroeg stadium te signaleren waardoor escalatie kan worden voorkomen. De noodzaak hiertoe blijkt uit de sterke groei van overlast door personen met verward gedrag en een groeiende sociale problematiek die steeds complexer wordt. Ook de overlast door jeugdigen neemt toe en vraagt om extra inzet om verder afglijden in de criminaliteit aan te pakken en bij voorkeur te voorkomen. Verder blijven de thema’s ondermij-ning (hieronder valt ook drugsproblematiek) en cybercrime onverminderde aandachtspunten. Deze vormen van criminaliteit, die zich vaak onder de radar afspelen, blijven toenemen.

TERUGBLIKCIJFERS VEILIGHEIDSANALYSE 2019 - 2022

Op basis van de bovengenoemde constateringen zijn de volgende thema’s geprioriteerd voor het nieuwe beleid 2024-2027: 1. Sociale kwaliteit (overlast) 2. Verbinding zorg en veiligheid 3. Jeugdoverlast / jeugdcriminaliteit 4. Ondermijning (inclusief drugsproblematiek) 5. Cybercrime

8

S

E 2

TERUGBLIKCIJFERS

VEILIGHEIDSANALYSE 2019 - 2022 9

Burengerucht

Verbinding zorg en veiligheid Overlast door verward persoon per 10.000 inwoners

800 600

35%

400

42%

200

58%

65%

40%

60%

42%

100 80

58%

0 2019

2020

a. Burenruzie

2021

60

2022

40 20

b. Huiselijke twist

0

Bron: Politiecijfers

2019

Heerlen

2020 Maastricht

2021

2022

Sittard-Geleen

Nederland

Bron: politiecijfers

Overlast in de buurt - Heerlen Totaal Jeugdoverlast/jeugdcriminaliteit Vergelijking per 10.000

2021 - 3,7 (schaalscore)

45

2019 - 3,4 (schaalscore)

Bron: burgeronderzoek

35

66

79

58

68

72

51

50

56 65

29

2019

2020

Heerlen

Maastricht

40

42

26

27

2021

2022

Sittard-Geleen

Nederland

Bron: politiecijfers

10

Ondermijning

ond er

te

en. nn

20

t om sig staa na in le el ijning te herk e m

n

g.

25

met be tek end ek e lb ondermijnin n rm

is

W e

Drugshandel per 10.000 inwoners

W

Cijfers Ondermijning 2021

51%

57%

2019 Heerlen

2020 Maastricht

2021 Sittard-Geleen

ng ni

0

ver W m

5

el waar meld tw in e ning te g e mij do er

en

reidheid meld be el den onderm en ij oe

on d

10

W

15

49%

46%

2022 Nederland

Bron: burgeronderzoek Bron: politiecijfers

Aantal registraties Cybercrime Heerlen

Cybercrime Heerlen 2021 Burenonderzoek

70 60

A

50

29%

13%

B

40 30 20 10 0 2016

2017

Bron: politiecijfers

2018

2019

2020

2021

2022

a. Slachtoffer b. Aangifte slachtofferschap Bron: burgeronderzoek

11

DOORKIJK

RESULTATEN

12

Verbinding zorg en veiligheid

In 2027 realiseren we een effectieve samenwerking op het gebied van zorg en veiligheid, waarbij we de focus leggen op preventieve en repressieve maatregelen. We benaderen complexe vraagstukken integraal en streven naar duurzame oplossingen met de behoeften van de inwoner als centraal uitgangspunt.

In 2027 hebben we volledig inzicht in de sociale dynamiek van onze wijken in Heerlen. Onze aanpak van sociaal veiligheid is breed verspreid in de hele stad, met als doel de sociale kwaliteit te verbeteren en overlast aanzienlijk te verminderen. Daarnaast streven we ernaar om actief samen te werken met bewoners en relevante stakeholders om duurzame verbeteringen te bewerkstelligen en een veilige en leefbare omgeving te waarborgen.

In 2027 hebben we een volledig overzicht van en effectieve monitoring op jongeren. We bieden gerichte ondersteuning en schuwen niet om krachtige maatregelen te nemen wanneer dat nodig is. Onze investeringen zijn gericht op het creëren van een kansrijk opgroeiklimaat voor jongeren, met als concrete doelstelling het aanzienlijk verminderen van de aantrekkelijkheid van het criminele pad als keuzeoptie

Doelstellingen voor

Jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit

Heerlen in 2027 Sociale kwaliteit

In 2027 is ons informatieknooppunt op het gebied van ondermijning duurzaam verankerd en krachtig in zijn functie. We onderhouden een nauwe samenwerking met de regio om gezamenlijk weerbaarder te worden tegen ondermijning. Ons doel is gerichte interventies uit te voeren die ondermijnende activiteiten actief verstoren, waardoor we een effectieve barrière vormen tegen ondermijnende invloeden.

In 2027 zijn alle inwoners en bedrijven in Heerlen zich bewust van de gevaren en verschijningsvormen van digitale criminaliteit. Ze beschikken over de nodige kennis en vaardigheden om adequaat te handelen en zich te weren tegen digitale dreigingen, waardoor ze digitaal weerbaar zijn.

Cybercrime

Ondermijning 13

10

De komende vier jaar ligt onze prioriteit bij onderstaande vijf thema’s. Aan deze thema’s besteden we extra aandacht in beleid en uitvoering. Dit betekent overigens niet dat de overige thema’s geen aandacht krijgen. Deze worden samen met het bestaande netwerk van partners regulier opgepakt. Uiteraard is het veiligheidsdomein geen statisch geheel. De lokale driehoek kan op elk moment nieuwe prioriteiten stellen (onder andere inzet politie en handhaving) als daar aanleiding toe bestaat.

Sociale Kwaliteit (overlast)

Verbinding zorg en veiligheid

Jeugdoverlast en Jeugdcriminaliteit

Ondermijning

Cybercrime

GEPRIORITEERDE

VEILIGHEIDSTHEMA’S

14

1

SOCIALE

KWALITEIT

15

Sociale kwaliteit (overlast)

Ambitie en doelstellingen

Wat is Sociale Kwaliteit (overlast)

De leefbaarheid van de buurten wordt vergroot door in te zetten op

De sociale kwaliteit van een buurt gaat over de relatie tussen de bewoners

het voorkomen, terugdringen en aanpakken van overlast in de directe

in die buurt en de wijze waarop de bewoners met elkaar samenleven. Het

woon- en leefomgeving waardoor mensen zich prettiger en veiliger gaan

heeft ook betrekking op het al dan niet aanwezig zijn van een bepaalde

voelen in de eigen buurt.

mate van overlast in de directe woon- en leefomgeving van burgers. De sociale kwaliteit kan sterk negatief beïnvloed worden door onder andere

Doelstelling 1: Minder mensen ervaren overlast in hun eigen buurt

gebeurtenissen als woonoverlast, burengerucht en overlast die te maken

t.o.v. 2021 (schaalscore 3,7). In 2027 willen we terug naar het niveau

heeft met verwarde personen of bijvoorbeeld door drank- en drugsoverlast.

van 2019 (3,4).

Hierdoor voelen mensen zich niet prettig, en zelfs onveilig, in hun eigen

Indicator: schaalscore mensen dat in Heerlen aangeeft overlast te

buurt. Daarentegen kan de sociale kwaliteit juist beïnvloed worden door

ervaren in hun eigen buurt (Burgeronderzoek Parkstad inZicht).

hoge sociale cohesie in de buurt. In de afgelopen jaren zien we de sociale kwaliteit in meerdere buurten verslechteren. De stijging van sociale over-

Doelstelling 2: Minder mensen ervaren wel eens onveiligheids-

last is terug te zien op allerlei gebieden uitlopend van burengerucht tot

gevoelens in hun eigen buurt t.o.v. 2021 (43%). In 2027 willen we dat

overlast door verwarde personen. Daarnaast is het belangrijk te vermelden

dit minimaal zakt naar 38%.

dat Heerlen een sterke regionale en centrumfunctie heeft op sociaal ge-

Indicator: percentage van de respondenten uit Heerlen dat aangeeft

bied, door bijvoorbeeld de aanwezigheid van de dag- en nachtopvang en

zich wel eens onveilig te voelen in de eigen buurt.

het asielzoekerscentrum. Deze centrumfunctie brengt met zich mee dat de gemeente kwetsbare personen aantrekt en door voorliggende voorzieningen

Doelstelling 3: In 2027 zijn er 10% minder meldingen (+/- 600) van

gevoeliger is voor complexe problematiek en de daarmee samenhangende

burengerucht (politiecijfers) dan in 2022 (695 meldingen).

mogelijke overlast.

Indicator: politiemeldingen met feitcode Burengerucht (burenruzie en huiselijke twist).

SOCIALE KWALITEIT

Doelstelling 4: In 2027 doen we minimaal één keer per maand een integrale controle arbeidsmigranten. Doelstelling 5: In 2027 is de aanpak Sociaal Veilig uitgerold in alle Heerlense buurten. 1 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/mosaic/burgeronderzoek/1--leefbaarheid 2 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/mosaic/burgeronderzoek/2--veiligheid 3 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron Politie

16

Aanpak Inzetten op de aanpak van sociale overlast om de stijgende lijn van overlast te doorbreken met de inzet van repressieve maatregelen in een gebiedsgerichte- en persoonsgerichte aanpak, gecombineerd met preventieve maatregelen in een integrale domein overstijgende aanpak samen met partners. Frontlijnsturing, actielogica en van buiten naar binnen werken zijn belangrijke uitgangspunten voor de aanpak van overlast in de directe woon- en leefomgeving.

Burengerucht

Hoe willen we het bereiken? / Projecten 800 Buurtbemiddeling Buurtbemiddeling wil buren die ruzie hebben helpen om weer met elkaar te praten en

600

35%

40%

42%

problemen op te lossen. Het doel is om problemen vroeg aan te pakken voordat het

400

42%

erger wordt. Buurtbemiddeling is sterk, omdat het mensen helpt om zelf hun pro-

200

58%

65%

60%

58%

2019

2020

2021

2022

blemen op te lossen. Getrainde onafhankelijke vrijwilligers helpen ruziënde buren om weer normaal met elkaar om te gaan en samen oplossingen te bedenken. Het werkt het beste als het conflict net begonnen is en niet te ernstig is. Vrijwilligers helpen bij alledaagse problemen tussen buren zonder te oordelen. Ze proberen de communicatie te herstellen zodat buren samen een oplossing kunnen

0

a. Burenruzie

b. Huiselijke twist

Bron: Politiecijfers

vinden waar zij beide achterstaan. Buurtbemiddeling zorgt ervoor dat buren samen naar oplossingen zoeken die voor hen goed zijn. Het is een laagdrempelige manier om problemen op te lossen zonder professionele hulp, voordat de politie moet ingrijpen. Hele moeilijke conflicten zijn niet geschikt voor buurtbemiddeling, en ook situaties waar al strafrecht bij betrokken is of waar al jarenlang niks verbetert.

17

Veiligheidscentrum Heerlen-Noord Om de problemen rond zorg en veiligheid in Heerlen-Noord aan te pakken, is een nauwe samenwerking tussen de verschillende veiligheidspartners essentieel. Het toekomstige Veiligheidscentrum in Heerlen-Noord vervult diverse functies, waaronder een ontmoetingsplaats voor partners, een centrale uitvalsbasis, een vaste werkplek, een ontvangstplek voor burgers en organisaties, en een locatie voor bijeenkomsten. Het Veiligheidscentrum bevordert en ondersteunt de intensievere fysieke en integrale samenwerking tussen de betrokken organisaties. Verschillende zorg- en veiligheidspartners, zoals de politie, het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad, het Openbaar Ministerie, Reclassering, Het Huis van Recht en de gemeente Heerlen, bundelen hun krachten onder één dak. Dit versterkt de integrale samenwerking en vergroot de zichtbaarheid in de wijk. Een duidelijke aanwezigheid in de buurt en de benaderbaarheid zijn cruciaal om een positief effect te hebben en de inwoners van Heerlen-Noord een gevoel van veiligheid te geven, evenals tastbare resultaten. Met de zorg- en veiligheidspartners worden afspraken gemaakt over de invulling van het Veiligheidscentrum. Het streven is om begin 2025 de deuren van het Veiligheidscentrum te openen.

18

Arbeidsmigranten Heerlen is een stad voor iedereen waarin we willen dat alle inwoners actief

Naast bovenstaande uitgangspunten zijn een aantal beleidsregels vast-

kunnen deelnemen aan de samenleving. Dus ook de kwetsbare doelgroe-

gesteld met betrekking tot kamerverhuur, minimale woonkwaliteit en

pen zoals onder andere onze arbeidsmigranten in de Heerlense buurten.

huisvesting aandachtsgroepen. Daarnaast geldt in Heerlen een verhuur-

Het blijkt echter dat veel arbeidsmigranten een ander woondoel hebben.

verordening die gericht is op verhuurders die arbeidsmigranten huisves-

Hun reden voor verblijf is financieel en kortstondig van duur wat maakt

ten.

dat integreren in een wijk vaak geen prioriteit heeft voor deze mensen. Hierdoor kan wrijving en sociale overlast in de buurt ontstaan, omdat ar-

Om ervoor te zorgen dat een sociaal-veilig leef- en woonklimaat voor

beidsmigranten nu vaak met grote getalen, elkaar niet kennende, in één

alle inwoners kan worden gewaarborgd, is er circa één keer per maand

huis gevestigd zijn. Bovendien is hun huisvesting vaak gekoppeld aan de

een integrale controle rondom het thema arbeidsmigratie. Hierbij valt te

werkgever, wat hun bestaanszekerheid niet kan garanderen.

denken aan onder andere huisvestingsproblematiek, overlast in de buurt en uitbuiting van arbeidsmigranten. Bij de integrale controles werkt het

Gemeente Heerlen erkent dat arbeidsmigratie een structureel fenomeen

interventieteam van de gemeente Heerlen samen met politie, hand-

is dat een rol speelt in de economische ontwikkeling van de regio. Om

having, bouw en milieuhandhaving en team toegang.

een waterbedeffect te voorkomen, wordt het thema arbeidsmigratie ook besproken op regionaal niveau in Parkstad en Zuid-Limburg. Met zowel de andere gemeenten als de bedrijven waar arbeidsmigranten veelal aan het werk zijn. Gemeente Heerlen wil een sociaal-veilig leef- en woonklimaat voor alle inwoners creëren, ook voor arbeidsmigranten. Drie uitgangspunten in het integraal beleid huisvesting arbeidsmigranten: 1. Via spreiding voorkomen van concentratie en stapeling van problematiek. Heerlen ontziet de kwetsbare buurten op gebied van veiligheid en sociaaleconomische veerkracht. Dit wordt gedaan op basis van de (sub) buurtdraagkrachttoets waarmee systematisch getoetst hoe we aandachtsgroepen het beste kunnen voorzien in hun woonbehoefte. 2. Door te streven naar kwaliteit in huisvesting, worden misstanden voorkomen. De Roemer-norm wordt als basisvoorwaarde voor huisvesting verankerd in de lokale verordeningen en afspraken. 3. Via actieve handhaving misstanden aanpakken. Behalve kaderstelling, zet de gemeente ook in op stevig ingrijpen bij overlast en misstanden rondom het thema arbeidsmigratie. Dit omvat onder andere huisvestingsproblemen, overlast in de buurt en uitbuiting van arbeidsmigranten.

19

Sociaal veilig De aanpak ‘Sociaal Veilig’ is een integrale persoons- en gebiedsgerichte aanpak waarbij de gemeente, politie, Incluzio, JENS, het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad en woningcorporaties intensief samenwerken. De aanpak Sociaal Veilig

Overlast in de buurt - Heerlen Totaal

richt zich op verschillende geprioriteerde thema’s, waaronder ondermijning en de verbinding tussen zorg en veiligheid, zoals beschreven in deze kadernota. Het doel van de aanpak Sociaal Veilig is om de leefbaarheid en veiligheid in

2021 - 3,7

de wijken te verbeteren. Deze werkwijze is gebaseerd op de methodiek Ope-

(schaalscore)

ratie Hartslag. De essentie van de aanpak is om vanuit een integrale benadering van problematiek, met betrokkenheid van verschillende beleidsvelden

2019 - 3,4

(leefbaarheid, veiligheid, wonen en zorg), tot duurzame oplossingen te komen.

(schaalscore)

Hierbij wordt een sterke verbinding gelegd tussen zorg en veiligheid, evenals tussen preventie en repressie. Deze integrale aanpak is noodzakelijk, omdat

Bron: burgeronderzoek

complexe problematiek zich vrijwel nooit binnen één leefgebied manifesteert. Een gezamenlijke inzet vanuit verschillende disciplines en organisaties is noodzakelijk voor duurzame verbetering. Een gezamenlijke inzet vanuit verschillende disciplines en organisaties is noodzakelijk voor duurzame verbetering. Centraal in de aanpak staat een overlegstructuur waarbinnen gemeente en partners regelmatig overleg hebben over zaken die spelen. Voor de openbare ruimte is dat het leefbaarheidsoverleg en voor problematiek achter de voordeur is dat het casuïstiekoverleg. In deze overleggen zijn interne en externe partijen vertegenwoordigd. Buurtbijeenkomsten, buurtschouwen en buurtinitiatieven leveren input voor het leefbaarheidsoverleg en kunnen direct aanleiding zijn voor interventies of acties. Ook (integrale) controles, handhavingstrajecten van de

V

gemeente, juridische procedures van woningcorporaties, huisbezoeken en hulpverleningstrajecten maken deel uit van de aanpak. De aanpak is momenteel actief in de focusbuurten Vrieheide, GMS en Hoensbroek, inclusief de Kastelenbuurt, Heisterberg en Akerstraat-Noord. Naast de focusgebieden is de aanpak ook geïmplementeerd in Heerlerheide-Passart. De ambitie voor 2024 is om Sociaal Veilig uit te breiden naar alle buurten in Heerlen-Noord en uiteindelijk naar heel Heerlen. Daarmee weten we beter en eerder wat er speelt in onze Heerlense buurten om zo vroegtijdiger hulp in te zetten.

20

Z

VERBINDING

ZORG EN VEILIGHEID

21

Verbinding zorg en veiligheid In Nederland is sprake van een aanzienlijke groep inwoners met een opeen-

Binnen de gemeente Heerlen zien we, net als op andere plek-

stapeling van persoonlijke problemen. De oorzaken en gevolgen lopen dwars

ken in het land, een toename in de complexiteit van proble-

door elkaar heen en zijn even divers als hardnekkig: psychische klachten, een

matiek. Onder andere door lange wachtlijsten in de GGZ zien

verstandelijke beperking, verslaving, schulden, werkloosheid, falende maat-

we een toename in het aantal verwarde personen. Door steeds

schappelijke integratie of enige combinatie hiervan. Bovengemiddeld vaak

meer maatschappelijke verharding en polarisatie verdienen ook

resulteert dit in slachtofferschap of daderschap bij zaken als misbruik en mis-

thema’s als radicalisering en geweld in afhankelijkheidsrela-

handeling of anderszins crimineel gedrag, wat dikwijls weer leidt tot bedrei-

ties onze aandacht de komende jaren. De complexe uitdagin-

gingen voor de openbare orde. Tegelijkertijd wordt er vanuit de samenleving

gen waarmee onze gemeenschap wordt geconfronteerd, vragen

veel waarde gehecht aan zelfredzaamheid en participatie. De samenleving wil

om een geïntegreerde en collectieve aanpak. In deze samen-

hulpbehoevende inwoners niet langer wegstoppen in gesloten circuits, maar

leving waarin zorg en veiligheid onlosmakelijk met elkaar ver-

hen de juiste ondersteuning bieden zodat zij zoveel mogelijk op eigen kracht

bonden zijn, is het cruciaal dat lokale overheden, zorginstellin-

mee kunnen draaien in de maatschappij. Dat vraagt om een veilige inclusieve

gen en veiligheidspartners nauw samenwerken. Samenwerking

wijk. De maatschappij stelt daarbij aan een gemeente ook andere eisen dan

vormt de sleutel tot het creëren van een veerkrachtige en be-

voorheen. Het ‘van buiten naar binnen’ werken hoort hierbij gemeengoed te

schermende omgeving voor alle inwoners, waarbij zowel zorg-

worden. We moeten de persoon centraal stellen in ons handelen en dus over

behoeften, als veiligheidskwesties, als leefbaarheid doeltreffend

grenzen van domeinen samenwerken. Door op tijd maatwerk te bieden op

worden aangepakt. Door gezamenlijke expertise, middelen en

zorgvlak, kan het veiligheidsdomein in voorkomende gevallen ontzien worden.

inzet te bundelen streven we ernaar een integrale aanpak die verder reikt dan de meer traditionele reacties op problematiek

‘‘Voorkomen is beter dan genezen’’. We willen nog meer aan de voorkant van de problematiek komen door preventief in te kunnen zetten zodat

Het bewerkstelligen van een effectieve integrale aanpak is geen

verergering van de problematiek wordt voorkomen waardoor zorg en onder-

eenvoudige taak. Privacyoverwegingen, het verouderde van bin-

steuning lichter en goedkoper kunnen worden ingezet. Daarnaast streven we

nen naar buiten denken en de eigen taal en leefwereld van beide

er ook naar om straf met zorg te combineren. Zo bieden we mensen (weer)

domeinen, kunnen de weg naar een goede samenwerking op het

perspectief helpen dit vast te houden. In Heerlen stellen we de client centraal,

gebied van zorg en veiligheid bemoeilijken. De komende jaren

werken vanuit die visie samen en leveren maatwerk af.

willen we werken aan het overbruggen van deze obstakels en het ontwikkelen van gezamenlijke strategieën om een betrouwbare en zichtbare overheid te zijn voor alle inwoners, ook voor inwoners met hulpbehoeften op het gebied van zorg en/of veiligheid.

22

Er zijn al tal van voorbeelden waarin de samenwerking tussen zorg en vei-

Aanpak

ligheid tot successen heeft geleid, denk hierbij aan de aanpak Sociaal Veilig,

Om een sluitende aanpak op het gebied van zorg- en veiligheidsproblematiek

doorontwikke-ling van MDA++ (multidisciplinaire aanpak) en de meest recen-

te krijgen, passen we in de praktijk een combinatie van preventie en repressie

te ontwikkeling van de Integrale Jeugd Aanpak Parkstad (IJAP).

toe om herhaling te voorkomen (de zogenoemde hartslagmethodiek). De focus in de aanpak ligt op vroegsignalering en intensivering van de samenwerking

Ambitie en doelstellingen

tussen zorg- en veiligheidsprofessionals om (vroegtijdige) informatiedeling

Streven naar een efficiënte en effectieve verbinding tussen zorg en veiligheid.

tussen partners te verbeteren. We investeren nog meer in de integrale samen-

Hiermee beogen wij het verder tegengaan van veiligheids- en leefbaarheids-

werking om elkaar vroegtijdig te vinden als er signalen zijn.

problematiek door het realiseren van een sluitende aanpak op het gebied van zorg en veiligheid. Waarbij het uitgangspunt is dat de geboden zorg en ondersteuning zo licht is als mogelijk en zo zwaar als noodzakelijk. Doelstelling 1: In 2027 doorbreken we de trend van een stijgende lijn in

“Bij de aanpak van overlast in welke ook, volgen we onze aanpak sociaal veilig: als we problemen structureel willen oplossen moeten repressie en zorg hand in hand gaan.” - Wethouder Jeugd en Armoedebestrijding, Welzijn en Zorg, Arlette Vrusch -

overlast veroorzaakt door verwarde of overspannen personen (943 meldingen in 2022 ). We streven ernaar om deze minimaal te stabiliseren. Indicator: meldingen overlast door verwarde/ overspannen personen (Politie). Doelstelling 2: In 2027 hebben we personen die een persoonsgerichte aanpak behoeven beter in beeld, mogelijk leidt dit tot een stijging in de cijfers van het aantal persoonsgerichte aanpakken (In 2022 waren dit er 124 ). Indicator: aantal personen met een Persoonsgerichte Aanpak per jaar begeleidt door het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad. Doelstelling 3: In 2027 hebben we huiselijk geweld beter in zicht, dit leidt mogelijk tot een stijging in de cijfers van het aantal veilig thuis meldingen (in 2022 waren dit er 1118) Indicator: aantal meldingen huiselijk geweld in Heerlen (Veilig Thuis). Doelstelling 4: In 2027 hebben we minimaal 40 gezinnen intensief begeleid op alle leefgebieden volgens de doorbraakmethode.

Hoe willen we het bereiken? / Projecten CITICESS/Doorbraakmethode Sinds 2023 is Heerlen leadcity van het Europese Interreg project ‘Citicess’. Met dit project krijgen ongeveer veertig gezinnen uit Heerlen-Noord de komende drie jaar intensieve begeleiding gebaseerd op de doorbraakmethode. Het gaat hierbij om multi-problem gezinnen die al lang intensieve hulpverlening op meerdere disciplines ontvangen, maar waarbij weinig tot geen structurele verbetering ontstaat. Er is binnen deze gezinnen een breed scala aan problemen. Denk hierbij aan verslaving, schulden, werkloosheid en psychische problemen. Door toepassing van de doorbraakmethode wil Heerlen met dit project, zoals de naam al zegt, dit patroon doorbreken. Hierbij wordt creatief gedacht en naar oplossingen buiten de gebaande paden gezocht. Binnen deze aanpak worden gezinnen stevig aan de hand genomen door een speciaal aangestelde gezinscoach die doet wat er écht nodig is, en die zaken kan regelen waartoe het gezin wellicht niet meer in staat is dan wel buiten de geijkte oplossingen om.

4 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron Politie 5 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad 6 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron Veilig Thuis

23

Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad (ZVHP) De komende jaren wil gemeente Heerlen de verbinding tussen de terreinen zorg en veiligheid versterken door onder andere het (laten) voeren van regie op lokale en regionale casuïstiek. Dit houdt dus ook in het investeren in onze netwerkaanpak door onder andere het inwerkingtreden van een gemeenschappelijke regeling op Parkstad niveau met het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad. Het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad is dé organisatie waar gemeenten, justitiële partners en zorgpartners samenwerken om de meest moeilijke zorgen veiligheidsproblemen op het gebied van overlast, criminaliteit, huiselijk geweld, kindermishandeling en radicalisering aan te pakken. Het werkgebied van het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad beslaat de gemeenten Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Beekdaelen, Brunssum, Voerendaal en Simpelveld. Een groot gedeelte van de speerpunten die het ZVHP voor 2024 formuleert zijn gelijk voor de drie Zorg- en Veiligheidshuizen in Zuid-Limburg. Dit is de basis van de ontwikkelingen die de drie Zorg- en Veiligheidshuizen thans doormaken en het daarbij uitgesproken bestuurlijk commitment om zoveel mogelijk uniform te opereren. De basis hiervoor is de Landelijke Meerjarenagenda 2021 – 2024.

Door de groeiende complexiteit van de maatschappelijke opgaven waar straf en zorg samenkomen, zijn er in de Meerjarenagenda afspraken gemaakt op drie pijlers met als doel om eind 2024 in iedere regio een netwerk van basisvoorzieningen te hebben die in staat is om bestaande en nieuwe opgaven op te pakken. De drie pijlers zijn: (1) personen met een (hoog) veiligheidsrisico, (2) verbinding met de omgeving en (3) huis op orde. Voor personen die ernstig, gevaarlijk en ontwrichtend gedrag vertonen, is een integrale en persoonsgerichte aanpak op zorg en veiligheid van cruciaal belang. Het doel is om zorgwekkende signalen te monitoren, verdere escalatie te voorkomen en passende zorg en ondersteuning te bieden, indien nodig gedurende de gehele levensloop. Het streven is dat deze individuen weer volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving, zonder dat zijzelf of anderen risico lopen.

24

In lijn met landelijke afspraken en programma’s zijn specifieke taakaccenten gewenst voor de volgende groepen: •

Ex-justitiabelen met een hoog veiligheidsrisico: dit omvat personen met een justitiële achtergrond die een hoog risico op gevaarlijk gedrag vertonen. De aanpak richt zich op het monitoren van deze groep, het voorkomen van herhaling van crimineel gedrag en het bieden van passende zorg en ondersteuning.

•

Personen met ernstig verward gedrag met een hoog veiligheidsrisico: Deze groep omvat mensen met ernstige psychische problemen die een bedreiging vormen voor de veiligheid. De aanpak is gericht op het identificeren en monitoren van signalen van ernstige verwardheid, het voorkomen van escalatie en het bieden van gepaste zorg en ondersteuning.

•

Geradicaliseerde personen en polarisatie: Voor personen die geradicaliseerd zijn of betrokken zijn bij polarisatie is een specifieke aanpak nodig. Dit omvat het monitoren van radicaliseringsprocessen, het voorkomen van extremistisch gedrag en het bieden van de nodige ondersteuning, bijvoorbeeld door deradicaliseringsprogramma’s.

Deze taakaccenten benadrukken het belang van een gecoördineerde aanpak waarbij zorg, veiligheid en preventie centraal staan. Door vroegtijdige monitoring en interventies wordt beoogd de impact van incidenten te verminderen en de maatschappelijke veiligheid te waarborgen, waarbij tevens gestreefd wordt naar het herstel en de inclusie van de betrokken individuen in de

Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA)

samenleving.

In Zuid-Limburg wordt al sinds 2014 op regionaal niveau samengewerkt om een doeltreffende aanpak tegen geweld in afhankelijkheidsrelaties te realiseren. Vanuit de visie op de gefaseerde ketenzorg wordt door vele keten-

VERBINDING ZORG EN VEILIGHEID

partners in Zuid-Limburg actief samengewerkt. In de afgelopen jaren werd gebouwd aan een netwerk en professionalisering van de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Gedurende 2023 is gewerkt om te komen tot een nieuwe regiovisie. De nieuwe regiovisie staat in het teken van verdere versterking van zowel de samenwerking als de aanpak.

25

Deze stevige en ambitieuze regiovisie geldt vanaf midden 2024.

De samenwerking in de regio wordt gekenmerkt door een betrouw-

Binnen de keten wordt er gericht op het doorbreken van de

baar, inzichtelijk en lerend netwerk. Dit netwerk brengt professionals

cirkel van geweld door signalen vroegtijdig te herkennen en te sig-

uit verschillende domeinen samen om gezamenlijk veiligheid in huise-

naleren, het creëren van veiligheid en tegelijk het stoppen van

lijke kring te vergroten en onderliggende problemen aan te pakken. De

geweld en aandacht te hebben voor onderliggende problemen. Zo

visie van gefaseerd samenwerken aan veiligheid staat centraal, met aan-

werken we aan het doorbreken van de intergenerationele over-

dacht voor duurzaamheid in situaties waar veiligheid een thema is. Het

dracht van geweld en een duurzaam herstel voor het hele systeem.

is belangrijk om te beseffen dat samenwerking niet alleen gebaseerd is op organisatiebelangen, maar op investeringen in het begrijpen van

De aanpak omvat verschillende strategieën en principes:

elkaars vakgebieden en het optimaal benutten van expertise. Een open,

•

Visie gefaseerd samenwerken aan veiligheid: De aanpak is

nieuwsgierige, transparante, oprechte en mensgerichte grondhouding

gebaseerd op de visie van gefaseerd samenwerken aan veilig-

is essentieel. Professionals handelen concreet vanuit hun rol en pro-

heid. Hierbij wordt duurzaam en effectief samengewerkt met

fessie en er is voldoende ondersteuning en flexibiliteit om te kunnen

partners in het sociaal-, veiligheids en medisch domein en

ingrijpen wanneer dat nodig is. Ondersteuning van de uitvoering is cru-

Veilig Thuis.

ciaal, met domein overstijgende reflectie en leren. Er wordt gebruik ge-

Versterking van lokale (wijk)teams 0-100: Lokale teams

maakt van wetenschappelijke inzichten en expertise. Structurele aan-

worden versterkt, bijvoorbeeld met behulp van het kwaliteits-

dacht voor de aanpak van Geweld in afhankelijkheidsrelaties is op alle

kader werken aan veiligheid, om beter in te spelen op veilig-

niveaus en binnen alle betrokken organisaties, zowel bestuurlijk als uit-

heidskwesties in de buurt.

voerend, gegarandeerd.

•

•

Doorontwikkeling en Borging MDA++ (Multidisciplinaire aanpak ++) aanpak: Er is aandacht voor de doorontwikkeling

Verbinding zorg en veiligheid

en borging van de MDA++ aanpak (Meldpunt Zorg en Overlast)

Overlast door verward persoon per 10.000 inwoners

om de aanpak te verbeteren en te waarborgen. •

Integrale sturing op huiselijk geweld en kindermishandeling: Er wordt integrale sturing toegepast op huiselijk geweld en kindermishandeling, met centrumgemeenten die een ver-

100

bindende, signalerende, aanjagende, en coördinerende rol

80

hebben.

60 40 20 0

2019

Heerlen

2020 Maastricht

Bron: politiecijfers

2021 Sittard-Geleen

2022 Nederland

26

Housing Justitieel Binnen het sociaal domein gaan we uit van een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen naar eigen vermogen. Zelfredzaamheid is daarbij het uitgangspunt, al dan niet met behulp van zorg en ondersteuning. Burgers die veelvuldig met politie of justitie in aanraking komen of zelfs in detentie hebben verbleven, kunnen in een situatie verkeren waarbij ze niet (vodoende) in staat zijn om zelf regie over hun leven te hebben/ voeren. Ook stigmatisering door de maatschappij speelt een rol. Voor deze mensen willen we een passende woonplek met gespecialiseerde ondersteuning en begeleiding bieden. De juiste persoon, op de juiste plek, met passende ondersteuning, dat is het principe achter Housing Justitieel. Een woning is het recht op een nieuwe toekomst. Het uitgangspunt is dat elke burger een plek in de maatschappij moet krijgen onder de juiste omstandigheden. Het recidivegevaar dient geminimaliseerd te worden. Ook willen we toewerken naar een duurzaamheidspercentage van 80% van geplaatste kandidaten nadat Loket Housing Justitieel positief is afgesloten: zonder overlast, waarbij de veiligheid is geborgd, zonder financiële achterstanden. In 2024 is het doel om op Parkstad niveau te starten met tien plekken, hierna wordt verder geëvalueerd welke uitbreidingen er mogelijk zijn.

27

JEUGDOVERLAST JEUGDCRIMINALITEIT

28

Jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit Wat is jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit? Bij jeugdoverlast spreken we van een scala aan gedragingen die als hinderlijk of verstorend worden ervaren, variërend van lawaai tot samenscholing en andere vormen van ongewenst gedrag. Het is een verschijnsel dat de directe leefomgeving en bredere gemeenschap in negatieve zin beïnvloedt. Bij jeugdcriminaliteit spreken we van diverse delicten gepleegd door jongeren, individueel of in groepsverband, variërend van onder andere vandalisme en diefstal tot gewelddadige misdrijven en ondermijning. We hebben helaas nog onvoldoende zicht op de omvang en de ernst van de problematiek waardoor jongeren onder de radar blijven. Wel krijgen we vanuit verschillende lokale instanties toene-

Aantal meldingen

mende zorgwekkende signalen over jongeren die betrokken

Jeugdoverlast/jeugdcriminaliteit

zijn of raken bij ondermijnende criminaliteit. Het betreffen signalen over jongeren die op (steeds) jonge(re) leeftijd in

Vergelijking per 10.000

de criminaliteit belanden, geen geweld schuwen en jonge45

35

66

79

58

68

72

51

50

29

2019

2020

een criminele carrière als normaal wordt beschouwd. Ook gaat het om kwetsbare jongeren die met mooie praatjes en

56 65

ren die in een gezins-/sociale omgeving verkeren waarin

40

42

2021

26

27

2022

beloften langzaam de ondermijnende criminaliteit worden ingetrokken/ingezogen. Verder blijkt uit landelijk onderzoek (de onderwereldkaart) dat inwoners van Heerlen van alle gemeenten in Nederland het grootste risico lopen om

Heerlen

Maastricht

Sittard-Geleen

Nederland

in aanraking te komen met criminaliteit.

Bron: politiecijfers

29

Ambitie en doelstellingen

Doelstelling 4: In 2027 is er bij iedere school in Heerlen een jeugd-

Aan Heerlense jeugd wordt perspectief geboden om te voorkomen

boa aanwezig die de scholen ondersteund bij het correct signaleren en

dat zij door gebrek aan toekomstperspectief in de georganiseer-

doorzetten van veiligheidssignalen.

de criminaliteit belanden of daarin verder afglijden. Daarnaast wordt ingezet op het verminderen van risicofactoren waarmee de verlei-

Doelstelling 5: In 2027 is er een stevige VIOS structuur onder voor-

ding om te kiezen voor het criminele pad of carrière onaantrekkelijk

zitterschap van een VIOS coördinator voor heel Parkstad.

wordt gemaakt en jongeren weerbaar zijn tegen criminele invloeden. We zorgen dat professionals die werken met jeugd bewust en

Doelstelling 6: In 2027 werken alle Parkstad gemeentes met jeugd-

bekwaam zijn in het handelen op en signaleren van problematiek.

casuïstiek volgens het opschalingsmodel van de integrale jeugd aanpak Parkstad (IJAP).

Doelstelling 1: In 2027 ervaren minder mensen jeugdoverlast in hun eigen buurt (in 2021 was dit 20%). We streven ernaar om dit met 5%

Aanpak

te verminderen naar 18% in 2027.

Het bestrijden van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit is niet alleen ge-

Indicator: Percentage van de respondenten uit Heerlen dat aangeeft

richt op het beheersen van ongewenst gedrag, maar ook op het be-

vaak overlast te ervaren in de buurt door jongeren (Burgeronderzoek

vorderen van een gezonde en veilige leefomgeving waarin jongeren

Parkstad inZicht) en aantal meldingen jeugdoverlast (Politie).

de mogelijkheid krijgen om kansrijk op te groeien. Het vraagt om een integrale aanpak waarbij we gebruik maken van zowel preventieve als

Doelstelling 2: In 2027 is de dalende lijn in het aantal meldingen van

repressieve maatregelen om jongeren op het rechte pad te trekken en/

jeugdoverlast bij de Politie doorgezet. We streven ernaar minder dan

of te houden. We gaan intensief aan de slag met jongeren, want wie de

400 meldingen te ontvangen (441 in 2022).

jeugd heeft, heeft de toekomst.

Indicator: Politie meldingen jeugdoverlast. Om onze ambitie waar te maken zetten we vroegtijdig(er) in op het sigDoelstelling 3: In 2027 is het aantal hoog risico jongeren in

naleren van risicogedrag (pijler 1) om vervolgens preventief te kunnen

Heerlen-Noord

meer

gemiddel-

interveniëren (pijler 2) en waar nodig repressief op te treden (pijler 3).

de. In 2019

was dit 6,6% in Heerlen en 7% in Heerlen-Noord.

Dit alles is enkel mogelijk als we daadkrachtig en informatie gestuurd

gedaald

richting

het

Heerlense

Indicator: Percentage hoog-risico jongeren (8-23 jaar) in Heerlen

samenwerken (pijler 4).

(Zichtopondermijning.nl).

JEUGDOVERLAST EN JEUGDCRIMINALITEIT

7 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron burgeronderzoek: https://parkstadinzicht.nl/viewer en Politie 8 Meest recent beschikbare meetjaar. Bron Politie 9 Bron https://www.zichtopondermijning.nl/

30

1. Pro-actie en signaleren: het vroegtijdig kúnnen signaleren van (soci-

Preventie met Gezag

ale) problematiek door een professional. De professional moet vervolgens

De gemeente Heerlen en haar partners willen met het door het Rijk ge-

adequaat ingrijpen op basis van een zorgsignaal, samen met de beno-

financierde programma Preventie met Gezag voorkomen dat jongeren

digde partners. Ook moet duidelijk zijn waar de professional met zijn of

(minderjarigen en jongvolwassenen tot 27 jaar) in de criminaliteit terecht-

haar zorgsignalen terecht kan. Pro-actie ziet meer op het wegnemen van

komen of er verder in afglijden. Het doel is om jongeren meer perspectief te

structurele oorzaken en risico’s door bijvoorbeeld door de jeugdboa’s of

bieden en hun veerkracht te vergroten. Relevant hierbij is dat de voedings-

onderwijs om te voorkomen dat een jongere de criminaliteit wordt in-

bodem voor jeugdcriminaliteit wordt weggenomen, dat kansenongelijkheid

gezogen

wordt verkleind en bovenal dat de veerkracht en weerbaarheid van jongeren

of

verder

afglijdt

naar

een

criminele

carrière.

wordt vergroot. Landelijk zijn 28 gebieden aangewezen en daarbij hoort ook 2. Voorkomen: voorkomen dat bestaande risico’s tot erger lei-

het gebied Heerlen-Noord. In 2023 is de gemeente Heerlen samen met de

den door het aanbieden van preventieve interventies op straat en op

betrokken zorg- en veiligheidspartners en het Nationaal Programma Heer-

scholen. Is een jongere eenmaal de fout ingegaan, dan is het belang-

len-Noord, begonnen met de uitvoering van de aanpak Preventie met Gezag.

rijk om samen met de juiste partners te kijken naar de aanwezige risico- en beschermende factoren en daar de aanpak op af te stemmen.

Met Preventie met Gezag benadrukken we het belang van preventie als een investering in de toekomst, waarbij de focus ligt op het voorkomen van

3. Aanpakken: centraal bij de repressieve aanpak van (ondermijnende)

problemen voordat deze zich kunnen ontwikkelen tot grotere problemen.

jeugdcriminaliteit staat het voorkómen dat jong begonnen delinquentie

Door preventieve maatregelen en interventies te implementeren wordt

uitmondt in een langdurige criminele loopbaan. Als de kans op verder-

beoogd om risicofactoren aan te pakken die leiden tot jeugdcriminaliteit of

gaande recidive zeer groot is, is het nodig om snel in te grijpen om te

het verder afglijden daarin te voorkomen. De nadruk ligt dus niet alleen

voorkomen dat crimineel gedrag zich van incident tot patroon en soms

op het bestraffen van wangedrag, maar ook op het voorkomen ervan door

zelfs tot levensstijl ontwikkelt. Op dit moment is er grote winst te be-

jongeren te voorzien van alternatieven. Het programma bouwt voort op het

halen in het sluiten van het (preventieve en repressieve) net rond jon-

idee dat preventie niet enkel en alleen een taak is voor gezagsfunctionaris-

geren die al in de (ondermij-ende) criminaliteit terecht zijn gekomen

sen, maar een gedeelde verantwoordelijkheid van alle partners binnen een

om hen weer op het juiste pad te krijgen. Dit doen we door meer zicht-

gemeenschap. Preventie met Gezag richt zich dus onder andere specifiek op

baar formeel gezag in de wijken van Heerlen-Noord te organiseren.

het verbinden van justitie, gemeenten, scholen, ouders, welzijnsorganisaties en andere partners om een veilige omgeving te creëren voor jongeren.

4. Daadkrachtig informatie gestuurd samenwerken: er is behoefte aan meer samenhang en een door de partners gezamenlijke breed ge-

Om dit te bewerkstelligen zetten we in op het vroegtijdig(er) signaleren van

dragen visie. Om een goed beeld te krijgen van de omvang en ernst van

risicogedrag (1), om vervolgens preventief te kunnen interveniëren (2) en

de problematiek, overlastgevende en criminele jongeren goed te kunnen

waar nodig repressief (3) op te treden. Dit alles is enkel mogelijk als we

monitoren en door middel van integrale afstemming te komen tot de juiste

binnen de jeugd(strafrecht)keten daadkrachtig en informatie gestuurd gaan

interventies en maatregelen, is een gedegen centrale regie op de uitvoe-

samenwerken (4).

ring noodzakelijk.

31

Projecten binnen Preventie met Gezag

Openbaar Ministerie Limburg, Rechtbank Limburg, Reclassering Nederland (na-

IJAP (Integrale Jeugd Aanpak Parkstad)

mens 3RO), Raad voor de Kinderbescherming, Bureau Jeugdzorg, William Schrik-

Met de ontwikkeling en implementatie van de nieuwe Integrale Jeugd Aan-

ker Jeugdbescherming & Jeugdreclassering, HALT, RIEC Limburg, Straatcoaches,

pak Parkstad (IJAP) zorgen we voor een stevig fundament voor de samen-

JENS, Alcander, CMWW, Impuls, MEE, Mondriaan, SVOPL, LVO, Yuverta, VISTA,

werking binnen Parkstad. De IJAP is een integraal en uniform werkproces

Movare, Innovo en de Open Universiteit.

waarmee de zeven Parkstadgemeenten en betrokken partners gaan werken vanaf 2024. Binnen de IJAP gaan scholen en zorg- en veiligheidspart-

Jeugdboa’s

ners in Parkstad intensief samenwerken om overlast gevende jongeren

Heerlen kiest expliciet om te starten met jeugdboa’s. Vanaf 2024 zijn vier jeugd-

(tot 23 jaar) in beeld te brengen, te helpen of aan te pakken. Door samen

boa’s werkzaam die volledig ingezet worden op de doelgroep jeugd. De jeugdboa’s

te werken vergroten we de pakkans van jongeren die overlast veroorzaken

zijn zichtbaar aanwezig op de locaties (en tijdstippen) waar jongeren zijn te vin-

en indien nodig tijdig hulp aanbieden. De IJAP is een opschalingsmodel dat

den. In de wijken, op scholen, sportverenigingen en evenementen. Maar ze zorgen

bestaat uit drie overleggen: het Jeugdpreventieplatform (JPP), de Lokale

ook voor de verbinding met de online wereld van jongeren. De jeugdboa’s kennen

Jeugd Aanpak (LJA) en de Persoonsgerichte Aanpak (PGA). Afhankelijk

de jongeren en de jongeren kennen de jeugdboa’s.

van de ernst van de feiten of de frequentie waarmee een jongere in beeld komt kan worden opgeschaald richting een hoger niveau om gebruik te

Zij investeren in het opbouwen van een vertrouwensband met de jongeren

maken van interventies die zich naast zorg meer richten op bijvoorbeeld

en jeugdgroepen. Maar er worden ook duidelijke grenzen gesteld. Waar no-

straf. Ook is er hiernaast het kernteam jeugd opgericht, deze houdt zich

dig kan en zal de jeugdboa handhavend optreden. Waar nodig leggen ze con-

bezig met de groepsaanpak, waar twee of meer jongeren (tot max. 27

tact met ouders door bijvoorbeeld het afleggen van een huisbezoek. Ze moni-

jaar) structureel overlast gevend gedrag vertonen. Voor ondersteuning

toren de jeugdgroepen, signaleren als er iets speelt en reageren op meldingen

van de IJAP gaan we gebruik maken van de jeugdmodule van het sys-

uit de buurt. De jeugdboa’s werken intensief samen met de andere professio-

teem PGAx. De regierol voor de diverse casuïstiek overleggen is voor heel

nals in het werkveld, waaronder de reguliere boa’s, jongerenwerkers, wijk-

Parkstad belegd bij het Zorg- en veiligheidshuis Parkstad. Het IJAP-werk-

agenten en straatcoaches. Deze proactieve benadering draagt bij aan het voor-

proces wordt ondersteund door een softwarepakket (PGAx module jeugd)

komen van problemen en het creëren van een veilige en kansrijke omgeving.

waarmee gegevens centraal worden verzameld en beheerd, conform de geldende privacywetgeving. Door deze gezamenlijke aanpak maakt het niet meer uit in welke Parkstadgemeente een jongere overlast veroorzaakt of strafbare feiten pleegt. We hebben dat in beeld en kunnen de vereiste maatregelen nemen. Partners zijn onder andere: Gemeenten Landgraaf, Kerkrade, Brunssum, Voerendaal, Simpelveld en Beekdaelen, Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad, Bureau Vroegtijdig School Verlaten Parkstad, Politie Eenheid Limburg,

32

-

s

HALT HALT is een belangrijke en reguliere samenwerkingspartner voor Heerlen. In het kader van Preventie met Gezag gaan we met ‘HALT in de wijk’ de inzet van HALT fors uitbreiden, naast de reguliere inzet in heel Heerlen, in Heerlen-Noord. Halt in de wijk kan gezien worden als een paraplu waaronder verschillende preventieve Halt interventies/ activiteiten in de wijk en/of school onder vallen. De Halt professional opereert als een spin in het web en zet passende interventies in bij jongeren. Dit wordt gedaan in afstemming tussen de ketenpartners en scholen.

-

n

n

n

-

-

-

n

-

-

.

Hierbij is de Halt professional ook zichtbaar in de wijk aanwezig. Voorbeelden preventiemaatre-gelen Halt in de wijk/ op school:

• Spreekuren op middelbare scholen • Voorlichtingen op zowel basis- en voortgezet onderwijs inclusief speciaal onderwijs

• Ouderbijeenkomsten op scholen/ en in buurten • Halt interventies inzetten voor jongeren onder de 12 jaar waar zorgen over zijn en/of signalen zijn van beginnende criminaliteit. Vaak blijkt inzet lastig te zijn wegens het ontbreken van een strafrechtelijk kader. Halt kan hier preventief wel een Halt interventie op inzetten

• Deelname aan overleggen met scholen en ketenpartners HALT biedt jongeren een alternatief aan waarmee strafrechtelijke vervolging kan worden voorkomen. Het doel hiervan is positief gedrag te bevorderen en het nemen van verantwoordelijkheid aan te moedigen. Door middel van voorlichting, training en begeleiding tracht Halt jongeren bewust te maken van de gevolgen van hun keuzes en gedrag.

“

Dit is een unieke en ambitieuze manier

van werken. Ik ben er van overtuigd dat

wij hiermee echt het verschil gaan maken. Niet alleen in het belang van de jongeren zelf, maar ook voor veilige en leefbare wijken. Burgemeester Roel Wever

“

33

JEUGDOVERLAST EN JEUGDCRIMINALITEIT

34

Onderzoek en monitoring Open Universiteit Het kerndoel van onderzoek, uitgevoerd door de Open Universiteit, binnen Preventie met Gezag is weten wat er dient te gebeuren om te zorgen dat de jongeren van vandaag niet de (grote) criminelen van morgen worden. Weten wat er nu is (een foto van de situatie op dit moment). Weten wat er in het verleden is gebeurd, waarom interventies wel of niet het bedoelde effect hebben gehad en wat de consequenties daarvan zijn. Daarnaast weten hoe en waarmee toekomstige interventies kunnen worden ondersteund of verrijkt om een bijdrage te leveren aan het doel om jeugdcriminaliteit te voorkomen. Veel is nog onbekend en de komende jaren wordt kennis en ervaring opgedaan over de omvang en ernst van de problematiek en welke maatregelen wel en niet werken. Uitbreiden jongerenwerk In opdracht van gemeente Heerlen is JENS verantwoordelijk voor het organiseren van het reguliere jongerenwerk. Zo heeft elk stadsdeel een eigen jongerencentrum, organiseert JENS een groot aantal activiteiten en worden jongerenwerkers ingezet op straat, op scholen en bij evenementen. Geconstateerd wordt dat de doelgroep waar Preventie met Gezag zich op richt, de meer problematische jeugd, slechts beperkt gebruik maakt van het aanbod van het Heerlense jongerenwerk. Voor het inzetten op problematische jeugd is meer specialistisch jongerenwerk nodig is.

Samen met JENS en andere betrokken partners wordt bekeken hoe dit anders kan worden georganiseerd.

VIOS Parkstad (veiligheid in en om scholen) Steeds meer scholen worden geconfronteerd met een toenemende veiligheidsproblematiek. Met scholen zijn we in gesprek om het thema veiligheid beter te borgen in de interne organisatiestructuur en processen. Dit moet ervoor gaan zorgen dat scholen weten waar ze terecht kunnen met zorgen of signalen. Ook maken we afspraken hoe scholen moeten handelen bij acute veiligheidssituaties. In 2018 hebben organisaties uit het onderwijs, de Parkstadgemeenten (excl. Beekdaelen) het onderwijs en de betrokken veiligheidspartners een convenant ‘Veiligheid In en Om Scholen’ (VIOS) getekend. Dit convenant heeft als doel om intensief samen te werken met betrekking tot veiligheid in en rondom scholen binnen het primair, voortgezet onderwijs en het MBO. Het convenant is erop gericht dat zowel leerlingen en personeel als bezoekers (zoals ouders) van de school veilig zijn en zich veilig voelen binnen de school- en lesomgeving. Het convenant geeft hiervoor handvatten over de eigen rol en het aandeel van de school. Maar ook om te komen tot een concrete en heldere invulling van taken en afspraken tussen de school en andere veiligheidspartners. Helaas is geconstateerd dat de VIOS-samenwerking in Parkstad nog niet optimaal functioneert.