Bijlage 3 Horizon2040 OFH__583355__
Tekst van het document
is van die inkomsten en voor wie ze dat doet.
7
Classificatie-Circulaire-Businessmodellen_CTF.pdf In het rapport ‘Classificatie circulaire businessmodellen, een
Verdienmodellen kunnen gestapeld worden;
onderzoek naar bestaande en toekomstige vormen van waardecreatie
het gaat om een mix die past in een bepaalde
hoe circulaire businessmodellen in te vullen met mogelijke circulaire
situatie7
59
en -behoud’, EZK (2022), wordt een verdere uitwerking gegeven van verdienmodellen. Daarin is een gedetailleerdere lijst van verdienmodellen opgenomen.
2040
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) In de ruimtelijke verkenning 2023 heeft het PBL vier scenario’s ontwikkeld voor de inrichting van Nederland in 2050. In onderstaande matrix worden de vier scenario’s beschreven aan de hand van de criteria ‘Samenleving’, “Economie’, “Patronen’ en ‘Sturing’.
Tabel 1 Toekomstscenario’s PBL
Scenario
Mondiaal ondernemend
Snelle wereld
Groen land
Regionaal geworteld
Samenleving
Prestatiegericht, individualistisch en
Georganiseerd in digitale
Mensen zien zich als onderdeel van de
Gemeenschappen zorgen voor
hedonistisch. Prioriteit voor profit.
leefstijlgroepen. Prioriteit voor
natuur en vinden publieke waarden in
burgers en voor natuur en landschap.
Technologie zorgt voor meer welvaart
people, planet of profit verschilt
de samenleving belangrijk. Prioriteit
Vertrouwen, samenredzaamheid
en minder milieubelasting. Ongelijkheid
per ‘bubbel’. Veel belangstelling
voor planet. Natuurlijke oplossingen
en menselijke maat zijn belangrijk.
is groot.
voor en vertrouwen in technologie.
gaan voor technologische. Ongelijkheid
Prioriteit voor people. Ruimtelijke
Beperkte maatschappelijke deelname
is klein. De vrijheid tot consumeren is
coördinatie op de bovenregionale
van mensen met beperkte digitale
ingeperkt.
schaal is moeilijk.
vaardigheden. Economie
Gericht op ‘groene groei’. Alle kosten
Beleveniseconomie, deeleconomie
‘Post-groei’-economie is gericht
Regionale zelfvoorziening en
zijn in de prijs verdisconteerd. Grote,
en bezorgdiensten bloeien. Kleine,
op materialengebruik en emissies,
kleinschalige activiteiten staan voorop.
internationale bedrijven domineren de
hightechbedrijven zijn leidend.
afgedwongen door de Rijksoverheid.
Middelgrote en kleine bedrijven spelen
Duurzame innovatieve bedrijven spelen
grote rol.
markt.
grote rol. Patronen
De Randstad is uitgebreid tot de
Digitale ruimte is belangrijker dan
Groenblauwe netwerken worden
Nederland bestaat uit een mozaïek
Middenstad. In de strijd om het
fysieke ruimte. Locaties doen er
uitgebreid. Openbaarvervoernetwerken,
van regionale landschappen. Er is een
internationale vestigingsklimaat is
minder toe, wat tot spreiding leidt. Dit
energienetwerken en netwerken voor
gevarieerd patroon van bestaande
een sterk contrast ontstaan met
levert fysiek een lappendeken op. Er
lopen en fietsen vormen kralensnoeren
woonkernen. Streken hebben een
Kransland, dat in het noorden, oosten
zijn tijdelijke hotspots en coldspots.
van bebouwing en infrastructuur
duidelijk verschillende identiteit
Invoeren van true pricing en een groene
Omgevingsplan afschaffen.
Invoeren van stelsel van persoons-
Meer taken, bevoegdheden en middelen
industriepolitiek voeren.
Digitale patroonherkenning en
gebonden ‘omgevingsbudget’ (‘planeet-
overdragen aan ‘regioprovincies’,
zelflerende algoritmes faciliteren
punten’), gericht op minder vervuiling en
waterschappen en gemeenten. Grote
besluitvormingsprocessen. Oprichting
minder grondstoffen-gebruik. Missie-
bedrijven dwingen zich op te delen.
mededingingsautoriteit met tanden.
gedreven innovatiebeleid (gericht
Nationale omgevingsvisie afschaffen.
Oprichting ministerie voor digitale en
op transities) voeren. De natuur als
energie-infrastructuur.
rechtspersoon.
en zuiden van Nederland ligt. Sturing
61
2040
Panorama Zuid-Limburg 2050 In het project Panorama Zuid-Limburg werken Provincie Limburg, het Rijk, Stadsregio Parkstad Limburg en diverse gemeenten samen aan een nieuw toekomstbeeld voor Zuid-Limburg in 2050. Er zijn op dit moment drie concept toekomstperspectieven uitgewerkt met ieder hun eigen accenten.
Verleden, heden en toekomst bestaan niet. Er is slechts een tegenwoordige herinnering aan het verleden, een tegenwoordige aanschouwing van het heden en een tegenwoordige verwachting van de toekomst.
Tabel 2 Toekomstscenario’s Panorama Zuid-Limburg 2050 Europolis
Belevingslandschap
Lokale ketens
(dynamisch perspectief)
(ontspannen perspectief)
(zorgvuldig perspectief)
Het is het jaar 2050. De
Toerisme, zorg en
Autonomie, brede welvaart
steden van Zuid-Limburg
wellness zijn in 2050 de
en solidariteit liggen aan
vormen samen met Luik
economische motor van het
de basis van lokale ketens.
en Aken een Euregionaal,
belevingslandschap. Daarvoor
Met een strategie rondom
metropolitaan gebied. De
wordt zoveel mogelijk
hoofddorpen waarbij
economische kracht ligt
teruggegrepen op 19e-eeuwse
voorzieningen geconcentreerd
in de verschillende steden
cultuurhistorische elementen.
en bereikbaar zijn, zijn kleine
met ieder hun eigen kennis-
Deze hoogkwalitatieve,
Daily Urban Systems en
economie en voorzieningen.
gezonde woonomgeving
bijbehorende gemeenschappen
De groene parel in het
trekt veel gezinnen,
ook in het jaar 2050 behouden.
midden, biedt ruimte
gepensioneerden en nieuwe
Lokale ketens betekent ook
voor natuurontwikkeling,
werknemers naar de regio.
korte ketens. Met inzet op
klimaatadaptatie, recreatie
Het versterken van de
circulaire economie zijn
en natuurinclusieve (en
historische kwaliteit heeft
grondstofstromen op elkaar
innovatieve) landbouw.
een prachtig landschap
afgestemd en is Zuid-Limburg
opgeleverd, waar kleinschalige
steeds meer zelfvoorzienend.
natuurinclusieve landbouw, zorg, vakantieverblijven en klimaatadaptieve maatregelen
Augustinus van Hippo,
zijn ingepast.
filosoof en kerkvader, 354-430.
63
2040
Toekomstscenario’s voor Heerlen Op basis van de eerste drie bouwstenen en de voorgaande vier toekomstverkenningen kunnen wij de toekomstscenario’s voor Heerlen schetsen. Wij hebben gekozen om dit te doen met twee dimensies die voor onze economische visie 2040 het meest relevant zijn, namelijk: (1)
georganiseerde materialendepots. Eigendom is niet nodig voor
De dimensie waar de circulaire economie (make, use, re-
genot en gebruikt is net zo goed als nieuw. Producten worden
turn) en de lineaire economie (make, use, waste) de uiter-
diensten. Designed to perform. Designed to be updated. Desig-
sten zijn.
ned for passion.”
(2) De dimensie waar de nieuwe economie van de 21ste eeuw (hoogtechnologisch en hybride) en de oude economie van
Circulaire economie gaat over meer dan zuinig omgaan met
de 20ste eeuwse Antistad de uitersten zijn.
materialen. Het is een nieuw model om in menselijke behoeften te voorzien en hulpbronnen eerlijk te verdelen zonder de bio-
Dimensie 1: Van lineaire economie naar circulaire economie
sfeer te ondermijnen of planetaire grenzen te overschrijden. De
Onze lineaire economie die ons sinds de vorige eeuw zoveel
zeven pijlers van de circulaire economie zijn:
welvaart heeft gebracht, past niet meer binnen de grenzen
(1)
van onze aarde. In het antropoceen zijn wij als mensheid een
Materialen behouden zoveel mogelijk hun identiteit, complexiteit en relevantie en worden na iedere gebruikscyclus
natuurkracht geworden die onherstelbare schade toebrengt
zo hoogwaardig mogelijk geoperationaliseerd.
aan ecosystemen. De echte uitdaging is volgens de vooraan-
(2) Alle energie is gebaseerd op hernieuwbare bronnen.
staande denkers Sabine Oberhuber en Thomas Rau niet de
(3) Biodiversiteit wordt door menselijke activiteiten onder-
klimaatverandering, maar de verandering van ons denken. “In
steund en bevorderd.
ons lineair georganiseerde economische systeem delven, ge-
(4) De maatschappelijke veerkracht die er is dankzij een sterk
bruiken en gooien wij grondstoffen weg. Producten zijn een
sociaal weefsel en culturele diversiteit wordt door econo-
georganiseerd probleem van geplande veroudering. Designed to
mische activiteiten versterkt.
fail. Designed to be outdated. Designed to be outfashioned. Alle
(5) Gezondheid en welzijn van mens en dier worden be-
drie verdienmodellen vergroten de kloof tussen de performan-
schermd.
ce cyclus (hoe lang we van een product gebruik maken) en de
(6) De waarde van activiteiten wordt niet alleen financieel
levenscyclus (hoe lang een product technisch gezien meegaat),
uitgedrukt, maar ook met andere waarden zoals esthetiek,
en in ons huidige systeem resulteert die kloof altijd in afval
cultuur en emotionele, intellectuele, sociale en ecologische
en verspilling. De huidige productieketen is op zo een manier
waarde.
georganiseerd dat niemand de verantwoordelijkheid hoeft te
(7) Het economisch systeem is wendbaar en veerkrachtig
nemen voor de consequenties van zijn handelen. Wat we moe-
dankzij bestuurssystemen en mechanismen waarmee het
ten doen om van deze eindige verdienmodellen af te komen?
kan anticiperen op systeemschokken en crises.
De bestaande materiële ordening binnen de lineaire economie transformeren. Onze materiële bronnen zijn beperkt, maar met onze immateriële bronnen – zonne-energie, data en onze intelligentie – kunnen wij onze huidige koers richting de grenzen van het systeem wijzigen. De beste manier om daarvoor te zorgen is door alles blijvend beschikbaar te houden. Hoe komen we er? Door simpelweg de spelregels van het spel te veranderen. Producten zijn niet meer georganiseerde problemen, maar
65
2040
We hebben een hele set aan handelingsmotieven nodig om de circulaire economie tot stand te brengen. Het is de kunst om de biologische handelingsmotieven (primaire levensbehoeften), veiligheidsmotieven (orde, regels, stabiliteit), psychologische handelingsmotieven (liefde, genegenheid, geluk), individuele handelingsmotieven (reputatie, status, persoonlijke groei), collectieve motieven (trots, gemeenschap, relaties), cognitieve motieven (kennis, zelfbewustzijn, betekenis), esthetische handelingsmotieven (streven naar het goede, het ware en het schone) en zelfs de negatieve handelingsmotieven (hebzucht, macht, afgunst) van ondernemers, bestuurders en burgers aan te spreken.
singsvermogen in alle geledingen van de stad. De snelheid van verandering was nog nooit zo hoog en zal ook nooit meer zo traag zijn. Sinds 2011 brengt het Massachusetts Institue of Technology (MIT) de Twelve Tomorrow’s boekenreeks uit. Ze dagen in iedere editie sciencefiction schrijvers uit om verhalen te schrijven die gebaseerd zijn op nieuwe opkomende technologieën. Geen utopieën, maar vindingrijke visies en incrementele verbeteringen. In de verhalen van de laatste post-pandemische editie ‘Make shift’ (2021) vervangt telepresence-toerisme de virale gevaren en de vernietiging van het milieu van internatiosysteem te verstoren en dienen robotbarmannen vaccins toe. Twelve Tomorrows laat ons in de denkbare toekomst tasten. Heinlein en Jules Verne dat deden. Veel van hun sciencefiction is nu onze realiteit. Digitale technologieën veranderen de wereld. Tot 2040 zijn de belangrijkste ontwikkelingen:
Internet of (Robotic) Things.
•
Platform technologie.
•
Blockchain.
•
Autonome drones en voertuigen.
Synthetische biologie.
•
Game based learning.
•
Virtual Reality, Augmented Reality, Mixed Reality.
•
Metaverse.
•
Digitale en data geletterdheid.
•
Technische vaardigheden.
•
Bewustzijn van digitale dreigingen.
•
Kritisch denken.
•
Beoordelingsvermogen en complexe besluitvorming.
•
Emotionele intelligentie en empathisch vermogen.
•
Creatief denken en handelen.
•
Samenwerken en werken in (tijdelijke) teams.
•
Interpersoonlijke communicatie.
•
Werken in Gigs (tijdelijke jobs, kortlopende projecten,
•
Aanpassingsvermogen en flexibiliteit.
•
Culturele intelligentie en bewustzijn van diversiteit/ inclusie.
Zoals ook Artur C. Clarke, Isaac Asimov, H.G. Wells, Robert
•
•
specifieke opdrachten).
naal reizen, proberen hackers het nieuwe kwadratische stem-
Artificiële intelligentie & Machine Learning.
Genomische geneeskunde.
den voor de toekomst zijn:
technologische trends doet een groot beroep op het aanpas-
•
•
domein-specifiek als domein-generiek. Belangrijke vaardighe-
De nieuwe economie is technologie-gedreven. De snelheid van
Robotisering.
Quantum computing.
De nieuwe economie vraagt ook om andere vaardigheden, zowel
Dimensie 2: van oude economie naar nieuwe economie
•
•
•
Ethisch bewustzijn.
•
Leiderschap skills.
•
Timemanagement.
•
Nieuwsgierigheid en continu leren.
•
Omarmen en vieren van verandering.
•
Zelfregulatie.
Steden worden echter niet slimmer door er alleen maar technologie aan toe te voegen. Een stad is toekomstbestendig wanneer alle mensen er hun best mogelijke leven kunnen leiden. Human-centered Technology kan een grote bijdrage leveren aan de brede welvaart door te focussen op duurzaamheid en
67
2040
leefbaarheid. Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven in het hier en nu en de mate waarin deze al dan niet ten koste gaat van die van latere generaties en/of die van andere mensen in de wereld.
Gezondheid
Eigen regie van mensen Fysieke gezondheid Mentale gozondheid
Klimaat
Lokale temeratuur Broeikasgasuitstoot Waterhuishouding
Figuur 9 Brede welvaart in een slimme stad
Materiële bestaanszekerheid
Natuur
Arbeidsparticipatie Betaalbaarheid van het leven Innovatievermogen en vestigingsklimaat Omvang van de economie Overheidsuitgaven
Bereikbaarheid
Wonen, werk, onderwijs en voorzieningen Internationale bereikbaarheid Kwaliteit van reizen
Flora en fauna op land, in water en lucht Omvang en kwaliteit natuur
2040
Inclusiviteit en gelijkheid Sociaal contact familie en vrienden Vertrouwen in publieke instituties Vertrouwen van mensen in elkaar
Ruimtelijke kwaliteit Kwaliteit wonen en voorzieningen Omgevingsgeluid, trillingen en licht
Beschikbaarheid drinkwater Inzet van hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen Voorraad eindige grondstoffen
Bodemkwaliteit Luchtkwaliteit Waterkwaliteit
Sociale cohesie
Leefomgeving
Natuurlijke voorraden
Milieu
Veiligheid
Internationale relaties en veiligheid Omgevingsveiligheid Sociale veiligheid Verkeersveiligheid Waterveiligheid
69
2040
De maat voor brede welvaart in regio’s is opgebouwd uit elf onderliggende dimensies. Een deel daarvan vertoont weinig regionale verschillen, zoals gezondheid en milieu. Het besteedbare huishoudinkomen en de woontevredenheid verschillen echter wel sterk binnen Nederland. De inwoners van Noord-Drenthe genieten de hoogste brede welvaart, op de voet gevolgd door die van Zuidwest-Friesland
Maar ik geloof dat daarboven uitgaat de redelijke zekerheid die, dacht ik, hier gegeven wordt dat hier in ZuidLimburg nieuw werk en nieuw leven en een nieuwe samenleving zijn fundamenten zal kunnen vinden.
en Het Gooi en Vechtstreek en op kleine afstand door de Achterhoek en Noord-Overijssel. De brede welvaart is beduidend lager in de drie grootstedelijke regio’s Groot-Amsterdam en vooral Groot-Rijnmond en Agglomeratie ’s-Gravenhage. Ook in Delfzijl en omgeving, Zuid-Limburg, Oost-Groningen en
Figuur 10 Brede welvaart in regio’s
Zaanstreek is de brede welvaart lager dan gemiddeld.
Hoge brede welvaart in Noord-Drenthe en Zuidwest- Friesland door woontevredenheid en veiligheid
Hoge brede welvaart in Het Gooi en Vechtstreek door woontevredenheid en veiligheid
Slotzin rede Joop den Uyl waarin hij de sluiting van de mijnen aankondigde, 17-12-1965.
hoogste brede welvaart
laagste brede welvaart
71
2040
Vier toekomstscenario’s voor Heerlen In de matrix die ontstaat als we de twee dimensies (lineair-circulair, oude-nieuwe economie) samenvoegen komen vier toekomstscenario’s voor Horizon 2040 naar voren:
Tabel 3 Toekomstscenario’s Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
Antistad
Optimalisatie
Stagnatie
Toekomstbestendig
Een stad waarin zowel
Een stad waarin
Een stad waarin
Een stad waarin er een balans
technologische vooruitgang
duurzaamheid hoog op
is tussen technologische
hoog is, maar er weinig
de agenda staat, maar
vooruitgang en duurzaamheid.
aandacht is voor
technologische vooruitgang
Dit scenario wordt beschouwd
duurzaamheid. In dit scenario
beperkt is. Dit scenario kan
als de ideale situatie
technologische vooruitgang
Circulaire economie Figuur 11 Toekomstdimensies Horizon 2040
Scenario 1
als duurzaamheid laag zijn. Dit scenario is niet wenselijk omdat dit kan leiden tot een verslechtering van zowel de economie als het milieu.
Oude economie
Stagnatie
Toekomstbestendig
Antistad
Optimalisatie
Lineaire economie
Nieuwe economie
wordt de nieuwste technologie zich voordoen als er weinig
waarin technologie wordt
omarmd en ingezet om het
prioriteit wordt gegeven aan
ontwikkeld en ingezet om de
leven van de inwoners te
technologische vooruitgang
duurzaamheid te bevorderen.
verbeteren, maar er is weinig
of als er beperkte middelen
Dit kan bijvoorbeeld gebeuren
aandacht voor de negatieve
zijn voor onderzoek en
door het ontwikkelen
impact op het milieu en
ontwikkeling. Hoewel het
van slimme en duurzame
natuurlijke hulpbronnen,
milieu en de natuurlijke
energienetwerken, het
waardoor op de lange termijn
hulpbronnen worden
bevorderen van efficiënt
de leefbaarheid van de stad in
beschermd, kan dit ook leiden
gebruik van hulpbronnen, en
gevaar komt.
tot economische beperkingen
het stimuleren van groene
en stagnatie.
mobiliteit en transport. Dit kan leiden tot een duurzame toekomst waarin de stad zich ontwikkelt en tegelijkertijd de ecologische voetafdruk wordt verkleind.
73
2040 Het scenario van de Antistad is geen optie. Doorgaan op deze
Meer dan het verleden interesseert mij de toekomst, want daarin ben ik van plan te leven.
weg leidt tot meer leegstand in de stad, minder besteedbaar inkomen, minder voorzieningen, meer criminaliteit etc. Iedere burger die de (financiële) mogelijkheid heeft om te vertrekken zal in dit scenario de stad verlaten voor een betere omgeving. De achterblijvers zijn kansloos in de ultieme, mislukte Antistad. Hoe verdienen ondernemers in de stad dan een boterham? Hoe geven we de jongeren in de stad dan een aantrekkelijk toekomstperspectief? Een circulaire, nieuwe economie met brede welvaart daarentegen maakt een stad aantrekkelijk en toekomstbestendig. Heerlen heeft de geografische ligging, de kennisinfrastructuur, de
Albert Einstein, theoretisch natuurkundige, 1879-1955.
culturele voorzieningen en de veerkracht om zo’n stad te worden. Dat is het verhaal van Horizon 2040. Slechts in een kansrijke en veilige stad kunnen ondernemers floreren. Als Horizon 2040 de consistente richting is van de stad, kunnen ondernemers met hun passie, ondernemerschap, verdienmodellen en producten/diensten slim op inspelen.
75
2040 Het onderscheidende vermogen van Heerlen is het vermogen
kansen voor heerlen
tot aanpassing aan nieuwe omstandigheden. Dat is de nalatenschap van het verleden voor de toekomst. Als we de sterke elementen uit het DNA van Heerlen benutten en de zwakke punten verbeteren, kunnen we tijdig en pijlsnel inspelen op de kansen voor de toekomstbestendigheid van de stad. Niet de stad die het grootst is, maar de stad die zich het snelst weet aan te passen zal toekomstbestendig zijn. Voorkeursscenario Horizon 2040 Een scenario is een vehikel voor een denkbeeldige sprong in de toekomst. Een scenario is dus geen doel, maar een middel om in beweging te komen. Stichting Ondernemersfonds Heerlen
oor v n se n enario’s voo stsc rH Ka m o ee k e rle o T t b s e n m s o ten oek dig t 4 es De t t 3 kaar van de e D to Het DNA
heeft een voorkeur voor de aantrekkelijkheid van scenario 4. Het scenario van de toekomstbestendige stad, waarin er een balans is tussen technologische vooruitgang en duurzaamheid. Dit scenario wordt beschouwd als de ideale situatie waarin technologie wordt ontwikkeld en ingezet om de circulariteit te
ad
bevorderen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door het ontwikkevan efficiënt gebruik van hulpbronnen, het stimuleren van groe-
ee n H rlen va
1
len van slimme en duurzame energienetwerken, het bevorderen
st om ek
2
5
Heerlen
ne mobiliteit/transport en het benutten van alle talenten die nu en later in de toekomst wonen, werken en recreëren. Dit kan leiden tot een duurzame toekomst waarin de stad zich ontwikkelt en tegelijkertijd de ecologische voetafdruk wordt verkleind. Er hoeft geen tegenstelling te zijn tussen ecologie en economie. De productiviteit en brede welvaart kunnen binnen de planetaire grenzen stijgen om het negatieve scenario van de ultieme Antistad af te wenden. De beweging van lineaire Antistad in de oude economie naar toekomstbestendige circulaire stad in de nieuwe economie, verloopt via de weg van optimalisatie.
77
2040
De visie in de realiteit brengen Aan het begin van dit document hebben we gesteld dat we niet moeten verzanden in abstracte en vage doelstellingen. We moeten in Heerlen ook durven te kiezen. Dat is de essentie van strategie, want niet kiezen is het slechtste wat je kan doen. Strategische focus creëert realiteit.
Thema’s Talentontwikkeling, leisure en zorg zijn de ‘zuilen’ waar het toe-
Om het brandpunt voor Horizon 2040 te richten hebben we een
komstig (economisch) perspectief op gaat leunen. Juist deze drie
model gemaakt. Dit model is een abstracte weergave van de
thema’s sluiten aan bij het DNA van Heerlen (zie levensring 1).
werkelijkheid en kan de werkelijkheid natuurlijk nooit één-opéén beschrijven.
Talentontwikkeling vormt een essentieel aspect voor Heerlen, omdat het de stad in staat stelt om haar potentieel te realiseren en een sterke nieuwe economie op te bouwen. Door te investeren in onderwijs, training en het bieden van kansen aan eigen jonge talenten, kunnen nieuwe en gevestigde bedrijven de
Figuur 12 Voorkeursscenario Horizon 2040
Circulaire economie
stap naar de toekomst maken en nieuwe industrieën worden aangetrokken. Daarnaast speelt leisure een belangrijke rol in de ontwikke-
2040
Oude economie
Stagnatie
Toekomstbestendig
Antistad
Optimalisatie
ling van Heerlen. Door te investeren in recreatieve faciliteiten, evenementen en toerisme kan de (binnen)stad aantrekkelijker
Nieuwe economie
worden voor de vrijetijdsbesteding van zowel inwoners als bezoekers. Dit draagt bij aan de lokale economie en creëert kansen voor ondernemerschap en werkgelegenheid.
2023
Ten slotte is zorg een cruciaal thema voor Heerlen. De zorgsector biedt veel werkgelegenheid en zonder technologie in de vorm van smart health services kunnen de doelen uit het In-
Lineaire economie
tegrale Zorg Akkoord niet gehaald worden. Het welzijn van de (ouder wordende) inwoners en het bevorderen van hoogwaardige zorgvoorzieningen en -diensten is (ook economisch) van groot belang. Door te investeren in de gezondheidszorg en het welzijn kan de stad zorgen voor een goede levenskwaliteit voor
Het is echter wel een nuttig denkraam dat ons helpt om in een
haar inwoners en ook aantrekkelijk zijn voor professionals die in
gestructureerde dialoog een antwoord te vinden op de ‘Hoe-
deze sector hun werkzame toekomst zien.
vraag’. Het model geeft duidelijkheid over de thematische wegen die we in willen slaan én de kaders waar ieder project aan
Door zich te richten op talentontwikkeling, leisure en zorg, kan
dient bij te dragen: •
Thema’s: talent ontwikkeling, leisure en zorg.
•
Kaders: smart services, cultuur en circulariteit.
Heerlen zich positioneren als een stad die bruist van energie, kansen en welzijn. Deze thema’s dragen bij aan een dynamische gemeenschap, economische groei en een veel betere levensstandaard, waardoor Heerlen zich zal ontwikkelen naar een
79
toekomstbestendige stad.
2040
Kaders Smart services, cultuur en circulariteit zijn de ‘beoogde vanzelfsprekendheden’ voor de toekomst van onze economie en ze spelen dan ook in alle thema’s een rol. Door slim in te zetten op smart services, cultuur en circulariteit kan Heerlen haar economische potentieel maximaliseren en een welvarende toe-
Strategische denkraam
komst tegemoet gaan. Heerlen als leukste laboratorium van
De thema’s, kaders en het DNA vormen voor het Ondernemers-
Europa. Een plek waar talenten creatief mogen zijn. Een stad
fonds Heerlen het strategische denkraam om samen met haar
waar spelen serieus genomen wordt door innovatieve experi-
partners (ondernemers en overheid) derde generatie projecten
menten te verwelkomen en ambitieuze projecten te omarmen.
te (laten) initiëren. En daarmee geven wij onze stad de toe-
En ook een stad waar de productiviteit tot de hoogste in het
komst die het verdient.
land behoort.
nadrukkelijkere rol te spelen richting het MKB van Heerlen. Daarnaast biedt de bloeiende culturele sector van Heerlen economische kansen. Door te investeren in culturele evenemen-
Zorg
len. De Brightlands Smart Services Campus dient hiervoor een
Kaders
ten, kunst en erfgoed, zal Heerlen nog meer een aantrekkelijke bestemming worden voor (cultureel) toerisme en daarmee haar
Smart services
status als aantrekkelijke toeristische bestemming waarmaken. Dit genereert inkomsten, stimuleert de lokale economie en creëert werkgelegenheid in de horeca, detailhandel en de creatieve
Cultuur
sector. Tot slot is circulariteit van groot belang voor de economie van
Circulariteit
Heerlen in 2040. We moeten daarom nu volop inzetten op de speerpunten en verdienmodellen die in levensring 4 zijn benoemd. Door te investeren in duurzame praktijken, zoals hernieuwbare energie, circulaire ketens en groene infrastructuur,
Heerlens’ DNA
zal Heerlen een voortrekker worden op het gebied van duurzame en circulaire ontwikkeling. Dit trekt investeringen aan, creëert groene banen en versterkt bovendien de (sociaal)-economische veerkracht van de stad.
81
Figuur 13. Strategisch denkraam: thema’s, kaders en DNA
Thema’s
derne, productieve en competitieve bedrijfsomgeving in Heer-
Leisure
en duurzamer maken - bevorderen de ontwikkeling van een mo-
Talentontwikkeling
Smart services - digitale diensten die de stad gezonder, veiliger
2040
slotwoord In januari 2023 vroegen wij aan de AI-tool ChatGPT om een
Is dit wenkend toekomstperspectief realistisch? We leven in
visie voor Heerlen 2040:
een tijd dat een frisdrankproducent RedBull winnende Formu-
“In het jaar 2040 is Heerlen een levendige, duurzame en toe-
le1 racewagens bouwt. Streamingdienst Netflix Emmy Awards
gankelijke stad waar iedereen zich thuis voelt. De stad is een
wint. Een tijdperk waarin commercieel bedrijf SpaceX raketten
belangrijk knooppunt voor innovatie en technologie en heeft
voor NASA bouwt. Waarin een klimaatmeisje een beweging op
een rijk cultureel aanbod. De stad heeft zich ontwikkeld tot
gang brengt. Een eenzame jurist de machtige overheid met
een toeristische bestemming, met een aantrekkelijk centrum
zijn leger advocaten op de klimaatknieën dwingt via de rechter.
waar de historische architectuur en de moderne bouwstijlen
En een voormalige mijnstreek werd uitgeroepen tot de beste
harmonieus samengaan. Er zijn veel groene ruimtes en parken,
toeristisch bestemming ter wereld. Onderschat nooit de kracht
waar mensen kunnen genieten van de natuur. De stad is goed
van een toekomstvisie.
bereikbaar met openbaar vervoer en er zijn efficiënte fiets- en wandelpaden. De stad heeft zich ook ontwikkeld tot een innova-
The sky is not the limit als je vandaag het onmogelijke durft te
tieve en duurzame stad, met veel zonnepanelen, windturbines
denken om het ondenkbare in de toekomst mogelijk te maken.
en wateropvangsystemen. Er is veel werkgelegenheid en on-
In Heerlen kan het!
dernemerschap, met een aantrekkelijke mix van grote bedrijven en kleinere startups. Er zijn ook veel opleidings- en onderwijsinstellingen die de toekomstige generaties voorbereiden op de snel veranderende wereld. De stad is ook een gastvrije en inclusieve gemeenschap, waar mensen van verschillende culturen en achtergronden samenleven en werken. Er zijn veel activiteiten en evenementen die de verschillende gemeenschappen verbinden en een gevoel van saamhorigheid creëren. Kortom, in het jaar 2040 is Heerlen een aantrekkelijke, duurzame en inclusieve stad waar mensen van verschillende culturen en achtergronden samenleven en werken, met een rijk cultureel aanbod en een innovatief en duurzaam karakter.”
83
2040 Ik voorspel niet het onvermijdelijke, maar wijs op het mogelijke, het denkbare – soms niet meer dan een droom. Isaac Asimov, wetenschapper en SF-auteur, 1920-1992.
85
2040
bijlage 1 Geraadpleegde literatuur 1. 2.
33.
Lauwaert, L. Wij robots. 2021.
34.
Lichfield, G. Make shift. Dispatches form the post-pandemic future.
Ahlers, J., & Boender, R.C.W. Generatie Z en de Vierde (Industriële)
2021.
Revolutie. 2016
35.
Marlet, G. De aantrekkelijke stad. 2009.
Ahlers, J., & Boender, R.C.W. Generatie Z. Verlangen naar verandering.
36.
Marr, B. Future skills. 2022.
2019.
37.
Mayer-Schönberger, V., & Ramge, T. De data-economie. 2018.
3.
Asimov, I. Morgen. 1982.
38.
Mazzucato, M. De ondernemende staat. 2015.
4.
Atlas research. Atlas Nederlandse gemeenten 2023.
39.
McGrath, R. Seeing around corners. 2019.
5.
Baarsma, B. Groene groei. 2022.
40.
Michiels, F. 12 digitale technologieën die de wereld veranderen. 2021.
6.
Braungart, M., & McDonough, W. Cradle to Cradle. 2007.
41.
Milikowski. Een klein land met verre uithoeken. 2022.
7.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. Het tweede machine tijdperk. 2019.
42.
Molenaar, C. Het einde van winkels. 2011.
8.
Bullinga, M. Iedereen aan de robot. 2019.
43.
Molenaar, C. Red de winkel. 2012
9.
Caudron, J. De wereld is rond. 2019.
44.
Oberhuber, S., & Rau, T. Material matters, 2022.
10.
Clarke, A.C. Tasten in de toekomst. 1964.
45.
O’Reilly, T. De nieuwe economie. 2018.
11.
Dhondt, S. Robot zoekt collega. 2022.
46.
Pauli, G. Blauwe economie. 2017.
12.
De Ketelaere, G.M. Mens versus machine. 2020.
47.
Pauli, G. Zo slim als de natuur. 2019.
13.
Florida, R. The rise of the creative class. 2002.
48.
Peter Hinssen. The day after tomorrow. 2017.
14.
Florida, R. The new urban crisis. 2018.
49.
Polak, F. Morgen is anders. 1985.
15.
Frankopan, P. De nieuwe zijderoutes. 2020.
50.
Roush, W. Twelve tomorrows. MIT Technology Review. 2018.
16.
Frankopan, P. De transformatie van de aarde. 2023.
51.
Rosling, H. Factfulness. 2018.
17.
Fresco, L. O. Ons voedsel, 2023.
52.
Rotmans, J. In het oog van de orkaan. Nederland in transitie. 2012.
18.
Ford, M. The lights in the tunnel. 2009.
53.
Sedlacek, T. De economie van goed en kwaad. 2012.
19.
Ford, M. De opmars van de robots. 2015.
54.
Snoeck, J., & Neerman, P. The future of shopping, 2017.
20.
Harari, Y.N. 21 lessen voor de 21ste eeuw. 2019.
55.
Snoeck, J., & Van Rompaey, S. The future of food, 2021.
21.
Heertje, A. Echte economie. 2006.
56.
Susskind, D. A. World without work. 2021.
22.
Hermans, M. De antistad. 2016.
57.
Schwab, K. The Fourth Industrial Revolution. 2016.
23.
Hinssen, P. The day after tomorrow. 2017.
58.
Van Belleghem, S. Customers. The day after tomorrow. 2017.
24.
Hoornstra, H. Digitale intelligentie. 2019.
59.
Van Brink, N. Shopping 2030. 2022.
25.
Korthals, M. Goed leven als aardbewoners. 2023.
60.
Van den Berg, N. Atlas voor gemeenten. 2021.
26.
Landry, C. The Creative City. A toolkit for urban innovators. 2000.
61.
Van der Haak, B., & Romeijn, D. Boek van de toekomst. VPRO Tegen-
27.
Landry, C. The origins and futures of the creative city. 2011.
28.
Landry, C. Cities of ambition. 2015.
62.
Vandist, S. Pretopia. 2022.
29.
Landry, C. The Digitized City: influence & impact. 2016.
63.
Van Mulligen, P.H. Met ons gaat het (nog altijd) goed. 2020.
30.
Landry, C. The Creative Bureaucracy & its radical common sense. 2017.
64.
Van Rijn, M. Explore the big picture. 2021.
31.
Landry, C. Psychology & The City. The hidden dimension. 2017.
65.
Voogd, F. Futurama. 2022.
32.
Lanting, M. Uit het transformatiemoeras. 2021.
licht. 2022.
87
2040
bijlage 2 13. Online research
De Limburger. Duizenden studenten werken aan oplossen problemen in vijf Limburgse steden. 8 mei 2023. https://www.limburger.nl/cnt/ dmf20230508_95510478
1.
2.
ABN-AMRO. De stand van de retail. December 2022.
14.
https://www.abnamro.nl/nl/media/stand-van-retail-december-2022_
heeft nu wel de eerste, elektrische containerkraan ter wereld. 18 mei
tcm16-179298.pdf
2023. https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230518_95010563
Amhaouch, M. Notitie maakindustrie. November 2022.
15.
https://d14uo0i7wmc99w.cloudfront.net/user_upload/23112022%20
4.
burger.nl/cnt/dmf20230515_95605277
Ayden & KPMG. Retail Report 2022. Februari 2022.
16.
Android volgt later. 20 mei 2023. https://www.limburger.nl/cnt/
Binnenlands Bestuur. Limburg wil niet meer achter in de rij aansluiten.
dmf20230519_94322303 17.
zat-om-achter-de-rij-aan-te-sluiten CPB. Nederland in 2040. https://www.cpb.nl/sites/default/files/pu-
2023. 18.
malige glasfabriek in Heerlen. 23 mei 2023. https://www.limburger.nl/
De Chrononauten. Hoe de toekomst van de stad voortvloeit uit haar
cnt/dmf20230523_94195584 19.
stad-voortvloeit-uit-haar-fictie/
9.
De Limburger. Minder landbouwgrond in Limburg: dit deel van jouw ge-
limburger.nl/cnt/dmf20230601_96238578 20.
neratie. ‘Maak buurten leefbaar en zorg voor veiligheid, groen en
De Limburger. Noodkreet winkeliers en horeca Maastricht leidt tot
bestaanszekerheid’. 3 juni 2023. https://www.limburger.nl/cnt/dm-
energiecollectief: goedkoper uit door samen in te kopen. 16 januari 2023.
f20230602_94740865?utm_source=limburger&utm_medium=newslet-
https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230126_93590107
ter&utm_campaign=avond&utm_content=article_list_2&utm_term=0-
De Limburger. Dit vindt winkelend publiek van Heerlen. 31 januari 2023.
9 21.
De Limburger. Al maanden geen sneltreinen, maar aan droom over ‘me22.
Food en retail. Topmarketeer PlantLab (nu ceo) heeft grote ambities met
ger.nl/cnt/dmf20230306_96596224
vertical farming. 28 februari 2022. https://www.marketingtribune.nl/
De Limburger. Onderzoek naar verduurzaming bedrijventerrein De Beitel.
food-en-retail/nieuws/2022/02/topmarketeers-plantlab-hebben-gro-
19 maart 2023. https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230319_94970807 12.
Euregio Maas-Rijn. Infographic. https://euregio-mr.info/euregio-mr-wAssets/docs/NL_Infographic-EMR-Interreg.pdf
tro’ in Zuid-Limburg wordt gewerkt. 6 maart 2023. https://www.limbur11.
De Limburger. Gelijke kansen voor Heerlen-Noord duurt een hele ge-
limburger.nl/cnt/dmf20220824_92682488
https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230131_93854449 10.
De Limburger. Bedrijven willen felbegeerd duurzaamheidscertificaat B Corp: Limburgse wasserij Nedlin heeft het. 1 juni 2023. https://www.
meente bestaat nog wel uit boerenland. 24 augustus 2022. https://www. 8.
De Limburger. Nieuw magazijn B&R Premium Logistics op locatie voor-
beid-en-sectorstructuur-vier-scenarios-tot-204.pdf fictie. 20-1-2023. https://dechrononauten.nl/hoe-de-toekomst-van-de7.
De Limburger. Noodkreet aan nieuw provinciebestuur: ‘Ontzie de 50 armste buurten van Limburg, want deze volkswijken bezwijken’. 22 mei
blicaties/download/vier-vergezichten-op-nederland-productie-ar6.
De Limburger. OpenAI brengt chatbot ChatGPT naar iPhone,
https://www.adyen.com/landing/online/uk/2022/retail-report 17 mei 2023. https://www.binnenlandsbestuur.nl/financien/limburg-het5.
De Limburger. Universiteit Maastricht bouwt in Venlo op de Brightlands Campus de tuinderskas van de toekomst. 16 mei 2023. https://www.lim-
Wij%20maken%20het%20-%20notitie%20maakindustrie.pdf 3.
De Limburger. Het was één doffe ellende, maar de railterminal in Venlo
te-ambities-met-vertical-farming/index.xml
De Limburger, Terwijl Heerlen prooi is van georganiseerde misdaad, lijkt
23.
Gemeente Heerlen, Coalitieakkoord 2022-2026. Juni 2022.
burgemeester Wever met noodkreet roepende in de woestijn. 19 april
https://www.heerlen.nl/gemeente-heerlen/coalitieakkoord-2022-2026.
2023. https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230429_94170739
89
2040
24.
39.
Gemeente Heerlen, Gebiedsvisie Willemskwartier. Oktober 2022. https://
https://parkstad-limburg.nl/programmas/economie/
www.heerlen.nl/visie-willemskwartier.pdf 25.
40.
Gemeente Heerlen. Kerncijfers. https://parkstad.incijfers.nl/dashboard/
webversie.pdf?x86166
Gemeente Maastricht. Stadsvisie Maastricht 2040. https://www.thuisin-
41.
maastricht.nl/sites/tim/files/2022-03/Stadsvisie%202040%20defini-
42.
Gemeente Sittard-Geleen. Toekomstvisie 2030. https://gemeente-
https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/rv11_rapport.pdf
sie-2030/
43.
Gemeente Veenendaal. van distributiestraat naar groene woonstraat.
https://www.pbl.nl/sites/default/files/downloads/pbl-2023-vier-scena-
tuinstraat-van-distributiestraat-naar-groene-woonstraat
rios-voor-de-inrichting-van-nederland-in-2050-4832.pdf
Gemeente Venlo. Venlo 2040. https://www.venlo.nl/sites/default/
44.
files/2022-01/Venlo%202040%20strategische%20visie.pdf 30.
https://www.g40stedennetwerk.nl/files/2021-07/Herstel%20en%20 perspectief%20in%20tijden%20van%20transitie%20-%20trendstu-
toekomst-van-de-lokale-overheid.pdf
die%202021.pdf
Microsoft. The future of work with AI. Maart 2023. https://www.youtube.
45.
com/watch?v=Bf-dbS9CcRU 32.
46.
site gemeente Sittard-Geleen. 47.
NPO. Stand van Nederland. Citymarketing: impuls of lege huls. 22
48.
tie-next/22-04-2023/POW_05518832
019a-4111-852d-fb31ac375eba?documentId=93f8ff9a-5bb3-4c909897-ff64511b5733
NUL20. Verkenning van een rechtvaardige stad. https://www.nul20.nl/
49.
boeken/verkenning-van-rechtvaardige-stad 37.
PWC, The world in 2050. https://www.pwc.com/gx/en/research-insights/ economy/the-world-in-2050.html
Observant. De herrijzenis van Heerlen. 18 april 2023. https://www.obser-
50.
vantonline.nl/Home/Artikelen/id/60199/de-herrijzenis-van-heerlen 38.
Provincie Limburg. Position paper Elke regio telt. Mei 2023. https://limburg.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/b8d2ae6f-
NVTL. Ontwerp de toekomst. https://nvtl.nl/ontwerpdetoekomst/
36.
Provincie Limburg, Panorama 2050. Oktober 2022. https://www.panoramazuidlimburg.nl
april 2023. https://www.npostart.nl/stand-van-nederland-genera35.
Provincie Limburg en 16 Zuid-Limburgse gemeenten, Bestemming Zuid-Limburg 2030. Visie op vrijetijdseconomie. 2019. Download via web-
NPHN. Nationaal Programma Heerlen-Noord. https://www.heerlen-noord.nl
34.
Ponds, R., Marlet, G., & Van Woerkens, C. Atlas van kansen voor Zuid-Limburg en haar grensregio’s. 2013.
Natuurmonumenten. Brunssummerheide. https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/brunssummerheide
33.
Platform31. Trendstudie herstel en perspectief in tijden van transitie. Augustus 2021.
KPMG. De lokale overheid van de toekomst. 2022. https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/nl/pdf/2022/sectoren/de-
31.
Planbureau voor de Leefomgeving. Vier scenario’s voor de inrichting van Nederland in 2050. Ruimtelijke verkenning 2023.
https://www.veenendaal.nl/info-over-de-gemeente/bouwprojecten/ 29.
Planbureau voor de Leefomgeving. Nederland in 2040. Een land van regio’s. Ruimtelijke verkenning 2011.
sittard-geleen.foleon.com/sittard-geleen/meer-over-de-toekomstvi28.
Paul Polman. Net Positive Employee Barometer 2023. www.paulpolman. com.
tief%20inclusief%20EN.pdf 27.
Parkstad Limburg. Naar een duurzaam vitale regio 2040. Juli 2010. https://parkstad-limburg.nl/wp-content/uploads/2017/06/SV_RAP_2010_
kerncijfers 26.
Parkstad Limburg. Programma economie en toerisme.
Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur, Raad voor het Openbaar bestuur & Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Elke regio telt.
ONL-MKB. Toekomstplan 2030. 2018.
Maart 2023. https://www.rli.nl/publicaties/2023/advies/elke-regio-telt
https://onl.nl/wp-content/uploads/ONL-MKB-Toekomstplan-2030.pdf
91
2040
51.
Rabobank, Vier scenario’s voor bedrijven in 2030. https://economie.
62.
rabobank.com/contentassets/6518975fb43c4ab6881e65395e386713/
burg.nl/over-ons/onze-toekomstvisie/
in2030-viertoekomstscenarios-201012.pdf 52.
63.
Rijksoverheid. Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030. 64.
zaming mkb. 6 april 2023. https://www.vno-ncw.nl/nieuws/meer-bud-
Rijksoverheid. Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals
get-en-handelingsperspectief-nodig-voor-verduurzaming-mkb 65.
ten/2023/05/17/monitor-brede-welvaart-en-sdgs2023 SER, Naar verdere succesvolle toepassing van sociale innovatie. Maart vies-succesvolle-toepassing-sociale-innovatie.pdf Sociaal en Cultureel Planbureau. Eigentijdse ongelijkheid. Maart 2023. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2023/03/07/eigentijdse-ongelijkheid 56.
Sociaal en Cultureel Planbureau. Sociale en culturele ontwikkelingen. April 2023. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2023/04/14/sociale-en-culturele-ontwikkelingen-2023
57.
Stadszaken. Voldoende energie voor klimaatplannen 2030 zonder windmolens op land. 14 maart 2023. https://stadszaken.nl/artikel/4973/voldoende-energie-voor-klimaatplannen-2030-zonder-windmolens-op-land
58.
Stadszaken. Deventer succes: Run de binnenstad als bedrijf. 31 maart 2023. https://stadszaken.nl/artikel/4999/deventer-succes-run-de-binnenstad-als-bedrijf
59.
Stadszaken. Digital twin helpt bij schaalsprong Eindhoven. 17 april 2023. https://stadszaken.nl/artikel/5021/digital-twin-helpt-bij-schaalsprong-eindhoven
60.
Stadszaken. Nieuwe stap in energietransitie: Hoogeveen sluit woonwijk aan op waterstof. 17 mei 2023. https://stadszaken.nl/artikel/5077/nieuwe-stap-in-energietransitie-hoogeveen-sluit-woonwijk-aan-op-waterstof
61.
World Economic Forum. Future of Jobs Report 2023. Mei 2023. https://www3.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_2023.pdf
2023. https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2023/ad55.
VNO-NVW. Meer budget en handelingsperspectief nodig voor verduur-
tas/2023/02/03/nationaal-programma-circulaire-economie-2023-2030 2023. 17 mei 2023. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rappor54.
VNG. Denktank Nederland 2040. https://www.toekomstnederland2040.nl
Februari 2023. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/beleidsno53.
Visit Zuid-Limburg. Onze toekomstvisie. https://partners.visitzuidlim-
Toekomstfilm Nederlandse gemeenten 2040. https://www.imagro.nl/nl/werk/toekomstfilm-nederlandse-gemeenten-in-2040
93
2040
bijlage 3 Personen die een persoonlijke bijdrage aan deze visie
24.
Marcel van der Heyden, Initiatief De spelende stad.
geleverd hebben
25.
Marion Bosch, Bestuurder Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
26.
Martin de Beer, Wethouder gemeente Heerlen.
1.
Astrid Boeijen, CEO Brightlands Smart Services Campus Heerlen. *
27.
Maureen Butink, Raadslid gemeente Heerlen.
2.
Bas Schoonderwoerd, Bestuurder Parkstad Limburg Theaters. *
28.
Maurice Dunk, Gebiedsmanager Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
3.
Brent Bemelen, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
29.
Nancy Kleinen, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
Heerlen. 4.
Heerlen.
Camiel Simonis, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
30.
Niek Maris, Gebiedsmanager Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
Heerlen.
31.
Patrick Vroomen, Mede-eigenaar TopChange B.V.
5.
Casper Gelderblom, Wethouder gemeente Heerlen.
32.
Paul Berden, Algemeen directeur Berden Mode en Wonen. *
6.
Cliff Huntjens, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
33.
Pedro Blanco van der Voort, Manager Werkgeversdienstverlening bij
Heerlen. 7.
UWV. *
Eugène Simonis, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
34.
Heerlen
Rian Moonen, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
8.
Frank Jeuring. Gebiedsmanager Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
35.
Roy Beumers, Manager Innovation and Funding bij Zuyderland. *
9.
Frans Voncken, Algemeen Directeur Bood en Banketbakkerij Voncken. *
36.
Ruben Screibers, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
10.
Geerd Simonis, Voorzitter Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
11.
Ger Hazelhof, Manager Vereniging Woonboulevard Heerlen. *
12.
Gerard Mertens, Professor of Financial Management & Director
Heerlen. 37.
Sander Bosch, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
Applied Research OU.
38.
Sean Dierderen, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
13.
Harry van Beers, Directeur Stichting Starters Centrum Limburg.
14.
Igor Soons, Eigenaar kantoorartikelen.nl / Voorzitter BTM Parkstad. *
15.
Ilonka Sinkeldam, Directeur Stichting Baandomein.
16.
Jeffrey Hansen, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
40.
Tibert Lagarde, Bestuurder Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
Heerlen.
41.
Tom Dragstra, Raadslid gemeente Heerlen.
Kyra van Prossdij, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
42.
Tom Houben, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
Heerlen.
43.
Quinten van Dooren, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
17. 18.
Heerlen. 39.
Heerlen.
Lars Ickenroth, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
Heerlen.
Heerlen. 19.
Leon Beerendonk, Eigenaar Mabs4.0.
20.
Luc Verburgh, Voorzitter Raad van Bestuur Zuyd Hogeschool. *
21.
Lyan Soons, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds Heerlen.
22.
Manon Souren, Strategisch beleidsadviseur economie bij gemeente
44.
Wiel Kousen, Initiatief De spelende stad.
* = ambassadeur Stichting Ondernemersfonds Heerlen
Heerlen. 23.
Stephanie Loven, Young Ambassador Stichting Ondernemersfonds
Marc van der Linden, Algemeen directeur Wealer B.V. *
95
Colofon teksten: Rob Meesen redactie: Geerd Simonis, Marion Bosch en Tibert Lagarde vormgeving: buro marcel van der heyden figuren: Beeldplus drukwerk: drukpartnerszuid
97
Samen maken we Heerlen.
economische visie 2040