CConstaterende datHeerlen
Koppel je AI →
Document · PDF

2026 1e Halfjaarrapportage JENS

Commissie Maatschappij en Welzijn 18 november 2026, gemeente HeerlenBij agendapunt: Stand van zaken JENS30.168 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Ook is een structureel HR-over- leg tussen de leden ingericht, waarin processen worden gedeeld en afgestemd. Dit leidt tot meer duidelijkheid voor huidige én nieuwe medewerkers. De ervarin- gen in 2025 laten zien dat medewerkers deze ontwikkelingen positief waarderen. Tot slot zijn de MTO-resultaten uitgesplitst per gebied. Dit stelt gebiedsmanagers in staat om gericht met de uitkomsten te werken, verbeteracties met de teams te formuleren en tegelijkertijd zicht te houden op wat al goed gaat. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 62 8 Omvang van basis ambulante jeugdhulp In dit hoofdstuk geven we inzicht in de omvang van de Basishulp Jeugd binnen de gemeenten Heerlen, Landgraaf en Voerendaal gedurende de eerste helft van 2026. Daarbij beschrijven we hoeveel jeugdigen ondersteuning ontvingen vanuit de gebiedsteams van JENS of vanuit de uitbestede zorg. Daarnaast besteden we aandacht aan ontwikkelingen rondom wachtlijsten, aanvragen en klachten of sig- nalen van ongenoegen. 8.1 Voorliggend bereik en niet-geregistreerde jeugdigen Bij de interpretatie van deze cijfers is het belangrijk te benadrukken dat een groot deel van de ondersteuning die JENS biedt, plaatsvindt in het voorliggende veld. Deze ondersteuning wordt vaak geboden zonder dat een formeel zorgtra- ject wordt gestart.

Hierdoor zijn deze jeugdigen en gezinnen niet zichtbaar in Pluriform en worden zij ook niet meegenomen in de reguliere managementinfor- matie en rapportages. Het daadwerkelijke bereik van JENS is daardoor aanzien- lijk groter dan op basis van de geregistreerde zorgcijfers zichtbaar wordt. De analyses die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd, laten zien dat jaarlijks onge- veer 3.500 jeugdigen en / of hun ouders ondersteuning ontvangen vanuit het voorliggende veld zonder dat hiervoor een formeel zorgdossier wordt geopend. Het gaat hierbij regelmatig om jeugdigen en gezinnen met vragen of kwetsbaar- heden die, dankzij tijdige ondersteuning, begeleiding en netwerkversterking, geen aanvullende jeugdhulp nodig hebben. Gerichte praktijkanalyses bevestigen dit beeld. Zo blijkt uit een steekproef bin- nen één gebied dat jeugdconsulenten (medewerkers die voorliggend aan de slag gaan) gedurende vijf maanden (feb – juli 2026) betrokken waren bij 349,6 ca- sussen. 126,2 van deze casussen werden besproken binnen een overlegstructuur zoals de Rotonde, terwijl de ondersteuning nog steeds binnen het voorliggende veld georganiseerd bleef. Daarnaast waren er 223,4, casussen waarbij jeugdcon- sulenten samen met jeugdigen, ouders en hun netwerk actief zochten naar pas- sende oplossingen binnen de eigen leefomgeving, zonder inzet van specialisti- sche zorg.

Deze ondersteuning voorkomt in veel gevallen dat situaties escaleren of uitmonden in formele hulpverlening / zorg. Om administratieve lasten te beperken en contacten laagdrempelig te houden, worden dergelijke contacten niet volledig geregistreerd binnen de reguliere zorg- registratie. Door de uitkomsten van de uitgevoerde steekproeven, aangevuld met ervaringen uit de praktijk en resultaten uit de businesscases, ontstaat ech- ter een betrouwbaar beeld van de omvang en betekenis van deze inzet. Ook in de komende periode blijven we de onderliggende aannames toetsen door verge- lijkbare analyses, met behulp van de implementatie van de nieuwe werkkaarten, binnen andere gebieden uit te voeren. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 63 De businesscases laten eveneens zien dat de preventieve en voorliggende inzet een belangrijke bijdrage levert aan het beperken van de instroom naar specialis- tische hulp. Een eerdere steekproef over één kwartaal binnen één gebied laat zien dat het jeugd- en jongerenwerk via de structurele activiteiten 466 contacten met jeugdi- gen heeft bereikt. Circa 30% betitelen we als reguliere contacten en bij onge- veer 70% van de bereikte jeugdigen is er sprake van een ondersteunings- of preventieve vraag. Dit benadrukt de belangrijke signalerende, preventieve en ondersteunende functie van het jongerenwerk.

De cijfers laten zien dat een groot deel van de jeugdigen met lichte of beginnende problematiek tijdig (en toereikend) wordt bereikt en ondersteund, passend bij het uitgangspunt ‘Voorlig- gend, tenzij’. Omdat alleen de structurele activiteiten zijn meegenomen, ligt het daadwerkelijke bereik in de praktijk hoger. Daarnaast worden veel vragen en ondersteuningsbehoeften opgevangen binnen trainingen, groepsgerichte activiteiten, ambulante rondes, inloopmomenten, Sjpruut / Kids & Koffie en andere wijkgerichte initiatieven. Deze contacten leiden vaak tot advies, ondersteuning of een korte interventie, zonder dat een formeel zorgtraject noodzakelijk is. Ook deze inzet blijft grotendeels buiten de reguliere zorgregistratie, terwijl dit wel direct bijdraagt aan het welzijn van jeugdigen en gezinnen. De resultaten uit de verschillende businesscases bevestigen dat deze aanpak niet alleen bijdraagt aan het voorkomen van instroom in formele zorg, maar ook zorgt voor snellere ondersteuning, minder escalaties en een sterkere preventieve basis in de wijken. Daarmee sluit deze werkwijze aan bij de beweging die JENS de afgelopen jaren heeft ingezet: het versterken van eigen kracht, het benutten van het sociale netwerk en het organiseren van passende ondersteuning, zo licht en dichtbij mogelijk.

De ervaringen in de eerste helft van 2026 laten zien dat deze aanpak bijdraagt aan: • het voorkomen van onnodige doorverwijzingen naar specialistische zorg; • het versterken van de eigen regie van jeugdigen en gezinnen; • het vergroten van de betrokkenheid van het sociale netwerk; • het beter benutten van het voorliggende aanbod; • het vroegtijdig signaleren en aanpakken van problemen, waardoor escalatie vaker wordt voorkomen. Deze ontwikkelingen benadrukken het belang van een sterk voorliggend veld als fundament onder de jeugdhulp. Tegelijkertijd blijven we investeren in het verder verbeteren van registratie, monitoring en sturing, zodat de maatschappelijke im- pact van deze inzet ook in de toekomst nog meer zichtbaar en onderbouwd kan worden. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 64 8.2 Cliënten jeugdhulp Vanaf 2019 laten analyses een relatief stabiel aantal cliënten in zorg zien, ge- volgd door een duidelijke stijging vanaf begin 2021. Deze toename hangt samen met de na-ijleffecten van de coronapandemie, waardoor meer jeugdigen en ge- zinnen een beroep deden op ondersteuning. De piek werd bereikt in 2022, met ruim 2.600 cliënten in zorg. Daarna zette een geleidelijke daling in, die zich voortzette in 2023 en 2024. In 2025 tonen de cijfers een relatief stabiel beeld, met lichte schommelingen ge- durende het jaar.

Deze stabilisatie is het resultaat van de inzet op normaliseren, preventie, vroegsignalering en het versterken van het voorliggend veld. Tegelij- kertijd blijft de druk op de jeugdhulp groot door de toenemende complexiteit van hulpvragen en de aanhoudende vraag naar ondersteuning binnen het onderwijs. Aan het begin van 2026 is een lichte stijging zichtbaar. Deze ontwikkeling vraagt om blijvende aandacht voor de balans tussen instroom en uitstroom en voor het tijdig inzetten van passende ondersteuning. Ondanks deze stijging ligt het aantal cliënten nog duidelijk onder het niveau van de piekjaren 2021 en 2022. De groei van het aantal cliënten in zorg in het eerste halfjaar van 2026 wordt niet veroorzaakt door een hogere instroom, maar vrijwel geheel door een lagere uitstroom. In de eerste helft van 2026 stroomden 638 jeugdigen in en 543 jeug- digen uit. Daarmee nam het aantal cliënten netto met 95 toe. Ten opzichte van het eerste halfjaar van 2025 daalde de instroom met 4,2%, terwijl de uitstroom sterker afnam, namelijk met 18,3%. De ontwikkeling zit daarmee vooral in het feit dat jeugdigen gemiddeld minder snel volledig uit zorg gaan.

Een belangrijke verklaring hiervoor is dat JENS een groeiend aantal lichtere hulpvragen en delen van hulpvragen voorliggend oppakt, onder andere via jeugdconsulenten, jeugd- en jongerenwerk, plusvoorzieningen en andere laag- drempelige ondersteuning in de gebieden. Daardoor blijven binnen de formele zorgregistratie relatief vaker de zwaardere en complexere hulpvragen over. Deze trajecten vragen gemiddeld meer inzet per week, meer afstemming met gezin, netwerk en betrokken aanbieders en vaker een langere doorlooptijd voordat ver- antwoord kan worden afgeschaald of afgesloten. Dit zet de uitstroom onder druk en heeft daarmee ook financiële consequenties, omdat complexere trajecten lan- ger doorlopen en intensiever zijn. In de tweede helft van 2026 blijft JENS daarom scherper volgen welke factoren de uitstroom vertragen en waar binnen de beïnvloedbare onderdelen versnelling, afschalen of afronding mogelijk is. De grafiek op de volgende pagina geeft de ontwikkeling weer van het aantal cli- enten dat in zorg is binnen de gebiedsteams en / of de uitbestede zorg in de pe- riode 2019 tot en met begin 2026. De trend bevestigt dat de sterke groei van de coronajaren is omgebogen naar een meer stabiele ontwikkeling, waarbij de om- vang van de doelgroep structureel hoger blijft dan vóór 2021.

8.3 | Aantal cliënten maandelijks in zorg Ontwikkeling aantal unieke cliënten Aantal unieke cliën- | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 1eHJ-2026 ten Cliënten bij aanvang | 2565 | 2482 | 2320 | 2228 | 2157 Instroom | +1314 | +1459 | +1350 | +1214 | + 638 Subtotaal YTD | 3879 | 3941 | 3670 | 3442 | 2795 Uitstroom | -1379 | -1621 | -1442 | -1285 | - 543 Aantal in zorg per | 2482 | 2320 | 2228 | 2157 | 2252 ult. Gemiddeld aantal | 2572 | 2425 | 2274 | 2193 | 2205 maandelijks in zorg Aantal unieke cliënten in zorg per gemeente | in 2026 Aantal unieke cliën- | HLV | Heerlen | Landgraaf | Voeren- ten | daal Cliënten per 1 janu- | 2157 | 1464 | 562 | 131 ari Instroom | + | 638 | +415 | +173 | +50 Subtotaal YTD | 2795 | 1879 | 735 | 181 Uitstroom | - | 543 | -367 | -154 | -22 Aantal in zorg per 30- | 2252 | 1512 | 581 | 159 06 Gemiddeld aantal | 2205 | 1488 | 572 | 145 maandelijks in zorg JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 | 65 JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 66 8.4 Nieuwe zorgvragen Dit overzicht geeft inzicht in het aantal hulpvragen per maand. Het betreft alle gemelde zorgvragen van cliënten, waaronder nieuwe aanmeldingen, nieuwe hulpvragen van reeds bekende cliënten en verlengingen van bestaande trajec- ten. In 2025 registreerde JENS 5.213 aanvragen, vrijwel gelijk aan het aantal aan- vragen in 2024 (5.239).

In de tweede helft van 2025 lag het aantal aanvragen tussen de 343 en 485 per maand. De gebruikelijke daling in de zomermaanden bleef zichtbaar, maar was minder sterk dan in voorgaande jaren. In de eerste helft van 2026 zien we een stijging van het aantal aanvragen. Na een relatief rustige maand mei (300 aanvragen) nam het aantal hulpvragen in juni toe tot 556 aanvragen, het hoogste maandvolume in de weergegeven peri- ode. Ook in maart (505) en april (511) lag het aantal aanvragen boven het ni- veau van de tweede helft van 2025. Deze ontwikkeling sluit aan bij het beeld dat we ook binnen andere indicatoren zien: de druk op de jeugdhulp blijft hoog, mede door de toenemende complexi- teit van hulpvragen en de aanhoudende vraag naar ondersteuning binnen het onderwijs. Tegelijkertijd blijft JENS sturen op het zo vroeg mogelijk oppakken van hulpvragen binnen het voorliggend veld en de gebiedsteams, zodat pas- sende ondersteuning tijdig kan worden ingezet. De grafiek laat de ontwikkeling zien van het aantal aanvragen per maand vanaf juli 2025 tot en met juni 2026. Hierbij is zichtbaar dat, ondanks maandelijkse fluctuaties, het aantal hulpvragen in de eerste helft van 2026 hoger ligt dan in de tweede helft van 2025.

JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 67 8.5 Wachtlijst In de volgende afbeelding is de ontwikkeling van de wachtlijst gedurende de eer- ste zes maanden van 2026 en ten opzichte van de wachtlijst in 2023, 2024 en 2025 zichtbaar: Wachtlijst uitbestede zorg Er is een stijging van het aantal wachtenden op zorg zichtbaar. Als we inzoomen op de wachtenden op uitbestede zorg, zien we het volgende: Wanneer we het aantal wachtenden in de eerste helft van 2026 in de uitbestede zorg vergelijken met de jaren 2023 en 2024, zien we een daling van 262 trajec- ten op 31-12-2025 naar 239 trajecten op 30-06-2026. Daarnaast blijkt dat op 01-07-2026 83% van de wachtende trajecten betrekking heeft op behandeling. Het gaat hierbij om behandelvormen die op dit moment niet binnen de gebiedsteams kunnen worden uitgevoerd. Net als in het vierde kwartaal van 2025, zien we ook in de eerste zes maanden van 2026 dat ouders waarvan het kind lang moeten wachten op een behande- ling, zelf op onderzoek gaan of ze ergens anders sneller terechtkunnen. Die mo- gelijkheid vinden zij dan vaak bij kleine niet gecontracteerde aanbieders net bui- ten de regio. Hier zit een groot risico aan.

Voorbeeld: bij sommige jeugdigen en gezinnen is sprake van een hulpvraag waarbij onderzoek nodig is op meerdere leefgebieden, bijvoorbeeld wanneer er signalen zijn die zowel op kind-problematiek als op factoren in de omgeving kun- nen wijzen. In deze gevallen verwijst JENS naar aanbieders die beschikken over een brede expertise: deskundigheid op diverse classificaties en stoornissen, maar ook inzicht in systeemdynamiek en mogelijke trauma’s. Deze aanbieders hebben doorgaans langere wachtlijsten. We zien dat ouders in dergelijke

JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 68 situaties regelmatig zelf uitwijken naar kleine, niet gecontracteerde organisaties, vaak éénpersoonspraktijken, omdat zij daar sneller terechtkunnen. Deze praktij- ken beschikken echter niet altijd over de multidisciplinaire expertise die nodig is om een volledig en zorgvuldig beeld te vormen, zoals wel het geval is bij de ge- contracteerde aanbieders waar JENS naar verwijst. Dit roept de vraag op of jeugdigen en gezinnen op langere termijn daadwerkelijk het juiste onderzoek en passende ondersteuning ontvangen. Daarnaast leidt dit tot financiële discussies: ouders kiezen zelf voor een niet ge- contracteerde aanbieder, terwijl JENS wél een hulpvraag heeft vastgesteld en verantwoordelijk is voor de toeleiding. In alle gevallen die wij tot nu toe hebben gezien, zijn ouders bovendien al gestart met het traject zonder voorafgaande goedkeuring van JENS. Het aantal jeugdigen waarbij ouders tijdens de wachttijd zelf starten bij een niet- gecontracteerde aanbieder is op dit moment niet exact uit Pluriform te halen. Omdat deze situatie in Pluriform niet als afzonderlijke categorie wordt geregi- streerd, kan hiervoor geen aparte gegevensselectie worden gemaakt. Daarmee kunnen we geen volledig geregistreerd aantal noemen.

Op basis van de signalen die in de eerste helft van 2026 bij JENS bekend zijn geworden, gaat het naar verwachting om een beperkt aantal jeugdigen. Indicatief schatten we dit in op enkele casussen, met een bandbreedte van ongeveer vijf tot tien jeugdigen in het eerste halfjaar van 2026. Dit betreft een inschatting op basis van praktijker- varing en meldingen, en geen volledig uit de registratie herleidbaar aantal. Wanneer ouders of een aanbieder zich alsnog bij JENS melden, wordt de hulp- vraag behandeld volgens het reguliere proces. JENS beoordeelt dan of de inge- zette of gevraagde ondersteuning passend is bij de hulpvraag. Als de hulp inhou- delijk passend wordt bevonden, wordt deze beoordeeld vanaf de datum waarop de aanvraag bij JENS is binnengekomen. Vanaf dat moment vindt verdere afhan- deling plaats binnen de reguliere kaders voor toeleiding, beoordeling en financie- ring. Daarmee borgt JENS dat ook bij zelf gestarte trajecten zorgvuldig wordt getoetst of sprake is van passende jeugdhulp en of bekostiging vanuit de Basis- hulp Jeugd aan de orde is. Het uitwijken van ouders naar niet-gecontracteerde aanbieders vormt een risico voor zowel kwaliteit als kostenbeheersing. In 2026 wordt dit gemonitord via de instroom en verlengingen, wordt explicieter gecommuniceerd over door JENS ge- contracteerd aanbod en worden wachtlijstgegevens periodiek besproken in het Accountteam.

Daarnaast moeten we rekening houden met het feit dat jeugdigen die via JENS wachten op uitbestede zorg, aansluiten in dezelfde regionale wachtrijen als ove- rige wachtenden in Zuid-Limburg. De totale wachttijden in de regio zijn aanzien- lijk en structureel hoog, wat de doorstroom verder bemoeilijkt. Wachtlijst in gebieden Wanneer we de ontwikkeling van het aantal wachtenden binnen de gebiedsteams over de eerste 6 maanden van 2026 bekijken, zien we een stijging van het aan- tal wachtenden in het gebied. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 69 Binnen het project ‘Voorliggend, tenzij’ wordt steeds nauwkeuriger beoordeeld of een hulpvraag, samen met het gezin, in het gebiedsteam kan worden opgepakt en welke aanvullende inzet eventueel nodig is vanuit de uitbestede zorg. Hier- door worden steeds meer hulpvragen volledig of gedeeltelijk binnen de ge- biedsteams opgepakt. De stijging van wachtenden hangt hiermee samen. Tege- lijkertijd weten we dat de wachttijden binnen JENS structureel korter zijn dan in de uitbestede zorg, wat eveneens van invloed kan zijn op de instroom. Het aantal wachtenden is in het eerste halfjaar van 2026 gestegen van 48 naar 70. Deze stijging hangt samen met de aanhoudend hoge wachttijden binnen de specialistische jeugdhulp in Zuid-Limburg, waardoor de doorstroom van jeugdi- gen vertraagt.

Wij zien namelijk een toenemende complexiteit van hulpvragen, waardoor vaker specialistische behandelingen noodzakelijk zijn na een traject binnen het gebiedsteam. Tegelijkertijd sturen wij binnen de werkwijze ‘Voorlig- gend, tenzij’, scherper op passende hulp en een doelmatige inzet van specialisti- sche zorg. Hierdoor blijft de instroom naar specialistische zorg beheersbaar, maar neemt de druk op de beschikbare behandelcapaciteit in het gebied toe. JENS biedt waar dat nodig is overbruggingsondersteuning tijdens de wachttijd en blijft actief in gesprek met aanbieders en gemeenten over het terugdringen van wachttijden. Hulpvragen die wachten op bijvoorbeeld Ambulant ontvangen wel begeleiding ter overbrugging, vanuit een jeugdconsulent.

JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 70 De wachttijden verschillen van enkele dagen tot maximaal drie maanden. Samen met de gedragswetenschappers houden we goed overzicht op de wachtende tra- jecten. De relatie tussen de wachtlijst en de doelstelling van tijdige en passende hulp is zichtbaar gemaakt in hoofdstuk 7.1 met de grafieken onder ‘Zorgtraject: van verwijzing tot terugkoppeling’. JENS heeft geen wachtlijsten en na een intake kan worden gestart bij: • ROOTZ • ROOTZ ONS • Kantelklas en Byzonderwijs • Nieuw ouderschap Wachttijden in de zorg zijn helaas onontkoombaar maar JENS bekijkt continu wat de best passende zorg is, of dit anders kan bij lange wachttijden en wat er wel / niet nodig is om een lange wachttijd te overbruggen. 8.6 Klachten en ongenoegens JENS beschikt over een klachtenprocedure, een klachtenfunctionaris en een klachtencommissie. Cliënten, maar ook zorgaanbieders, kunnen klachten melden via de website van JENS. De klachten en meldingen van ongenoegen komen dan rechtstreeks binnen bij de klachtenfunctionaris, die deze altijd als eerste binnen vijf werkdagen oppakt. In de periode januari tot en met juni 2026 zijn in totaal 26 klachten dan wel meldingen van ongenoegen ontvangen: Aantal Aard van de melding 6 M.b.t. verwijzing en de daarbij behorende procedures 15 M.b.t.

de aangeboden behandeling en begeleiding (bejegening en communicatie) 4 Algemene vragen over procedures en / of wetgeving 1 Facilitair Totaal 26 Ten opzichte van dezelfde periode in 2025 (zeventien klachten / meldingen) is dit een stijging van negen klachten / meldingen. Eén klacht is doorgezet naar de Klachtencommissie. In alle overige gevallen zijn de meldingen in overleg met de betrokkenen naar tevredenheid afgehandeld. 8.6.1 Leren van signalen, klachten en ervaringen Binnen JENS zien wij klachten, meldingen van ongenoegen en andere signalen niet alleen als feedback op een individuele situatie, maar ook als een belangrijke bron voor leren en verbeteren. Iedere melding wordt zorgvuldig beoordeeld en JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 71 biedt de mogelijkheid om kritisch te kijken naar onze werkwijze, communicatie en dienstverlening. Wanneer uit klachten of meldingen verbeterpunten naar voren komen die rede- lijk en gegrond zijn, vertalen wij deze waar dat mogelijk is naar concrete acties. Daarbij kijken we nadrukkelijk naar patronen en terugkerende signalen. Juist wanneer bevindingen uit klachten aansluiten bij de ervaringen en feedback die naar voren komen uit het Cliënttevredenheidsonderzoek (CTO), zien wij dit als een belangrijke bevestiging dat verbetering wenselijk of noodzakelijk is.

Op deze manier combineren we signalen uit verschillende bronnen om onze dienstverle- ning verder te ontwikkelen. Klachten worden daarmee niet uitsluitend gezien als afzonderlijke casussen, maar ook als input voor organisatie brede reflectie en kwaliteitsverbetering. Een samenvatting van de uitkomsten van het Cliënttevredenheidsonderzoek, in- clusief de belangrijkste verbeterpunten en de acties die hieruit voortvloeien, is opgenomen in hoofdstuk 7.6.1 van deze rapportage. De in dit hoofdstuk be- schreven ontwikkelpunten sluiten deels aan bij de signalen die wij via klachten en meldingen ontvangen en vormen daarmee een belangrijke basis voor onze verbeteragenda. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 72 9 Risico’s In dit hoofdstuk geven we de mogelijke risico’s weer, op welke wijze we de ri- sico’s in de hand proberen te houden en de stand van zaken op dit moment. Risico 1 Een pandemie met grote maatschappelijke consequenties, zoals COVID 19 Beschrijving van het risico Een nieuwe pandemie, anders dan COVID-19, kan grote impact hebben op jeugdigen en gezinnen. Deze kan nieuwe, grotere of complexere problemen veroorzaken, met extra benodigde ondersteuning vanuit de Basishulp Jeugd en, daarmee gepaard gaande, hogere kosten. Kans (probability): groot Volgens landelijke partijen zoals de GGD is de kans op het ontstaan van een nieuwe pandemie groot.

Impact (severity): maximaal De impact kan zeer groot zijn, zoals uit de eerdere COVID-19-pandemie is ge- bleken. Beheersmaatregelen • Laagdrempelige en binnen de maatregelen passende contactmomenten creëren, zoals kennismakingssessies met jeugd- en jongerenwerk en schoolmaatschappelijk werk. • Verruimen van de inzet van de mobiele ontmoetingsplek. • Ontwikkelen van vitale buurten om samenredzaamheid te vergroten en de impact van pandemieën te verminderen. • Anticiperen op consequenties van een nieuwe pandemie in samenwerking met partijen uit het jeugdveld en inzetten op het versterken van veer- kracht. • Verder ontwikkelen van collectieve programma’s om veerkracht te verster- ken, zoals het Vriendenprogramma en Head-Up tijdens COVID-19. • Ontwikkelen van alternatieve zorgvormen zoals blended care, filmpjes en apps, die doorgang kunnen vinden binnen eventuele maatregelen, met speciale aandacht voor kwetsbare gezinnen. Trends en effect van beheersmaatregelen Er zijn al alternatieve hulpvormen ingericht die tijdens een nieuwe pandemie kunnen worden ingezet, zoals digitale zorgvormen en het aanbieden van in- formatie via online kanalen. De groei in het gebruik van Therapieland is hier- van een concreet voorbeeld. Daarnaast werkt JENS continu aan het creëren van veerkrachtige wijken en aan samenredzaamheid, wat helpt bij het opvan- gen van de gevolgen van een pandemie.

Steeds meer activiteiten worden bewust in de wijk georganiseerd, zoals spor- ten in de wijk, de Roda Clubtour en de uitbreiding van wijktrainingen. Deze zichtbare aanwezigheid in de wijk verlaagt drempels en draagt bij aan vitalere en weerbaardere buurten. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 73 Categorie – niet voorspelbaar / zeer beperkt beïnvloedbaar Het ontstaan van een nieuwe pandemie is niet voorspelbaar en niet beïn- vloedbaar door JENS. De impact kan slechts beperkt worden geminimaliseerd, in samenwerking met partners zoals de Wmo. Risico 2 Schaarste op de arbeidsmarkt waardoor mogelijk onvol- doende gekwalificeerde professionals beschikbaar zijn voor het uitvoeren van de Basishulp Jeugd Beschrijving van het risico Door de krapte op de arbeidsmarkt kunnen hulpvragen van jeugdigen en ge- zinnen minder snel of niet worden opgepakt. Dit kan leiden tot grotere proble- men en uiteindelijk hogere kosten voor de Basishulp Jeugd. Daarnaast kan schaarste ertoe leiden dat personeel hogere eisen stelt die niet passen binnen de opdracht of het financiële kader, zoals salaris- en werktijdseisen. Kans (probability): groot De kans dat dit risico en de bijbehorende consequenties zich voordoen, is groot. Impact (severity): maximaal Wanneer hulpvragen niet tijdig worden opgepakt, kunnen problemen voor jeugdigen en gezinnen verergeren.

Daarnaast ontstaan financiële risico’s wan- neer medewerkers hogere arbeidsvoorwaarden eisen, wat druk zet op de lumpsum. Beheersmaatregelen • JENS profileert zich als aantrekkelijke werkgever met ruimte voor professi- onele autonomie binnen duidelijke kaders. • Ontwikkelen van doorstroom- en ontwikkelmogelijkheden die aansluiten bij het vakgebied. • Loopbaanmogelijkheden realiseren tussen JENS en de leden. • Binden van personeel via opleidingen die aansluiten bij de affiniteit en de ontwikkelwensen. • Verschuiving van individuele naar groepsgerichte activiteiten om inzet van professionals te optimaliseren. • Inzetten van innovaties zoals eHealth, blended care en apps, zodat met minder inzet meer ondersteuning kan worden geleverd. • Verder ontwikkelen van hulpvraag- en doelgericht werken om hulp efficiën- ter en gerichter in te zetten. • Inzet van ervaringsdeskundigen in het hulpaanbod. • Ludieke en passende wervingsacties die aansluiten bij de kernwaarden van JENS. • Het bieden van stageplekken aan studenten vanuit relevante vakopleidin- gen. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 74 Trends en effect van beheersmaatregelen De arbeidsmarktkrapte blijft een aanzienlijk probleem, deels bij JENS maar vooral bij de aanbieders van uitbestede zorg. Met name binnen de ggz ont- staan lange wachtlijsten.

Om negatieve gevolgen te beperken zet JENS alter- natieve hulpvormen in die aansluiten bij de visie van JENS en bijdragen aan het verminderen van het tekort aan professionals. Deze alternatieve inzet vraagt echter om een langere looptijd, wat leidt tot hogere kosten binnen de lumpsum. Het verloop binnen JENS blijft laag en vacatures kunnen doorgaans goed wor- den ingevuld, met uitzondering van functies voor gedragswetenschappers. De concurrentie op arbeidsvoorwaarden neemt toe door cao stijgingen en de ho- gere inschalingen die kandidaten verwachten. Dit zet druk op de tarieven van JENS, die al scherp zijn in vergelijking met de benchmark. De samenstelling van gebiedsteams ontwikkelt mee met de vraag. Er is een duidelijke verschuiving zichtbaar naar meer groepsgerichte ondersteuning, zowel intern als bij de uitbestede zorg. In 2024 en 2025 is sterk ingezet op blended care, met positieve resultaten binnen de ggz en uitbreiding naar an- dere onderdelen van de jeugdzorg. Hierdoor kunnen professionals meer cliën- ten ondersteunen binnen dezelfde contractomvang. Steeds vaker worden hulpvragen doorgezet naar het voorliggend veld, waar collectieve vormen van ondersteuning de druk op professionele inzet verlagen en aansluiten bij de eigen kracht van gezinnen. Het traject ‘Voorliggend, ten- zij’ heeft deze ontwikkeling versterkt. Daarnaast betrekt JENS actief studenten in opleiding.

Veel stagiaires keren te- rug als medewerker, waardoor een gezonde mix ontstaat tussen jonge en er- varen professionals. Dit helpt om de gemiddelde anciënniteit op ongeveer 75% te houden, lager dan het landelijk gemiddelde van 90%. Ook het aantal vrijwilligers zoals ooievaarsmoeders stijgt licht, mede door zichtbaarheid in de media. Wij baseren ons bij de inschatting van dit risico op de ontwikkelingen rondom JENS. Onze beheersmaatregelen zijn nu nog effectief, maar we zien bij de partijen om ons heen dat schaarste aan personeel duidelijk aan de orde is, met een enorme impact: cliënten staan maanden tot zelfs jaren op een wachtlijst. Categorie – voorspelbaar / beperkt beïnvloedbaar De krapte op de arbeidsmarkt is grotendeels voorspelbaar, maar slechts be- perkt beïnvloedbaar door JENS. De beheersmaatregelen beperken de impact, maar kunnen een opwaartse druk op personeelskosten niet volledig voorko- men. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 75 Risico 3 Beperkte medewerking van belangrijke samenwerkings- partners en stakeholders, onvoldoende draagvlak en hande- len in lijn met de JENS-visie Beschrijving van het risico De nieuwe manier van werken, zoals beschreven in de opdracht, is alleen suc- cesvol wanneer alle partners en stakeholders deze aanpak ondersteunen én toepassen in het eigen dagelijks handelen uiteraard steeds binnen hun wette- lijke bevoegdheden.

Dit betreft onder meer huisartsen, gecertificeerde instel- lingen (GI’s), onderwijs, gemeentelijke toegang, ouders en organisaties bin- nen aanpalende domeinen zoals Aanvullende Hulp. Wanneer partners onvoldoende handelen in lijn met de visie van JENS en daarmee ook in het verlengde van de hervormingsagenda, ontstaat druk op de lumpsum, blijven oude structuren bestaan en wordt de transformatie ver- traagd. Kans (probability): zeer groot Steeds meer partijen sluiten zich aan bij het JENS gedachtegoed en laten dit ook zien in hun gedrag. Tegelijkertijd openbaart het risico zich nog steeds structureel. Impact (severity): catastrofaal Afwijkend handelen van partners heeft grote invloed op de uitnutting van de lumpsum en leidt tot inzet van hulp die niet past binnen de visie en opdracht van JENS. Beheersmaatregelen • Actief draagvlak creëren via gesprekken, presentaties, casusbesprekingen en structurele afstemming met partners. • Gezamenlijke afspraken maken met de gemeenten HLV en partners die het JENS gedachtegoed ondersteunen, gericht op het versterken van het draagvlak en het delen van goede voorbeelden. • Extra aandacht voor een eenduidige uitvoering bij de toeleiding naar hulp, zodat stakeholders de koers van de Basishulp Jeugd herkennen en volgen.

• Partners een actieve rol geven in transformaties die onder regie van JENS worden uitgevoerd, zodat eigenaarschap en consistent handelen worden versterkt. Trends en effect van beheersmaatregelen Binnen de opdracht van JENS zien we dat steeds meer partners handelen in lijn met de gestelde visie vanuit de gemeentelijke opdracht en hervormings- agenda. De toegangspoort tot jeugdhulp blijft echter een cruciaal knelpunt. Hier wordt in belangrijke mate bepaald hoe hulp wordt ingericht en hoe de lumpsum wordt benut. Ondanks vooruitgang ervaren we in 2026, net als in 2024 en 2025, dat organisaties en professionals regelmatig handelen vanuit een andere visie dan die van JENS, de gemeentelijke opdracht of de hervor- mingsagenda. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 76 • GI’s en gemeentelijke toegangen dwingen vanuit hun wettelijke taak nog steeds vaker en meer zorg af dan JENS noodzakelijk acht vanuit haar visie gebaseerd op de opdracht en hervormingsagenda. • Andere domeinen schuiven verantwoordelijkheden door naar JENS, waar- door inzet moet worden bekostigd die niet altijd perspectief biedt of in lijn is met de visie. • JENS heeft in deze situaties onvoldoende invloed om de inzet volledig bij te sturen. • Het kost hierdoor structureel veel energie om alle partijen in de gewenste richting mee te nemen.

Sinds 2023 besteden we nadrukkelijk aandacht aan transformaties binnen de uitbestede zorg. We zijn gestart bij onze leden, waar concrete initiatieven zijn ontwikkeld, en breiden dit uit naar partners binnen en buiten het zorg- en welzijnsdomein, zoals onderwijs en voorscholen. Hoewel op meerdere plekken positieve resultaten zichtbaar zijn, blijft het doorbreken van hardnekkige pa- tronen een grote uitdaging. In alle gemeenten is het nieuwe proces van toeleiding geïmplementeerd. De focus ligt nu op de juiste naleving en uitvoering door zowel JENS als de ge- meenten. Categorie – voorspelbaar / zeer beperkt beïnvloedbaar De beperkte medewerking van bepaalde partners is voorspelbaar en door JENS slechts zeer beperkt beïnvloedbaar. JENS is afhankelijk van partijen die zich niet of moeizaam laten beïnvloeden. Een toekomstbestendig zorgland- schap is alleen haalbaar wanneer de betrokkenheid van alle stakeholders ver- der wordt versterkt. Ketensamenwerking is essentieel om alle actoren in lijn met de gezamenlijke visie te laten handelen. Risico 4 (Autonome) toename van de vraag naar Basishulp Jeugd Beschrijving van het risico Wanneer het aantal unieke cliënten per jaar, het aantal cliënten per maand of de intensiteit van de hulp structureel stijgt, sluit de huidige lumpsumvergoe- ding niet langer aan bij het benodigde budget.

Kans (probability): zeer groot Het risico manifesteert zich al sinds 2021. Impact (severity): maximaal De stijgende vraag heeft grote gevolgen voor zowel de uitnutting van de lumpsum als de beschikbare capaciteit binnen de Basishulp Jeugd van HLV. Beheersmaatregelen • Preventieve programma’s, zoals empowermenttrainingen voor brugklas- sers, weerbaarheidstrainingen, mbo-coaches en Maatschappelijke Dienst- tijd (MDT), die uitval en zorginzet binnen het onderwijs helpen voorkomen. • Ontwikkeling van zorg / onderwijsteams die preventief werken en school- uitval tegengaan. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 77 • Mindset verandering bij partners en stakeholders, gericht op tijdig en ver- antwoord afschalen van hulp om onnodig lange zorgtrajecten te voorko- men en uitstroom te bevorderen. • Ontwikkeling van vitale buurten met lokale partners om samenredzaam- heid te vergroten en het beroep op professionele hulp te verminderen. • Versterking van verbindingen met het verenigingsleven en burgerinitiatie- ven om informele ondersteuning te benutten. • Sterke koppeling tussen specialistische en voorliggende zorg, zodat hulp dichter bij de vindplaats kan worden geïntegreerd. • Ontwikkeling van integrale expertise-instroomteams. • Intensievere samenwerking met huisartsen en andere verwijzers.

• Traject ‘Voorliggend, tenzij’, waarmee het principe voorliggend als het kan, zorg als het moet wordt geconcretiseerd. Trends en effect van beheersmaatregelen Sinds januari 2021 is een forse toename zichtbaar van het aantal cliënten bij JENS, grotendeels als gevolg van de COVID-19-pandemie. Hoewel de aantal- len vanaf mei 2022 langzaam afnemen, liggen ze nog steeds boven het niveau van vóór de pandemie. Hierdoor past het huidige volume niet binnen de lump- sumfinanciering. Naast kwantitatieve groei neemt ook de complexiteit, intensiteit en duur van trajecten toe. Waarbij de toename van hulpvragen voorliggend meenemen. Landelijke publicaties bevestigen dat dit een bredere ontwikkeling is. De com- plexiteit uit zich onder andere in langere trajecten en hogere indicaties binnen de HBC’s. De combinatie van hoge aantallen én complexere hulpvragen leidt tot structureel hogere kosten. Deze worden vastgelegd in het meerkostendos- sier, dat elk kwartaal wordt geactualiseerd en gedeeld met de gemeenten. Daarnaast is sprake van een toename van instroom via aanpalende domeinen. Omdat JENS de toegangspoort vormt tot ambulante jeugdhulp, worden deze trends vroeg zichtbaar. De inzet van ambulante hulp voorkomt dat jongeren uit huis moeten worden geplaatst, wat positief is, maar brengt vaak intensieve en kostbare zorg met zich mee. Dit vergroot de druk op het financiële kader.

Ook groeit de groep jeugdigen die niet in staat is onderwijs te volgen. Deze jeugdigen ontvangen ondersteuning vanuit de Jeugdwet, die vaak omvangrijk en kostbaar is. Tegelijkertijd slaagt JENS erin veel jongeren juist wél in het onderwijs te houden door intensieve samenwerking met scholen en voor- schoolse voorzieningen. Hierdoor blijven de kosten lager dan zonder de activi- teiten van JENS het geval zou zijn geweest. In 2025 zijn bestaande samenwerkingen verder doorontwikkeld en zijn extra integrale teams op scholen gestart, naast initiatieven zoals startklassen, kan- telklas, Byzonderwijs, DGA en plusvarianten. Binnen de gebieden, en met name binnen het onderwijs, zien we dat JENS door preventieve inzet cliënten uit zorg weet te houden. Categorie – voorspelbaar / beperkt beïnvloedbaar De autonome toename van vraag naar Basishulp Jeugd heeft al plaatsgevon- den in 2021/2022. We worstelen nog steeds met de gevolgen hiervan. Sinds 2022 is duidelijk dat het aantal cliënten structureel te hoog is voor de omvang JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 78 van de lumpsum. Dit risico kan door JENS niet volledig worden beïnvloed. Wel weet JENS, door haar activiteiten, een aanzienlijk deel van de doelgroep bui- ten de zorg te houden, waardoor de kosten al substantieel beperkt worden.

Risico 5 Het uitblijven van een netto uitstroom van cliënten uit de Basishulp Jeugd Beschrijving van het risico Op het moment dat de instroom hoger is dan de uitstroom, neemt het aantal cliënten in de Basishulp Jeugd toe. Dit leidt tot hogere kosten en dat kan ertoe leiden dat de lumpsum onvoldoende is voor de benodigde ondersteuning. Kans (probability): groot Het AEF-rapport liet al zien dat wanneer jeugdigen eenmaal zorg via de Jeugdwet ontvangen, uitstroom zeer moeizaam is. Landelijk is de uitstroom kleiner dan de instroom, waardoor het totale aantal jeugdigen in de Jeugdwet blijft stijgen. Impact (severity): maximaal De impact op zowel de uitnutting van de lumpsum als op de beschikbare ca- paciteit binnen de Basishulp Jeugd is groot. Beheersmaatregelen • Doel- en vraaggericht werken met SMART-afspraken, ook over afronding en uitstroom. • Effectieve vormen ontwikkelen om de voortgang te monitoren, zodat tra- jecten sneller en met vertrouwen kunnen worden afgesloten. • Zorg zoveel mogelijk binnen de gebiedsteams organiseren en zo min mo- gelijk uitbesteden. • Leden en strategische onderaannemers stimuleren om personeel beschik- baar te stellen voor de gebiedsteams. • Scholing aanbieden aan professionals die actief zijn binnen JENS. • Bij de zorgmatch duidelijke afspraken maken over duur en intensiteit van trajecten. • Inzetten op het traject ‘Voorliggend, tenzij’.

Trends en effect van beheersmaatregelen Tussen januari 2021 en april 2022 nam het aantal cliënten fors toe, mede door COVID-19. Om deze groei terug te brengen naar het niveau van 2020 stuurt JENS strak op uitstroom. Vanaf 2022 was de uitstroom gedurende lan- gere perioden hoger was dan de instroom, deze ontwikkeling is in de eerste helft van 2026 gekeerd. In 2023, 2024 en 2025 zijn schommelingen zichtbaar, maar de algemene trend is een lichte daling. In 2026 zien we weer een lichte stijging ontstaan. Strakke sturing aan de voordeur en binnen de gebieden blijft noodzakelijk. Omdat het niet vanzelfsprekend is dat burgers, verwijzers en aanbieders in- zetten op eigen kracht en gemeenschapskracht, is duidelijke uitleg essentieel. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 79 JENS voert steekproeven uit op SMART-doelen om te toetsen of doelgericht wordt gewerkt. De vaardigheid op dit gebied neemt jaarlijks toe. Daarnaast wordt groei beheerst door transformaties die instroom beperken en uitstroom bevorderen, bijvoorbeeld door inzet van voorliggende activiteiten binnen ‘Voorliggend, tenzij’. Binnen JENS is een proces ingericht waarin medewerkers cliëntcasussen cy- clisch bespreken met de gedragswetenschapper. Hierbij zijn doelrealisatie, af- schalen en afronden vaste thema’s. Ook worden interne audits uitgevoerd om doelgericht werken te toetsen.

De instroom maakt strikte afspraken met aan- bieders over doelen, benodigde capaciteit en tijd. De leden leveren fte’s voor inzet in de gebieden, wanneer dit meerwaarde heeft ten opzichte van uitbestede zorg en organisatorisch haalbaar is. JENS kan een aantal maatregelen nemen maar heeft hierdoor geen volledige invloed op dit risico, dat landelijk bijna overal aan de orde is. Er zijn ook geen maatregelen die dit risico volledig mitigeren. Om die reden blijft dit risico al- tijd beperkt beïnvloedbaar. Categorie – deels voorspelbaar / deels beïnvloedbaar De netto uitstroom is slechts deels beïnvloedbaar door JENS. Instroom wordt bepaald door vele factoren buiten JENS, zoals maatschappelijke ontwikkelin- gen en besluiten van aanbieders, GI’s en gemeentelijke toegang. Hierdoor is de totale uitstroom slechts beperkt voorspelbaar en maar deels beïnvloedbaar. Risico 6 Afwenteling van cliënten Basishulp Jeugd naar aanpalende voorzieningen Beschrijving van het risico Cliënten kunnen onnodig worden geplaatst in zwaardere aanpalende voorzie- ningen, zoals residentiële jeugdhulp, zodat zij niet drukken op de lumpsum van de Basishulp Jeugd. Kans (probability): zeer klein De kans dat dit risico zich voordoet is zeer klein. De kans op het omgekeerde – cliënten die vanuit aanpalende voorzieningen richting JENS komen – is aan- zienlijk groter.

Impact (severity): verwaarloosbaar Wanneer dit risico zich voordoet, heeft het effect op de uitnutting van de lumpsum. Er komt dan minder zorg ten laste van de lumpsum van JENS, waardoor financiële risico’s afnemen. Beheersmaatregelen • Heldere en duidelijke in- en exclusiecriteria voor elk domein. • Domein overschrijdende samenwerking waarin het belang van de burger centraal staat. • Het tijdig inzetten van passende zorg. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 80 Trends en effect van beheersmaatregelen Er is juist een omgekeerde beweging zichtbaar: transformaties binnen andere segmenten leiden tot meer instroom bij JENS. Dit betreft vaak cliënten met behoefte aan intensieve ambulante ondersteuning die hierdoor thuis kunnen blijven wonen. Deze ontwikkeling is inhoudelijk wenselijk, maar legt extra druk op de beschikbare financiële middelen van JENS. JENS beoordeelt iedere hulpvraag zorgvuldig om te bepalen of (verlengde) on- dersteuning binnen de Basishulp Jeugd past. Regelmatig zijn hierover ge- sprekken met GI’s en gemeentelijke toegangsteams. Dit speelt vooral bij sta- peling op verblijf, GIK-J, verlengde Jeugdwetbegeleiding (Wmo), behandeling (Zvw) en intensieve behandeling ter voorkoming van opname.

Wanneer financiering vanuit de Basishulp Jeugd wordt gevraagd en JENS van mening is dat de jeugdwet niet voorliggend is, gaat JENS hierover in gesprek met de vragende partij en wordt de vraag passend omgebogen. Als er risico is dat passende zorg anders niet tijdig kan starten, geeft JENS akkoord en wordt achter de schermen alsnog gewerkt aan een correcte toepassing van financie- ringsstromen, zonder dat de cliënt hinder ervaart. Categorie – voorspelbaar / beïnvloedbaar Het afwentelen van cliënten naar aanpalende voorzieningen zou door JENS zelf kunnen gebeuren en is daarmee voorspelbaar en beïnvloedbaar. Risico 7 Opnieuw opleven van en gevolgschade door COVID 19 pan- demie Beschrijving van het risico De COVID-19-pandemie heeft nog steeds effecten op jeugdigen en gezinnen, waardoor sprake is van hogere zorgconsumptie en hogere kosten. Het betreft onder meer jonge kinderen die door de pandemie later met school zijn gestart en hierdoor langdurige ondersteuning nodig hebben. Kans (probability): zeer groot Het risico van gevolgschade door de COVID-19-pandemie openbaart zich al. De effecten van deze periode zijn nog steeds merkbaar. Impact (severity): maximaal De gevolgschade leidt tot hogere kosten en versnelt de uitnutting van de lumpsum. Hierdoor ontstaat het risico dat de kosten voor jeugdhulp de lump- sum overschrijden.

Beheersmaatregelen • Het tijdig inzetten van passende zorg. • Preventief aanwezig zijn zodat problemen vroegtijdig kunnen worden opge- pakt en gevolgen beperkt blijven. • Laagdrempelige contactmomenten creëren, zoals kennismakingssessies met jeugd- en jongerenwerk en schoolmaatschappelijk werk. • Verruimen van de inzet van de mobiele ontmoetingsplek. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 81 • Ontwikkelen van vitale buurten om samenredzaamheid te vergroten en de impact van pandemieën te verminderen. • Met partijen uit het jeugdveld anticiperen op consequenties van de pande- mie en de veerkracht van jeugdigen versterken. • Groepsgerichte activiteiten zoals het Vriendenprogramma en Head-Up ver- der ontwikkelen, passend bij post-COVID-problematiek. • Het ontwikkelen van alternatieve zorgvormen zoals blended care, filmpjes en apps, met speciale aandacht voor kwetsbare gezinnen. Trends en effect van beheersmaatregelen De pandemie ligt achter ons, maar de gevolgen zijn nog zichtbaar. Meer jeug- digen en gezinnen hebben te maken met problemen die direct voortkomen uit deze periode. Dit leidt tot hogere cliëntaantallen en complexere hulpvragen waarvoor langere en zwaardere inzet nodig is. Onderzoek bevestigt dat veel jeugdigen nog ongemak ervaren als gevolg van COVID-19. Deze trends zien we ook terug binnen JENS.

Er is geïnvesteerd in trainingen in het voorliggend veld en in blended care om delen van de toegenomen vraag op te vangen. In 2025 is het gebruik van Therapieland toegenomen, vooral om informatie en ondersteuning te delen met jeugdigen en hun systemen. Steeds meer activiteiten worden bewust in de wijk georganiseerd, zoals sporten, de Roda Clubtour en wijktrainingen. Deze lokale aanpak vergroot de betrokkenheid, verlaagt drempels en draagt bij aan veerkrachtigere buurten. Daarnaast zet JENS in op mobiele ontmoetingsplekken waardoor jeugdigen makkelijker kunnen worden bereikt. Deze inzet helpt om de groei in cliëntaan- tallen en zorgomvang op te vangen. De interventies leiden tot minder ervaren gevolgen van de pandemie bij jeugdigen. Categorie – voorspelbaar / beperkt beïnvloedbaar Hoewel bekend is dat gevolgschade optreedt na de COVID-19-pandemie, is de beïnvloedbaarheid hiervan zeer beperkt. Risico 8 Nieuwe initiatieven door derden of doorontwikkeling van bestaande initiatieven die niet passen binnen de vastge- stelde lumpsum Beschrijving van het risico Wanneer andere partijen initiatieven starten die passen binnen de visie op jeugdhulp - bijvoorbeeld op Zuid-Limburgs niveau – maar waarbij JENS geen beslissingsbevoegdheid heeft, kan dit JENS dwingen de Basishulp Jeugd an- ders in te richten of meer hulp binnen de lumpsum uit te voeren.

Dit beïn- vloedt de uitnutting en passendheid van de lumpsum. Een concreet voorbeeld is de snelle en forse toename van ambulantisering, maar het kan ook gaan om toekomstige, nog niet benoemde initiatieven. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 82 Kans (probability): middel JENS wordt regelmatig geconfronteerd met nieuwe ontwikkelingen die niet passen binnen de lumpsum. Vaak wordt verwacht dat additioneel gefinan- cierde initiatieven na verloop van tijd binnen de lumpsum worden opgenomen. Impact (severity): maximaal De impact kan aanzienlijk zijn, vooral wanneer meerdere initiatieven elkaar opvolgen en cumuleren. Beheersmaatregelen • Stakeholders instrueren – door JENS en gemeenten – om nieuwe initiatie- ven of doorontwikkelingen tijdig te melden. • Intern meebewegen door sturing en acties die anticiperen op externe ont- wikkelingen. • Afspraken maken met betrokken partijen over het opvangen van financiële consequenties van initiatieven binnen de Basishulp Jeugd. Trends en effect van beheersmaatregelen JENS volgt de doorontwikkeling van bestaande en nieuwe initiatieven nauwlet- tend, zodat deze niet ten koste gaan van noodzakelijke zorg voor cliënten. Ini- tiatieven worden alleen uitgevoerd wanneer additionele financiering beschik- baar is of wanneer zij duidelijk kunnen worden geprioriteerd binnen het be- staande financiële kader.

Gemeenten stellen regelmatig vragen die niet binnen de lumpsum passen; JENS voert deze alleen uit wanneer zij aansluiten bij de missie en visie, additioneel worden gefinancierd en niet ten koste gaan van de formatie. In Heerlen-Noord komt dit regelmatig voor, maar ook in de andere gemeenten en in de overige delen van Heerlen. Daarnaast moet JENS bij de ontwikkeling van DGA’s aansluiten bij de Zuid- Limburgse route. Hierdoor kan JENS niet langer volledig zelf bepalen hoe DGA’s worden ingericht en worden wijzigingen doorgevoerd waarop JENS slechts beperkt invloed heeft. Er is nauw contact met de gemeenten over onderwerpen die invloed hebben op de uitnutting van de lumpsum. De gemeenten Heerlen, Landgraaf en Voe- rendaal houden nadrukkelijk rekening met de situatie van JENS wanneer zij deelnemen aan overleggen waarbij JENS niet aan tafel zit. In sommige geval- len kunnen JENS en gemeenten initiatieven beïnvloeden, maar niet altijd. In die gevallen moet JENS zich conformeren aan routes die door externe partijen worden opgelegd. Categorie – niet voorspelbaar / deels beïnvloedbaar Ontwikkelingen op dit vlak zijn moeilijk voorspelbaar omdat zij buiten JENS ontstaan. De beïnvloedbaarheid is deels aanwezig, maar alleen wanneer JENS expliciet kan aangeven een initiatief niet te omarmen én daarvoor ruimte be- staat.

JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 83 Risico 9 Grote verandering met (tijdelijk) enorme sociale, maat- schappelijke en economische gevolgen en daardoor toe- name van Basishulp Jeugd Beschrijving van het risico Veranderingen op lokaal, regionaal, nationaal of mondiaal niveau kunnen grote impact hebben op de vraag naar Basishulp Jeugd. Het kan gaan om so- ciale, maatschappelijke of economische ontwikkelingen, zoals de toestroom van statushouders, asielzoekers of vluchtelingen, een groei van inwoners met een lage sociaaleconomische status door inflatie, een groepstrauma door een ramp of ongeluk, of een toenemend aantal jeugdigen dat niet kan deelnemen aan het onderwijs. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot een tijdelijke maar forse stijging van cliëntaantallen en complexere zorgvragen, met hogere kos- ten die niet binnen de lumpsum kunnen worden opgevangen. Kans (probability): zeer groot De groei van het aantal jeugdigen dat niet kan deelnemen aan het onderwijs is momenteel actueel en zichtbaar binnen de regio. Impact (severity): maximaal De impact is aanzienlijk. De kosten die in 2026 hiermee gemoeid zijn, zijn aanzienlijk. Beheersmaatregelen • Trends en ontwikkelingen monitoren en tijdig scenario’s ontwikkelen. Transformaties vorm geven om onderwijs gerelateerde zorg te verminde- ren. • Nieuwe of groeiende doelgroepen snel identificeren en preventief aanwezig zijn.

• Nieuwe doelgroepen verbinden aan het bestaande landschap van activitei- ten. • Groepsactiviteiten verder ontwikkelen voor nieuwe of groeiende doelgroe- pen. Trends en effect van beheersmaatregelen De aantallen asielzoekers, statushouders en vluchtelingen lijken momenteel stabiel binnen de drie gemeenten, maar ervaring leert dat dit snel kan veran- deren. JENS heeft gemeenten gevraagd tijdig te worden geïnformeerd over relevante ontwikkelingen zodat snel kan worden geanticipeerd. Er is een duidelijke toestroom zichtbaar van gezinnen met een lage sociaal- economische status, met name richting Heerlen-Noord. Deze gezinnen ver- trekken vaak zodra ondersteuning effect heeft gehad, waardoor gemeenten en JENS niet altijd langdurig kunnen profiteren van de inzet. De Parkstadwet biedt perspectief op een afname van het aantal nieuwe probleemgezinnen in vooral Heerlen-Noord. Daarnaast zien we dat steeds meer jeugdigen niet kunnen deelnemen aan het onderwijs, waardoor één op één ondersteuning vanuit de Jeugdwet nodig is. Het aantal jeugdigen dat zorg ontvangt om onderwijsdeelname mogelijk te maken, is vanaf 2023 fors gestegen: van ongeveer 125 unieke cliënten in JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 84 januari naar gemiddeld 209 unieke cliënten per maand in het eerste halfjaar 2026. De maandelijkse kosten stegen hiermee van €175.000 in 2023 naar ge- middeld €670.000 per maand in 2026.

JENS ontwikkelt continu nieuwe programma’s en werkt intensiever samen met partners, zoals onderwijsinstellingen, om jeugdigen in hun context te houden en uitval te voorkomen. Ondanks de toenemende druk vanuit het onderwijs lukt het om veel jeugdigen op school te houden. Daarnaast verdient de toenemende mentale druk op jeugdigen aandacht, die mede wordt veroorzaakt door oorlogen en de aanhoudende onzekerheid in de wereld. Via (sociale) media worden jongeren voortdurend geconfronteerd met beelden en berichten over conflicten, dreigingen en instabiliteit, wat gevoelens van angst, machteloosheid en somberheid versterkt. Deze mondiale ontwikke- lingen hebben bovendien indirecte effecten die het beroep op jeugdzorg verg- roten. Zo leiden stijgende energieprijzen en inflatie tot financiële stress bij ge- zinnen, waardoor armoede en sociale ongelijkheid toenemen. Deze combinatie van psychische belasting en verslechterde sociaaleconomische omstandighe- den vergroot de kwetsbaarheid van jeugdigen en kan bestaande problematiek verergeren, met een toenemende vraag naar ondersteuning en zorg tot ge- volg. Categorie – deels voorspelbaar / zeer beperkt beïnvloedbaar De beweging in het onderwijs is in algemene zin voorspelbaar, maar de om- vang en snelheid van de veranderingen zijn dat niet. De beïnvloedbaarheid is zeer beperkt doordat meerdere externe partijen een cruciale rol spelen.

Risico 10 Door betere preventie worden voorheen onzichtbare hulp- vragen zichtbaar, wat tot hogere lasten in de Basishulp Jeugd leidt Beschrijving van het risico Preventieve activiteiten zorgen voor vroege signalering, waardoor problemen zichtbaar worden die anders mogelijk verborgen zouden blijven. Dit leidt tot extra hulpvragen en kan op korte termijn tot hogere lasten binnen de Basis- hulp Jeugd leiden. Preventief werken en vroegsignalering horen bij de op- dracht, maar vormen een communicerend vat tussen korte en lange termijn- kosten. Het risico bestaat dat het terugverdieneffect van preventie beperkt of afwezig is, zoals ook is benoemd in het AEF-rapport (december 2020). Kans (probability): groot Door de voortdurende groei van preventieve activiteiten binnen JENS is de kans op dit risico groot. Impact (severity): maximaal De impact is groot: veel jeugdigen en gezinnen worden bereikt via preven- tieve activiteiten, waardoor hulpvragen zichtbaar worden die zonder deze in- zet verborgen zouden blijven. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 85 Beheersmaatregelen • Bij preventie inzetten op veerkracht en zelfredzaamheid. • Aanwezig zijn op vindplekken waar hulp kan worden geïntegreerd in be- staand collectief aanbod. • Trainingen in het voorliggend veld verder ontwikkelen om kosten laag te houden ten opzichte van individuele zorg.

• Bijdragen aan vitale buurten zodat samenredzaamheid problemen vroegtij- dig kan opvangen. • Instellen van het traject ‘Voorliggend, tenzij’. Trends en effect van beheersmaatregelen Er is een duidelijke beweging zichtbaar richting vroegtijdige opvang in de con- text, zoals op scholen, peuterspeelzalen en kinderopvang. Hierdoor blijven veel cliënten uit zorg, maar worden problemen ook sneller zichtbaar. Dat leidt tot meer instroom, maar zou op lange termijn tot minder zware hulp moeten leiden. Het is lastig vast te stellen in hoeverre preventie direct bijdraagt aan verhoogde instroom. Wel groeit het aantal maandelijkse hulpvragen al jaren. JENS kan het grootste deel hiervan in de context of met trainingen opvangen. Veel activiteiten vallen onder het voorliggend veld en worden niet geregi- streerd om de drempel laag te houden. Het traject ‘Voorliggend, tenzij’ onder- steunt deze beweging. De verhuisbewegingen in Heerlen-Noord laten zien dat veel gezinnen vertrek- ken zodra problemen zijn opgelost. Nieuwe gezinnen met complexe problema- tiek nemen hun plaats in, waardoor de effecten van preventieve activiteiten niet volledig worden benut. Met de inwerkingtreding van de Parkstadwet zal deze dynamiek naar verwachting sterk afnemen. JENS is op veel vindplekken aanwezig en maakt hulpvragen snel zichtbaar. Het gevolg is dat het aantal hulpvragen jaarlijks stijgt.

In de literatuur (onder meer in het AEF rapport) wordt melding gemaakt van het feit dat preventie net op de korte termijn meer jeugdhulp in de hand kan werken en de resultaten wel, maar pas op de (middel)lange termijn, zichtbaar worden. Verder stellen de resultaten van enkele grote monitoringsonder- zoeken dat de positieve effecten van preventie pas over 40 jaar zichtbaar wor- den terwijl nu op meer factoren ingezet wordt in preventieve zin. Categorie – niet voorspelbaar / deels beïnvloedbaar De groei van hulpvragen is niet voorspelbaar en slechts deels beïnvloedbaar door inzet in het voorliggend veld. Een deel van de hulpvragen zal in de zorg moeten worden opgepakt, wat leidt tot hogere uitnutting van de lumpsum. Risico 11 Ontwikkelingen binnen de coöperatie die de uitvoering van de opdracht negatief kunnen beïnvloeden Beschrijving van het risico De coöperatie is samengesteld om de opdracht van JENS effectief te kunnen uitvoeren. Wanneer binnen de leden veranderingen optreden – zoals herstruc- tureringen, spanningen tussen leden of het wegvallen van een lid – kan dit JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 86 direct impact hebben op de mogelijkheden voor de uitvoering van de op- dracht. Ook externe ontwikkelingen kunnen hierbij een rol spelen.

De coöpe- ratie en haar leden staan gezamenlijk aan de lat om deze ontwikkelingen zó te managen dat de continuïteit van de Basishulp Jeugd gewaarborgd blijft. Hier- voor zijn ook partners, zoals gemeenten, essentieel. Kans (probability): groot De kans is groot, mede door de financiële druk op de totale activiteiten van JENS. Impact (severity): catastrofaal De impact is enorm wanneer dit risico zich voordoet. De continuïteit van de le- den kan onder druk komen te staan, met gevolgen voor de uitvoering van de opdracht. Beheersmaatregelen • Veelvuldige afstemming (formeel en informeel) tussen de leden en tussen de coöperatie en haar leden. • Werken aan een sterke vertrouwensband door transparante communicatie. • Gezamenlijk zoeken naar oplossingen voor knelpunten binnen én buiten de kring van leden. • Regelmatige en uitgebreide gesprekken met de gemeenten. Trends en effect van beheersmaatregelen Xonar is per 31-12-2023 uit de coöperatie gestapt. Medewerkers van Xonar die in de gebiedsteams werkzaam waren, zijn ondergebracht bij de overige le- den en strategische onderaannemers, zodat zij behouden bleven voor JENS. Deze overstap heeft echter geleid tot hoger geprijsde cao’s voor een deel van de medewerkers, waardoor hogere normtarieven gelden totdat deze mede- werkers uitstromen.

Daarnaast zorgt het rapport ‘Op weg naar een Passende Lumpsum’, met de volgens JENS onwerkbare conclusie dat de lumpsum passend zou zijn door het verlagen van anciënniteit en overhead, voor grote druk op de uitvoering van de opdracht. Onderzoek ‘Sturen op werkelijke kosten binnen de lumpsum Ba- sishulp Jeugd’, in opdracht van de HLV-gemeenten, in 2026 moet uitwijzen hoe op basis van werkelijke kosten tot een passende uitvoering kan worden gekomen. Er worden veel gesprekken gevoerd tussen gemeenten en JENS en tussen co- operatieleden onderling om de continuïteit van de opdracht te waarborgen in het belang van jeugdigen en gezinnen in Heerlen, Landgraaf en Voerendaal. Deze gesprekken werden in 2026 voortgezet. Categorie – niet voorspelbaar / zeer beperkt beïnvloedbaar Nieuwe factoren kunnen dit risico op elk moment laten ontstaan. Daardoor is het risico onvoorspelbaar. De beïnvloedbaarheid is zeer beperkt, mede doordat meerdere externe partijen een rol spelen. JENS – 1e halfjaarrapportage 2026 87 Risico 12 De leden betalen (deels) de gerealiseerde meerkosten Beschrijving van het risico Indien de leden van JENS (een deel van) de meerkosten voor hun rekening moeten nemen kan dat leiden tot een aanzienlijke belasting van de financiële positie van afzonderlijke leden en daarmee risico’s opleveren voor hun conti- nuïteit.

Omdat JENS afhankelijk is van een stabiel, veerkrachtig en financieel gezond netwerk van leden, kunnen continuïteitsproblemen bij één of meer- dere leden ook gevolgen hebben voor de continuïteit, kwaliteit en uitvoerings- kracht van JENS als samenwerkingsverband. Kans (probability): groot De gemeenten leggen het contract met JENS anders uit waardoor in ieder ge- val een deel van de meerkosten voor rekening van de leden kan komen. Impact (severity): maximaal De impact is enorm wanneer dit risico zich voordoet. De continuïteit van de le- den kan onder druk komen te staan, met gevolgen voor de uitvoering van de opdracht. Beheersmaatregelen • Om dit risico te beheersen sturen JENS en haar leden actief op kostenbe- heersing binnen de beïnvloedingsruimte die zij zelf hebben. Er wordt voort- durend aandacht besteed aan doelmatige inzet van middelen, effectieve bedrijfsvoering en het voorkomen van vermijdbare kosten. Door maximaal invloed uit te oefenen op kostenfactoren die binnen de eigen verantwoor- delijkheid liggen, wordt het risico beperkt dat kosten ontstaan die volledig voor rekening van JENS en haar leden komen en die daarmee de financiële continuïteit van zowel individuele leden als het collectief onder druk kun- nen zetten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://heerlen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a3287648-376b-4e5b-b740-55b9b0455199?agendaItemId=11421223-de7b-4b31-b9c6-343f5af45738