Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 13 Onderzoek explosieven

Indicatie

Algemene omschrijving

Conclusie Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied

Verdedigingswerk

Groepering van wapenopstellingen

Verdacht

Het grondgebied binnen de grenzen van het

en/of geschutsopstellingen, rondom

verdedigingswerk is verdacht. De grenzen

afgezet met een versperring

worden bij voorkeur bepaald aan de hand van

(bijvoorbeeld weerstandskern of

geogerefereerde luchtfoto’s.

steunput). Wapenopstelling

Opstelling van handvuurwapen,

Verdacht

Locatie van de wapenopstelling.

Verdacht

25 meter rondom het hart van de

machinegeweer of ander (semi)automatisch wapen, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk. Geschutsopstelling

Locatie van geschut, niet zijnde

(statisch en mobiel)

onderdeel van een verdedigingswerk.

geschutsopstelling, maar niet verder dan een eventueel aangrenzende watergang.

Munitieopslag in het open Locatie van de munitievoorraad in het Verdacht veld

Locatie van de veldopslaglocatie.

open veld, niet zijnde binnen een verdedigingswerk.

Loopgraaf

Militaire loopgraaf.

Verdacht

Het gebied binnen de contouren van de loopgraaf is verdacht, bij voorkeur bepaald aan de hand van geogerefereerde luchtfoto’s.

Tankgracht of –geul

Een diepe (al dan niet droge) gracht

Onverdacht Niet verdacht, tenzij er aanwijzingen zijn dat er

of geul met steile wanden,

mogelijk munitie in gedumpt is.

aangebracht om pantservoertuigen tegen te houden. Landmijnen verdacht

Middels een aanwijzing, niet zijnde

gebied

een mijnenlegrapport, op landmijnen

Onverdacht N.v.t.

verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij controle door de MMOD géén landmijnen aangetroffen. Landmijnen verdacht

Middels een aanwijzing, niet zijnde

gebied

een mijnenlegrapport, op landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de MMOD, of bij naoorlogse activiteiten landmijnen aangetroffen.

Verdacht

De grenzen zoals aangegeven in het ruimrapport.

Indicatie

Algemene omschrijving

Conclusie Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied

Mijnenveld

Geregistreerd mijnenveld, waarvan

Onverdacht N.v.t.

mijnenlegrapport aanwezig is. Alle volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Mijnenveld

Geregistreerd mijnenveld waarvan

Verdacht

een mijnenlegrapport aanwezig is.

De grenzen zoals aangegeven in het mijnenlegrapport en/of ruimrapport.

Niet alle volgens het mijnenlegrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geen feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist. Mijnenveld

Mijnenlegrapport aanwezig. Niet alle Onverdacht N.v.t. volgens het legrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Feitelijke onderbouwing bekend waarom er landmijnen worden vermist.

Versperringen

Versperringen, zoals

Onverdacht Tenzij er indicaties zijn dat CE onderdeel

strandversperringen en

uitmaken van de versperring.

drakentanden. Infrastructuur zonder

Militaire werken zoals

Onverdacht Tenzij er indicaties zijn op CE vanwege de

geschutsopstelling of

woononderkomen of werken met een

aanwezigheid van munitieopslag of nabij

munitievoorraad

burgerdoel zoals schuilbunker.

verdediging in de vorm van bijvoorbeeld wapenopstellingen.

Mangat

Gat in de grond met schuilfunctie, niet Onverdacht N.v.t. in gebruik genomen als schuttersput.

Vernielingslading

Locatie van aangebrachte

Verdacht

Locatie van de vernielingslading.

vernielingslading. Artillerie-, mortier- of

Gebied dat is beschoten door mobiel Verdacht

raketbeschieting

of vast geschut, mortieren of grondgebonden (meervoudig) raketwerpsysteem.

Situationeel te bepalen.

Indicatie

Algemene omschrijving

Conclusie Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied

Raketbeschieting

Gebied dat is getroffen door een

Verdacht

inslagenpatroon bekend

raketbeschieting met

inslagenpatroon wordt de maximale afstand

jachtbommenwerpers.

tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een

Op basis van een analyse van het

inslagpatroon bepaald. Het verdachte gebied wordt afgebakend door deze afstand te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Dat is exclusief de eventuele horizontale verplaatsing van de buitenste blindganger binnen het inslagenpatroon. Inslagpunt blindganger,

Vliegtuigbom die niet in werking is

zijnde een vliegtuigbom

getreden.

Verdacht

Te bepalen volgens rekenmethode waarin ten minste rekening wordt gehouden met de volgende parameters: de afwerphoogte, de afwerpsnelheid, het gewicht van de bom, de diameter van de bom en de weerstand van de bodem. Op basis van in ieder geval deze vijf parameters wordt berekend tot welke diepte CE theoretisch kunnen indringen en hoever de maximale horizontale verplaatsing is.

Crashlocatie vliegtuig

Aanwezigheid van CE vanwege de

Verdacht

Situationeel te bepalen.

crash. Krater van gedetoneerde Gebied waarin zich de krater van de Onverdacht Tenzij er indicaties zijn dat het geen incidentele incidentele luchtafweergranaat

detonatie van een incidentele

luchtafweergranaat betreft.

luchtafweergranaat bevindt.

Inslagpunt van een V-1

Gebied dat is getroffen door de inslag Verdacht

15 meter rondom een inslagpunt vanwege de

wapen

van een V-1 wapen.

mogelijke horizontale verplaatsing onder de grond.

Krater van een

Gebied waarin zich de krater van de Verdacht

50 meter rondom een inslagpunt vanwege de

(gedeeltelijk) gedetoneerd detonatie van een V-1 wapen bevindt.

mogelijke aanwezigheid van explosieve

V-1

componenten.

wapen Krater van een

Gebied waarin zich de krater van de Verdacht

(gedeeltelijk) gedetoneerd detonatie van een V-2 wapen bevindt. V-2 wapen

Situationeel te bepalen.

Indicatie

Algemene omschrijving

Conclusie Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied

Dumplocatie van

Dumplocatie van CE en/of

Verdacht

Locatie van de dump en afbakening verder

toebehoren in landbodem of op

situationeel te bepalen, bijvoorbeeld dumping in

waterbodem.

stilstaand of stromend water.

Ongecontroleerde

(Sympathetische) detonatie van een Verdacht

Situationeel te bepalen.

(massa)explosie

explosieven voorraad zoals

munitie en/of toebehoren

ontploffing munitieopslag of munitietrein. Vernietigingslocatie voor

Eén of meerdere springputten.

Verdacht

De contouren van de springput(ten) en afbakening verder situationeel te bepalen,

CE

bijvoorbeeld gelet op de afstand van eventuele uitgeworpen CE buiten deze contouren. Vernielingslading (in

Locatie van in werking gestelde

werking gesteld)

vernielingslading, waarbij de

gesteld en afbakening verder situationeel te

mogelijkheid bestaat op het

bepalen.

Verdacht

Locatie waar de vernielingslading in werking is

aantreffen van niet (geheel) gedetoneerde springlading(en). Tapijtbombardement

Gebied dat is getroffen door een

Verdacht

Op basis van een analyse van het

bombardement met middelzware

inslagenpatroon1 wordt de maximale afstand

en/of zware bommenwerpers, met als

tussen twee opeenvolgende inslagen binnen een

doel om schade aan te richten over

inslagenpatroon bepaald. Het verdachte gebied

een groot gebied.

wordt afgebakend door deze afstand te projecteren op de buitenste inslagen van het inslagenpatroon. Dat is exclusief de eventuele horizontale verplaatsing van de buitenste blindganger binnen het inslagenpatroon.

Duikbombardement op

Gebied dat is getroffen door een

zgn. ‘Pin Point Target’,

bombardement met

afstand van 181 meter gemeten vanuit het hart

inslagenpatroon

jachtbommenwerpers, met als doel

van het doel. 2 / 3

onbekend

Verdacht

Het verdachte gebied wordt bepaald door een

om een vooraf bepaald specifiek object te treffen.

Duikbombardement op

Lineair gebied, nabij een spoorlijn, dat Verdacht

Het verdachte gebied wordt bepaald door een

zgn. ‘Line Target’,

is getroffen door een bombardement

afstand van 91 meter gemeten uit het hart van de

inslagenpatroon

met jachtbommenwerpers, met als

spoorlijn. 2 / 4

onbekend

doel om de spoorlijn te treffen.

Indicatie

Algemene omschrijving

Raketbeschieting op zgn. Gebied dat is getroffen door een

Conclusie Uitgangspunten voor afbakening verdacht gebied Verdacht

Het verdachte gebied wordt bepaald door een

‘Pin Point Target’,

raketbeschieting met

afstand van 108 meter gemeten vanuit het hart

inslagenpatroon

jachtbommenwerpers, met als doel

van het doel. 2 / 5

onbekend

om een vooraf bepaald specifiek object te treffen.

Raketbeschieting op zgn. Lineair gebied, nabij een spoorlijn, dat Verdacht

Het verdachte gebied wordt bepaald door een

‘Line Target’,

afstand van 80 meter gemeten vanuit het hart

is getroffen door raketbeschieting met

inslagenpatroon onbekend jachtbommenwerpers, met als doel

van de spoorlijn. 2 / 6

om deze spoorlijn of treinstel op deze spoorlijn te treffen.

1:

Verzameling van de locaties van inslagen van één bepaald toestel of één bepaald bombardement.

2:

Afstanden zijn afkomstig van een Britse studie (empirisch onderzoek) naar de accuratesse bij aanvallen door eenmotorige duikbommenwerpers gedurende de periode oktober 1944 – april 1945 (AIR 55/322). Eventueel effect van vijandelijk luchtafweer tijdens deze duikbombardementen is niet in de studie meegenomen.

3:

De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel waarbij opgemerkt moet worden dat 50% van de vliegtuigbommen binnen 119 meter neer is gekomen en de maximale afstand t.o.v. het doel 181 meter was.

4:

De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel waarbij opgemerkt moet worden dat 50% van de vliegtuigbommen binnen 46 meter neer is gekomen en de maximale afstand t.o.v. het doel 91 meter was.

5:

De genoemde afstand is de gemiddelde afstand t.o.v. het doel (gebouwen) waarbij opgemerkt moet worden dat de gemiddelde spreiding van de raketten t.o.v. het middelpunt van een salvo 69 meter was en dat de gemiddelde afstand van het middelpunt van een salvo t.o.v. het doel 39 meter was.

6:

De genoemde afstand is de maximale afstand gemeten n.a.v. luchtfoto-interpretatie.

Bijlage 3 Luchtfoto’s

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

197000

Legenda Projectlocatie Onderzoeksgebied 321000 320000 318000 317000

319000

318000 317000

319000

320000

321000

Aandachtsgebied

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Project:

316000

316000

Functie controleur:

Teamleider OCE

Opdrachtgever:

Omschrijving:

Luchtfotokaart overzicht

Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur: Fase:

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:25.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

197000

1 van 6 Wijz:

1807688A00-002 \\10.53.1.12\data\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-002Voerendaal HVO luchtfotokaart.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

Gecontroleerd door:

Fietsverbinding Voerendaal

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

197000

Legenda Projectlocatie 321000 320000

Aandachtsgebied

318000 317000

319000

318000 317000

319000

320000

321000

Onderzoeksgebied

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Gecontroleerd door:

Functie controleur:

Teamleider OCE

Opdrachtgever:

Omschrijving:

Luchtfotokaart 1 LBDB 7/3469: 7022 Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur:

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

197000

315000

Fase: L

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:25.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

2 van 6 Wijz:

1807688A00-002 Q:\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-002Voerendaal HVO luchtfotokaart.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, beeldmateriaal.nl, Esri Nederland, Community Map Contributors

316000

316000

Project:

Fietsverbinding Voerendaal

192000

193000

194000

195000

196000

197000

Legenda Projectlocatie

322000

191000

322000

190000

Onderzoeksgebied

321000 320000 316000

316000

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Project:

Gecontroleerd door:

Fietsverbinding Voerendaal Functie controleur:

Teamleider OCE

Opdrachtgever:

Omschrijving:

315000

315000

Luchtfotokaart 2 LBDB 7/3980: 7097 Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur: Fase: m

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:30.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

197000

3 van 6 Wijz:

1807688A00-002 \\10.53.1.12\data\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-002Voerendaal HVO luchtfotokaart.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, beeldmateriaal.nl; Esri Nederland, Community Map Contributors

318000 317000

319000

318000 317000

319000

320000

321000

Aandachtsgebied

195800

196000

196200

196400

196600

196800

197000

Legenda Projectlocatie

320000

320200

Aandachtsgebied

319600 319400

319800

319600 319400

319800

320000

320200

Onderzoeksgebied

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Project:

319200

319200

Functie controleur:

Teamleider OCE

Omschrijving:

Luchtfotokaart 3 LBDB 106G-2689: 4243 Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur: Fase: Logo opdrachtgever:

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:5.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

195800

196000

196200

196400

196600

196800

197000

4 van 6 Wijz:

1807688A00-002 Q:\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-002Voerendaal HVO luchtfotokaart.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, beeldmateriaal.nl, Esri Nederland, Community Map Contributors

Gecontroleerd door:

Fietsverbinding Voerendaal

195600

195800

196000

196200

196400

196600

196800

Legenda Projectlocatie Onderzoeksgebied

319400 319200 318800 318600

319000

318800 318600

319000

319200

319400

Aandachtsgebied

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Project:

318400

318400

Functie controleur:

Teamleider OCE

Omschrijving:

Luchtfotokaart 4 LBDB 106G-2689: 4246 Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur: Fase:

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:5.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

195600

195800

196000

196200

196400

196600

196800

5 van 6 Wijz:

1807688A00-002 Q:\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-002Voerendaal HVO luchtfotokaart.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, beeldmateriaal.nl, Esri Nederland, Community Map Contributors

Gecontroleerd door:

Fietsverbinding Voerendaal

195200

195400

195600

195800

196000

196200

196400

196600

Legenda Projectlocatie Onderzoeksgebied

318600 318400 318000 317800

318200

318000 317800

318200

318400

318600

Aandachtsgebied

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Project:

Functie controleur:

Teamleider OCE

317600

317600

Omschrijving:

Luchtfotokaart 5 LBDB 106G-2689: 4248 Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur: Fase:

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:5.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

195200

195400

195600

195800

196000

196200

196400

196600

6 van 6 Wijz:

1807688A00-002 Q:\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-002Voerendaal HVO luchtfotokaart.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, beeldmateriaal.nl, Esri Nederland, Community Map Contributors

Gecontroleerd door:

Fietsverbinding Voerendaal

Bijlage 4 MORA’s

Uitwerking MORA’s In onderstaande tabel zijn de geraadpleegde MORA’s uitgewerkt. Deze zijn ingetekend in de indicatiekaart in Bijlage 5. Nummer 19710764

Datum 18-04-1971

Locatie Wijnstraat tussen Simpelveld en Ubachsberg, Voerendaal Kerkstraat 105 Ubachsberg, achter de woningen Hunsstraat 40 Voerendaal in de tuin

19711154

27-05-1971

19720523

20-03-1972

19752096

21-08-1975

19753171

15-12-1975

19790820

17-04-1979

19791622

16-06-1979

19791763

28-06-1979

Dalstraat 7 Ubachsberg, Voerendaal

1 bg van 8cm mortier Du met WgrZ38

19801893

05-06-1980

Benzenrode 32 Heerlen

1 rookmortiergranaat nr7 met ontsteker

N van Doctor Fransesstraat Wijlre (zie kaart) Vervolg MORA 19752096, uitbreidingsplan Etenaken, Wijlre

Wijnstraat Ubachsberg, Voerendaal Benzenrade 8 Heerlen; in tuin, bij nieuwbouw

Gevonden CE Geen CE

Opmerking Geen CE

10kg KKM

Vermoedelijk dumping

1 mortier nevel

Kaliber, nationaliteit en verschijningsvorm onbekend VZA, volgens de gemeente zou Onduidelijk of er daar oorlogstuig zich in de CE is aangetroffen grond bevinden Omstreeks oktober 1944 heeft een bewoner gezien dat in een voormalige fruitplantage langs de Valkenburgerweg en Klapstraat te Wijlre een soort blindganger in de grond was geslagen. Hij leidde dit af uit het gat dat zich in de grond bevond. Het gat had een diepte van circa 1 – 1,5 meter en een diameter van ongeveer 10cm. Omdat ze niet wisten wat het was hebben ze het gat gevuld met grond Gemeld explosief niet te vinden Geen CE

1 bg 8cm mortier met sb WgrZ38

Buiten onderzoeksgebied; verschijningsvorm onbekend Binnen aandachtsgebied; verschijningsvorm onbekend Buiten onderzoeksgebied;

Nummer

Datum

Locatie

Gevonden CE

Opmerking verschijningsvorm onbekend 1 brisant pantsergranaat 65mm Buiten onderzoeksgebied; verschijningsvorm onbekend Gemeld explosief niet te vinden Geen CE

19822723

19-08-1980

Bermsenrade 12 Heerlen

19852974

24-09-1985

19860484

17-03-1986

19872486

14-09-1987

In de berm van A76 Heerlen thv hm paal 22.7 [noordelijke berm thv hoek Hondsrug] Emsterraderbos 1 handgranaat MkII met slagpin Heerlen Benzenrade 32 1 brisantgranaat patroon 3,7cm Heerlen, afgesloten weiland

19981798

05-09-1998

St. Gillestraat 30 Ransdaal ‘op verschillende plaatsen op een adres’

20021678

18-10-2002

20071428

21-09-2007

Grachtweg Ransdaal, weiland Daelsweg Ubachsberg; waterbuffer bedreigd

20110254

16-02-2011

20131343

05-08-2013

Bergseweg (akker), Voerendaal Daalsweg Heerlen

20140558

18-03-2014

Kruisweg, Elkenrade

20141329

25-06-2014

Daelsweg, Voerendaal

1 PG 6pr z/geleideband, m/ lichtspoor 1 restant sb M48 serie 1 bg v 17pr m/sb no254 verschoten 1bg van 17pr m/sb no257, verschoten 1 geweergranaat, antitankbrisant no85 (GB)

Buiten onderzoeksgebied Buiten onderzoeksgebied; verschijningsvorm onbekend Buiten onderzoeksgebied; mogelijk verzameling

Buiten onderzoeksgebied Vermoedelijk binnen onderzoeksgebied; verschijningsvorm onbekend 1 scherfhandgranaat MkII Exacte locatie niet bekend 1 Antitankbrisantgeweergranaat Exacte locatie niet M9A1 verschoten bekend; mogelijk binnen onderzoeksgebied 1 brisantgranaat 75mm met Exacte locatie niet schokbuis M48 niet verschoten bekend; Raketmotor 2.36 inch (leeg) Raketmotor niet te verklaren 1 antitankbrisantgeweergranaat Exacte locatie niet M9A1 bekend; mogelijk 2 raketmotor 2.36 inch binnen 2 restant rookgeweergranaat onderzoeksgebied M22 Verschijningsvorm 9 restant niet bekend springrookgeweergranaat Raketmotor niet te

Nummer

Datum

Locatie

20152126

10-12-2015

Kruishovenweg 4, Voerendaal

Gevonden CE M19A1 1 springrookgeweergranaat M19A1 1 brisantpantsergranaat 7,5cm Gr 39 zonder ontsteker (D) verschoten

Opmerking verklaren

Exacte locatie niet bekend

Bijlage 5 Indicatiekaart

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

197000

198000

Legenda Projectlocatie Onderzoeksgebied

K K K

321000

;

321000

Aandachtsgebied Aangetroffen munitie Bombardement

320000

; 320000

K K K

} r Luchtaanval boordwapens MORA

20131343 19801893 19872486 19822723 20141329

K K K

K K K KK KK K K

;

20071428

K K K

} r 318000

K K K K K KK KK

K K K

K K K

318000

19791763 19711154

;

19720523

20152126

19860484

;

K K K

K K K

20021678

319000

K K K

;

319000

K K K

K K K

19981798

316000

K K K

317000

20140558

316000

K K K

317000

19753171

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Project:

Gecontroleerd door:

Fietsverbinding Voerendaal Functie controleur:

Teamleider OCE

Omschrijving:

Indicatiekaart CE

Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur: Fase:

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:30.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

197000

198000

1 van 1 Wijz:

1807688A00-003 Q:\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-003Voerendaal HVO indicatiekaart.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, Community Map Contributors

315000

315000

Opdrachtgever:

Bijlage 6 Relevante indicaties

Relevante indicaties Hieronder worden de indicaties per verdacht gebied weergegeven: Bombardement 5 oktober 1942 Datum

Beschrijving

Bron

Er zijn brisantbommen en brandbommen gevallen in de gemeente Limburg 04.07B: 05-10-1942 Heerlen. Als gevolg hiervan is matige schade aangericht in de gemeente 502 Kerkrade ’s Avonds werden brand- en brisantbommen afgeworpen boven Heerlen. Brand op Hessellestraat 69 – 77, Heesbergstraat 4 – 9, Hamerstraat 5 en Valkenburgerweg. Bij Benzenraderweg 172 was een brisantbom 05-10-1942 Heerlen 070: 132 neergekomen, 5 doden, grote schade. In de buurt zijn verschillende woningen verwoest en ongeveer 100 beschadigd. Blindgangers op Benzenraderweg 277 en op de Welterlaan Brisantbommen: 1 op Benzenraderweg 158 3 op Benzenraderweg 277 3 400m ten zuiden van de Kloosterkensweg (verbindingsweg Welten – Benzenrade); vlak bij elkaar Fosforrubberbommen: 1 Welterlaan 200 N van hoeve De Aar 1 Welterlaan hoek Hamerstraat 15 100m W Benzenraderweg 255 Heerlen 070: 132 05-10-1942 1 Benzenraderweg – hoek Tichelbeekstraat; eerst aangezien voor blindganger 4 bij Tichelbeekstraat 8 Oudemolenweg 3 500m Z van de hoeve De Doom te Welten 1 Geleenstraat 66 Staafbrandbommen: Over de gehele gemeente verspreid; genoemd worden Terwinselen, Welten, Molenberg, de Hesselestraat, Benzenraderweg de Kom, Valkenburgerweg, Kimpkensweg. Naar schatting zijn er 240 afgeworpen Er zijn brisant- en brandbommen gevallen nabij Benzenraderweg en omstreken te Heerlen. Hierbij is ernstige schade aangericht, 7 doden.

Er ontstond brand in 3 huizen in de Hesellestraat, welke uitgebrand zijn. Limburg 04.07B: 05-10-1942 Opslagplaats aan de Valkenburgerweg uitgebrand. Begin van brand bij 502 Edah en 4 woningen in de Hamerstraat. Onder Weleen 6 brandjes door bewoners geblust Door brisantbommen in omliggende gemeente is in gemeente Limburg 04.07B: 05-10-1942 Voerendaal matige schade aangericht 502 De mijnstreek wordt gebombardeerd, vooral de omgeving van de Maurits. Hier vallen 100 doden. Ook komen bommen neer in Valkenburg Crombach, 05-10-1942 en Heerlen, in welke laatste stad op de Benzenraderweg verschillende Terugblik, 22 doden vallen

Bevrijding september 1944 Datum

Beschrijving

Bron

September 1944

De gemeente Wijlre werd enige dagen een frontplaats. Het gevolg Wijlre T406: hiervan was dat stoottroepen met zwaar oorlogsmaterieel – zoals tanks, 867 pantserwagens, veldkeukens, munitieopslag en afweergeschut alsmede waarnemings- en artilleriestellingen enz. in de kom van de gemeente, de omliggende gehuchten en op toppen van heuvels werden ingericht. Op de meeste heuveltoppen in onze gemeente, die van strategisch belang waren, werden afweergeschut, observatie- en artilleriestellingen ingericht. De bevoorrading van deze stellingen had plaats met vrachtwagens, welke de toegangswegen, die meestal veldwegen waren, in een modderpoel herschiepen

12-09-1944

Inwoners van Wijlre moeten verdedigingsstellingen graven; des namiddags zijn verschillende Duitse soldaten begonnen met het plaatsen van kanonnen

Wijlre T406: 1159

13-09-1944

Burgers van straat gepikt die moeten werken aan de stationsweg of boven de spoorweg.

Wijlre T406: 1159

Tegen half 12 heerst opeens grote verwarring onder de soldaten. Granaten vliegen over het spoor. ’s Middags worden de bomen langs de weg naar Beertsenhoven opgeblazen, waarna de Geulbrug in de lucht vliegt. Bij het hotel Heiligers worden verschillende wagens, o.a. een kermiswagen, midden over de weg geplaatst en opgeblazen. Bij deze actie raken de huizen van bakker Schins en de heer Hollanders zo goed als onbewoonbaar. Tegen drie uur wordt gezegd dat Amerikaanse tanks in Gulpen zijn doorgedrongen. Inmiddels hebben de Duitse soldaten zich boven de spoorweg in de linies genesteld. Kort daarop beginnen de Amerikanen vanaf de hoogten in de buurt van Gulpen en den Dolsberg te vuren op de Duitsers, die dit beantwoorden. Bij het spoor worden enige gewonden en een dode Duitser opgehaald 13-09-1944

De Duitsers blazen de brug op over de Geul, laten verschillende bomen Wijlre T406: over de wegen vallen en laten met trottiel verschillende wagens, o.a. 1159 een kermiswagen in de lucht vliegen waarbij 2 huizen zeer zwaar beschadigd werden. Bij de gevechten die zich op 13 september 1944 tussen Amerikanen en Duitsers ontwikkelen worden verscheidene Duitse soldaten gewond en 1 Duitser gedood

13/14-091944

Tegen 12 uur ’s nachts wordt eenieder opgeschrikt door een tiental verschrikkelijk harde slagen, hetwelk granaatinslagen blijken te zijn. De

Wijlre T406: 1159

Datum

Beschrijving

Bron

uitwerking is vreselijk, gelukkig echter zonder persoonlijke ongelukken 13/14-091944

Tegen 12 uur ’s nachts vallen verschillende granaten in het dorp, waarbij een aantal huizen zwaar en andere licht beschadigd worden

Wijlre T406: 1159

14-09-1944

’s Morgens blijkt dat er al een flinke ravage in ons dorp is ontstaan. Tegen 10 uur vertonen zich de eerste Amerikanen in ons dorp. ’s Namiddags komen meerder soldaten die in de straten van Wijlre vechten met Duitsers, die inmiddels weer uit het veld naar Wijlre gekomen zijn.

Wijlre T406: 1159

14-09-1944

Terwijl de soldaten naar Schin op Geul oprukken worden ze vanaf de Gerritsen, Fromberg onder vuur genomen door Duitse mitrailleurs. Ze trekken zich Heuvelland terug tot de laatste huizen in Wijlre. Van een plaatselijke verzetsman bevrijd, 16 horen ze dat er nog zeker 150 Duitsers in Wijlre zitten. Ze keren terug en ruimen in de loop van de dag nog enkele vijandige stellingen op

14-09-1944

At approximately 10:00 some soldiers manage to cross the river and get Website Old into the village. As they mared in the direction of Schin op Geul, they Hickory 30th, A suddenly came under heavy fire by German heavy machine guns from lonesome hero the Fromberg area. They retreated to the last houses of the village, where they learned that in the village at least 150 German soldiers were present. During the day they cleared several enemy positions

16-09-1944

Tegen 11 uur klinken weer verschillende schoten waarna weer in het Wijlre T406: dorp inslagen zijn, waarbij de heer W. Duijx op slag wordt gedood. De 1159 hele dag door klinken harde schoten. In de namiddag biedt ons dorp een tamelijk gehavende indruk, overal ruiten en muren stuk, elektrische draden hangen aan de grond, bomen liggen langs de weg en in de velden rondom het dorp liggen verschillende doden en verder ook nog veel munitie

16-09-1944

Deze dag wordt rondom Wijlre gevochten. De Duitsers steken een woning in brand. De inwoner Wilhelmus Duykx wordt te zijnen huize door een granaat gedood.

Wijlre T406: 1159

In de namiddag biedt Wijlre een tamelijk gehavende aanblik, overal ruiten en muren stuk, elektrische draden hangen aan de grond, bomen liggen langs de wegen en in de velden rondom het dorp liggen verschillende doden. Resumerend kan gezegd worden dat bij de oorlogshandelingen 2 woningen totaal verwoest werden, 20 zeer zwaar beschadigd, 23 beschadigd en 140 glas en pannenschade 16-09-1944

Het 1e bataljon van het 119e trekt nu over de spoorweg de heuvelrug

Gerritsen,

Datum

Beschrijving

Bron

naar Walem op. Het 3e, dat in Wijlre zit, komt pas in beweging als de artillerie enkele ingegraven tanks onder vuur neemt. Als die zijn uitgeschakeld begint de opmars richting Ubachsberg

Heuvelland bevrijd, 24

16-09-1944

De grote aanval op de Geullinie barst los, ingeluid door een regen van granaten. (…)Het Duitse verzet bij de spoorlijn was spoedig gebroken en hoewel er bij Wylre enige vertraging ontstond door vuur uit lichte wapens en mortieren was tegen de avond het doel, Ubachsberg, bereikt.

Crombach, Terugblik, 63

16-09-1944

Een hernieuwde poging door te dringen tot in Schin op Geul werd met succes bekroond. De tanks dreven de soldaten van de 275e divisie tot stellingen bij Voerendaal en Ubachsberg, waar tussenkomst van Panzerjäger van de 10e SS Panzerdivisie verdere opmars belette.

Crombach, Terugblik, 63

16-09-1944

Het 3e bataljon van het 119e regiment rukt op van Wijlre naar Hendriks, D-day Ubachsberg. Hoewel de Duitsers hen nog vanuit de heuvelplooien met in Zuid-Limburg, mortierbeschietingen en vuur van lichte wapens probeerden tegen te 37 houden, waren de Amerikanen via Elkenrade en Colmont tegen de avond gevorderd tot Ubachsberg en Trintelen (aan de rand van de hoogvlakte tussen Ubachsberg en Eijs). Kort nadat Ubachsberg was ingenomen (om 7 uur) kwam uit de richting Benzenrade nog een Duitse motor-ordonnans, die – niet wetend dat het dorp al bevrijd was – in volle vaart door de hoofdstraat reed. Het werd de laatste rit van zijn leven. De Amerikanen schoten hem prompt van de motor

16-09-1944

De teruggeslagen Duitse 49e divisie probeerde nu een linie te houden, die vanuit Benzenrade liep naar de hoogvlakte van Imstenrade en de Huls bij Simpelveld

16-09-1944

The dreaded events came to pass. The enemy – US 30 Div - had Website Old apparently identified the gap in the defense. Moving past the last wing Hickory 30th, of the 275th Division the enemy attacked the 148th Infantry Regiment 49th German ID through Wijlre. Heavy, fluctuating fighting began. Toward evening the regiment was pressed back to the line Ubachsberg – Simpelveld. The security regiment, operating to the left, had to join in this movement, although it had not been attacked strongly. With its right wing it clung to Simpelveld; its left wing held Bocholtzerheide. In view of the superiority of the enemy, who must have recognized the weaknesses of the defense, the situation looked very serious in the evening. It was to be expected that on the following day the enemy would pierce the thin German front and reach the West Wall in one bound, ahead of the German troops fighting in front of him. But in the evening an assaultgun battalion under SS Lieutenant Colonel Roestel was assigned to the division. This battalion was moved up during the night and ordered to

Hendriks, D-day in Zuid-Limburg, 38

Datum

Beschrijving

Bron

cooperate with the 148 IR 16-09-1944

The regiment advanced at 0800 with the 3rd Battalion on the right, crossing the river at Wijlre. [1st battalion saw heavy fighting in Valkenburg]. The 3rd Battalion encountered, in general, less resistance and was able to advance steadily, occupying Elkenraad at 1100, Kruishoef at 1148, Kolmont at 1431, Ubachsberg at 1900, and occupying its objective at 1930

Website Old Hickory 30th, 119th HQ

16-09-1944

Battalion moved, order of companies K, L. I, M, Hqs Co, Company L on the right, Company I ont the left. Encountering small arms, and intense enemy artillery fire. Battalion kept pushing forward toward objective taking town of Elkenrade, Kolmont, and arrived at positions in and around Ubachsberg

Website Old Hickory 30th, 119 3 Combat Journal

16-09-1944

On the morning of the 16th we started out once more. What do you know, L co was in reserve! The battalion ran into some small arms fire and plenty of artillery; but it did not last long. We spent that night in a small town and took off the next morning again. About noon we arrived in Terwinselen, Holland, a large town with very nice buildings

Website Old Hickory 30th, Lt Knox Journal Sept

17-09-1944

In the morning of 17 September the enemy continued to attack the new defense sector of the division. In heavy fighting, during which the assault gun battalion came into operation succesfully, the enemy took Ubachsberg, Simpelveld and Bocholtzerheide. But he was prevented from advancing beyond the line Heerlen – Hoerbach[?]. During the afternoon the enemy succeeded in penetrating into the southern part of Heerlen, occupied by a small security detachment of the 148th Infantry Regiment. Later in the afternoon, the 275 Div withdrew to the line Schimmert – Klimmen under the pressure of superior forces; during the night it moved to the line Nuth – Heerlen. The enemy did not follow.

Website Old Hickory 30th, 49th German ID

17-09-1944

The 3rd Battalion moved forward on the right at 0800. At 0940 two Website Old companies were connected with I on the left and K on the right, 1000 Hickory 30th, yards short of Bengenrade. At 1004 the enemy withdrew and in spite of 119th HQ some artillery fire the battalion occupied Bengenrade at 1030 and went on through Heerlerbaan to the goose-egg at Onderspeckholt at 1235. It moved on to Terwinselen, clearing it at 1553

17-09-1944

Battalion moved out in the attack, Company K in the lead, company I on Website Old the left followed by Company L and Hqs Co moving forward, Hickory 30th, encountered small arms fire, and direct fire from enemy tanks. Pushing 119 3 Combat forward steadily through this opposition Battalion pushed on to objective Journal and to positions in and around the town of Terwinselen.

Bijlage 7 Bodembelastingkaart CE

190000 195900

191000 196000

192000 196100

193000

194000

195000

196000

Legenda

196200

Projectlocatie Onderzoeksgebied

196100

321000 320000 319000

196000

196200

318000

195900

Onverdacht

322000

319800 319700 319600

1:2.500

319500

319500

319600

319700

319800

Verdacht op afwerpmunitie

318000

319000

320000

321000

322000

Aandachtsgebied

Regionale ligging

1:250.000

Coördinaten in RD Project:

Gecontroleerd door:

Fietsverbinding Voerendaal Functie controleur:

Teamleider OCE

Opdrachtgever:

Projectnummer:

1807688A00

Projectleider: Auteur: Fase:

HVO-CE

Formaat:

A3

Schaal:

1:25.000

Status:

Definitief

Datum:

17-4-2019

Blad: Nummer:

190000

191000

192000

193000

194000

195000

196000

1 van 1 Wijz:

1807688A00-004 Q:\GGI\1 Projecten\1807688A00\3 Werkdossier\2 Tekeningen\a. Moedertekening\GIS\1807688A00-004Voerendaal HVO Bodembelastingkaart CE.mxd

© ondergrond: Esri Nederland, Community Map Contributors

317000

317000

Omschrijving:

Bodembelastingkaart CE

Bijlage 8 Protocol toevalsvondst

Bijlage 9 Systeemcertificaat WSCS-OCE

Bijlage 10 Omschrijving typen CE

OMSCHRIJVING TYPEN CE Afwerpmunitie / vliegtuigbommen Afwerpmunitie zijn veelal (zware) stalen lichamen die vanuit vliegtuigen op een doel werden afgeworpen. Hierdoor konden ze met grote snelheid in de bodem indringen. De bommen komen voor in verschillende vormen en maten. De meeste hebben een cilindrisch of sigaarvormig lichaam met een springstoflading (brisantbommen). Hiernaast komen ook chemische en pyrotechnische ladingen voor. De bommen komen tot uitwerking in de lucht, bij inslag of na indringen. Afwerpmunitie kan voorzien zijn van een grote verscheidenheid aan ontstekingsmechanismen, waarvan direct werkende of vertragingsontstekers het meest voorkomend zijn. De maximale diepte van indringen wordt bepaald door de daadwerkelijke afwerphoogte, de diameter en het gewicht van de bom en de bodemweerstand. De afwerphoogte is bepalend voor de hoek en snelheid waarmee de bom uiteindelijk het doel bereikt. De explosieve grondstof in vliegtuigbommen kan in de loop der jaren instabiel en/of gevoeliger zijn geworden. Het grootste gevaar bij vliegtuigbommen zijn de gevoelige ontstekers. Deze ontstekers kunnen uitgerust zijn met een antiuitdraai/anti-demontage mechanisme. Vliegtuigbommen mogen in geen geval worden bewogen, omdat sommige lange vertragingsontstekers en antistoringontstekers door beweging kunnen worden geactiveerd, waardoor blindgangers alsnog detoneren.

De gebruikte ontstekers zijn alle gevoelig voor toucheren, trillingen en beweging. Grote brandbommen kunnen gevuld zijn met fosfor en rubber/benzeen. Wanneer fosfor in aanraking komt met zuurstof ontstaat er een spontane ontbranding waarbij giftige witte rook vrijkomt. De constructie van fosforhoudende CE is vaak dunwandig en daardoor relatief zwak. Hierdoor vormen fosforhoudende CE een extra risico. Detonatie van afwerpmunitie met brisante lading kan tot een zeer grote afstand materiële schade en dodelijk letsel veroorzaken. Lucht-gronddoelraketten Lucht-gronddoelrakketten zijn munitieartikelen die, na te zijn afgevuurd, worden voortgestuwd door een raketmotor. Raketten werden meestal in een duikvlucht, variërend van 40 tot 70 graden, en vanaf beperkte hoogte verschoten (maximaal 1219 meter). De maximale diepte van indringen wordt bepaald door de afwerphoogte, afwerphoek, de diameter en het gewicht van de bom en de bodemweerstand. Bij het ontbreken van informatie over aanvalshoogte en afvuurhoek wordt voor het berekenen van de maximale indringingsdiepte uitgegaan van het worst-case scenario dat de raketten vanaf 1219 meter hoogte werden afgeschoten. Raketten bezitten dikwijls een brisante lading met een direct werkende ontsteker. Deze vulling is brandgevaarlijk en giftig.

Na langere periode in de grond te hebben gelegen, kunnen er veranderingen optreden in de chemische structuur van de stuwstof waarbij kristalvorming kan optreden. Sommige stuwstoffen kunnen door voldoende schok tot detonatie gebracht worden. In de loop der jaren kunnen hiernaast de beveiligingen in de ontsteker zijn weggerot of doorgeroest. Ook kunnen de explosieve stoffen in de raket instabiel en/of gevoeliger zijn geworden. Detonatie van raketten kan materiële schade en dodelijk letsel veroorzaken. Bij het regulier aantreffen van een lucht-gronddoelraket zal echter niet direct een gevaar optreden.

Klein kaliber munitie (KKM) Klein kaliber munitie is munitie dat is verschoten uit handvuurwapens of mitrailleurs. Verschoten klein kaliber munitie vormt over het algemeen weinig gevaar. De kogels bestaan namelijk uit metaal zonder explosief, met hooguit een uiterst kleine lading als lichtspoor. Niet verschoten klein kaliber munitie bevat daarentegen een kruitlading, ook wel voortdrijvende lading genoemd, die de kogel bij het afgaan van het schot van snelheid moet voorzien. De druk die hierbij vrijkomt is groot en wordt normaal gesproken opgevangen door het wapen. Wanneer klein kaliber munitie buiten een wapen tot explosie komt, vormen scherfjes afkomstig van de huls en de kogel een risico voor de directe omgeving van het explosiepunt. Een explosie wordt veroorzaakt door voldoende kracht uit te oefenen op het slaghoedje. Bepaalde kalibers, voornamelijk Duitse, bevatten kogels voorzien van een kleine springstoflading, bijvoorbeeld 12 mm (Du) en 15 mm (Du). De ontsteker van dit soort kogels is door de kleine afmetingen vaak ernstig aangetast door weersinvloeden en zijn dus gevoelig voor toucheren of beroering. RPS adviseert om in eerste instantie geen onderzoek uit te voeren naar klein kaliber munitie. Door de beperkte grootte van klein kaliber munitie is het opsporen nauwelijks mogelijk en resulteert dit in aanzienlijke onderzoekskosten.

Hiernaast zijn de risico’s door dit soort CE bij machinale graafwerkzaamheden zeer beperkt. Geschutmunitie Geschutmunitie is munitie die met mortieren, kanonnen en houwitsers zijn verschoten. In de meeste gevallen zijn het stalen lichamen, vaak gevuld met springstof en soms met explosief brandende explosieven stoffen, geheel of gedeeltelijk met (witte) fosfor gevuld. Het betreft munitie voor diverse soorten vuurmonden met een kaliber van 20 mm of groter. Hieronder vallen bijvoorbeeld granaten, mortiergranaten, terugstootloze vuurmonden, maar ook hulzen e.d. Over het algemeen zijn de granaten voorzien van een ontsteker om de granaat op de gewenste tijd of plaats tot uitwerking te laten komen. Ontstekers van achtergebleven of gedumpte CE zijn normaliter niet gewapend, waardoor de kans dat trillingen een ongecontroleerde explosie veroorzaken aanzienlijk kleiner is. De ontstekers van blindgangers zijn daarentegen wel vaak gewapend, waardoor deze in de meeste gevallen gevoeliger zijn voor beweging. Geschutmunitie is ook gevoelig voor toucheren en beroering omdat de mogelijk achtergebleven CE jarenlang onder niet geconditioneerde omstandigheden in de bodem hebben gelegen. Boordwapenmunitie Boordwapenmunitie betreft een specifieke soort geschutmunitie die werd verschoten met boordkanonnen of –mitrailleurs.

Het voornaamste verschil tussen boordmitrailleurs- en kanonnen is dat boordmitrailleurs hoofdzakelijk projectielen verschoten die voornamelijk bestonden uit metaal en boordkanonnen projectielen verschoten die mogelijk een springstoflading bevatten. Boordwapenmunitie werd hoofdzakelijk in grote aantallen afgevuurd. Dit resulteert in een groot CE verspreidingsgebied. Door het lichte gewicht van de projectielen dringen deze normaliter niet diep in. De projectielen bevatten eventueel een explosieve vulling als hoofdlading die detoneert bij het activeren van de ontsteker. De lading van dit projectiel wordt ontstoken door ontstekers, die door hun omvang slechts enkele of geen beveiligingen hebben. Hierdoor kan boordwapenmunitie erg gevoelig zijn. Omdat ontstekers tijdens het afschieten op scherp worden gesteld, kunnen aangetroffen blindgangers bij een verkeerde behandelingswijze tot uitwerking komen. De explosieve stoffen kunnen instabiel en/of

gevoeliger zijn geworden. Detonatie van boordwapenmunitie met een brisante lading kan materiële schade en dodelijk letsel veroorzaken. Handgranaten Handgranaten zijn dikwijls betrekkelijk kleine lichamen, veelvuldig gevuld met springstof en soms met brandende explosieve stof, geheel of gedeeltelijk gevuld met (witte) fosfor. Handgranaten kunnen zijn voorzien van een gevoelige ontsteker, zoals ontstekers met voorgespannen slagpinveer, wrijvingsontstekers of chemische ontstekers. Door de gevoelige ontsteker en door verouderingen kunnen handgranaten extra gevoelig zijn voor beroering en toucheren. Handgranaten moeten daarom ook te allen tijde voorzichtig worden behandeld. Een handgranaat gevuld met witte fosfor kan spontaan tot ontbranding komen als de buitenmantel is beschadigd of aangetast en de CE met zuurstof uit de buitenlucht in aanraking komt. De brandende fosfor kan vervolgens een detonatie van de hoofdlading veroorzaken. Hiernaast is de vrijkomende rook giftig en kan contact met witte fosfor ernstige brandwonden veroorzaken. Brisantgranaten Een brisantgranaat heeft een relatief dunwandig stalen lichaam en is geheel gevuld met een krachtige springstof. Wanneer een brisantgranaat in uitwerking komt, verscheurt het granaatlichaam in veel kleine scherven die met een grote snelheid worden rondgeslingerd.

Een brisantgranaat is voorzien van een ontsteker (buis) op de kop van het granaatlichaam. Het type ontsteker dat is gebruikt, is bepalend voor de gevaarsfactoren. Brisantgranaten die werden verschoten om vliegtuigen neer te halen, zijn voorzien van een voorgespannen slagpinveer. Blindgangers met dit type ontsteker kunnen uiterst gevoelig zijn en kunnen daarom bij de minste beweging alsnog in werking treden. Bij gebruik tegen grondtroepen werden doorgaans direct werkende schokontstekers gebruikt en in enkele gevallen schokontstekers met een kleine vertraging. Ook blindgangers met dit type ontsteker zijn gevoelig voor toucheren en bewegen. Brisantpantsergranaten Een brisantpantsergranaat wordt gekenmerkt door een stevig lichaam, een kleinere springstoflading en een ontsteker die op de achterzijde van het projectiel is geplaatst. De werking van de ontsteker berust op massatraagheid. Als dit type granaat het doel mist, functioneert de granaat normaliter niet en blijft de granaat achter als blindganger. Blindgangers zijn over het algemeen gevoelig voor beweging en toucheren. Dit geldt voornamelijk voor Duitse varianten die voorzien zijn van een bodemontsteker die een voorgespannen slagpin bevat. Omdat brisantpantsergranaten veelal met tanks werden verschoten, zijn blindgangers vaak niet erg diep ingedrongen.

Antitankbrisantgranaten Een antitankbrisantgranaat is een granaat die is voorzien van een springstoflading waarbij het werkingsprincipe berust op basis van het holle lading principe. Dit betekent dat een bepaalde vorm, die optimaal aansluit bij de brisante werking van springstof, aan een explosief wordt gegeven. CE met een holle lading bevat in zijn neus een kegelvormige uitsparing die de gloeiende verbrandingsgassen van het exploderende kruit in een zeer smalle straal naar voren werpt. Een dergelijke smalle straal kan zeer zware bepantsering doorboren. Meestal werden antitankbrisantgranaten met tanks verschoten, waardoor blindgangers vaak niet erg diep zijn ingedrongen. Antitankbrisantgranaten zijn voornamelijk voorzien van een bodemontsteker, soms in combinatie met een inrichting op de neus van de granaat, en zijn over het algemeen gevoelig voor bewegen en toucheren.

Pantsergranaten Een pantsergranaat was bedoeld voor de bestrijding van licht tot zwaar gepantserde doelen. Pantsergranaten werden in plaats van brisantpantsergranaten voornamelijk door Engelse eenheden gebruikt. Dit projectiel is zwaar en massief en werd met een hoge snelheid verschoten. Het werkingsprincipe berust op kinetische energie, ook wel bewegingsenergie genoemd. Dit soort projectielen wordt regelmatig in zijn geheel aangetroffen. Omdat pantsergranaten geen springstoflading bevatten, vormen deze projectielen geen risico tijdens de uitvoering. Geweergranaten Een geweergranaat is een munitieartikel bedoeld om met behulp van een handvuurwapen te verschieten. Een geweergranaat is relatief klein en over het algemeen voorzien van een staartstuk. Het lichaam van een geweergranaat is gevuld met een spring-, een chemische-, een pyrotechnische- of ander soort lading en al dan niet voorzien van een ontsteker met het doel te detoneren, brand te stichten, een rookscherm te leggen, etc. De opbouw en gevechtslading van een geweergranaat is te vergelijken met de opbouw van die van handgranaten, maar de eerstgenoemde hebben een groter bereik. Hiernaast komen bij geweergranaten meer antitankbrisantgeweergranaten (holle lading) voor. Deze antitankgranaten hebben als doel het buiten werking stellen van gepantserde doelen.

Rookgranaten Rookgranaten worden normaliter niet ingezet als strijdmiddel, maar om rookgordijnen op te trekken of landingsplaatsen te markeren. Dit type granaat bevat een zwartbuskruitlading die bij ontbranden de bodemplaat van de achterzijde van de granaat drukt waardoor een aantal rookelementen vrijkomt. Het kan voorkomen dat niet alle rookpotten zijn uitgestoten of dat de uitstootlading niet heeft gefunctioneerd. Rookgranaten dringen normaliter niet diep in de bovengrond en het granaatlichaam blijft nagenoeg intact. De rook die uit rookgranaten komt, wordt over het algemeen gecreëerd door hexiet, een pyrotechnisch mengsel van hexachloorethaan genaamd sas. Bij ontsteking vormt hexiet een dichte rook van zinkchloride die, naarmate ze waterdamp uit de lucht opneemt, steeds dichter wordt. Zowel bij geschut-als mortiermunitie komen rookgranaten voor. Bij mortieren is echter het werkingsprincipe vaak anders. Bij mortieren worden namelijk niet altijd rookpotten uitgestoten, maar de hexiet is vaak direct in het granaatlichaam opgenomen en de rook vloeit via uitstroomopeningen naar buiten. Rookgranaten worden regelmatig teruggevonden, maar risico’s door achtergebleven rookgranaten zijn beperkt. Wel komen bij het ontbranden van hexiet hoge temperaturen vrij.

Springrookgranaten Springrookgranaten zijn een soort rookgranaten waarvan de werking berust op het ontbranden van witte fosfor, die ontbrandt als het in contact komt met zuurstof uit de buitenlucht waarna een dichte witte en giftige rook ontstaat. De witte fosfor wordt uit de granaat geslingerd door de explosie van een springstoflading in de granaat. Springrookgranaten komen zowel bij geschuts- als mortiermunitie voor en kunnen diep zijn ingedrongen als de granaat niet functioneert. Als het lichaam van de granaat door veroudering is aangetast, kunnen blindgangers bij opgraving spontaan ontbranden. Door brandverschijnselen kan na verloop van tijd de verspreidingsspringlading alsnog tot explosie komen, waardoor de witte fosfor wordt rondgeslingerd.

Blindgangers van springrookgranaten kunnen over het algemeen gevoelig zijn voor bewegingen en toucheren. Hiernaast bestaat het risico dat bij graafwerkzaamheden de witte fosfor in contact komt met zuurstof uit de buitenlucht. Lichtgranaten Een lichtgranaat wordt gebruikt om een bepaald gebied te verlichten. De werking van dit type granaat is vergelijkbaar met de werking van een rookgranaat. Bij een lichtgranaat wordt echter een lichtelement, dat is verbonden aan een parachute, uitgestoten. Lichtgranaten komen zowel bij geschut- als mortiermunitie voor. Net als rookgranaten dringen lichtgranaten niet diep in en zijn risico’s door achtergebleven lichtgranaten beperkt. Wel komt bij het ontbranden van het lichtsas veel warmte en rook vrij. Mijnen Mijnen kunnen onderscheiden worden in grofweg twee categorieën: antitankmijnen en antipersoneelmijnen. Antitankmijnen zijn vaak lichte metalen constructies die gevuld zijn met een grote hoeveelheid springstof en komen in verschillende vormen voor. Antipersoneelmijnen zijn kleiner dan antitankmijnen en komen ook in allerlei verschijningsvormen voor. Hiernaast bevatten bepaalde antipersoneelmijnen bijna geen metalen onderdelen, waardoor deze moeilijk met metaaldetectie kunnen worden opgespoord. Mijnen worden over het algemeen direct onder of op het maaiveld geplaatst (maximaal 30 cm).

De mijnen die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gebruikt, worden hoofdzakelijk in werking gesteld door druk of het raken van een struikeldraad of antenne die aan een ontsteker verbonden was. Hoewel mijnen soms nog worden aangetroffen, zijn alle zover bekende mijnenvelden in Nederland geruimd.