Jaarstukken 2023__104271__

0

eg

roti 2024 Inhoudsopgave Raadsvoorstel

3

Raadsbesluit

9

Leeswijzer

11

Gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders

13

Kerncijfers

17

BELEID

19

1. Bestuurssamenvatting

21

2. Programma’s

25

2.1.0 Programma Bestuur en ondersteuning

25

Kernthema Bestuurskracht

28

Kernthema Dienstverlening

30

Kernthema Middelen en heffingen

32

2.1.1 Programma Veiligheid

35

Kernthema Crisisbeheer

38

Kernthema Veiligheid

40

2.1.2 Programma Verkeer en vervoer

46

Kernthema Mobiliteit

49

Kernthema Wegen, straten en pleinen

51

2.1.3 Programma Economie

52

Kernthema Economie

55

Kernthema Economische promotie

57

2.1.4 Programma Onderwijs

58

Kernthema Onderwijs

60

2.1.5 Programma Sport, cultuur en recreatie

64

Kernthema Sport

66

Kernthema Cultuur

68

Kernthema Cultureel erfgoed

71

Kernthema Groen

73

2.1.6 Programma Sociaal domein

74

Kernthema Sociale basisvoorzieningen

82

Kernthema Jeugdzorg

88

Kernthema Volwassenenzorg

90

Kernthema Arbeidsmarktbeleid

93

Kernthema Inkomensondersteuning

94 1

Kernthema Buurtgericht werken

101

Kernthema Integraal ouderenbeleid

103

2.1.7 Programma Volksgezondheid en milieu

106

Kernthema Volksgezondheid

108

Kernthema Duurzaamheid, afval, riool en milieubeheer

109

Kernthema Begraafplaatsen

112

2.1.8 Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing (VHROSV) 114 Kernthema Ruimtelijke ordening

116

Kernthema Centrum

119

Kernthema Wonen

126

2.2 Algemene dekkingsmiddelen

128

2.2.1 Lokale heffingen waarvan de besteding niet gebonden is

129

2.2.2 Gemeentefonds

130

2.2.3 Dividenden

132

2.2.4 Saldo van de financieringsfunctie

133

2.3 Overzicht overhead

134

2.4 Bedrag heffing vennootschapsbelasting

135

2.5 Onvoorzien

136

3. Paragrafen

138

3.1 Lokale heffingen

138

3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing

144

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen

154

3.4 Financiering

156

3.5 Bedrijfsvoering

162

3.6 Verbonden partijen

170

3.7 Grondbeleid

206

3.8 Heerlen-Noord

212

JAARREKENING

214

4.1 Balans per 31 december 2023

216

4.2 Programmarekening over het jaar 2023

220

4.3 Toelichting op de balans

224

4.4 Toelichting op het overzicht van baten en lasten

257

4.5 Financiële status en weerbaarheid

265

4.6 Single Information en Single Audit

269

4.7 Bijlage taakvelden

295

4.8 Rechtmatigheidsverantwoording van het college van Burgemeester & Wethouders297 5 Bijlage restant investeringsbudgetten van 2023 naar 2024

2

299

Raadsvoorstel gemeenteraad Heerlen, 14 mei 2024 Onderwerp Vaststellen van de jaarrekening 2023 en het nemen van de daarmee samenhangende besluiten. Inleiding/aanleiding Met het jaarverslag en de jaarrekening legt het college verantwoording af aan de raad over het gevoerde beleid en beheer van het afgelopen jaar. De informatie die deze verantwoording oplevert, heeft zijn weerslag op het lopende begrotingsjaar. Dit geldt ook voor toekomstige begrotingen. De inhoud van het document vormt daarom een belangrijk onderdeel bij de bespreking van de zomernota 2024 en de begroting 2025. Kader Gemeentewet / Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Kernthema: Middelen en heffingen Bevoegdheid Raad Voorstel 1. De jaarstukken 2023 vast te stellen met een positief resultaat van € 6,2 miljoen. 2. Een bedrag van € 3,9 miljoen in de bestemmingsreserve nog uit te voeren werkzaamheden te storten: Reserve nog uit te voeren werkzaamheden

Bedrag

a. Experiment gesloten coffeeshopketen b. Project 1 thuis 1 toekomst: Skaeve Huse/Zorgpension Nuth, Credo huis Parkstad c. Huiselijk geweld DUVO middelen d. December circulaire; inburger trajecten en bestrijding ondermijnende criminaliteit e. Sociaal veilig f. Burgerbetrokkenheid: burgerraad g. December circulaire; regiogelden AMR h. Centrum onderwijs naar de binnenstad i. Burgemeester Gijzelslaan j. Verduurzaming bedrijventerreinen k. Bestemmingsplannen inzet 2024 l. Haalbaarheid gebiedsvisie m. Regiomiddelen volwasseneducatie n. Omgevingswet o. Heerlen-Noord p. Oekraïne TOTAAL

€

235.000

€ €

454.000 150.000

€ € € € € € € € € € € € PM €

83.000 200.000 182.000 85.000 314.000 225.000 371.000 74.000 150.000 144.000 802.000 443.000 3.912.000

3. Het vormen van een drietal bestemmingsreserves die voortkomen uit voormalige voorzieningen, te weten: civieltechnische kunstwerken en daarin het saldo te storten uit de voormalige egalisatievoorziening 3

civieltechnische kunstwerken € 541.000, de voormalige egalisatievoorziening speeltuin voorzieningen € 133.000 en de scouting voorziening € 39.000. 4. De grondexploitatie Nicolaas Beetsstraat en Burgemeester Slanghenstraat af te sluiten. Bij de Nicolaas Beetsstraat € 74.240 te laten vrijvallen van de bestemmingsreserve risico’s grondexploitaties en dit toe te voegen aan de algemene reserve grondbedrijf. Bij de Burgemeester Slanghenstraat het verlies voor een bedrag van € 308.005 te onttrekken aan de algemene reserve grondbedrijf. Het restantbedrag (weerstandsvermogen) van € 302.833 te laten vrijvallen van de bestemmingsreserve risico’s grondexploitaties en dit toe te voegen aan de algemene reserve grondbedrijf. 5. De overschrijdingen op de volgende kredieten voor Verkeersregelinstallaties VVI (€ 120.000), de renovatie Gerardus Majellaschool (€ 227.000), uitbreiding obs de Tovercirkel (€ 343.000) en kijkdepot Glaspaleis (€ 500.000) af te dekken uit het krediet voor prijsoverschrijdingen. 6. Een ophoging van de post onvoorzien van € 500.000 voor het jaar 2024. 7. De middelen die resteren uit de energiematrix in te zetten voor de afdekking van het programma Duurzaamheid vanaf 2025 ter hoogte van € 1,5 mln. 8. De middelen die voor groot onderhoud aan de Christus Koningkerk beschikbaar zijn toe te voegen aan de onderhoudsvoorziening Cluster Cultuur. 9.

Het uiteindelijke positieve resultaat van € 1,1 miljoen te storten in de algemene reserve. Argumenten 1. In de jaarrekening en het jaarverslag leggen wij verantwoording af aan de raad over de prestaties in 2023. De in 2023 behaalde prestaties zijn in de programmaverantwoording opgenomen. Daarnaast wordt in de paragrafen een dwarsdoorsnede gegeven van een aantal onderwerpen die een regulier karakter hebben en betrekking hebben op meerdere programma's zoals bedrijfsvoering, financiering en onderhoud kapitaalgoederen. 2. Het bedrag € 3,9 miljoen wordt gereserveerd voor nog uit te voeren werkzaamheden in 2024 en eventuele volgende jaren. Dit bedrag is aanzienlijk lager dan voorgaande jaren omdat het college heeft gestuurd om het aan banden te leggen van over te hevelen middelen. Slechts middelen die regiomiddelen betreffen of van een programma zijn waar slechts incidentele middelen voor beschikbaar zijn worden overgeheveld. Onderstaande de toelichting per post die wordt overgeheveld. a. In de raadsvergadering juni 2023 is besloten, vanuit het experiment gesloten coffeeshopketen een eenmalige bijdrage van € 235.000 in te zetten, voor de gedeeltelijke dekking van het Veiligheidscentrum Heerlen-Noord. b. Het programma 1 thuis 1 toekomst, naar een verbeterde opvang omvat een 7-tal projecten. Deze zijn gestart in 2020.

Een aantal is (financieel) afgerond en geborgd, een aantal nog niet en deze zullen invulling krijgen in 2024. Voor de projecten die doorgang vinden in 2024 dient het openstaande bedrag overgeheveld te worden naar 2024. De bedragen zijn specifiek gereserveerd voor aanschaf van woonunits (Skaeve Huse), uitbreiding van het registratiesysteem beschermd wonen en opvang (verbetering van de kwalitatieve en kwantitatieve gegevens), (registratie en monitoring), afgesproken subsidie (credo Huis Parkstad) en maatwerktrajecten daar waar nodig (Housing First +). c. Aanpak Huiselijk geweld en kindermishandeling Parkstad: Dit bedrag dient de bezuiniging van € 150K op de Decentralisatieuitkering Vrouwenopvang op te vangen/te niet doen. De DUVO middelen zijn bedoeld voor de keten brede aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Conform bestuurlijke afspraak worden ieder jaar de middelen die overblijven ingezet om de bijdrage van veilig thuis van alle Parkstad gemeenten (gedeeltelijk) te betalen. Ook de bijdrage van Heerlen. Door overheveling van deze middelen die overblijven (eigen bijdrage Heerlen voor Veilig Thuis) wordt deze bezuiniging weer ongedaan gemaakt zodat de middelen ten goede komen van de regio.

4

d. De rijksmiddelen die wij eind 2023 via de decembercirculaire ontvangen hebben gaan we in 2024 inzetten. Het betreft rijksmiddelen bedoeld voor de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden. En middelen beschikbaar gesteld voor begeleiding en het, in een beperkt aantal gevallen, financieel ondersteunen van inburgeraars die hun lening voor de inburgering (vrijwel) volledig hebben uitgeput, maar nog steeds inburgeringsplichtig zijn. (€ 48K) Daarnaast heeft onze gemeente een bijdrage ontvangen voor het uitvoeren van activiteiten in het kader van het weerbaar maken van gesloten gemeenschappen tegen ondermijning en het leggen van de verbinding tussen gemeente en gesloten gemeenschappen. De georganiseerde criminaliteit ondermijnt onze rechtsstaat en zet de veiligheid van onze samenleving onder grote druk. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid acht het van belang om ondermijnende criminaliteit preventief tegen te gaan vanuit sociale en economische hoek. Lokaal bestuur kan hier een belangrijk rol in vervullen. Heerlen spant zich hiervoor in en heeft verzocht om ondersteuning voor de voorgenomen interventies. (€ 35K) e. Middelen bedoeld voor de Aanpak Sociaal Veilig, formatiekosten Sociaal Veilig t/m eind mei 2024. De dekking komt uit het budget 2023, welke wordt overgeheveld naar 2024.

Het voornemen bestaat om verdere borging daarna te financieren vanuit de regiodeal Parkstad. Vanuit de eerste aanvraag is € 600K toegekend voor de jaren 2024/2025, in de tweede tranche wordt besloten over de € 600K 2025. f. De kosten voor de pilot burgerberaad 2024 worden afgedekt uit budget 2023, welke worden overgeheveld naar 2024 voor een bedrag van € 120K. Daarnaast wordt € 62K overgeheveld voor de correcte verwerking van de incidentele dekking conform besluit Begroting 2024. g. Op dit moment wordt er gewerkt aan een ambitiedocument / begroting 2023-2026 voor de Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg. De Regionale middelen vanuit de onderstaande circulaires zullen daarbij ingezet worden voor allerlei activiteiten die te maken hebben met de kern van de bestuurlijke ambitie. h. De programmamiddelen voor Centrum en Onderwijs naar de binnenstad worden in 2025 binnen de programma’s ingezet. i. Burgemeester Gijzelslaan: Kosten voorkomend uit raadsbesluit over Tarcicius voor de levering van bouwrijpe kavels aan Wonen Limburg. j. Verduurzaming bedrijventerreinen: Voor de verduurzaming van bedrijventerreinen hebben wij de afgelopen jaren budget gereserveerd. De uitgaven gaan naar verwachting in 2024 plaatsvinden. k. Als gevolg van krapte op de arbeidsmarkt zijn een deel van de werkzaamheden doorgeschoven naar 2024. l. In 2023 is opdracht gegeven voor het uitwerken van gebiedsvisies.

De uitvoering vindt plaats in 2024. m. Regiogelden met betrekking tot laaggeletterheid die over meerdere jaren ingezet mogen worden. n. De Omgevingswet is per 1 januari 2024 ingegaan. Deze financiële middelen zijn nodig om aan de invoering van deze wettelijke taak te voldoen. o. De planvorming met betrekking tot renovatie/nieuwbouw Slakhorst heeft in 2023 vertraging opgelopen. Realisatie zal vanaf 2024 plaatsvinden. De hiervoor bestemde middelen uit 2023 dienen doorgeschoven te worden naar 2024. Daarnaast betreft het restantbudget 2023 waarmee het programma Heerlen-Noord haar in 2024 benodigde uitvoeringskracht kan financieren. p. Er is €1.350.000 vrijgevallen ten gunste van het jaarrekening resultaat van 2023. Voorgaande met dien verstande dat indien er in de toekomst tekorten gaan ontstaan op het project Opvang Oekraïne, er wederom aanspraak op deze gelden gemaakt kan worden. Dit vooral met het oog op de beslissing die op Europees niveau gemaakt gaat worden ten behoeve van de verlenging van de beschermingsmaatregel, de jaarlijkse vaststelling van de bekostigingsregeling (dus de financiële onzekerheid met langer lopende contracten) voor deze opvang op landelijk niveau en het nog te formeren kabinet en de nieuwe kabinetskeuzes. 3.

De afgelopen jaren hebben wij de voorzieningen gebruikt voor de onderhoudskosten van de civieltechnische kunstwerken, speeltuin voorzieningen en scouting, om de kosten in onze exploitatie te egaliseren. De voorzieningen kennen een schommelend karakter, zowel in het gebruik (de onttrekking) van de voorziening als de dotatie van de middelen aan de voorziening. Op basis van deze ontwikkeling is een voorziening volgens het BBV niet meer toegestaan. Om ervoor te zorgen dat de middelen die voor de voorzieningen beschikbaar zijn toch over de jaren heen ingezet kunnen worden maken wij voor ieder van de drie voormalige voorzieningen een reserve aan. Het saldo dat nog resteerde aan het einde van 2023 in de voorzieningen storten we in de reserves.

5

4. De gereedgekomen grondexploitaties dienen door de raad te worden afgesloten conform wet- en regelgeving (BBV). De grondexploitatie Nicolaas Beetsstraat af te sluiten. Een bedrag (weerstandsvermogen) van € 74.240 te laten vrijvallen van de bestemmingsreserve risico’s grondexploitaties en dit toe te voegen aan de algemene reserve grondbedrijf. De grondexploitatie Burgemeester Slanghenstraat af te sluiten. Het verlies voor een bedrag van € 308.005 te onttrekken aan de algemene reserve grondbedrijf. Het restantbedrag (weerstandsvermogen) van € 302.833 te laten vrijvallen van de bestemmingsreserve risico’s grondexploitaties en dit toe te voegen aan de algemene reserve grondbedrijf. 5. In de raadsvergadering van 22 juni 2022 heeft uw raad ingestemd met een investeringskrediet voor het opvangen van prijsstijgingen bij investeringsprojecten. De investeringen in Verkeersregelinstallaties (Vervangingsinvestering), renovatie Gerardus Majellaschool, uitbreiding obs de Tovercirkel en kijkdepot Glaspaleis zijn in 2023 volledig afgerond en/of afgerekend. Bij dit laatste project wordt de prijsstijging volledig gecompenseerd doordat Schunck hogere huur gaat betalen. De overschrijdingen op deze kredieten verrekenen we dan ook met het krediet voor het opvangen van prijsstijgingen. 6.

Door het aan banden leggen van de over te hevelen middelen is het de verwachting dat er onvoorziene knelpunten ontstaan. Om dit risico te mitigeren wordt de post onvoorzien opgehoogd. 7. In december 2022 hebben wij een bedrag van ruim € 5,5 miljoen gereserveerd voor de compensatie van energiekosten voor burgers, bedrijven en verenigingen. Een bedrag van ongeveer € 1,5 miljoen van die middelen hebben wij niet in hoeven te zetten voor de maatregelen die we voorzien hadden. Deze middelen willen we nu inzetten voor de programmabegroting Duurzaamheid vanaf 2025. Met de middelen die in december 2022 door de gemeenteraad beschikbaar zijn gesteld, zijn per doelgroep verschillende tijdelijke maatregelen ontwikkeld die op korte termijn verlichting bieden in gestegen energielasten. Het betreffen geen structurele maatregelen die in lengte der dagen zorgen voor lagere energielasten. Het betreft het spreekwoordelijke “Het plakken van pleisters op de wonden“. Na een periode van “pleisters plakken“ wordt het tijd om te werken naar het spreekwoordelijke “behandelen en genezing van de wonden”. Het verduurzamen van de gebouwen zelf is daarentegen een structurele maatregel. Het programma Duurzaamheid richt zich hier op en draagt zorg voor een versnelling en een gestructureerde aanpak bij deze verduurzamingsopgave.

Dit gebeurt door de uitvoering van projecten op gebied van: 1) De warmtetransitie; het isoleren en aardgasvrijmaken van woningen en andere gebouwen. 2) Energiemaatregelen & energierechtvaardigheid; het inrichten van energiebesparende maatregelen, het terugdringen van energiearmoede en een rechtvaardige verdeling van de lusten en lasten van de energietransitie. 3) Het ontwikkelen van energiesystemen; de opwek van hernieuwbare energie en de bijdrage aan een robuust energienetwerk zonder netcongestie. Daarnaast richt het programma Duurzaamheid zich ook op: • Circulair bouwen en slopen; Gebruik maken van meer circulaire materialen. • Vermindering huishoudelijk afval & hergebruik grondstoffen. • Bestrijden van hittestress in de binnen- en buitenruimte. Alle maatregelen die binnen het programma Duurzaamheid worden ontwikkeld dragen dus bij aan een lange termijn oplossing om energielasten te beperken en het woon- en leefklimaat voor de doelgroep te verbeteren. 8. Eind 2021 zijn de meerjarenonderhoudsplannen voor vastgoed vastgesteld in uw raad. Christus Koningkerk was destijds nog niet in gebruik genomen en maakte daarom ook geen onderdeel uit van de meerjarenonderhoudsplanning. Nu het pand in gebruik is genomen voegen we de onderhoudsmiddelen toe aan de daarvoor bedoelde onderhoudsvoorziening. 9.

Door het positieve rekeningresultaat ten bate van de algemene reserve te brengen verhogen we het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen geeft de mate aan, waarin de gemeente in staat is om de 6

nadelige gevolgen van risico’s (financiële tegenvallers) op te vangen zonder dat het beleid moet worden gewijzigd. Het geeft tevens inzicht in de robuustheid van de financiële positie van de gemeente.

Tegenargumenten en risico’s N.v.t. Kosten en dekking Voor de beslispunten 1 tot en met 4 en beslispunt 6 zijn er geen kosten dekkingen te melden. Deze maken deel uit van de reguliere jaarlijkse verwerking. Ten aanzien van de kredietoverschrijdingen beslispunt 5 leggen wij u de volgende kosten en dekking voor. Krediet Prijsstijging projecten Beginstand Geboekt tot voorstel Verplichtingen Saldo Voorstel Eindsaldo

€ 8.827.164 € 2.375.528 € 70.361 € 6.381.275 € 1.190.000 € 5.191.275

Communicatie Persconferentie (Stads)krant Evaluatie N.v.t. Planning, procedure en uitvoering Behandeling in de commissie Economie, Bestuur en Financiën van 16 juni 2024 Behandeling in de raadsvergadering van 26 juni 2024 Bijlagen Jaarstukken 2023

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Heerlen, de secretaris,

de burgemeester,

drs. V.N. Gosselink-Van Dijk

drs. R. Wever

7

8

Raadsbesluit De raad der gemeente Heerlen; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. gezien het advies van de raadscommissie ; besluit: 1. De jaarstukken 2023 vast te stellen met een positief resultaat van € 6,2 miljoen. 2. Een bedrag van € 3,9 miljoen in de bestemmingsreserve nog uit te voeren werkzaamheden te storten: Reserve nog uit te voeren werkzaamheden

Bedrag

a. Experiment gesloten coffeeshopketen b. Project 1 thuis 1 toekomst: Skaeve Huse/Zorgpension Nuth, Credo huis Parkstad c. Huiselijk geweld DUVO middelen d. December circulaire; inburger trajecten en bestrijding ondermijnende criminaliteit e. Sociaal veilig f. Burgerbetrokkenheid: burgerraad g. December circulaire; regiogelden AMR h. Centrum onderwijs naar de binnenstad i. Burgemeester Gijzelslaan j. Verduurzaming bedrijventerreinen k. Bestemmingsplannen inzet 2024 l. Haalbaarheid gebiedsvisie m. Regiomiddelen volwasseneducatie n. Omgevingswet o. Heerlen Noord p. Oekraïne TOTAAL

€

235.000

€ €

454.000 150.000

€ € € € € € € € € € € € PM €

83.000 200.000 182.000 85.000 314.000 225.000 371.000 74.000 150.000 144.000 802.000 443.000 3.912.000

3. Het vormen van een drietal bestemmingsreserves te vormen die voortkomen uit de voormalige voorzieningen , te weten: civieltechnische kunstwerken en daarin het saldo te storten uit de voormalige egalisatievoorziening civieltechnische kunstwerken € 541.000, de voormalige egalisatievoorziening speeltuin voorziengingen € 133.000 en de scouting voorziening € 39.000. 4. De grondexploitatie Nicolaas Beetsstraat en Burgemeester Slanghenstraat af te sluiten. Bij de Nicolaas Beetsstraat € 74.240 te laten vrijvallen van de bestemmingsreserve risico’s grondexploitaties en dit toe te voegen aan de algemene reserve grondbedrijf. Bij de Burgemeester Slanghenstraat het verlies voor een bedrag van € 308.005 te onttrekken van de algemene reserve grondbedrijf. Het restantbedrag (weerstandsvermogen) van € 302.833 te laten vrijvallen van de bestemmingsreserve risico’s grondexploitaties en dit toe te voegen aan de algemene reserve grondbedrijf. 5. De overschrijdingen op de volgende kredieten voor Verkeersregelinstallaties VVI (€ 120.000), de renovatie Gerardus Majellaschool (€ 227.000), uitbreiding obs de Tovercirkel (€ 343.000) en kijkdepot Glaspaleis (€ 500.000) af te dekken uit het krediet voor prijsoverschrijdingen 9

6. Een ophoging van de post onvoorzien van € 500.000 voor het jaar 2024. 7. De middelen die resteren uit de energiematrix in te zetten voor de afdekking van het programma Duurzaamheid vanaf 2025 ter hoogte van € 1,5 mln. 8. De middelen die voor groot onderhoud aan de Christus Koningkerk beschikbaar zijn toe te voegen aan de onderhoudsvoorziening Cluster Cultuur. 9. Het uiteindelijke positieve resultaat van € 1,1 miljoen te storten in de algemene reserve.

Aldus besloten tijdens de vergadering van de raad van de gemeente Heerlen van

de griffier,

de voorzitter,

drs. T.W. Zwemmer

drs. R. Wever

10

Leeswijzer Met deze jaarstukken leggen we verantwoording af over het gevoerde beleid en de daarmee samenhangende resultaten in het jaar 2023. Het verslag is in eerste instantie bedoeld voor de gemeenteraad. Daarnaast is het een middel om andere belangstellenden te informeren over het gevoerde gemeentelijke beleid van het afgelopen jaar. Achter deze leeswijzer hebben we een overzicht opgenomen van de gemeenteraad, het college van burgemeester & wethouders en daarna de kerncijfers. Het onderdeel ‘beleid’ bevat als eerste de bestuurssamenvatting. Vervolgens geven we in de ‘programmaverantwoording’ op hoofdlijnen een overzicht van de resultaten, zoals deze in 2023, binnen de programma’s van het Meerjarig Bestuurlijk Programma 2023-2026 zijn benoemd. In sommige gevallen ontbreken bij de beleidsindicatoren actuele cijfers, vanwege het feit dat deze (nog) niet beschikbaar zijn. De beschikbaarheid van actuele cijfers is afhankelijk van de meetfrequentie (en meetperiode) en de hieraan gerelateerde onderzoeken dan wel registraties (bijv. CBS). In dit hoofdstuk is tevens het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen opgenomen, de kosten van overhead, vennootschapsbelasting en de post onvoorzien. Deze verantwoording is, net als de begroting 2023, volgens een vast stramien opgebouwd rond de diverse kernthema’s binnen elk programma.

De kaders die gelden bij het realiseren van onze doelen zijn opgenomen in de ‘paragrafen’. In de paragrafen worden onderwerpen die versnipperd staan in de jaarstukken gebundeld in een kort overzicht zodat voldoende inzicht wordt verkregen. De verplichte paragrafen conform het BBV zijn lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en het grondbeleid. Daarnaast hebben we ervoor gekozen om het onderwerp Heerlen-Noord in een aparte paragraaf op te nemen. De financiële gegevens zijn opgenomen in het onderdeel ‘jaarrekening’. Op die plek geven we aan met welk gevoerd financieel beleid we de resultaten van het afgelopen jaar hebben bereikt. De jaarrekening bestaat vervolgens uit de balans met toelichting en het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening. Alle cijfers in dit onderdeel presenteren we in een veelvoud van € 1.000. Hierdoor kunnen kleine afrondingsverschillen ontstaan in de totaaltellingen en de saldi. In de tabellen is het per definitie zo dat de lasten worden gepresenteerd met een -/- en de baten met een +. Als er een -/- bij baten staat, betekent dit minder baten, dus een nadeel. Evenals voorgaande jaren zijn in deze jaarstukken de adviezen van de Werkgroep Financial Audit verwerkt.

11

12

Gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders Aan het hoofd van de gemeente staat de gemeenteraad. De leden van de Raad worden elke 4 jaar direct gekozen door de bevolking en treden namens hen op. Zij hebben een kaderstellende taak. Dat wil zeggen dat zij het beleid maken en de stad op hoofdlijnen besturen. De gemeenteraad heeft ook een controlerende taak: ze controleert of burgemeester en wethouders hun werk goed uitvoeren. Tenslotte hebben de gemeenteraadsleden een volksvertegenwoordigende taak: ze nemen alle belangen mee en wegen deze bij de besluitvorming. Het aantal raadsleden binnen een gemeente is afhankelijk van het aantal inwoners en kan variëren van minimaal 7 tot maximaal 45. Heerlen heeft er 37.

De zetels in de Raad van de gemeente Heerlen zijn als volgt verdeeld: • Socialistische Partij (SP): 8 zetels • Christen Democratisch Appèl (CDA): 6 zetels • Ouderenpartij Heerlen (OPH): 5 zetels • Jongerenpartij Heerlen: 3 zetels • Partij Hoensbroeks Belang (PHB): 2 zetels • Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD): 2 zetels • Partij Voor de Vrijheid (PVV): 2 zetels • Democraten 66 (D66): 2 zetels • Fractie Damen: 2 zetels • Partij voor de Dieren (PvdD): 1 zetel • Forum voor Democratie (FvD): 1 zetel • GroenLinks: 1 zetel • Hart-Leers: 1 zetel • Partij van de Arbeid (PvdA): 1 zetel De gemeenteraad heeft drie commissies ingesteld: • Economie, Bestuur en Financiën (EBF) • Ruimtelijke Ontwikkeling en Leefomgeving (ROLO) • Maatschappij en Welzijn (MW) In deze commissies wordt het vooroverleg gevoerd voorafgaand aan de raadsvergadering. Werkgroep Financial Audit (WFA) De verordening op de raadscommissies stelt dat de commissie Economie, Bestuur en Financiën eveneens de taak heeft om advies te geven over de verantwoording van het door het College gevoerde bestuur. Het College legt onder andere verantwoording af in de jaarrekening en het jaarverslag, zoals bedoeld in artikel 197 van de Gemeentewet. De Werkgroep Financial Audit is belast met de voorbereiding van dit advies.

College van burgemeester en wethouders Het College is het dagelijks bestuur van de gemeente Heerlen en bestaat uit burgemeester Roel Wever en vijf wethouders: Jordy Clemens, Marco Peters, Martin de Beer, Arlette Vrusch en Casper Gelderblom. De wethouders behandelen ieder een aantal zaken die zijn vastgelegd in de portefeuilleverdeling. Gemeentesecretaris Vanessa Gosselink-van Dijk staat het college van burgemeester en wethouders bij de uitoefening van hun taak terzijde en is daarnaast algemeen directeur van de ambtelijke organisatie. Die ambtelijke organisatie geeft uitvoering aan het beleid en de besluiten van het bestuur.

13

Roel Wever burgemeester • openbare orde en veiligheid • integrale handhaving • (eu)regionale samenwerking • strategie en lobby • personeel en Organisatie • communicatie • stadsmarketing • lokale democratie • buurtgericht werken Jordy Clemens (SP) wethouder onderwijs, cultuur, erfgoed en centrumontwikkeling • onderwijs • cultuur & erfgoed • evenementen • centrumontwikkeling • stadsdeelwethouder Hoensbroek • locoburgemeester Marco Peters (CDA) wethouder beheer en onderhoud, mobiliteit, ruimtelijke ordening en ouderenbeleid • ruimtelijke ordening • beheer en onderhoud • mobiliteit • herstructurering • buurtvoorzieningen • ouderenbeleid • stadsdeelwethouder Heerlen-Zuid Martin de Beer (VVD/D66) wethouder economie en arbeidsmarkt, financiën en sport, duurzaamheid, Heerlen-Noord • economie • arbeidsmarkt • participatie • sport • financiën • duurzaamheid • coördinatie Heerlen-Noord • stadsdeelwethouder Heerlen-Stad Arlette Vrusch (SP) wethouder jeugd en armoedebestrijding, welzijn en zorg • welzijn • volksgezondheid • Wmo/zorg • jeugd • armoedebestrijding

14

Casper Gelderblom (PvdA/PvdD/GroenLinks) wethouder wonen, milieu en circulariteit, dienstverlening en vastgoed • wonen • omgevingswet • milieu • afval en circulariteit • biodiversiteit en dierenwelzijn • dienstverlening (in- en extern) • vastgoed • stadsdeelwethouder Heerlerheide

15

16

Kerncijfers Kerngegevens per 31 december

omschrijving A. Sociale structuur Aantal inwoners: waarvan: 0 t/m 14 jaar 15 t/m 64 jaar 65 jaar en ouder Aantal uitkeringsdossiers Participatiewet

2019

2020

2021

2022

2023

86.832

87.086

86.936

86.845

87.122

11.081 55.968 19.783

11.048 55.866 20.172

11.080 55.402 20.454

11.128 55.031 20.686

11.290 54.817 21.015

3.808

3.907

3.800

3.639

3.574

Bron: Parkstad in Cijfers, gemeente Heerlen, bewerkt door bureau Onderzoek & BI

Kerngegevens per 31 december

omschrijving

2019

2020

2021

2022

2023

B. Fysieke structuur Aantal woningen

45.834

45.976

45.982

46.271

46.474

45.520

45.520

45.520

45.520

45.520

100

100

100

100

100

Oppervlakte van wegen x 1.000 m : waarvan: -wegen en straten in verkeersgebieden en verblijfsgebieden

5.318

5.358

5.401

5.421

5.333

3.177

3.247

3.282

3.338

3.878

Fietspaden Trottoirs

332 1.809

337 1.774

380 1.739

341 1.742

343 1.823

6.214

6.187

6.181

6.279

6.424

2

Oppervlakte gemeente x 1.000 m -binnenwater

2

2

Aantal x 1.000 m openbaar groen

Bron: Grootschalige basiskaart gemeente Heerlen

17

Kerngegevens per 31 december

omschrijving

2019

2020

2021

2022

2023

438.992

450.303

443.931

474.929

542.096

Opbrengsten belastingen totaal, waarvan -niet gebonden heffingen -gebonden heffingen -overige heffingen en leges

49.025

49.742

51.473

56.264

54.674

28.421 17.864 2.740

27.201 19.095 3.446

27.868 20.215 3.390

30.189 21.421 4.654

29.816 21.602 3.256

Gemeentefonds

257.682

276.419

283.224

312.658

317.667

Vaste schuld

279.792

256.125

307.458

288.792

328.625

Aantal inwoners

86.832

87.086

86.936

86.845

87.122

Gewone uitgaven Opbrengsten belastingen totaal, waarvan -niet gebonden heffingen -gebonden heffingen -overige heffingen en leges

5,06 0,56

5,17 0,57

5,11 0,59

5,47 0,65

6,22 0,63

0,33 0,21 0,03

0,31 0,22 0,04

0,32 0,23 0,04

0,35 0,25 0,05

0,34 0,25 0,04

Gemeentefonds

2,97

3,17

3,26

3,60

3,65

Vaste schuld

3,22

2,94

3,54

3,33

3,77

C. Financiële structuur (x € 1.000) Gewone uitgaven

Per inwoner:

18

BELEID

19

20

1. Bestuurssamenvatting 27 april 1948 was een zonnige, ietwat frisse dag in Heerlen. Het was de dag waarop het nieuwe Raadhuis officieel geopend werd door kroonprinses Juliana. De bouw van het Raadhuis, ontworpen door Frits Peutz, startte in de jaren 30 van de vorige eeuw en werd tijdens de oorlog door de Duitse bezetter stilgelegd. Na de oorlog werd de bouw weer opgepakt en afgerond als symbool van bevrijding, wederopbouw en transformatie. Bevrijding van een oorlog, de mijnstreek als motor van de nationale wederopbouw en de transformatie van een landelijk onbeduidende regio naar een rijke geïndustrialiseerde streek. 75 jaar later, op 25 augustus 2023, werd het volledig gerestaureerde raadhuis samen met een gloednieuw stadskantoor geopend. Het kan geen toeval zijn dat de thema’s van 75 jaar geleden weer actueel zijn. De gebouwen laten zien hoe we ons bevrijd hebben van de ellende van de mijnsluitingen, hoe we ons vastgebeten hebben in een wederopbouw en hoe we onszelf transformeren naar een dynamische, attractieve en uitdagende stad. Deze gebeurtenis was dan ook in 2023 een moment van historisch besef, van trots en van eenheid in de stad. Terug naar de realiteit van vandaag. Thans ligt de jaarrekening 2023 voor. Het laatste en afsluitende Planning en Control document van het begrotingsjaar 2023.

Wij kunnen u over het betreffende begrotingsjaar een licht positief resultaat presenteren van 1,1 miljoen euro. In de Zomernota 2023, de eerste tussenstand van het lopende begrotingsjaar werd nog een tekort geprognotiseerd van 3,8 miljoen euro. In de tweede en laatste tussenrapportage, de novembernota, was het voorspelde tekort inmiddels opgelopen tot 5,2 miljoen euro, maar tegelijkertijd waren wij positief over het uiteindelijke jaarresultaat en spraken dat reeds uit in de Novembernota. Het positieve jaarresultaat hebben we in hoofdzaak te danken aan meerdere relatief kleine vrijvallen met enkele uitschieters nl: de vrijval van de SPUK Oekraïne, de vrijval van de reserve nog uit te voeren werkzaamheden en tot slot de onder uitputting van de post onvoorzien. Een belangrijk signaal dat wij willen overbrengen is dat wij het automatisme om overschotten via de reserve nog uit te voeren werkzaamheden over te hevelen naar het volgende jaar, gestopt hebben. Tegelijkertijd is er een trend te zien dat de betreffende overschotten beduidend kleiner worden in de afgelopen jaren. Belangrijk signaal is dan ook dat de tijden van structurele onder uitputting vooralsnog voorbij zijn. In deze bestuurssamenvatting kijken we terug naar belangrijke, relevante en kleurrijke gebeurtenissen in het afgelopen jaar.

Natuurlijk beginnen we met de meest impactvolle gebeurtenissen en we eindigen met het leukste project van het afgelopen jaar: de Grote Graafdagen van ‘Heel Heerlen Graaft’. Dit is het project waarbij Heerlenaren archeoloog konden zijn in hun eigen voortuin. Het rapport ‘elke regio telt’ dat aan het begin van 2023 het licht zag was meer dan duidelijk over de relatie tussen de Rijksoverheid en de ‘provincie’: onze regio telt onvoldoende mee. De veronderstelling dat investeringen in ‘rijke’ regio’s eveneens positieve effecten hebben op minder ‘rijke’ regio’s, blijkt een misvatting te zijn. Het rapport adviseert dan ook het kabinet om de reguliere beleids- en investeringslogica te herijken, te investeren in langjarige en substantiële programma’s voor regionale ontwikkeling en te werken aan een vitale relatie tussen regio’s en rijksoverheid. In een reactie op het onderzoek onderschreef het kabinet weliswaar de conclusies van het onderzoek, maar de troonrede van 19 september jl. was aanleiding voor ons om openlijk onze verbazing uit te spreken over het feit dat er niet expliciet gewezen werd op de specifieke problematiek én de kansen in de regio’s. Als voorzitter van de regio Parkstad heeft onze burgemeester dit signaal meteen overgebracht in Den Haag. En eerder was er al een tegenvaller waardoor het onderzoek ‘Elke regio telt’ aan dynamiek inleverde.

Het huidige kabinet dat beëdigd werd begin 2022 als opvolger van het kabinet Rutte 3 bood na een kabinetscrisis over het asielbeleid op 7 juli 2023 haar ontslag aan en is sindsdien demissionair. De uitgeschreven verkiezingen leidde op 22 november 2023 tot een uitslag waarbij de PVV de grootste partij werd. Het opkomstpercentage in Heerlen was 66,26%. Het Nederlandse gemiddelde was 77,7%. Op 15 maart 2023 vonden de Waterschaps- en Provinciale Statenverkiezingen plaats. De opkomst in Heerlen was

21

45%. De verkiezingen resulteerden, zoals in de rest van het land, in een overwinning voor de Boeren Burger Beweging. Deze partij kwam van nul met tien zetels in de Staten. Op vrijdag 17 februari 2023 maakte het Ministerie van BZK bekend dat 14 aanvragen voor Regiodeals in het land gehonoreerd waren voor een totaalbedrag ter hoogte van 284 miljoen euro. Het betrof de tweede Regiodealronde. Onderdeel van deze toekenning waren de Regiodeal aanvragen van Centraal-Westelijk Zuid-Limburg (Maastricht-Sittard Geleen-Heuvelland) met een toekenning van 20 miljoen euro en de Regiodeal aanvraag van Parkstad Limburg met een toekenning van 25 miljoen euro. Onze eigen Regiodeal zal hoofdzakelijk een bestemming krijgen op de thema’s: regionale gebiedsontwikkelingen (in ons geval Heerlen-Noord), kansen (o.a. grensoverschrijdend en economisch) en het versterken van de uitvoeringskracht. Op 1 november werd door de Landgraafse burgemeester Richard de Boer het convenant tussen Parkstad en het ministerie van BZK ondertekend. In de eerste tranche van deze tweede regiodeal, op 1 november, werd door Heerlen een aanvraag ingediend binnen het thema ‘sociaal veilig’. Tijdens het zomerreces werden de toekomstplannen van het Zuyderland ziekenhuis met vestigingen in Heerlen en Sittard-Geleen, via de media bekend. De spoedeisende hulp én het beddenhuis zouden volledig in Sittard-Geleen worden ondergebracht.

Dat was slecht nieuws. Als reactie op dit besluit organiseerden de gezamenlijke politieke partijen uit de gemeenteraad van Heerlen zich in de zgn. Ziekenhuisalliantie. De gemeenteraden van Brunssum, Landgraaf, Kerkrade, Voerendaal, Simpelveld, Gulpen-Wittem & Vaals sloten zich eveneens aan bij deze Ziekenhuisalliantie. Op 23 september jl. vond een protestmars plaats waaraan enkele duizenden mensen deelnamen. Er werd een petitie met ruim 33.000 handtekeningen aangeboden aan het Zuyderland management. Naar aanleiding van vragen in de Tweede Kamer werd het Zuyderland terecht gewezen en gesommeerd de communicatie met burgers, stakeholders en andere betrokken partijen te intensiveren. Lea Bouwmeester startte naar aanleiding hiervan een intensieve raadpleeg- en informatiecampagne vanaf de maand november. Het definitieve besluit van het Zuyderland werd uitgesteld tot medio 2024. In 2023 werd bekend dat de stichting ‘Incluzio Uitvoering’ in onze stad de maatschappelijke ondersteuning gaat uitvoeren. Uiterlijk op 1 juli 2024 neemt Incluzio alle taken van Heerlen Stand-By over. Incluzio gaat onder de naam ‘Buurtteams Heerlen’ aan de slag in Heerlen. Dit was een gevoelig besluit omdat het velen met name in de privésfeer raakte. Wij hebben deze overgang dan ook intensief gevolgd en we blijven dat doen. In juni 2023 schreef de gemeente Heerlen een zgn.

subsidietender uit voor de uitvoering van maatschappelijke ondersteuning. Uit deze aanbesteding, waar Heerlen STAND-BY eveneens aan deelnam, kwam de organisatie Inclusio als de nieuwe subsidieontvanger uit de bus. Tevens zijn we in 2023 onverminderd verder gegaan met de aanpak van de openbare ruimte in het centrum. Daar waar het kan gaan stenen eruit en komen groen en nog meer beleving erin. Tevens werden de plannen gepresenteerd om het voormalig terrein van de Oranje-Nassaumijn weer tot bloei en leven brengen. Het plan is om van de 51.000 m2 braakliggend terrein een aantrekkelijke, parkachtige omgeving te maken. Deze plek, ooit het hart van de Heerlense mijnindustrie, komt hiermee opnieuw tot leven. Het gebied wordt omgedoopt tot Oranje-Nassaupark. Het is de bedoeling dat in dit park in de toekomst allerlei functies samen komen: onderwijs, urban sports, (lang) parkeren, kunst en evenementen. Op 1 februari 2023 maakte de minister van Justitie en Veiligheid bekend dat we de komende vier jaar structureel 1.458.000 euro per jaar gaan ontvangen voor het programma ‘Preventie met Gezag’. Hiermee zijn we in staat om krachtig te investeren in een preventieve aanpak van jeugdcriminaliteit. Maar ondanks deze opsteker blijven we op het thema veiligheid met onaanvaardbare tekorten kampen.

Zo zijn de burgemeesters van Parkstad eind juli gezamenlijk in beroep gegaan tegen het regionaal beleidsplan politie Limburg. Immers, het plan betekent fors minder politiecapaciteit in een gebied dat al kwetsbaar is en kampt met verhoogde veiligheidsrisico’s. Alle 7 regiogemeenten moeten zodanig inleveren op de beschikbare politiecapaciteit dat de veiligheidsopgaven niet meer haalbaar zijn. Dit terwijl de uitvoering van basale politietaken in dit gebied nu al onder hoge druk staat. De projecten in Heerlen-Noord vonden voortgang zoals aangekondigd in de routekaart van 2021. Denk daarbij aan projecten als Kansrijk Van Start, Rijke Schooldag maar ook het verduurzamen van de woningen in Vrieheide in nauwe samenwerking met corporaties. 22

Samen met Stadsregio Parkstad en een vijftal corporaties met mijnkoloniebezit is een begin gemaakt om tot een bidbook ‘mijnkoloniën’ te komen met als doel erkenning van dit unieke erfgoed en een lobby voor het behoud ervan. Voor Slakhorst ligt er inmiddels een plan voor de aanpak van de hand van Woonpunt en gemeente waarin erfgoed en identiteit ondanks sloop voor een belangrijk deel geborgd zijn. Het pand van de Bovengrondse Vakschool (BVS) aan de Passartweg werd in november 2023 opgeleverd. De ontwikkelsferen Vakwerk en Zorgwerk zijn vervolgens onder begeleiding van voormannen met ploegen van trajectmedewerkers begonnen met het inrichten van de school. Naast deze projecten en plannen werden belangrijke stappen gezet met betrekking tot de financiering van het programma Heerlen-Noord. Middels de SPUK ‘Kansrijke Wijk’ werd een bedrag van 19,7 miljoen euro voor de jaren 2023-2025 door het ministerie van BZK toegezegd. Daarnaast werd onze aanvraag in het kader van het Volkshuisvestingsfonds 2.0 volledig toegewezen. Dit komt neer op een additionele financiering van de woonopgave in het gebied van 39,8 miljoen euro (incl. gemeentelijke cofinanciering). Met een succesvolle subsidieaanvraag bij het Volkshuisvestingsfonds hebben we een grote bijdrage binnengehaald voor een actieve aanpak van de woningvoorraad.

Met de ontvangen 27,8 miljoen willen we onder meer ruim 800 particuliere woningen in Heerlen-Noord renoveren, verduurzamen en op die manier toekomstbestendig maken. Een verbeterslag die een fikse investering betekent in de leefbaarheid van kwetsbare buurten in het noorden van de stad. De subsidieaanvraag kwam tot stand in nauwe samenwerking met de Stadsregio Parkstad, woningcorporaties en het Nationaal Programma Heerlen-Noord. Begin 2023 werd bekend dat de provincie in ieder geval een bedrag van 1 miljoen euro bij gaat dragen aan het Romeins Museum. Gedeputeerde Staten stemden op 7 februari 2023 hiermee in. Daarnaast werd de afspraak gemaakt om de samenwerking met betrekking tot de lobby te intensiveren en deze gezamenlijk op te pakken richting onder meer Den Haag. Een opmerkelijk project vond plaats op het Raadhuisplein. In de zomer ontstond het innovatieve Park Romana, een pop-up park, een groene oase in het centrum waar jong en oud elkaar kunnen ontmoeten, verblijven en spelen. Het plein wordt, als voorloper op de definitieve inrichting, voor een jaar ingericht met bomen, struiken, speelse elementen en sfeerverlichting. Na dit pop-up project worden alle materialen samen met het groen hergebruikt. In het begin van het jaar gingen de coaches van de WoonWijzerWinkel op pad in diverse wijken voor een deurbelactie.

Zij adviseerden bewoners over de mogelijkheden van het besparen van energie. Dit als onderdeel van de gemeentelijke acties om te anticiperen op de exorbitant gestegen energieprijzen. In het kader van klimaatadaptie startten wij in 2022 met het planten van 1000 bomen. In april 2023 werd uiteindelijk de mijlpaal van 1000 bomen bereikt. We hebben in dit project steeds plekken opgezocht waar de bomen daadwerkelijk het hardste nodig waren. In 2023 maakten wij ambitieuze prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties. Met deze afspraken werken wij samen om het wonen in Heerlen te verbeteren. Betaalbaarheid, verduurzaming, en leefbaarheid staan daarbij hoog op de agenda. De gestegen energieprijzen en de urgentie van de klimaatcrisis maken verduurzaming van de Heerlense sociale woningvoorraad een topprioriteit. Naast isoleren en renoveren betekent dit tevens duurzame energieopwekking met bijvoorbeeld zonnepanelen. In 2023 zijn de Zuid-Limburgse centrumgemeenten Heerlen, Sittard-Geleen en Maastricht nog steviger gaan inzetten op een grensoverstijgende arbeidsmarkt. Dat is hard nodig omdat de vraag naar specifieke vakkrachten en internationale kenniswerkers alsmaar toeneemt. De drie gemeenten maakten hiervoor ruim een miljoen euro vrij. Hiermee wordt de dienstverlening aan expats en grenswerkers geïntensiveerd.

Ook zal de bemiddeling van inwoners uit de Euregio Maas Rijn naar werk over de grens worden verbeterd. Vrijdag 10 maart 2023 was de dag dat een gloednieuwe fietsverbinding officieel werd geopend met de bedoeling om het Heuvelland en Parkstad op een veilige en aantrekkelijke manier met elkaar te verbinden. In de eerste fase werd er een vrij liggend tweebaans fietspad aangelegd tussen Ubachsberg en Heerlen. Vervolgens werd het fietspad doorgetrokken van Ubachsberg naar Wijlre via de Vrakelbergerweg en Vijfbunderweg (eveneens wel Ruilverkavelingsweg genoemd).

23

Bekend werd dat in 2023, na een afwezigheid van 8 jaar, weer een BOOCH festival zal plaatsvinden. Het stadsfestival, dat tussen 1998 en 2015 jaarlijks in het centrum van Heerlen plaatsvond, kreeg in 2023 wederom een vervolgeditie. Op 12 en 13 augustus vond het gratis stadsfestival plaats op de Bongerd, waarbij het leek of het festival nooit afwezig was geweest. Het popfestival wordt mogelijk gemaakt dankzij een subsidie van 70.000 euro door de gemeente Heerlen. Bas Schoonderwoerd, de afzwaaiende directeur van het Parkstad Limburg Theater, ontving van de gemeente de titel ereburger van de stad Heerlen op 16 januari tijdens zijn afscheid. Zijn inzet voor een duidelijke kwalitatieve verbetering van Theater Heerlen was de aanleiding voor deze huldiging. Onder zijn leiding groeide Theater Heerlen uit tot één van de best bezochte en gerenommeerde theaters van Nederland en was daarmee een elementaire speler binnen de Heerlense Culturele Agenda. Tot slot willen wij een wisseling in het college niet onbenoemd laten. 25 oktober 2023 was de dag die de geschiedenis in zal gaan als de dag waarop de langstzittende SP-wethouder van Nederland zijn taken over droeg aan zijn opvolger. Peter van Zutphen stopte na bijna 20 jaar wethouderschap in Heerlen en werd opgevolgd door Arlette Vrusch in het college. Peter keerde terug in de gemeenteraad binnen zijn eigen fractie.

Na maanden van voorbereiding startte in september 2023 de Grote Graafdagen van ‘Heel Heerlen Graaft’. Meer dan 150 vrijwilligers stroopten hun mouwen op om samen met bewoners van het Romeins Kwartier, studenten en archeologen op zoek te gaan naar resten uit de Romeinse tijd. De eerste vondsten zijn veelbelovend. Er werd tijdens het graafweekend een schat aan informatie over de geschiedenis van het Romeins kwartier verzameld. Het project bleef niet onopgemerkt. Er kwam nationale aandacht voor de ludieke en innovatieve manier waarop de Heerlense burgers betrokken werden bij hun eigen, rijke verleden.

24

2. Programma’s 2.1.0 Programma Bestuur en ondersteuning Portefeuillehouders: Roel Wever, Casper Gelderblom, Martin de Beer Wat hebben we bereikt? Vanuit het kernthema bestuurskracht werken we als stad (samen met andere kernthema’s, paragrafen en programma’s) aan het creëren en onderhouden van de ideale randvoorwaarden voor de ontwikkeling van onze samenwerkingskracht, uitvoeringskracht en organisatiekracht. We gaan de komende jaren onze positie als centrumgemeente nog meer versterken ten gunste van de hele regio om onze uitvoeringskracht uit te bouwen. Onze partners, zoals de provincie, het Ministerie van BZK en onze Duitse buurgemeenten verwachten dat ook van ons. Het gewenste maatschappelijk effect is de versnelde realisatie van door Heerlense burgers, bedrijven en instellingen gedragen beleid en uitvoering. Samen met de stad gaan we steeds weer op zoek naar partners waarmee wij gezamenlijke doelen hebben zodat wij het maximale kunnen halen uit de beschikbare middelen.

Wat heeft het programma gekost? Programma 0:

Baten

Lasten

Saldo

Bestuur en Ondersteuning

Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2023 begroting begroting 2023 begroting begroting 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 KT Bestuurskracht (C ommunicatie en regionale 0 2.933 3.481 -5.226 -8.288 -8.114 -5.226 -5.355 -4.633 Samenwerking) KT Dienstverlening

Resultaat 2023

722

1.378

1.558

1.848

-3.457

-3.678

-3.764

-2.079

-2.120

-1.916

204

KT Middelen en heffingen

343.551

352.168

370.556

-65.964

-63.730

-74.416

277.587

288.438

296.140

7.702

Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Bestemming

344.929

356.659

375.885

-74.646

-75.695

-86.294

270.283

280.964

289.591

8.627

2.190

5.086

9.991

-2.950

-8.953

-9.757

-760

-3.867

233

4.100

Gerealiseerde resultaat

347.119

361.745

385.876

-77.596

-84.648

-96.051

269.523

277.097

289.824

12.728

Bedragen x € 1.000

De lasten 2023 zijn als volgt verdeeld over de kernthema’s:

25

V

Risico’s Onze ambities en opgaven zijn groot, wij hebben de afgelopen jaren bij diverse partners een goed imago opgebouwd en we hebben onze netwerken flink uitgebreid. De resultaten hiervan zijn overal zichtbaar in de stad. Dit heeft geleid tot nog meer en nog ambitieuzere afspraken. Denk daarbij aan de programma’s Heerlen-Noord en de ontwikkeling van het Centrum. Het in de toekomst nog succesvoller worden in het verwerven van externe middelen en samenwerkingspartners is afhankelijk van ons vermogen om de lopende afspraken waar te maken. Als wij in de uitvoering niet kunnen waarmaken wat wij afspreken dan daalt het vertrouwen in ons en daarmee onze mogelijkheden om te blijven werken aan de grote ambities van onze stad en regio.

Beleidsindicatoren

Bestuur en Ondersteuning

Beleidsindicatoren

26

De grootste afwijkingen binnen het kernthema bestemming worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Bestemming

Vrijval reserve nog uit te voeren werkzaamheden Dit betreffen posten uit de reserve nog uit te voeren werkzaamheden gevormd bij de jaarrekening 2022 en komen vrij te vallen.

Baten 4.712

Dotatie bestemmingsreserve ICT-Diensten Per jaareinde waren minder IC T-projecten afgerond dan verwacht. Als gevolg hiervan is een groter aandeel van resterende projectkosten toegevoegd aan de Bestemmingsreserve IC T-gelden. Daarnaast werden eind 2023 voor een bedrag van €160K aan kosten voor het project Omgevingswet ontvangen waarvoor geen onttrekking was begroot.

160

Diverse afwijkingen.

Lasten

-804

33

Totaal kernthema Bestemming

4.905

Bedragen x € 1.000

27

-804

I/S I

V(oordeel)+ / N(adeel)V

I

V/N

I

V 4.100

Kernthema Bestuurskracht Wat hebben we gedaan, opgeleverd? Vanuit het kernthema bestuurskracht ondersteunen we alle inhoudelijke kernthema’s met de bedoeling om maatschappelijke effecten sneller, beter en efficiënter te kunnen realiseren. Die ondersteuning bestaat bijvoorbeeld uit het structureel onderhouden van bestuurlijke en ambtelijke netwerken, het structureel monitoren en het signaleren van externe geldstromen, het voortdurend uitdragen van het verhaal van Heerlen (dat gaat over onze uitdagingen en kansen) en het voortdurend zorgen voor extra verbindingen tussen interne en externe ontwikkelingen. Daarnaast zorgen wij vanuit de integraliteit dat wij gemeente breed en met onze beperkte middelen de juiste dingen goed doen in relatie tot de met de stad en partners gemaakte afspraken. De gemeente Heerlen en de Regio Parkstad maken daarbij zoveel mogelijk gebruik van elkaars krachten. Dat heeft de afgelopen jaren hele goede resultaten opgeleverd zoals bijvoorbeeld de eerste regiodeal. In 2023 leverden onze gezamenlijke inspanningen opnieuw een regiodealtoekenning op. Het bedrag was weliswaar kleiner dan onze aanvraag maar de toegekende € 25 miljoen kunnen we als Regio heel goed gebruiken en kunnen worden ingezet vanaf 2024. Naast de regiodeal waren we bovendien succesvol bij een tweetal majeure toekenningen.

Een in het kader van de Woningbouwimpuls en een in het kader van het Volkshuisvestingsfonds. In algemene zin hebben we gezien dat onze lobby succes heeft gezien de aanpak van Heerlen-Noord, de beweging van het onderwijs naar de binnenstad en onze aanpak van ondermijning. Een belangrijke opsteker waren de conclusies van het onderzoek ‘Elke Regio Telt’. Op 27 maart adviseerden drie belangrijke adviesraden in het rapport ‘Elke regio telt’ aan het kabinet dat een andere aanpak voor regionaal beleid nodig is. Waarbij parkstad Limburg een van de 5 voorbeeldregio’s is. Het rapport constateert dat de verschillen tussen regio’s alleen maar toenemen en velt een hard oordeel: er zijn regio’s die achteropraken en juist niet meeprofiteren van het huidige kabinetsbeleid dat er vooral op gericht is om sterker te maken wat al sterk is. Hierdoor kregen we de mogelijkheid om ons geluid van de regio op landelijke podia (o.a. de Tweede Kamer) te laten horen: 1. Zet met ons de schouders onder onze economie, met name op de internationale regionale samenwerking op de as Eindhoven-Heerlen-Aken-Keulen. 2. Ontwikkel samen met Nordrhein-Westfalen en Berlijn een experimenteerregio voor de regio’s Aken en Parkstad. 3. Zorg er nu eindelijk eens voor dat onze regio internationaal ontsloten wordt door het aanleggen van de IC van de Randstad naar Aken. 4.

Stel met ons een regionale investeringsagenda op die primair gericht is op Brede Welvaart. 5. Ga met ons een langjarig partnerschap aan voor een generatielange inhaalrace van het Nationaal Programma Heerlen-Noord en de andere kwetsbare gebieden in onze regio. 6. Zorg er samen met ons voor dat voorzieningen behouden blijven in de regio voor de toegankelijkheid ervan en de werkgelegenheid die hiermee gepaard gaat. Waar het behouden van Zuyderland een recent voorbeeld van is. Wij zijn blijvend zichtbaar op nationale podia, bijvoorbeeld via de Brede Welvaart Conferentie die wij organiseerden met Amsterdam, Eemsdelta en Sluis en de vele werkbezoeken in Heerlen en Den Haag. Een tegenvaller was dat in de zomer het kabinet demissionair werd. Het dwingt ons om ons geluid onverminderd te laten horen in de Regio, in de Provincie en in Den Haag. Een mooi resultaat van onze lobby was dat de Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule (RWTH) een nieuwe dependance opende in Heerlen. De opleiding transforming city regions zal nu ook deels in Heerlen gegeven worden. Dat gebeurt in de voormalige Rabobank aan de Promenade vanaf september 2023. We hebben aldus in 2023 onverminderd gewerkt aan het mobiliseren van de kracht van de regio en ZuidLimburg. De Samenwerking op Zuid-Limburgse schaal, bijvoorbeeld met de Tripool steden heeft enorme meerwaarde op het gebied van afstemming en lobby.

Naast de samenwerking op Zuid-Limburgse schaal, 28

wordt er in toenemende mate grens overstijgend samengewerkt met Duitse en Belgische partners via onder andere het MAHLL+ overleg en de AG Charlemagne. Gemeenten, bedrijven en instellingen weten elkaar goed te vinden daar waar samenwerking meerwaarde oplevert, en we dragen steeds beter dezelfde boodschap uit. Dit is cruciaal als we samen structuurversterkende ontwikkelingen zoals de campussen, de (internationale) treinverbindingen, de verduurzaming Chemelot en de Einstein telescoop gerealiseerd willen zien. We blijven daarom onverminderd actief in het Zuid-Limburgs en euregionaal netwerk. In communicatie zijn de trends nog steeds hetzelfde. De in de begroting genoemde kernwaarden en leidende principes worden nog steeds door communicatie gehanteerd. De wereld staat ‘min of meer’ nog steeds in brand en de toekomst lijkt soms onzeker, korte lijnen met de Heerlense inwoner blijven dan ook essentieel. Zo is er inmiddels besloten om te starten met een pilot burgerberaad waar een grote groep inwoners aan de raad advies kan geven over een maatschappelijk relevant probleem, dus daadwerkelijke directe inspraak. Tevens is de bereikbaarheid van de gemeente vergroot door extra aandacht te hebben voor ons klantencontactcentrum. Inwoners kunnen inmiddels ook hun vraag aan de gemeente via de chat of Whatsapp stellen.

En ondertussen vaart de Stadskrant gestaag zijn eigen koers en is inmiddels een beproefd communicatiemiddel voor de minder digitale Heerlenaren. Hetgeen overigens niet betekent dat de digitale Heerlenaar de Stadskrant niet waardeert. De frequentie van de nieuwsbrief is tegelijkertijd opgeschroefd om inwoners continu te kunnen voorzien van actuele ontwikkelingen over de plaats waarin ze wonen. De positieve vibe die sinds een aantal jaren door Heerlen vaart gaat voort. De ontwikkelingen van het centrum, onderwijs naar de binnenstad en nieuwbouw in het centrum zorgen voor een positief gevoel bij de Heerlenaar. Bij alle projecten die gaande zijn wordt breed gecommuniceerd. Dat betekent socials, persberichten, interviews van leden van het college met de krant (zowel lokaal als regionaal als nationaal) benadrukken continu dat de stad in de lift zit. En dat de Heerlenaar het lef heeft zichzelf opnieuw uit te vinden om verder te komen. Ook staan wij dicht bij de inwoner door hem of haar de mogelijkheid te bieden te zien waar de gemeente en het college zijn of haar plannen maken; de zeer goed bezochte rondleidingen in het stadskantoor / raadhuis. De Heerlense inwoner blijkt nieuwsgierigheid te voelen naar alle architectonisch hoogstaande ontwikkelingen van de gebouwen en het verhaal erachter – heden en verleden -.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Bestuurskracht wordt hieronder weergegeven: Programma 0:

Baten

Bestuur en Ondersteuning

KT Bestuurskracht

Lasten

Saldo

Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2023 begroting begroting 2023 begroting begroting 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 0 2.933 3.481 -5.226 -8.288 -8.114 -5.226 -5.355 -4.633

Resultaat 2023

722

V

Bedragen x € 1.000

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Bestuurskracht

Bijdrage IBA Parkstad Het programma IBA (Internationale Bau Ausstellung) Parkstad liep tot en met 2022. Omdat wij ook na 2022 middelen hebben opgenomen in onze begroting, ontstaat hier nu een voordeel.

Baten

405

I

V(oordeel)+ / N(adeel)V

Raad & raadsfracties Hogere kosten door stijging van rechtswege van de vergoedingen voor raads- en commissieleden.

-115

S

N

Accountantskosten jaarrekening Hogere accountantskosten door meerwerk in verband met het aantal toegenomen SiSa regelingen.

-64

I

N

I

V

SPUK Bevolkingsdaling De specifieke uitkering Bevolkingsdaling valt deels vrij.

Lasten

500

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten. Diverse afwijkingen. Totaal kernthema Bestuurskracht Bedragen x € 1.000

29

I/S

-42

I

N

48

-10

I

V/N

548

174

722

Kernthema Dienstverlening Wat hebben we gedaan, opgeleverd? Optimaliseren dienstverleningsprocessen In 2023 zijn we verdergegaan met het digitaliseren van de dienstverlening. We zijn gestart met de aanbesteding van de nieuwe BRP (Basisregistratie personen). Binnen burgerzaken worden verschillende essentiële documenten en gebeurtenissen vastgelegd en beheerd en daarom zal de verdere digitalisering van deze processen via de nieuwe aanbesteding een efficiëntere administratie opleveren. Naast de vereenvoudiging van de administratie is het in staat nauwkeurige analyses te maken van de bevolkingsstromen binnen de stad en zorgt het voor mogelijkheden voor geavanceerde beveiligingsmaatregelen om de integriteit van burgerlijke registers binnen Heerlen te waarborgen. Servicenormen en werkafspraken In het kader van de verbetering van de servicenormen willen we de start van de nieuwe BRP (Basisregistratie personen) benoemen. Door het vereenvoudigen van de werkzaamheden verkorten we namelijk de wachttijden. Verkiezingen In 2023 hebben verschillende verkiezingen plaatsgevonden. Naast de geplande Waterschaps- en Statenverkiezingen hebben ook de Tweede Kamerverkiezingen onvoorzien plaatsgevonden. Omgevingswet - Inventariseren regels, vergunningen en procedures In verband met de overgang naar de Omgevingswet is de aanpak geweest om alle ruimtelijk beleid neutraal over te zetten.

Aanpassingen van beleidsregels hebben minimaal plaats gevonden. De Nota Mobiliteitsnormen 2023 die op 20 december is vastgesteld biedt meer maatwerk bij invulling van de parkeerbehoefte en bevordert hierdoor het vergunningenproces . Verder hebben we procesmatig een en ander opgepakt in de verbetering van de VTH-keten (vergunningverlening, toezicht, handhaving). Zie hiervoor de betreffende Raadsinformatiebrieven. Omgevingswet - Verbeteren vindbaarheid en actualiteit informatievoorziening De informatievoorziening over de Omgevingswet op onze website is aangepast. Daarnaast is het Omgevingsloket Heerlen toegerust op de taak om meer vragen en een grotere toeloop op te vangen. Daarnaast hebben we eind 2023 de zogenaamde track-and-trace geïmplementeerd bij de omgevingsvergunningen. Vanaf 2024 kan de aanvrager de voortgang van de procedure volgen.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Dienstverlening wordt hieronder weergegeven: Programma 0: Bestuur en Ondersteuning

KT Dienstverlening

Baten

Lasten

Saldo

Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2023 begroting begroting 2023 begroting begroting 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 1.378 1.558 1.848 -3.457 -3.678 -3.764 -2.079 -2.120 -1.916

Bedragen x € 1.000

30

Resultaat 2023

204

V

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Dienstverlening

Verkiezingen Er is geen extra financiering vanuit het Rijk beschikbaar gesteld voor de Tweede Kamerverkiezing in 2023.

Baten

Leges/vergoedingen Aan het eind van het jaar zijn meer aanvragen voor reisdocumenten gedaan, mogelijk vanwege de aankomende paspoortpiek en hogere leges in 2024. Daarnaast zijn er diverse andere vergoedingen ontvangen, hier tegeonver stsaan ook extra personele kosten.

Lasten

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten. Totaal kernthema Dienstverlening Bedragen x € 1.000