Bijlage onderzoek burenruzie Heerlen.pdf

Tijdens dit overleg wordt vastgesteld dat de zorgpartijen geen heil zien in een hoger beroep door de woningbouwcorporatie naar aanleiding van de uitspraak in het kort geding over uithuisplaatsing van gezin 1.4243 Het team Veiligheid van de gemeente Heerlen stelt ook de buurtregisseurs op de hoogte van de casus. Zij horen dan voor het eerst van de casus. Meerdere partijen zijn inmiddels betrokken bij het zoeken naar alternatieve huisvesting voor gezin 1. De betrokken hulpverleners hebben veel onderling contact, maar de structurele overleggen (zoals multidisciplinair overleg) met alle betrokkenen vinden in deze periode sporadisch plaats, mede vanwege corona. Op 10 december volgt een multidisciplinair overleg waarin de betrokken partijen de casus weer met elkaar bespreken. Dit zijn medewerkers van het Veiligheidshuis, het Expertise Team en de gemeente Heerlen en een medewerker van een zorginstantie. Ook wordt op 10 december duidelijk dat er een filmpje rondgaat op sociale media waar veel mensen op reageren. Op 15 december vindt wederom een multidisciplinair overleg plaats, waarin wordt besproken dat het op sociale media rustig is en dat het Veiligheidshuis de procesregie heeft.44 De nieuwe procesregisseur vanuit het Veiligheidshuis trekt het initiatief van de procesregie direct naar zichzelf toe per e-mail.

40

Noodverordening 2020/02 R. Wever

41

antwoorden-op-kamervragen-van-het-lid-kuiken-pvda-over-het-bericht-brandbom-bij-syrisch-gezin-in-heerlen.pdf

42

Kedo uitdraai gezin 1, LOGBOEK-ITEM Datum:18-09-2020 15:32. Aangeleverd door Expertise Team De woningbouwcorporatie Wonen, Gespreksverslagen NCCW 27 mei t/m 11 november 2020

43 44

Kedo uitdraai gezin 1, LOGBOEK-ITEM Datum:18-09-2020 15:32. Aangeleverd door Expertise Team

19

In de dagen erna ontwikkelt de casus zich met name online in een rap tempo, als er sprake is van veel aandacht op sociale media voor de burenruzie. Dit heeft ook gevolgen voor de instanties die worden betrokken bij de aanpak. Op dinsdag 15 december wordt wel besloten om een scenarioteam in te stellen, met als doel scenario’s uit te werken in deze casus. Op 17 december volgt een scenarioteamoverleg, waartoe is opgeschaald door de driehoek op 15 december; het Veiligheidshuis neemt hier aan deel. Het scenarioteam wordt echter snel ingehaald door de actualiteit op 17 december, als er een aantal extra driehoeksoverleggen wordt ingelast in verband met de ontstane openbare orde- en veiligheidsproblematiek. De woningcorporatie en de politie hebben incidenteel contact met gezin 2, vooral over klachten en meldingen over het gedrag van gezin 1. Eind september zijn de signalen over de rol van gezin 2 in de burenruzie bekend geworden bij het Expertise Team. Het huurcontract van gezin 2 wordt ook bekeken en dit resulteert in een aantal voorwaarden die worden verbonden aan de verlenging van het huurcontract van gezin 2. Wel besluit de woningbouwcorporatie in december 2020 het huurcontract na december 2021 niet meer verlengen. Op 8 december spreken de betrokken partijen op het kantoor van de woningbouwcorporatie over deze kwestie.

20

3. Analyse op de gebeurtenissen en de aanpak In dit hoofdstuk reflecteert het onderzoeksteam op de gebeurtenissen, zoals beschreven in hoofdstuk 2. In §3.1 wordt gekeken naar de momenten waarop de casus verder escaleerde en of er vooraf al signalen waren dat deze escalatie plaats zou kunnen vinden. Vervolgens vindt in §3.2 reflectie plaats op hoe er op de gebeurtenissen is geacteerd door verschillende partijen. Daarbij wordt enerzijds gekeken naar wat is goed is gegaan (§3.2.1) en anderzijds naar wat beter had gekund en voor welke andere aanpak gekozen had kunnen worden (§3.2.2).

3.1. Momenten waarop de casus verder escaleerde In deze paragraaf hebben de onderzoekers een aantal moment geïdentificeerd waarop de casus overgaat naar een volgend niveau van escalatie. Hierbij kijken wij naar signalen die, voorafgaand aan deze momenten, aankondigen dat deze escalatie mogelijk was, of deze signalen zijn onderkend en hoe met deze signalen is omgegaan. Moment 1. Van overlast naar burenruzie Het eerste moment dat de casus escaleert is in de zomer van 2020. Op dat moment komen er - naast overlastklachten steeds meer klachten van een andere aard. Uit de meldingen vanaf die periode blijkt dat de buren het steeds meer opzettelijk op elkaar voorzien hebben.45 Daarbij gaat het bijvoorbeeld over schreeuwen naar elkaar, het gooien van voorwerpen over de schutting en op muren bonken. Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? In de sfeerrapportage van de politie is te zien dat bij de overlastmeldingen in maart 2020 alleen de overlast zelf wordt benoemd. Uit de meldingen in mei 2020 is al af te leiden dat de gemoederen tussen de buren steeds verder oplopen en dat dit bekend is bij de politie. Tevens is uit een politiemelding in augustus af te leiden dat de burenruzie ook bekend is in de buurt en dat omwonenden willen dat deze beëindigd wordt46. Ook bij de woningbouwcorporatie is bekend dat de situatie sinds het voorjaar verergert.

Daartoe heeft op 27 mei 2020 een huisbezoek plaatsgevonden bij gezin 1 en is er op 11 juni 2020 een waarschuwingsgesprek gevoerd.47 Vanwege het feit dat er problemen bleven ontstaan tussen de buren, heeft de woningbouwcorporatie in juni initiatief getoond om een bemiddelingsgesprek op te zetten. Dit gesprek heeft uiteindelijk plaatsgevonden op 21 augustus 2020. Moment 2. Mislukt bemiddelingsgesprek Het tweede moment is op 21 augustus 2020, wanneer het door de woningbouwcorporatie en de politie opgezette bemiddelingsgesprek, waaraan verschillende buren deelnemen, mislukt. Voor de woningbouwcorporatie en de politie wordt op dat moment duidelijk dat het conflict niet meer goedkomt en dat de gemoederen tussen de gezinnen door dit gesprek juist verder verhit raken.

45

Politie (sfeer)rapportage gezin 1

46

Mutaties Basisvoorziening Handhaving Politie: periode maart 2020 – december 2020

47

Vonnis in kort geding van de kantonrechter van 4 november 2020, Zaaknummer: 8800491 \ CV EXPL 20-4843

21

Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? Uit de sfeerrapportage van de politie blijkt dat er op de dagen voorafgaand het bemiddelingsgesprek, meerdere malen meldingen zijn ontvangen rondom de burenruzie. Behalve dat de frequentie van de meldingen in de dagen voorafgaand aan het bemiddelingsgesprek op verdere escalatie duidt, kan ook uit de tekst van de sfeerrapportage van de politie worden opgemaakt dat de burenruzie steeds verder escaleert. Met het bemiddelingsgesprek hoopte de politie te kunnen bemiddelen tussen de partijen, om verdere escalatie te voorkomen. Dit had echter niet het gewenste resultaat. Op dit moment is er ook geen regie op de casus vanuit een van de betrokken instanties. Moment 3. Naast de burenruzie ontstaat er een buurtprobleem Het derde moment is medio september 2020, wanneer de frequentie en de ernst van de conflicten tussen de gezinnen toenemen. Vrijwel dagelijks worden er dan meldingen gedaan. Ook circuleren er negatieve berichten over de vader van gezin 1 op Facebook, waarin hij van onwenselijk gedrag wordt beticht. Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? Naar aanleiding van de uitkomsten van het bemiddelingsgesprek op 21 augustus 2020 (moment 2) was het voor de aanwezige partijen duidelijk dat de problemen tussen de buren niet opgelost waren.

Daardoor hebben deze partijen continuering of verergering van het conflict kunnen zien aankomen. Uit de melding van 19 augustus 2020 uit de sfeerrapportage van de politie blijkt dat de buurman van gezin 2 de vader van gezin 1 van onwenselijk gedrag beticht. Een andere buurtbewoner bevestigt dit verhaal. Tot en met augustus heeft vanuit de zorgkant geen opschaling plaatsgevonden voor hulp. In een aantal gesprekken met de betrokken zorgpartijen is aangegeven dat zij in deze periode al betrokken hadden willen of moeten zijn. Ook was in deze periode al aan de voorwaarden voor opschaling richting het Expertise Team voldaan. De casus is eind augustus opgeschaald en valt begin september onder regie van het Expertise Team. Op 3 september 2020 vindt een multidisciplinair overleg plaats tussen de diverse betrokken partijen. De betrokken partijen concluderen dat de casus verder geëscaleerd is en dat er op korte termijn extra inzet op (verschillende vormen van) hulpverlening dient te komen. Het Expertise Team gaat de regie voeren op de casus.48 49 Na opschaling van de casus wordt al snel besloten meer hulpverlening op de gezinnen in te zetten. Moment 4. Fysiek geweld tussen de buren Een vierde moment is op 12 oktober 2020, wanneer er een incident plaatsvindt waarbij er over en weer fysiek geweld wordt gebruikt. Van dit incident worden drie aangiftes gedaan bij de politie.

Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? De politie is ten tijde van moment 4 met alle incidenten uit de voorgaande paragrafen bekend. De politie was er dus van op de hoogte dat de burenruzie steeds verder escaleerde. Verschillende andere partijen, zoals het Expertise Team van de gemeente en de woningbouwcorporatie hebben op dat moment ook een duidelijk beeld van de problematiek. Deze partijen zijn ervan op de hoogte dat de burenruzie hoogstwaarschijnlijk niet goed kan komen en er wordt inmiddels vooral ingezet op het zoeken naar een andere woning voor gezin 1. De woningbouwcorporatie is een uithuiszettingsprocedure gestart.

48 Kedo uitdraai gezin 1, LOGBOEK-ITEM Datum:18-09-2020 15:32. Aangeleverd door Expertise Team 49 De woningbouwcorporatie Wonen, Gespreksverslagen NCCW 27 mei t/m 11 november 2020

22

De gemeente heeft een brief richting de woningbouwcorporatie gestuurd die stelt dat de familie zo snel mogelijk uit deze omgeving moet en dat er vanuit een nieuwe, neutrale plek beter kan worden meegedacht over en ingespeeld op de hulpvragen die er liggen. Verder blijkt dat er op 6 en 7 oktober nog e-mailcontact was tussen de politie en de woningbouwcorporatie over de situatie tussen de gezinnen en de mogelijkheid op escalatie. Diverse zorgpartijen zijn meegenomen in deze e-mailwisseling. Er waren dus bij meerdere betrokken partijen signalen bekend dat de casus verder kon escaleren. Moment 5. Vuurwerkbom Het vijfde moment vindt plaats op 14 november 2020 wanneer er een vuurwerkbom in de tuin van gezin 1 gegooid wordt. De onveiligheid in de buurt komt hierdoor verder in het gedrang, waardoor er, door de gemeente Heerlen, onder andere besloten wordt tot het plaatsen van tijdelijke camera’s. Ook komt de veiligheid van gezin 1 hierdoor verder in gevaar. Er wordt in de dagen daarna, vanwege de onveilige situatie, dan ook bekeken of de ouders en de kinderen tijdelijk elders gehuisvest kunnen worden. Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? Deze signalen waren er. Sinds het moment dat de rechter uitspraak heeft gedaan rondom de uithuisplaatsings-procedure (waarbij besloten is dat gezin 1 niet uit huis mocht worden geplaatst), is de onrust in de buurt weer toegenomen.

Op 12 november 2020, twee dagen voordat de vuurwerkbom werd gegooid, was er ook een incident waarin vuurwerk in de tuin van gezin 1 is gegooid.50 Dit is bekend bij onder andere het Veiligheidshuis, dat dan de regie op de zaak voert, en bij in ieder geval één zorgpartij die bij gezin 1 betrokken is, zo blijkt uit de registratiesystemen. Moment 6. Filmpje over gezin 1 op sociale media Het zesde moment vindt plaats op 7 december 2020, wanneer het filmpje waarin de advocaat van gezin 1 over de situatie van het gezin spreekt, op sociale media wordt geplaatst. Mede na dit filmpje ontstaat er steeds meer aandacht op sociale media voor deze casus. Dit heeft zijn uitwerking op de Facebook-pagina van de gemeente Heerlen, waar veel negatieve reacties worden geplaatst onder niet gerelateerde nieuwsberichten. Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? Voorafgaand aan 7 december waren er geen signalen dat het filmpje waarin de advocaat van gezin 1 spreekt, of andere filmpjes rondom de burenruzie, op sociale media zouden worden geplaatst. Wel was bekend dat de advocaat filmpjes bezat en dat hij deze o.a. naar de gemeente en de woningbouwstichting heeft gemaild. De politie was ook op de hoogte van de filmpjes. Moment 7. Casus gaat viraal op sociale media Het zevende moment vindt plaats op 15 december 2020, wanneer de casus onder de aandacht komt van Muslim Rights Watch.

Muslim Rigths Watch brengt zelf ook een filmpje uit, bestaande uit fragmenten van de incidenten. Hierna gaat deze casus viraal op sociale media en komt er ook van de reguliere media steeds meer aandacht. Zo komt onder andere de krant De Limburger met een artikel over de aandacht van Muslim Rights Watch voor het gezin.

50

Logboek familie 1 (WEDO) Veiligheidshuis

23

Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? Er was ieder geval vanaf 7 december 2020 berichtgeving op sociale media over de burenruzie (filmpje moment 6). Uit de stukken blijkt dat de gemeente al vanaf 10 december signalen ontving via de sociale mediakanalen, gerelateerd aan deze casus. Ook wordt er dan geschakeld met de politie. Ten tijde van dit moment wordt er door zowel de gemeente als de politie gewerkt aan onder andere het signaleren (en afhandelen) van berichtgeving op sociale media en aan het statement dat naar buiten zal worden gebracht.51 Moment 8. Online dreiging wordt fysieke dreiging Het achtste en laatste moment van escalatie vindt plaats op 16 december 2020. Dit is het moment waarop de online dreiging op sociale media omslaat naar een fysieke veiligheidsdreiging voor de buurt. Zo worden mensen op sociale media opgeroepen om naar Heerlen te komen. Dit leidt uiteindelijk tot grote onrust in de buurt doordat personen hier gehoor aangeven. Een groep personen dringt daarbij ook de woning van gezin 2 binnen in de nacht van 16 op 17 december 2020. Waren er vooraf al signalen dat het verder kon escaleren? In de avond van 15 december 2020, de avond voorafgaand aan dit moment, wordt besloten tot opschaling naar een scenarioteam dat gericht is op maatschappelijke onrust.

Er wordt dus rekening gehouden met escalatie en het overslaan van de onrust op sociale media naar onrust in de fysieke leefomgeving. Dit gebeurt naar aanleiding van het filmpje van Muslim Rights Watch dat rondgaat. Het eerste overleg van het scenarioteam is gepland op 17 december. Deze bijeenkomst wordt echter ingehaald door de gebeurtenissen van dit moment, wanneer jongeren naar Heerlen komen naar aanleiding van de boodschappen op sociale media.

3.2. Analyse op de aanpak 3.2.1. Wat ging goed? Inzet en betrokkenheid van diverse hulpverleners Bestudering van de documenten en de gesprekken laat de grote betrokkenheid zien van de vele hulpverleners vanuit diverse organisaties bij deze casus. Dit blijkt uit onder andere de grote hoeveelheid bezoeken, e-mails en overleggen die binnen en buiten werktijd plaatsvonden. Ook zijn door verschillende hulpverleners taken, die soms buiten het eigen takenpakket vielen, opgepakt om met name gezin 1 beter te kunnen ondersteunen. Daarbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld het ondersteunen van ook andere gezinsleden, de intensieve betrokkenheid bij het vinden van een alternatieve woning eind november van diverse hulpverleners, de betrokkenheid van de hulpverlening op het moment dat gezin 1 in België was en het oppakken van andere rollen (zoals het tolken) door zorgpartijen. Dit laatste had echter wel een keerzijde omdat de boodschap die zij moesten vertolken soms als partijdig kon worden beschouwd, naast het uitoefenen van hun specifieke zorgtaak. De communicatieboodschap en het gezamenlijk uitdragen daarvan in de crisisfase Ten tijde van de crisisfase hebben de gemeente en de politie een eenduidig statement uitgedragen: het gaat om een burenruzie, er zijn twee kanten van het verhaal en iedere Heerlenaar is gelijk.

Framing, polarisatie, eenzijdige berichtgeving, het tegen elkaar opzetten van mensen en het aanzetten tot geweld, zijn onacceptabel. Na het verkondigen van deze boodschap werd het veelal eenzijdige beeld op sociale media en door reguliere media bijgesteld.

51

Timeline casus burenruzie december 2020, opgesteld door de betroken externe communicatieadviseur gemeente Heerlen

24

In verschillende interviews is beaamd dat de persconferentie op initiatief van de gemeente, het OM en de politie op 17 december en het gezamenlijke persbericht van politie en gemeente een grote bijdrage hebben geleverd in het laten terugkeren van de rust in Heerlen vanaf 18 december. De uniformiteit tijdens de crisis De samenwerking tussen de partijen is tijdens de crisis als zeer goed ervaren. Vanaf het moment dat de lokale driehoek in Heerlen eindverantwoordelijk was voor de aanpak van de openbare orde en veiligheidsproblematiek, was er sprake van een heldere en gestructureerde aanpak. De betrokken organisaties hadden een gezamenlijk gevoel van urgentie en hadden een helder doel voor ogen. Dit heeft bijgedragen aan de slagvaardige afhandeling van de problematiek rondom de openbare orde en veiligheid in Heerlen op woensdag 16 en donderdag 17 december 2020.

3.2.2. Voor welke andere aanpak had gekozen kunnen worden? Eerdere inzet op strafrechtelijke vervolging door de politie en op de hoogte stellen van het OM Er is, ondanks dat de casus steeds verder escaleerde, tot december steeds naar aanleiding van meldingen ingezet op bemiddeling in plaats van strafrechtelijke vervolging. Dit met als doel de rust te laten terugkeren in de buurt. Uit het procesverloop blijkt echter dat dit geen effect had en dat de burenruzie juist verergerde. Als gevolg van de vele meldingen die de politie binnenkreeg rondom de beide buren, is eind augustus 2020 besloten dat er alleen nog ingegrepen zou worden bij strafbare feiten. In september vond het eerste strafbare feit plaats, gevolgd door meerdere strafbare feiten in de volgende maand. Ook toen is naar aanleiding van de meldingen steeds ingezet op bemiddeling als afhandeling van de melding. De inschatting was daarbij steeds dat de politie wilde dat er rust in de buurt kwam en dat bemiddeling daar meer aan zou bijdragen dan het opleggen van straffen. Daarbij speelde ook een rol dat de politie ervan uitging dat gezin 1 verplaatst zou worden en dat daarmee de burenruzie zou eindigen. Tot die tijd wilde de politie vooral de rust tussen de gezinnen laten terugkeren. De casus laat echter zien dat de inzet op bemiddeling geen effect had en dat het aantal meldingen toenam.

De volgende grafiek toont aan dat er een steeds verdere toename van zowel meldingen rondom leefbaarheid (zoals meldingen rondom overlast) als meldingen over bedreiging van de fysieke veiligheid heeft plaatsgevonden in de periode van maart tot en met eind oktober.

25

Aantal mutaties bij politie, uitgesplitst in type meldingen

Tabel 1. Mutaties politie bekend bij onderzoekers Periode in 2020

Leefbaarheid

meldingen

Meldingen met bedreiging fysieke veiligheid (bedreiging,

(rook- & geluidoverlast)

gooien van voorwerpen, fysiek geweld etc.)

17 maart-30 juni

4

0

1 juli-31 augustus

5

2

1 september-31 oktober

8

13

1 november-1 december

0

3

Totaal

17

18

Naast de stijging van het aantal meldingen is te zien dat de gebeurtenissen steeds dreigender van aard worden. Het incident op 12 oktober 2020 is bijvoorbeeld een moment met een sterke vermenging betreffende fysieke veiligheid en openbare orde, bij een casus met een grote voorgeschiedenis. Dit geldt ook voor de vuurwerkbom die op 14 november 2020 wordt gegooid. Hier wordt uiteindelijk een bestuursrechtelijke maatregel voor ingezet (tijdelijke plaatsing van camera’s). Het OM wordt na het moment van de vuurwerkbom gecontacteerd door de politie over het plaatsen van de camera’s, maar daarbij is niet de context van de voorafgaande gebeurtenissen en mogelijk strafbare feiten gegeven. Het OM is vanaf 17 december 2020, wanneer de casus al is beland in de crisisfase, op de hoogte van de volledige voorgeschiedenis qua strafbare feiten. Op dat moment besluit het OM om de incidenten en aangiftes na te lopen en onderzoeken te verrichten naar aanleiding van de aangiftes. Mogelijk had het OM bij eerdere betrokkenheid andere maatregelen getroffen. Dit had strafvervolging kunnen zijn maar ook had gedacht kunnen worden aan preventieve maatregelen, zoals het voeren van gesprekken met de bewoners naar aanleiding van de afhandeling van aangiften.

26

Eerdere opschaling zorg voor gezin 1 Uit de tijdlijn van gebeurtenissen blijkt dat er bij opschaling van de regievoering naar het Expertise Team in september 2020 naar aanleiding van het multidisciplinair overleg (op 3 september), al snel veel verschillende zorgpartijen aangehaakt worden bij gezin 1. Wanneer gekeken wordt naar de gebeurtenissen en escalatiemomenten van de casus, is te zien dat de situatie in het voorjaar en de zomer 2020 steeds verder verslechtert. De dan enige betrokken zorgpartij onder de toenmalige regievoerder, verklaart mondeling aan de regievoerder dat er meer hulpverlening nodig is rondom het gezin. De gevraagde additionele hulpverlening komt er in de navolgende maanden echter niet. Uit bestudering van de stukken blijkt niet dat er actieve betrokkenheid was van de toenmalige regievoerder van de casus. Daarbij dient te worden vermeld dat de bij deze casus betrokken persoon van de toenmalig regie voerende partij niet meer in dienst is bij de organisatie en dat er van deze periode geen gemaakte rapportages in het systeem te vinden zijn. Tot slot verklaren meerdere gesproken zorgpartijen in de interviews dat zij al in een eerder stadium betrokken hadden willen zijn bij deze casus omdat dat een meerwaarde had kunnen bieden. Eerdere opschaling zorg voor gezin 2 In de benadering van de gezinnen zijn beide casussen lang gezien als losse casuïstiek.

Hiermee bedoelen de onderzoekers dat er strak gestuurd werd op de zorg voor gezin 1, maar dat er voor een aantal maanden geen hulpverlening is betrokken bij gezin 2. Hulpverlening op zorg had volgens de voor dit gezin geldende procedures eerder ingezet moeten worden. De hulpverlening in deze casus was hierdoor lang alleen gefixeerd op gezin 1; de rol van gezin 2 is vaak benoemd, zonder consequenties in de vorm van maatregelen of afspraken. Zo werd voor een aantal partijen in het bemiddelingsgesprek in augustus 2020 duidelijk dat gezin 2 ook een aandeel had in de burenruzie. Voor gezin 2 was het sinds begin september gewenst dat zij hulpverlening zouden ontvangen; hier wordt op 21 december 2020 mee gestart. Eerdere opschaling van de casus Vanuit de regiefunctie is de casus eind augustus richting het Expertise Team opgeschaald. Een casus kan worden opgeschaald naar het Expertise Team vanuit betrokken zorgpartijen in het geval van een meervoudige zorgproblematiek waarbij sprake is van onveiligheid en risico op escalatie.52 In de zomer van 2020 voldoet de casus hier al aan. Het Expertise Team wordt in september 2020 regievoerder. De casus voldoet ook in een eerder stadium, in ieder geval in oktober 2020, aan de criteria van het Veiligheidshuis. Hierna worden deze criteria geschetst, zoals omschreven op de website van het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad.

52

PR2005-20210408103534- Triage model Expertise Team (2020).

27

1.

Er is sprake van meerdere problemen die op meer dan één leefgebied spelen en (naar verwachting) leiden tot crimineel en/of overlastgevend gedrag of verder afglijden.

2.

Samenwerking tussen meerdere ketens (minimaal drang en dwang) is nodig om tot een effectieve aanpak te komen; het is in de reguliere samenwerking tussen partners binnen één keten niet mogelijk om deze problematiek effectief aan te pakken.

3.

De problematiek wordt beïnvloed door en heeft impact op het (gezins)systeem en/of de directe sociale leefomgeving (of wordt verwacht dat te hebben).

4.

Er is sprake van ernstige lokale of gebiedsgebonden veiligheidsproblematiek, die vraagt om een ketenoverstijgende aanpak.

Afhankelijk van lokale afspraken kan in voorkomende gevallen ook multi-complexe casuïstiek aangemeld worden waarbij sprake is van stagnatie in de samenwerking binnen één keten.53

Het Veiligheidshuis is vanaf begin november regievoerder. Wanneer eerder vanuit het Expertise Team richting het Veiligheidshuis was opgeschaald, dan had onder andere eerder zorg- en veiligheidsinformatie met alle betrokkenen kunnen worden gedeeld. Eerdere betrokkenheid van buurtregie bij de casus Buurtregie is op 17 november 2020 betrokken geraakt bij de casus. In interviews zijn hiervoor meerdere redenen genoemd: omdat men dit was vergeten of omdat ervan uitging dat een andere partij Buurtregie had ingeschakeld. Daarbij is ook aangegeven dat door corona het overleg ‘in de buurt’ een periode niet heeft plaatsgevonden. In dit overleg spreken verschillende disciplines, zoals politie, buurtregisseurs en zorgpartners, over casuïstiek in de buurt. Dit overleg is normaliter een natuurlijk moment om dergelijke casussen te bespreken en buurtregisseurs hierop te laten aanhaken. Het, vanwege corona, niet plaats laten vinden van het overleg heeft er volgens meerdere partijen aan bijgedragen dat de buurtregisseurs de casus tot november 2020 niet op de radar hadden. Aan de hand van de tijdlijn en de in §3.1 benoemde escalatiemomenten blijkt dat er voor die tijd al sprake was van groeiende onrust in de buurt. Buurtregie had dus in de zomer al een rol kunnen spelen.

Uit de gesprekken blijkt dat verschillende partijen ervan uitgingen dat Buurtregie al eerder betrokken was en dat zij Buurtregie daarom niet zelf hebben ingeschakeld. Door corona zijn de buurtregisseurs ook minder fysiek in de buurt geweest en kregen zij minder mee wat er speelde. Wanneer Buurtregie betrokken wordt, is er geen dossier beschikbaar en wordt de casus vooral geportretteerd als een die binnenkort, door verhuizing van een van de twee gezinnen, afloopt. In het latere verloop van de casus en in de crisisfase heeft Buurtregie een rol gespeeld in het laten terugkeren van rust in de buurt. Eerdere betrokkenheid van Buurtregie bij deze casus had mogelijk kunnen bijdragen aan een eerdere signalering en aanpak van de onrust in de buurt. Daarnaast hadden de buurtregisseurs een rol kunnen spelen in het ondervangen van en inspelen op de gevoelens van de buurtbewoners. De zorg van de hulpverleners speelt zich achter de voordeur af. Voor veel omwonenden blijft daardoor het beeld van alleen de incidenten bestaan, doordat zij niet weten wat er wordt gedaan door alle hulpverleners.

53

https://www.veiligheidshuisparkstad.nl/casus-aanmelden/

28

4. Analyse van de samenwerking tussen betrokken partijen Een van de accenten van dit onderzoek is het observeren van hoe de samenwerking en de regie op samenwerking zijn verlopen. Dit hoofdstuk geeft een aantal observaties weer over de samenwerking en de regie op deze samenwerking vanuit de betrokken instanties in de periode 1 maart-29 december 2020. In dit hoofdstuk lichten de onderzoekers toe hoe de samenwerking tussen de betrokken zorg- en hulpverleningsinstanties is verlopen. Periode 1 maart-31 augustus 2020 Op 25 maart start een zorgmedewerker bij gezin 1. Deze wordt op afstand aangestuurd door een andere zorgaanbieder. De zorgmedewerker die betrokken is bij gezin 1 stelt in die periode (april 2020) al snel vast dat er meer zorg nodig is bij gezin 1. De zorgmedewerker speelt verder een belangrijke rol in het vertolken van de gesprekken met de politie en de woningcorporatie. De diverse partijen hebben - los van elkaar - wel contact met elkaar, maar er wordt geen regie op de casus gevoerd. De betrokken partijen zijn op dat moment vooral bezig met hun eigen werkzaamheden voor het gezin. Dit verandert na een aantal incidenten in augustus (zie verder §4.1) en wanneer de politie contact opneemt met de woningcorporatie. De politie merkt dat de casus escaleert en dat een gesprek met alle betrokkenen noodzakelijk is.

Dit gesprek vindt plaats op 21 augustus 2020 en verloopt volgens betrokkenen rommelig en chaotisch. De sfeer is onaangenaam en diverse verwijten worden gemaakt naar de hulpverlening en gezin 1. Dit is echter de eerste keer in deze casus dat er vanuit verschillende disciplines, gezamenlijk wordt gekeken naar de casus. Voor de aanwezige partijen (met name de woningcorporatie en de politie) kantelde toen het beeld langzaam: mogelijk is niet alleen gezin 1 verantwoordelijk voor alle gemelde overlast (ondanks dat de meldingen van overlast veelal over hen gingen). Terwijl de overlastmeldingen zich opstapelden bij met name de politie, was er betrekkelijk weinig oog voor de impact van de overlast op de buurt. Bovendien kwamen niet alle meldingen van de politie terecht bij de woningcorporatie en vice versa. Eind augustus had geen instantie overzicht van de stand van zaken rondom de casus en de overlast die hierdoor ontstaan was in de buurt. Dit zorgde voor een versplinterd beeld van de situatie en de mogelijkheid om de overlast te laten doorontwikkelen. Periode 1 september-31 oktober 2020 Per 3 september 2020 neemt het Expertise Team de regie over in deze casus.

Zij beleggen een overleg op 3 september met diverse zorgpartijen, politie en de woningcorporatie en tijdens dit overleg wordt vooral duidelijk volgens de deelnemers wat de daadwerkelijke situatie is van deze casus en de rol van beide gezinnen. Er is sprake van structurele overlast en een onveilige situatie. Gezamenlijk wordt tijdens dit overleg besloten om de hulpverlening te intensiveren. Binnen een tijdbestek van een aantal weken sluiten diverse zorgpartijen aan. Een aantal van deze zorgpartijen gaat ook op huisbezoek en pakt een gedeelte van de zorg op. Halverwege september besluit de woningcorporatie intern, na ruggenspraak met het Expertise Team, om gezin 1 te verplaatsen.110 Dit wordt gezien als de meest concrete oplossing om de problematiek rondom beide gezinnen te beëindigen. Dit kan op verschillende manieren maar uiteindelijk kiest de woningcorporatie ervoor om een uithuiszettingsprocedure op te zetten. Om de woningcorporatie juridisch te begeleiden, wordt een advocatenkantoor ingeschakeld. De keuze voor een uithuiszettingsprocedure jegens gezin 1 wordt op 22 september gecommuniceerd met het Expertise Team. In deze periode ontstaat een tweespalt in de samenwerking tussen de woningcorporatie enerzijds en de zorgpartij anderzijds.

De woningbouwcorporatie bouwt een zaak op om gezin 1 uit het huis te laten plaatsen en tegelijkertijd biedt een zorgpartij ondersteuning aan gezin 1 om bewijs te verzamelen tegen de uithuiszetting. De belangen van de betrokken partijen beginnen hier uiteen te lopen en het is voor diverse partijen onduidelijk wie nu waarvoor verantwoordelijk is. De hulpverlening bevindt zich in een spagaat: de uithuiszettingsprocedure biedt kans op een oplossing, maar zorgt mogelijk voor een gezin wat op straat komt te staan.

29

Dit bemoeilijkt mogelijk het verzorgen van het gezin en staat haaks op de goede zorg die de partijen willen bieden. Met dit dilemma heeft het Expertise Team te maken als regievoerder. Dit dilemma zorgt tevens voor enige verdeeldheid tussen de betrokken partijen in de aanpak. Bovendien bestaat er op dat moment (medio september-begin oktober) geen helder beeld van de overkoepelende aanpak. Tegelijkertijd met de uithuiszettingsprocedure zoeken diverse zorgpartijen naar andere manieren om het gezin te verplaatsen; niet via uithuiszetting. In de tussentijd vinden diverse incidenten plaats die geen overlastkarakter meer hebben. Halverwege oktober is niet alleen de leefbaarheid in het geding, maar ook de fysieke veiligheid van beide gezinnen. ‘De incidenten lijken de hulpverlening in te halen’ is een gevoel dat overheerst bij de diverse betrokkenen. Temeer omdat er strafrechtelijk geen vervolg wordt gegeven aan de aangiften die over en weer zijn gedaan. Het lang bemiddelen in deze casus leidt volgens de meldingen bij de politie tot een opeenhoping van emoties en frustraties in de buurt. De zorg voor gezin 1 vindt immers alleen maar plaats achter de voordeur. Het beeld van de betrokken instanties blijft echter gericht op de problematiek achter de voordeur en op de taak waar zij voor zijn aangewezen.

Onvoldoende komt in de documentatie en de communicatie tussen betrokkenen naar voren dat er ook acties worden ondernomen in deze periode om de escalatie in de buurt tegen te gaan of instanties in te schakelen die hierin een rol kunnen spelen (denk aan buurtregisseurs of BOA’s van de gemeente Heerlen). Een ander opvallende observatie is dat de casus zich in de maanden september en oktober 2020 uitbreidt tot gezin 2. Dit heeft te maken met de diverse meldingen die zij al vanaf maart doen, maar ook met incidenten waar beide partijen bij betrokken zijn. Ook de hulpverlening voor gezin 2 wordt geïdentificeerd en geïntensiveerd. Dit lijkt het effect te zijn van de overall-regie die wordt gevoerd door het Expertise Team. De impact op en van beide gezinnen komt steeds beter bij de hulpverlening in beeld en daar wordt de aanpak op afgestemd. Periode 1 november-eind december 2020 De casus kent in november 2020 inmiddels een grote component veiligheidsproblematiek. De gemelde rookoverlast van de barbecue, die zicht later ontwikkelt in een burenruzie, gaat in deze periode over in een openbare orde en veiligheidsproblematiek met geweldsaspecten. In de samenwerking tussen de zorgorganisaties wordt begin november de uitspraak van de rechter afgewacht.

Nadat de uithuiszettingsprocedure is afgewezen, wordt er op diverse manieren door verschillende partijen gezocht naar mogelijkheden om toch een van de gezinnen te verplaatsen. Het is opvallend om te zien dat de aanmelding van de casus bij het Veiligheidshuis niet op reguliere wijze verloopt. Via het Team Veiligheid komt de casus uiteindelijk terecht bij het Veiligheidshuis, maar dan moeten de officiële aanmelding van de casus en interne weging door het Veiligheidshuis nog wel plaatsvinden (1 november-5 november). De betrokkenheid van de gemeente Heerlen wordt bovendien groter door het feit dat de teams Veiligheid en Sociaal Domein op strategisch niveau vaker worden betrokken in de casus. Formeel hebben zij in dit proces geen rol, maar op basis van de informele verstandhouding worden deze teams veel betrokken in de casusafhandeling. Dit heeft te maken met het feit dat de casus zich in een ‘grijs’ gebied bevindt tussen zorg en veiligheid op dat moment. Veel van de besluitvorming wordt bij hen getoetst en zij worden integraal onderdeel van de interne afstemmingsmomenten binnen de gemeente. Dit blijkt uit documentatie en communicatie vanuit een aantal partners: meerdere keren wordt door partijen gevraagd wie nu waarvoor verantwoordelijk is en bij wie de regie op de casus belegd is.

Het uiteindelijke doel - een van de gezinnen verplaatsen - lijkt voor iedereen vast te staan; ook het feit dat dit bij gezin 1 de grootste kans van slagen heeft. Echter, uit verschillende documenten en gesprekken blijkt dat er onduidelijkheid heerst over hoe dit te bereiken en wat het collectieve plan van aanpak was. Er heerst dan bij partijen bovendien onduidelijkheid over de wijze waarop de verplaatsing kan worden georganiseerd en over ieders rol en mandaat in deze kwestie. Bovendien blijkt er geen andere aanpak achter de hand die snel kan worden ingezet. Dit komt de snelheid en de besluitvorming niet ten goede.

30

Voor gezin 2 is het sinds begin september gewenst dat zij hulpverlening ontvangen, maar dit wordt relatief laat geëffectueerd. Eind november wordt hier over gesproken maar, na akkoord van het gezin, wordt op hier pas op 21 december 2020 mee gestart. Vanaf het moment dat de driehoek van de gemeente Heerlen de regie overneemt op donderdag 17 december is de verdeling qua taken helder. De betrokken partijen richten zich op hun eigen taken en dit leidt tot een daadkrachtig optreden van de betrokken partijen in de ontstane ongeregeldheden op het gebied van openbare orde en veiligheid. De openbare orde en veiligheid in de straat en de buurt handhaven heeft prioriteit, naast het zoeken naar geschikte woningen voor beide gezinnen.

31

5. Bevindingen en aanbevelingen In dit hoofdstuk worden de overkoepelende bevindingen uit dit onderzoek gepresenteerd. Aan de hand van deze bevindingen worden diverse aanbevelingen gedaan voor de toekomst. Deze zijn zoveel mogelijk toegespitst per stakeholder.

Overkoepelende bevindingen Lang is deze casus gezien als een casus die met zorg en bemiddeling beheerst kon worden. Het verstrekken van goede zorg zou de rust kunnen doen terugkeren. Dit lukte niet; de gemoederen raakten steeds verder verhit. • Van april 2020 tot en met september 2020 was er sprake van een steeds verder oplopend conflict, waar mogelijkheden waren om eerder in te grijpen. Tijdens een lange periode was er sprake van bemiddelen in de buurt terwijl er duidelijke signalen waren dat het conflict niet op te lossen viel op deze manier: bemiddelingsgesprekken hadden geen effect en de aard van de incidenten veranderde naar steeds gewelddadiger. • In september 2020 koos de woningbouwcorporatie, met de ondersteuning van de gemeente, voor een uithuiszettingsprocedure van een van de gezinnen om op deze manier een einde te maken aan het conflict. In de periode september 2020-november 2020 werd afgewacht of deze aanpak zou slagen. Dit lukte echter niet. In die periode raakten intussen de gemoederen steeds verder verhit, terwijl de aanpak op bemiddeling was gericht. Dit terwijl er diverse incidenten plaatsvonden van strafrechtelijke aard, waar mogelijk ook andere maatregelen tegen konden worden genomen. • Voor een lange periode draaide de aanpak vooral om de problematiek tussen beide gezinnen. De impact op heel de buurt kwam pas later in de casus in beeld.

Er waren echter al meerdere incidenten waar heel de buurt last van had en waardoor een groeiend sentiment is ontstaan tegen een van de buren. Aanbeveling Expertise Team (valt onder gemeente Heerlen) Bij de triage van het Expertise Team moet de mogelijke impact van de casus op het gebied van veiligheid voor de gezinnen, maar ook voor de omwonenden, worden beoordeeld. Daarbij dient de vraag te worden gesteld of de procesregie bij het Expertise Team dient te liggen of gelijk dient worden overgedragen aan het Veiligheidshuis. Als er sprake is van mogelijk openbare orde en veiligheidsproblematiek, dan dient het Veiligheidshuis de casus te toetsen.

De casus voldeed op eerdere momenten aan opschalingscriteria, maar is pas later opgeschaald. • Vanuit de regiefunctie is de casus eind augustus richting het Expertise Team opgeschaald. De casus voldoet in een eerder stadium ook al aan de criteria voor multi-problem casus, waar het Expertise Team een rol in kan spelen. • Expertise Team-Veiligheidshuis. De casus voldoet in een eerder stadium aan de criteria van het Veiligheidshuis om op te schalen. Mogelijk had dit geholpen in de casus, aangezien dan eerder zorg- en veiligheidsinformatie met alle betrokkenen had kunnen worden gedeeld. • De hulpverlening op de zorg had voor beide gezinnen eerder opgeschaald kunnen worden. Bij gezin 2 had dit volgens de voor dit gezin geldende procedures gemoeten. Bij gezin 1 werd de hulpverlening nadat de casus onder het Expertise Team viel flink, uitgebreid. Vanuit verschillende betrokken instanties is aangegeven dat deze eerder betrokken hadden willen en/of moeten zijn. • Niet alle betrokkenen en partijen verstaan hetzelfde onder ‘opschalen’ en ‘regie’.

32

Niet alle partijen weten welke andere partijen in zorg en veiligheid op welk moment betrokken kunnen worden en wat ze dan van elkaar kunnen verwachten.

•

Diverse partijen hebben ervaren dat er sprake was van versnipperde afstemming, communicatie en informatievoorziening. • Uit onderzoek blijkt dat geen van de partijen een geheel overzicht had van de casus met de volledige voorgeschiedenis; elke partij had een stukje van de puzzel: o Dit blijkt onder andere uit documentaanlevering: elke partij had een eigen dossier en er was niet of nauwelijks sprake van overdrachtsdossiers o In de crisisfase was er geen overzicht beschikbaar van hetgeen zich had afgespeeld in de afgelopen maanden. De verschillende partijen hadden de voorgeschiedenis niet scherp (OM, communicatieteam gemeente, bestuurlijk) • Conflicterende handelingen tijdens de casus: de gemeente schrijft een brief voor de uithuiszettingsprocedure die pleit voor de woningcorporatie; de betrokken hulpverlener pleit juist tegen uithuiszetting. Er bestaan verschillende visies op de te ondernemen stappen. • Een aantal betrokken partijen legt niet op structurele basis multidisciplinaire afspraken vast. Dat maakte de overdracht met een volledig overzicht lastig. • De casus is lang als twee losse casussen behandeld. Dat betekent dat de samenhang tussen beide gezinnen, met name de rol van gezin 2, lang is onderschat. Gezin 2 had een grotere rol in deze casus dan in de periode maartseptember werd gedacht. Het gezin kreeg daarnaast ook geen zorg.

• Vanwege de grote hoeveelheid betrokken partijen bij deze casus, met elk een verantwoordelijkheid voor een klein gedeelte, was er nooit een volledig overzicht van de inzet van alle partijen. Bij geen van de partijen was een compleet overzicht aanwezig. Dat resulteerde in diverse vragen bij de verschillende partijen: wie had regie en wat is er met wie afgesproken? Aanbeveling Gemeente Heerlen (zorgdomein en veiligheidsdomein) •

Maak een zorg- en veiligheidsmap van Heerlen. Beschrijf daarin welke partijen actief zijn, wat ze doen en in welke overleggremia ze bijeenkomen en wat hun rol en verantwoordelijkheid is.

•

Opschalen is het betrekken van meer en andere partijen die meer en andere expertise, mogelijkheden en eventueel zelfs bevoegdheden hebben. Maak duidelijk wat het betrekken van een andere partij betekent door een aantal vragen te beantwoorden. Stel daartoe een handzame vragenlijst op, met vragen als: hoe gaan we samenwerken? Wie zijn betrokken? Welke informatie gaan (moeten) we delen? Wie zorgt voor vastlegging? Wie voert regie op de samenwerking, en wat verstaan we onder regie in dit geval? Wanneer stopt de samenwerking en wat moeten we dan regelen?

•

Laat het Veiligheidshuis Parkstad de zorg- en veiligheidsmap van Heerlen beheren, evenals de samenwerkingsvragenlijst.

•

Zorg dat het Veiligheidshuis vanaf een bepaald escalatieniveau regie gaat voeren op cases, waarbij voor alle betrokkenen helder is wat onder die regie wordt verstaan. Ook bij het opschalen van de regie naar het Veiligheidshuis, moeten de vragen uit de samenwerkingsvragenlijst beantwoord worden.

Expertise Team Heerlen & Veiligheidshuis Parkstad •

Maak tijdens een casus continu duidelijk welke partij de regie heeft op de overkoepelende aanpak. De regie hebben betekent ook dat deze partij het mandaat heeft om concrete acties uit te zetten en partijen aan te sturen en te corrigeren waar nodig in de casus.

33

Niet alle partijen waren tijdig betrokken bij de casus en partijen hadden soms een verschillend beeld van de situatie. • Het overleg ‘in de buurt’ heeft lange periode niet plaatsgevonden vanwege corona. Hierdoor spraken de verschillende disciplines, zoals politie, buurtregisseurs en zorgpartners, niet over casuïstiek en kon de casus lang doorgaan zonder dat deze bij alle partijen bekend was. De buurtregisseurs zijn pas in november 2020 betrokken. • Het OM is op 17 december 2020 pas op de hoogte van de casus en kent niet de geschiedenis en de ernst van de situatie. Dit terwijl er diverse incidenten hebben plaatsgevonden met een strafrechtelijke component. • Voor een lange periode (maart 2020-september 2020) is er een discrepantie van weinig zorg voor gezin 1, terwijl zij een grote zorghulpvraag had. Diverse partijen geven aan dat er te weinig begeleiding was. Door de betrokken hulpverlening is gevraagd om de zorg op te schalen in de periode april 2020. Daar is geen gehoor aan gegeven door de toenmalige casusregisseur. Mogelijk had deze extra zorg eerder in kaart kunnen brengen welke meervoudig zorgproblematiek speelde bij het gezin. • Gebrekkige dossiervorming heeft het verkrijgen van een snel en eenduidig beeld van de situatie bemoeilijkt. Er is geen overdrachtsdossier en partijen houden elk afzonderlijk een eigen dossier voor de casus bij.

Hierdoor is informatie sterk gefragmenteerd. Dit wordt onder andere geïllustreerd door het feit dat er, ten tijde van de crisisfase, door het Team Communicatie van de gemeente Heerlen nog een tijdlijn van de belangrijkste gebeurtenissen in het procesverloop moest worden opgesteld. Daarbij zijn sommige dossiers erg abstract. Hierdoor is niet altijd duidelijk hoe er is gehandeld. Uit het onderzoek blijkt ook dat de informatie uit de verschillende dossiers soms tegenstrijdig is. Aanbeveling •

Zorg voor goede dossiervorming per partij, maar ook van de totale aanpak. Dit betekent ook dat er consequent moet worden gemonitord hoe en wanneer afgesproken actiepunten worden uitgevoerd.

Sociaal Buurtteam (valt onder Stand BY!) •

Sociaal Buurt Team: faciliteer manieren om structureel bij elkaar te komen/in contact te blijven, ook als dit fysiek niet mogelijk is.

Veel handelen op eigen inzicht en initiatief, mede door gebrek aan procedures en protocollen. • Veel werk van de politie wordt overgelaten aan de professionele houding en inschatting van de betrokken agenten. Er zijn bijvoorbeeld geen vaste protocollen voor hoe te handelen bij een (escalerende) burenruzie. Zeker voor beginnende agenten is het dan zoeken naar de juiste keuzes en aanpak en welke partners daarbij betrokken worden. • De aanpak van veel partijen is gebaseerd op eigen expertise en ervaring. Niet alle stappen die worden genomen zijn vastgelegd in een aanpak, evenals alle partners die relevant zijn in een casus met een escalerende burenruzie. Er zijn geen protocollen voor o.a. het betrekken van buurtregisseurs; daardoor zijn zij door partijen vergeten. • Er is geen plan voor sociale calamiteiten. waardoor in deze crisis moest worden geïmproviseerd. Daarbij is teruggevallen op o.a. het protocol voor crisis van de Veiligheidsregio. Het staat op het verlanglijstje om een dergelijk plan te maken. • De gemeente Heerlen kent geen social-mediaprotocol en daardoor geen procedure voor het omgaan met de berichtgeving op sociale media. • De gemeente heeft geen plan voor sociale calamiteiten, zoals deze burenruzie. De gemeente heeft hierop ingespeeld en geïmproviseerd door terug te vallen op een protocol voor crisis van de Veiligheidsregio (GRIP-structuur).

34

Communicatie met beide families werd door betrokken partijen als moeilijk ervaren. • De taalbarrière tussen de betrokken instanties en gezin 1 heeft mogelijk vertraging opgeleverd (bijvoorbeeld in het gesprek op 21 augustus met de woningbouwcorporatie). In het begin van de onderzoeksperiode werd er voornamelijk door de kinderen van het gezin of door een bij het gezin betrokken zorgpartij getolkt. • Beide families volgden adviezen van zorg- en veiligheidspartijen herhaaldelijk niet op. Aanbeveling Betrokken zorg- en veiligheidspartijen •

Zorg voor een onafhankelijke tolk zodat geen van de partijen als partijdig kan worden beschouwd bij het tolken, naast het uitoefenen van hun specifieke zorgtaak.

•

Neem de mogelijkheid op om (eerder) over te stappen van advies naar gedragsaanwijzing als adviezen niet worden opgevolgd.

Sociale media maakten van een uit de hand gelopen burenruzie een crisissituatie • De invloed van sociale media is op meerdere manieren in deze casus terug te zien. Allereerst wordt in september 2020 een bericht op sociale media verspreid over de vader van gezin 1, waarin hij wordt beschuldigd van bepaald gedrag. Dit leidt tot reacties uit de buurt, zowel online als offline, en zorgt voor groeiende onrust. • De tweede keer dat de invloed van sociale media in de casus zichtbaar is, is het moment waarop een filmpje online wordt gezet door de advocaat van gezin 1. In de daaropvolgende dagen groeit de aandacht op sociale media voor de burenruzie. • De derde keer dat de invloed van sociale media zichtbaar is, is wanneer er filmpje online wordt gezet en wordt verspreid door Muslim Right Watch. Dit filmpje bevat beelden die schetsen dat een Syrisch gezin wordt aangevallen en in hun woning. Dit filmpje ging viraal op internet en leverde uiteindelijk veel landelijke aandacht op. Aanbeveling •

Eenduidige communicatieafspraken bij persvragen dienen sneller tot stand te komen.

•

Online signalen moeten ook meegenomen worden in de bespreking van de casuïstiek; ontwikkel ook hiervoor scenario's.

De crisissituatie was snel onder controle, mede dankzij de communicatieboodschap en getroffen maatregelen. • Tijdens de crisisfase is relatief laat (op vrijdag 18 december) de woningcorporatie meegenomen in de crisiscommunicatie. Deze bleef heel lang geen partij voor het crisisteam. Dit terwijl zij wel werden bedreigd (collectief en individueel). • Tijdens de crisisfase hadden de betrokkenen een groot gevoel van samenhorigheid. Aanbeveling •

Zorg voor een helder overzicht van betrokken partijen die ook tijdens de crisisfase moeten worden geïnformeerd, op bestuurlijk en operationeel niveau. De partijen die betrokken zijn kunnen ook op een andere manier geraakt worden.

Diverse partijen hebben zelf al lessen getrokken uit dit procesverloop en een deel van deze lessen wordt al toegepast. • Dit betreft onder andere het opzetten van een overleg tussen zorg- en veiligheidspartijen om cases te bespreken met

35

• •

mogelijke componenten die kunnen leiden tot escalatie. Daarnaast wordt er gewerkt een aan sociaal calamiteitenplan voor de gemeente Heerlen, om protocollen klaar te hebben bij sociale calamiteiten. De politie heeft als les getrokken om meldingen volledig te analyseren en na te gaan, en het OM sneller in kennis te stellen.

36