Verslag informateur gemeente Heerenveen 2022

VERSLAG INFORMATEUR Aan de Gemeenteraad van Heerenveen Informatieronde In dit rapport staan de bevindingen en aanbevelingen van de informateur na de informatieronde, die gehouden is na de gemeenteraadsverkiezingen 2022.

Ard van der Tuuk 19 april 2022

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................... 2 Raadsakkoord/Samenlevingsagenda ...................................................................................................... 2 Thema’s ................................................................................................................................................... 3 Coalitie..................................................................................................................................................... 4 Advies partijen..................................................................................................................................... 4 Profiel wethouder ............................................................................................................................... 5 Aanbevelingen ......................................................................................................................................... 6 Tot slot .....................................................................................................................................................

7 Bijlagen .................................................................................................................................................... 8

1

Inleiding Op 30 maart 2022 heeft uw raad een debat gevoerd om een eerste duiding te geven aan de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 14, 15 en 16 maart 2022. In dat debat hebt u, op voorstel van de PvdA fractie, mij aangezocht als informateur. Daarbij hebt u mij een duidelijk geformuleerde opdracht meegegeven voor de informatieronde (bijlage 1). Op basis van een door u opgestelde vragenlijst hebt u mij gevraagd het volgende op te leveren: 1. input voor raadsakkoord/samenlevingsagenda 2. advies over een college 3. profiel voor de wethouders. De gesprekken zijn door mij gevoerd met delegaties van alle partijen en in twee rondes. De eerste ronde gesprekken vond plaats op 4, 5, 6 en 7 april 2022. De tweede ronde op 14 april 2022. Tot slot heb ik op 16 april 2022 gesproken met de door mij beoogde coalitiepartijen. Ook heb ik gesproken met uw burgemeester en gemeentesecretaris. Van alle gesprekken zijn verslagen gemaakt die als bijlage bij dit advies gevoegd zijn (bijlagen 2, 3, 4 en 5). Alle gesprekken heb ik gevoerd samen met de griffier Lammy Roest en de griffiemedewerker Betske van Henten – Meijer. Zij hebben mij ook verder in het informatieproces ondersteund. Navolgend zal ik op basis van de gevoerde gesprekken verslag doen. Per aandachtspunt vindt u de daarop van toepassing zijnde vragen terug die u mij daarop meegaf.

Ik zal de grote lijnen die ik kan duiden uit de gesprekken met u delen en mijn advies geven. Ik verwijs u steeds naar de verslagen in de bijlagen voor het totale overzicht.

Raadsakkoord/Samenlevingsagenda De vragen die door u daarin aan mij werden meegegeven zijn: 1. Vormgeven van het proces met aandacht voor transparantie en openbaarheid. 2. Visie op het werken met een raadsakkoord/samenlevingsagenda (samenwerkingsverwachtingen inventariseren). Opvallend voor mij was dat er een groot verschil op inhoud en beelden is bij de verschillende begrippen die we hanteren. Desondanks gaven alle partijen aan door te willen gaan met deze manier van werken vanuit de raad met het college en de samenleving en vice versa. De één heeft daarbij nu meer ambitie dan de ander, maar de bereidheid is er om te beginnen bij een punt dat voor iedereen acceptabel is en haalbaar is in tijd voor de komende periode. Advies:  Hanteer een gedeeld begrippenkader, zodat iedereen kan weten wat met welk woord bedoeld wordt (bijlage 6).  Gebruik een overzicht van welke varianten er zijn bij het werken met een democratische agenda. Dit geeft duidelijkheid voor de raad zelf, naar de samenleving en naar het college en vice versa. Bepaal samen waar u de komende weken aan werkt en welke ambitie u hierin verder in de tijd heeft samen (bijlage 6).  Hanteer een procesoverzicht, zodat iedereen een beeld heeft van de stappen die gezet worden of kunnen gaan worden. Deze Uitvoeringsagenda of Lange Termijn Agenda geeft duidelijkheid en houvast in het traject.

 Maak met de procesbegeleider voor het raadsakkoord/samenlevingsagenda meteen afspraken over wat de raad in deze weken wil gaan doen en afspreken op welke thema’s. 2





Ik adviseer u tenminste te gaan werken met een raadsagenda geladen met een aantal thema’s waarvan u aangeeft dat u kader stellend als raad betrokken wilt zijn. Daarnaast kunt u bepalen of en op welk thema u daarbij ook een participatief traject met de samenleving of bepaalde organisaties wilt doorlopen. De gemeenteraad van Heerenveen loopt redelijk voorop in het verkennen van nieuwe wijzen van besturen. Gebruik deze periode om ook te verkennen of en hoe een grotere vervolgstap over vier jaar gezet kan worden. Bepaal dan nu ook wat hier vooraf over vier jaar vroegtijdig al in moet gebeuren.

Thema’s U gaf mij op dit punt de volgende vragen mee: 3. a. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een raadsakkoord/samenlevingsagenda met bijbehorende argumentatie. b. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een hoofdlijnenakkoord met bijbehorende argumentatie. 4. Of, en zo ja hoe en wanneer de samenleving betrokken moet worden bij het bepalen van de thema’s en/of de prioritering van thema’s. In de gesprekken kwamen opvallend veel verschillende onderwerpen naar voren. In elk gesprek is wel gesproken over het sociale domein en dan met name WMO en jeugdzorg. Ook wonen, klimaat en duurzaamheid, werkgelegenheid en (top)sport kwamen naar voren. Mij viel in de voorbereiding op hoe goed Heerenveen nadenkt over de visie naar de toekomst en tegelijk de strategie die dan nodig is om hier het beste in te doen voor de inwoners. We hebben in de gesprekken vaak de mogelijke komst van de Lelylijn aan de orde gehad en wat dit dan kan betekenen voor Heerenveen en hoe daar vroegtijdig in te bepalen wat Heerenveen wil en niet wil. In de gesprekken hierover viel mij op dat u daarbij ook denkt in de verantwoordelijkheid die u voelt voor de regio. Mij is verder opgevallen de ambitie die u allen hebt.

In de gesprekken kwam daarbij aan de orde dat de organisatie die alle ambitie moet uitvoeren dit ook wel moet kunnen waarmaken. Het gesprek met de gemeentesecretaris maakte mij duidelijk dat u hier nu het gesprek over moet voeren. Dit in de context van de grote opgaven, de financiële uitdagingen, de krapte op de arbeidsmarkt en uw ambitie. Duidelijkheid in wat te doen, maar ook reële verwachtingen of dit kan en wat daar voor nodig is moeten zowel in college als raad aandacht krijgen. Verder leeft breed gedeeld de zorg over de lage opkomst bij verkiezingen en in het algemeen de participatie in onze democratie. Ik heb geconstateerd dat u allen nadenkt over wat u hierin zelf als persoon, als partij en als raad en bestuur kunt doen. Mij is daarbij opgevallen dat Heerenveen de bereidheid heeft hier breed en uitdagend over na te denken. Daarvoor mijn complimenten en de verwachting dat u elkaar daarin ook de komende vier jaar blijft scherpen in denken en handelen ter versterking van het draagvlak en de legitimatie van onze democratie. Een thema dus dat u ongetwijfeld op de agenda blijft houden. Advies:  U vindt een totaaloverzicht van de ingebracht thema’s per partij in bijlage 7. Ik adviseer u met elkaar een selectie te maken.  De centrale thema’s die hier sowieso uit naar voren komen zijn: o Klimaat en duurzaamheid o Armoede (sociaal domein) o Wonen

3





 

Nu u in deze periode nog werkt met een raadsagenda en een coalitieakkoord adviseer ik aan het begin van de beide trajecten van totstandkoming snel te bepalen welk thema op beide tafels ligt en hier dan goede afspraken te maken wat wenselijk is en tegelijk ook mogelijk is in tijd qua opgave en urgentie. In de gesprekken viel mij op dat u allemaal nadenkt over de visie op Heerenveen en de strategie voor Heerenveen voor de komende tientallen jaren. Gezien de grote vraagstukken die voorliggen en de belangrijke positie van Heerenveen in de regio adviseer ik u dit te blijven doen. Werk ook verder aan uw strategische agenda. Betrek met elkaar bij alle ambitie op de thema’s ook het in zijn kracht zetten van de uitvoeringsorganisatie om alle wensen en goede dienstverlening naar de inwoners blijvend mogelijk te maken. Blijf het thema participatie en democratische legitimatie op de agenda houden.

Coalitie Advies partijen Hierbij werden de volgende vragen besproken: 5. Wat de interpretatie is van de verkiezingsuitslag. 6. Hoe het college er kwantitatief uit zou kunnen zien (aantal wethouders, full- of parttime). 7. Of men kandidaten wil voordragen voor wethouderschap. 8. Wat mogelijke breekpunten zijn. In de gesprekken met u was u allen duidelijk over de uitslag. De zorg ook om de lage opkomst en de participatie van de samenleving in onze democratie. De verslagen maken dit duidelijk. Aan het einde van de eerste ronde gesprekken zag ik een kristallisatie ontstaan rond de PvdA, VVD en GroenLinks. Daarbij was van belang de wens van de PvdA om op basis van de uitslag van de verkiezingen invulling te geven aan een meer progressieve signatuur van de nieuwe coalitie met tegelijkertijd waardering voor de samenwerking met partijen in de afgelopen bestuursperiode. Verder zag ik zowel in de FNP, D66 of CDA mogelijke coalitiepartners op basis van de gevoerde gesprekken. Er waren op dat moment geen breekpunten in beeld, wel knelpunten. Dit maakte dat ik heb gekozen om met alle partijen een tweede ronde gesprekken aan te gaan. Wat tegelijk ook de gelegenheid gaf om het traject raadsagenda nog verder te verkennen. De vragen concentreerden zich op inhoud rond het (top)sportprofiel van Heerenveen, lastendruk en aanpak en financiële houdbaarheid van het sociale domein.

Ook is door mij aan alle partijen nogmaals gevraagd naar hun standpunt inzake aantal wethouders en een wethouder van buiten. Dit had mede te maken met het feit dat mij duidelijk werd dat 5 wethouders op basis van opgaven die voorliggen, maar ook de vertaling van de verkiezingsuitslag wenselijk werd geacht. Voor een aantal partijen had ik nog wat specifieke verduidelijkende vragen. Van de tweede ronde gesprekken zijn de verslagen in bijlage 4 beschikbaar. Aan het einde van die tweede ronde gesprekken bleek mij dat er op inhoud en op vorming van een college definitief geen knelpunten zitten tussen PvdA, VVD en GroenLinks. De VVD gaf aan programmatisch teveel verschil te zien met de FNP. Ook gaf de VVD aan bij een coalitie met PvdA en GroenLinks dan een uitdrukkelijke voorkeur te hebben voor het CDA. In het gesprek met D66 bleek dat zij primair kiezen voor een college met 4 wethouders en ook een wethouder van buiten ligt bij D66 lastig. 4

Dat bracht mij tot de insteek om te verkennen of PvdA, VVD, GroenLinks en CDA samen de formatiebesprekingen zouden willen starten. Ik heb partijen uitgenodigd om op 16 april hierover een gezamenlijk gesprek te hebben. Het verslag hiervan is beschikbaar in bijlage 5. Ik heb in dat gesprek met partijen verkend of zij als beoogde coalitiepartijen het raadsagenda traject zullen steunen en dragen. Partijen gaven aan daar volle inzet op te willen geven en vanuit de raad dit met alle partijen te willen gaan dragen. Aan de orde is geweest toch nog mogelijke inhoudelijke knelpunten. Zo is bijvoorbeeld gesproken over hoe de wens tot stimuleren van Heerenveen als banenmotor van de regio zich verdraagt met duurzaamheid. Alle partijen gaven aan de uitdagingen van 2022 te zien en juist de denkbeelden en inbreng van elkaar te gebruiken om aanpak en oplossingen voor problemen te versterken. Partijen gaven aan een college te willen vormen van vijf wethouder (PvdA 2, VVD 1, GroenLinks 1 en CDA 1). De kandidaat wethouders waren bij het gesprek aanwezig en open besproken is het vormen en zijn van een team dat elkaar steunt, inspireert en het beste uit elkaar haalt samen met de burgemeester voor de inwoners van Heerenveen. Een team ook dat steeds in dialoog weet te staan met de raad en de samenleving.

Ik heb aan het eind van dit gesprek geconstateerd dat ik gedragen door de betreffende partijen het advies kan geven tot formatie. De partijen die dit college vormen hebben 17 (PvdA 7, VVD 4, GroenLinks 3, CDA 3) van de 31 raadszetels en spraken uit duaal werken te zullen steunen. Advies:  Ik adviseer u een coalitie te vormen tussen PvdA, VVD, GroenLinks en CDA en daartoe de formerende gesprekken te starten.  Ik adviseer u ook gezien de uitslag van de verkiezingen en de grote opgave die bestuurlijk voorligt om een college te vormen met 5 wethouders. Bij het profiel wethouder licht ik dit nog nader toe.

Profiel wethouder Specifiek is hier de vraag gesteld: 6. Wat men belangrijk vindt voor het profiel van wethouders. Door mijzelf is hier aan toegevoegd de vraag hoe partijen denken over een wethouder van buiten. Een wethouder dus die niet in de gemeente woont. Bij het vragen naar kenmerken voor het profiel van de wethouder kwamen de volgende punten naar voren:  goed kunnen samenwerken/teamspeler  open/benaderbaar/mensenmens  betrouwbaar  verbinder  integer  verhouding man/vrouw/diversiteit In de gesprekken kwam duidelijk naar voren dat het profiel vaak in de context van een goed team werd gezien. Tegelijk werd duidelijk dat op dit moment partijen denken in kandidaten en niet zozeer in profielen die een raad gezamenlijk opstelt en op basis waarvan dan wethouders worden geselecteerd.

5

Nu ik merkte dat er veel waarde wordt gehecht aan een goed team heb ik de vrijheid genomen om te vragen naar naam of namen van een kandidaat-wethouder voor een partij. Op basis daarvan heb ik het team aspect kunnen voorleggen aan de partijen die ik adviseer een college te gaan vormen. In het gesprek met die partijen hebben zij aangegeven de overtuiging te hebben samen een goed en krachtig bestuurlijk team voor Heerenveen te kunnen samenstellen. Op mijn vraag naar de mogelijkheid van een wethouder van buiten de gemeente kwamen wisselende antwoorden die u in de verslagen kunt teruglezen. Wel kwamen vaak de begrippen: verbinding met, geworteld zijn in, voeling hebben met, naar voren. Voor het overgrote deel der partijen blijkt dit dus bespreekbaar als dat nodig zou zijn, mits aan de invulling van deze begrippen is en wordt voldaan. In beide gespreksrondes is door mij de vraag gesteld naar het aantal wethouders dat wenselijk en bespreekbaar is voor partijen. Voor mij was duidelijk dat Heerenveen de afgelopen vier jaar met één wethouder te weinig is bestuurd gezien de grote opgaven die voorliggen. Duidelijk werd ook in de gesprekken dat er veel ambitie in u allen zit en dat daar bestuurlijke invulling aan gegeven moet worden in het belang ook van de goede toekomst van Heerenveen.

Verder heeft uw burgemeester in zijn brief aan de nieuwe gemeenteraad duidelijk verwoord dat hij adviseert de burgemeestersportefeuille te depolitiseren om hem meer ruimte te geven voor de kerntaken van de burgemeester en tegelijk ook de toekomstige nieuwe burgemeester ruimte te geven bij binnenkomst. Portefeuilles met een politiek lading die nu nog door de burgemeester worden gedaan zouden naar een wethouder moeten. U onderschrijft dit breed is mij gebleken. Ook bleek de wens om meer aan lobby voor Heerenveen te doen op vele fronten in de regio, Nederland en Europa. Advies:  Het profiel van de wethouder blijkt zich eerder te vertalen in een goed profiel van het gezamenlijk team. Ik heb dit bij mijn advies voor de partijen die het college zouden moeten gaan vormen betrokken en besproken.  Ik adviseer u gezien de grote opgaven die voorliggen, de ambitie die u allen heeft en bestuurlijk dan vertaald moet worden, de extra lobby taken die u wilt oppakken en de wens de portefeuille van de burgemeester te depolitiseren te gaan werken met 5 wethouders. Hierbij merk ik op dat een uitbreiding ten opzichte van nu door mij gezien wordt als het gaan van min één naar plus één. Die plus één is nodig en dus goed uit te leggen.

Aanbevelingen De vraag die hier bij betrokken is: 10. Overige informatie die men voor het vervolgproces van belang acht. De gesprekken waren vaak dan al vaak zo uitvoerig geweest dat hier geen specifieke opmerkingen bij naar voren zijn gekomen. Wel heb ik zelf een aantal observaties gedaan die ik met u zou willen delen.  Bij het zien van het Duidingsdebat viel mij op dat veel partijen woorden gebruikten om aandacht te vragen voor de verschillende wijzen waarop u politiek bedrijft. Ik zou u willen meegeven dit gesprek eens open te voeren met elkaar, te kijken waar sprake is van misverstand, dan wel er begrip kan ontstaan voor elkaar ook in de verschillen. En misschien vervolgens zelfs wel door dat begrip manieren te vinden waarop de stijlen elkaar kunnen versterken over en weer. Ik weet dat ik maar een buitenstaander ben op uw politieke speelveld, maar de gesprekken met mij brachten mij ertoe dit u toch in overweging te geven.  Dat gesprek is des te belangrijker omdat u met Heerenveen staat voor uitdagende strategische opgaven ook voor de regio. Daarbij is constructief besturen, samen willen bouwen, met elkaar de hoofdlijnen uitzetten naar de toekomst een taak die voor u ligt. Ik heb ervaren bij u allen dat u dit weet, ook wilt aanpakken samen. U voelt die 6

verantwoordelijkheid met elkaar voor de inwoners van Heerenveen. Geef elkaar dan comfort en vertrouwen om dit te doen.

Tot slot Ik wil Lammy en Betske bedanken voor de weliswaar korte, maar intensieve en vooral prettige samenwerking. Ik wil u allen danken voor de prettige en constructieve gesprekken. Ik heb ervaren dat u allen ervaart hoe mooi uw gemeente is en welke grote opgaven er in deze tijd voorliggen. Grote opgaven juist ook voor een gemeente als Heerenveen. Ik heb in de gesprekken een aantal keren gesproken over Heerenveen als de Poort naar het Noorden of het Nieuwe Zwolle van het Noorden. Het is die dynamiek die ik op u af zie komen, waarbij tegelijk grote landelijke en wereldvraagstukken ook spelen in het dagelijkse bestuur van uw gemeente. Voorwaar geen makkelijke uitdaging dus waar u allen voor staat, maar waarvan ik heb gemerkt dat u er klaar voor bent en er zin in heeft zelfs. Ik heb ook gemerkt dat u dat samen wilt oppakken en steeds wilt zoeken hoe daar de samenleving bij te betrekken. Ik zou wensen dat de samenleving iets had kunnen zien van uw betrokkenheid en goede zorg bij de toekomst van de inwoners van Heerenveen in de gesprekken die wij samen hadden. Het was mij een genoegen. Ik wens u allen hele voorspoedige en succesvolle jaren toe voor en met Heerenveen!

Niebert, 19 april 2022

Ard van der Tuuk

Bijlagen Bijlage 1: procesafspraken informatie Bijlage 2: verslagen gesprekken partijen 4, 5, 6 en 7 april 2022 Bijlage 3: verslagen gesprekken met burgemeester en gemeentesecretaris 7 april 2022 Bijlage 4: verslagen gesprekken partijen 14 april 2022 Bijlage 5: verslag gesprek beoogde coalitiepartijen 16 april 2022 Bijlage 6: begrippenkader en overzicht totaal mogelijkheden raadsakkoord/samenlevingsagenda Bijlage 7: overzicht thema’s raadsakkoord en coalitieakkoord

7

Bijlage 1 Procesafspraken informatie

Procesafspraken informatie en formatie hoe de raad zijn doelen wil stellen en het college wordt gevormd voor de raadsperiode 2022-2026 In dit document wordt het proces beschreven om te komen tot het stellen van doelen van de raad en het vormen van een college voor de raadsperiode 2022-2026. Status van dit document Dit document is een leidraad met uitgangspunten voor het te volgen proces, waarin tijdens de onderhandelingen wellicht nog andere inzichten komen. Procesonderdelen Er worden vijf afzonderlijk af te ronden procesonderdelen onderscheiden die in tijd door elkaar lopen: A. Informatieronde B. Raadsakkoord/Samenlevingsagenda C. Profiel wethouders D. Formatieronde en Hoofdlijnenakkoord E. Lange Termijn Agenda

A. Informatieronde Wat levert dit onderdeel op

Dit onderdeel levert een inventarisatie op, waarin alle partijen hun inbreng kunnen hebben. Deze ronde wordt afgesloten met een verslag van de informateur over de uitkomsten van de informatieronde en aanbevelingen voor het verdere proces. Het levert een advies op over een college en een profiel voor de wethouders. En het levert eerste input op voor een raadsakkoord/samenlevingsagenda. Opdracht aan de informateur

De informateur nodigt alle partijen uit voor een afzonderlijk gesprek. Er worden bij voorbaat geen partijen uitgesloten van de onderhandelingen. Iedere partij wordt gevraagd de volgende vragen te beantwoorden: 1.

Vormgeven van het proces met aandacht voor transparantie en openbaarheid.

2.

Visie op het werken met een raadsakkoord/samenlevingsagenda (samenwerkingsverwachtingen inventariseren).

3.

a. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een raadsakkoord/samenlevingsagenda met bijbehorende argumentatie. b. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een hoofdlijnenakkoord met bijbehorende argumentatie.

4.

Of, en zo ja hoe en wanneer de samenleving betrokken moet worden bij het bepalen van de thema’s en/of de prioritering van thema’s.

5.

Wat de interpretatie is van de verkiezingsuitslag.

6.

Wat men belangrijk vindt voor het profiel van wethouders.

7.

Hoe het college er kwantitatief uit zou kunnen zien (aantal wethouders, full- of parttime).

8.

Of men kandidaten wil voordragen voor wethouderschap.

9.

Wat mogelijke breekpunten zijn.

10. Overige informatie die men voor het vervolgproces van belang acht. Proces

Aan het einde van de informatieronde zal de informateur verslag uit brengen over de uitkomsten van de informatieronde en aanbevelingen doen voor het verdere proces. Over deze uitkomsten zal een raadsvergadering plaatsvinden.

1

Planning

Er wordt naar gestreefd om in de raadsvergadering op 21 april 2022 de uitkomsten te bespreken. Wie ondersteunt

De griffier ondersteunt.

B. Raadsakkoord/Samenlevingsagenda Wat levert dit onderdeel op

Dit onderdeel levert een Raadsakkoord/Samenlevingsagenda op. Het Raadsakkoord/ de Samenlevingsagenda wordt gemaakt vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid die alle fracties willen nemen om de rol van de gemeenteraad in de lokale samenleving te versterken. Met een Samenlevingsagenda geeft de raad het college van burgemeester en wethouders duidelijke prioriteiten en focus mee: het is als het ware de agenda van de kaderstellende rol van de raad in de komende bestuursperiode van vier jaar. Er staat in welke maatschappelijke thema’s in de komende bestuursperiode prioriteit krijgen en waarom juist deze thema’s zijn gekozen en de raad hier een bepaalde mate van urgentie aan toekent. Er worden geen concrete doelen genoemd of maatregelen en oplossingen, omdat het daarvoor veel te vroeg is. Oplossingen komen pas op de vergadertafel op het moment dat besluitvorming nodig is over de betreffende oplossingen. Dan heeft elk raadslid de ruimte om zijn eigen afweging te maken en kan er gedebatteerd worden over de politieke verschillen in opvatting om problemen op te lossen. Het politiek debat over de geagendeerde thema’s zal gaandeweg intensiever worden.

Waar het agenderen van een thema nog op brede steun kan rekenen, is het mogelijk dat daarover geformuleerde opvattingen bij het bespreken van oplossingen en consequenties daarvan in het raadsdebat, politieke verschillen van mening aan het licht zullen brengen. Naast het beschrijven welke maatschappelijke thema’s prioriteit krijgen in de komende bestuursperiode, worden er afspraken gemaakt door de raad over kernwaarden en spelregels om de raad de leidinggevende positie te geven. Wat is nodig van de raad zelf? Wat is er nodig als het gaat om houding, cultuur, onderlinge samenwerking, invulling geven aan de rollen van de raad? Maar ook, wat is er nodig om vinger aan de pols te houden; doen we nog de goede dingen met elkaar en doen we dit nog op de goede manier? Wat is de rol van het college in de het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda, wat verwacht de raad van het college, wat verwacht de raad van het samenspel tussen het gemeentebestuur en de lokale samenleving? Het gaat dan om afspraken over: - het samenspel in de raad zelf en met de griffie. - het samenspel tussen raad en college. - het samenspel tussen het gemeentebestuur en de lokale samenleving. Er worden afspraken gemaakt over het samenspel tussen het gemeentebestuur en de lokale samenleving1. Hoe zorgt de raad er zelf voor dat inwoners bekend zijn met de belangrijke rol van de volksvertegenwoordigers en de gemeenteraad.

Hierover zijn aanbevelingen van de vorige raad (zie bijlage). Daarnaast worden afspraken gemaakt over communicatie, monitoren, evalueren en leren. Proces

De eerste aanzet wordt gedaan door de informateur vanuit de Informatieronde. Het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda wordt daarna verder opgesteld onder begeleiding van een extern begeleider in samenwerking met de voorzitter van de raad. Planning

1 Bekijk ook het pamflet mee(r) doen met lokale democratie, acht punten om de lokale democratie te

versterken (het pamflet is onderdeel van het VNG-project Thorbecke2024)

2

Er wordt een procesvoorstel aan de raad voorgelegd in de raadsvergadering van 21 april 2022. Dan ligt er al eerste input vanuit de Informatieronde. Streven is om het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda eind mei / begin juni in de raad te behandelen. Wie ondersteunt

De griffier ondersteunt.

C. Profiel wethouders Wat levert dit onderdeel op

In de gesprekken in de Informatieronde worden vragen gesteld aangaande wethouders (vragen 6,7 en 8 op pagina 3). Dit levert een profiel voor de wethouders op en een advies over een goede combinatie van partijen die aangegeven hebben kandidaten te willen leveren voor wethouderschap. Hierin staat ook hoeveel wethouders nodig zijn, full-/parttime. Waarom “Aan het hoofd van de gemeente staat de gemeenteraad. Van het bestuur van de gemeente maken ook deel uit het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester.” Dit staat in de Grondwet en geeft al aan dat het besturen van de gemeente niet alleen door de gemeenteraad als bestuursorgaan wordt gedaan, maar ook door het dagelijks bestuur, het college, en door de burgemeester. Burgemeester en wethouders hebben veel invloed op de kwaliteit van de samenleving. De kaders worden door de gemeenteraad bepaald, maar de uitvoering van het beleid raakt de samenleving direct. Die verantwoordelijkheid ligt met name op het bordje van de wethouders. Wethouders zijn uitvoerend bezig voor de gehele raad en worden daarom benoemd door de raad. Proces

Vanuit de Informatieronde schetst de informateur in het rapport het profiel voor de wethouders en een advies over een goede combinatie van partijen die aangegeven hebben kandidaten te willen leveren voor wethouderschap. Hierin staat ook hoeveel wethouders nodig zijn. Planning

De uitkomsten staan in het rapport dat behandeld wordt in de raadsvergadering op 21 april 2022. Wie ondersteunt

De griffier ondersteunt.

D. Formatieronde en Hoofdlijnenakkoord Wat levert dit onderdeel op Dit onderdeel levert een college op en wordt afgesloten met het benoemen van de wethouders. De wethoudersploeg wordt samengesteld aan de hand van het advies en profiel uit de Informatieronde. Ook levert dit onderdeel een Hoofdlijnenakkoord op van het college waarin dat geregeld wordt wat niet in het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda staat. Proces Parallel aan het maken van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda wordt dit Hoofdlijnenakkoord opgesteld door het college. Er wordt gedurende het proces afgestemd met het proces van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. Het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda is leidend. Aan alle fracties wordt gelegenheid geboden om zaken in te brengen voor het Hoofdlijnenakkoord. Het Hoofdlijnenakkoord wordt in een openbare raadsvergadering besproken. Een externe procesbegeleider voert gesprekken met de wethouderskandidaten en buigt zich over de vraag of een evenwichtig college kan worden samengesteld. Voor het formeel vastgelegde deel over de benoemingsprocedure, zie artikel 11. Benoemingsprocedure en beëdiging wethouders in de bijlage.

3

De raad benoemt de wethouders. Nadat de wethouders zijn benoemd en de benoeming hebben aanvaard, leggen de wethouder in de raadsvergadering de voorgeschreven eed of verklaring en belofte af. Planning Streven is om de wethouders te benoemen in juni en het Hoofdlijnenakkoord in juni in de raad te behandelen. Wie ondersteunt

De externe procesbegeleider wordt ondersteund waar nodig door gemeentesecretaris/directeur.

E. Lange Termijn Agenda Het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda vormt de basis als opdracht aan het college en wordt samen met het Hoofdlijnenakkoord, uitgewerkt in een Lange Termijn Agenda. Wat levert dit onderdeel op In de Lange Termijn Agenda staat wat er wanneer gedaan wordt, door wie en op welke manier. De Lange Termijn Agenda geeft de bestuurlijke voornemens handen en voeten en biedt een goed totaaloverzicht. De Lange Termijn Agenda geeft helderheid en sturing: als raad aan het college en als college aan de organisatie, de Lange Termijn Agenda is belangrijke input voor de ambtelijke organisatie bij de opstelling van de afdelingsprogramma’s. In de Lange Termijn Agenda wordt, in overleg met de raad en met het college, door de raad vastgelegd hoe de doelen uit het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda bereikt worden. Er wordt duidelijk afgesproken welke rol van de raad passend is bij voorstellen vanuit het college (betrekken van raad op juiste moment en manier). Er wordt afgesproken in welke volgorde de thema’s uit het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda worden opgepakt, wat prioriteit krijgt, of er tussenresultaten nodig zijn, wat de procesdoelen zijn. Op deze manier geeft de raad heldere opdrachten aan het college (kaderstelling) en kan passend toezien op de uitvoering ervan (controle).

In de Lange Termijn Agenda wordt ook weergegeven hoe de doelen uit het Hoofdlijnenakkoord bereikt worden. Tegelijkertijd is continuïteit en voortgang van lopend beleid belangrijk, en er wordt uitvoering gegeven aan wettelijke taken. Ook dit wordt zichtbaar gemaakt in de Lange Termijn Agenda. Proces

De Lange Termijn Agenda wordt ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Kwaliteit van bestuur en beleid is ook gediend met realisme. Er moet worden nagegaan of de plannen zich verhouden met beschikbare middelen, met name financieel en personeel. De lange termijn agenda wordt verwerkt in de (meerjaren)begroting. Op deze manier wordt de raad in staat gesteld om (bij) te sturen. Zie hiervoor ook de aanbevelingen in het overdrachtsdocument van de auditcommissie. Planning Streven is om de Lange Termijn Agenda in september 2022 in de raad te behandelen. Wie ondersteunt

De gemeentesecretaris/directeur ondersteunt.

> Procesafspraken Openheid, communicatie en kwaliteit Er wordt transparant gecommuniceerd over de onderhandelingen, de gesprekken zelf zijn besloten.

4

Rol burgemeester De burgemeester heeft bij de start van het proces een oriënterend gesprek met de informateur. Hierbij kunnen alle voor het proces van belang zijnde zaken aan de orde komen. De burgemeester wordt geïnformeerd over de uitkomsten van de onderhandelingen. Hij wordt alsdan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over de samenlevingsagenda kenbaar te maken. Tussentijds kan de burgemeester geïnformeerd worden door de informateur. De burgemeester wordt in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over het profiel kenbaar te maken. De burgemeester ondersteunt als voorzitter van de raad in het proces van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. Rol griffier De informateur en onderhandelaars worden ambtelijk ondersteund door de griffier, tot en met het opstellen van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. De griffier heeft in de informatieronde als taak het proces te faciliteren en afspraken te noteren. De griffier adviseert vanuit haar deskundigheid en ervaring, gevraagd en ongevraagd over het proces van het opstellen van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. De griffier is geen tussenpersoon of bemiddelaar tussen onderhandelende partijen. Rol gemeentesecretaris/directeur De directeur zorgt vanuit de ambtelijke organisatie voor de door de onderhandelaars gevraagde facilitaire ondersteuning, die nodig is in aanvulling op hetgeen de griffier in deze bijdraagt.

De directeur wordt in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda en het profiel kenbaar te maken. Als er een fase aanbreekt van formatieronde, hoofdlijnenakkoord en de uitwerking in een lange termijn agenda, neemt de directeur het stokje over van de griffier. Zijn taken zijn dezelfde als van de griffier in de eerdere fase van de onderhandelingen. Ambtelijke ondersteuning De ambtelijke ondersteuning kan bestaan uit procesmatige-/secretariële ondersteuning, verslaglegging en uitwerking gemaakte afspraken. In de fase waar het gaat om de concretisering van het beleidsprogramma kan deze ook adviserend van aard zijn, waarbij gedacht moet worden aan juridische en financiële aspecten en de inbedding in de ambtelijke organisatie. Kwaliteit van bestuur en beleid is gediend met een goede facilitering van het proces rondom het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda. Het is een gemiste kans wanneer beschikbare kennis en kunde van een gemeentelijke organisatie hiervoor niet wordt benut. Dat geldt natuurlijk ook voor de uitwerking van het Raadsakkoord/de Samenlevingsagenda in de lange termijn agenda, maar bij dit laatste ligt inschakeling van de gemeentelijke organisatie op voorhand al veel meer voor de hand.

Externe deskundigheid De onderhandelaars kunnen overeenkomen dat er bij opkomende vraagstukken externe deskundigen worden ingeschakeld, zowel vanuit de ambtelijke organisatie als extern.

5

> Bijlage I: Formele aspecten Omtrent de wijze waarop coalitie en collegevorming tot stand komen, bestaat grote vrijheid. In de relevante artikelen in de Gemeentewet is het volgende bepaald. Artikel 34 1. De burgemeester en de wethouders vormen tezamen het college van burgemeester en wethouders 2. De burgemeester is voorzitter van het college. Artikel 35 1. De raad benoemt de wethouders. Artikel 31 is van toepassing op de stemming inzake de benoeming. 2. De burgemeester wordt geïnformeerd over de uitkomsten van de college-onderhandelingen. Hij wordt alsdan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken. Artikel 36 1. Het aantal wethouders bedraagt ten hoogste twintig procent van het aantal raadsleden, met dien verstande dat er niet minder dan twee wethouders zullen zijn. 2. De raad kan besluiten dat het wethouderschap in deeltijd wordt uitgeoefend. 3. Indien het tweede lid toepassing vindt bedraagt, in afwijking van het eerste lid, het aantal wethouders ten hoogste vijfentwintig procent van het aantal raadsleden, met dien verstande dat de tijdsbestedingnorm van de wethouders gezamenlijk ten hoogste tien procent meer bedraagt dan de tijdsbestedingnorm van de wethouders gezamenlijk zou hebben bedragen indien het tweede lid geen toepassing had gevonden. 4.

De raad stelt bij de benoeming van de wethouders de tijdsbestedingnorm van elke wethouder vast. 5. Bij de berekening van het maximale aantal wethouders, bedoeld in het eerste en het derde lid, wordt afgerond tot het dichtbijgelegen gehele getal. Artikelen 36a en 36b. Vereisten wethouderschap en onverenigbare betrekkingen. Zie de respectievelijke artikelen in de Gemeentewet. Artikel 37 De benoeming van de wethouders na de verkiezing van de leden van de raad vindt plaats in een vergadering van de raad in nieuwe samenstelling. Artikel 38 In het geval van artikel 37 gaat de benoeming van degene die zijn benoeming tot wethouder heeft aangenomen, in op het tijdstip waarop ten minste de helft van het met inachtneming van artikel 36 bepaalde aantal wethouders zijn benoeming heeft aangenomen of, indien de aanneming van de benoeming op een later tijdstip plaatsvindt, op dat tijdstip. Artikel 42 1. Na de verkiezing van de leden van de raad treden de wethouders af op het moment dat de raad tenminste de helft van het met inachtneming van artikel 36 bepaalde aantal wethouders heeft benoemd en deze benoemingen zijn aangenomen. 2. Indien zoveel wethouders hun ontslag indienen of worden ontslagen dat niet ten minste de helft van het met inachtneming van artikel 36 bepaalde aantal wethouders in functie is, treedt de burgemeester in de plaats van het college totdat dit wel het geval is.

In het Reglement van Orde voor de gemeenteraad is het volgende bepaald ten aanzien van de benoeming van de wethouders. Artikel 11. Benoemingsprocedure en beëdiging wethouders 1. De voorzitter van de raad stelt een commissie van onderzoek ‘Benoembaarheid wethouders’ in. Deze commissie verricht onderzoek naar de benoembaarheid van een of meerdere wethouders en adviseert de raad hierover schriftelijk.

6

2. De commissie bestaat uit de fractievoorzitters van de raad met toevoeging van de voorzitter van de raad. Bij tussentijdse benoeming van (een) wethouder(s) zal in deze commissie geen raadslid zitting hebben die behoort tot de fractie van waaruit de kandidaat wordt voorgedragen. 3. De beperking als genoemd in het vorige lid geldt niet in de situatie waarin de raad na de periodieke gemeenteraadsverkiezingen beslist inzake benoeming van alle wethouders. 4. De kandidaat-wethouder legt de documenten en informatie over die nodig zijn voor de in lid 6 door de commissie te verrichten toetsing. De kandidaat-wethouder onderbouwt daarnaast schriftelijk waarom juist hij/zij geschikt is als dagelijks bestuurder. 5. De burgemeester geeft voor de aanvang van iedere ambtstermijn opdracht om de kandidaatwethouder aan een risicoanalyse integriteit te onderwerpen. De burgemeester brengt over het eindresultaat daarvan verslag uit aan de commissie van onderzoek ‘Benoembaarheid wethouders’. De risicoanalyse en de eindconclusie zijn niet openbaar. 6. De commissie toetst de van de kandidaat-wethouder ontvangen documenten en informatie aan de hand van in elk geval de volgende voorschriften, documenten en aandachtspunten: a. een Verklaring Omtrent het Gedrag als bedoeld in artikel 28 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens ; b.

de artikelen 35, 36a, 10 en 41a Gemeentewet (benoembaarheidsvereisten); c. de artikelen 41b en 12 Gemeentewet (nevenfuncties); d. de artikelen 41c, 15, 36b en 46 Gemeentewet (onverenigbare functies); e. de gedragscode integriteit burgemeester en wethouders; f. het verslag risicoanalyse integriteit zoals bedoeld in artikel 5. 7. De commissie verricht zijn werkzaamheden in een niet openbare vergadering waarvan geen verslag wordt gemaakt. 8. De kandidaat-wethouder wordt in de gelegenheid gesteld de documenten en aangedragen informatie mondeling toe te lichten. 9. Op basis van de beoordeelde informatie formuleert de commissie een schriftelijk, beargumenteerd, advies aan de raad ten aanzien van de benoembaarheid van de voorgedragen wethouder(s). Als de commissie niet unaniem is in zijn oordeel wordt hiervan melding gemaakt in het advies. 10. Nadat de wethouder is benoemd en de benoeming heeft aanvaard legt de wethouder in de raadsvergadering de voorgeschreven eed of verklaring en belofte af

7

Bijlage Raadsakkoord Heerenveen 2018-2022 – terugblik en aanbevelingen Een raadsakkoord heeft een positief effect op: -

Versterken rol raad Verbeteren debat Verbeteren bestuurscultuur Wensen samenleving centraal stellen

In essentie draait het bij een raadsakkoord om de vragen: -

Wie levert de input? Waar gaat het over? Wie sluit het akkoord met wie?

Vormen van raadsakkoorden

Er zijn verschillende mogelijke indelingen van raadsakkoorden zoals blijkt uit het onderzoek van Lianne van Kalken:   

Raadsbrede akkoorden, coalitieakkoorden, samenlevingsakkoorden 6 varianten rond de poppetjes en het programma, ingevuld raadsbreed of door de coalitie Raadsakkoord gericht op proces of op inhoud

Varianten: 1. 2. 3. 4. 5.

Raadsakkoord en zakencollege Raadsakkoord met daarbinnen een collegeprogramma Coalitie levert de wethouders, akkoord gesloten met de raad Coalitie maakt een coalitieakkoord, daarnaast is er een raadsakkoord Raadsakkoord raadsbreed, coalitie levert wethouders, bij opstappen een wethouder raadsbreed 6. Coalitie maakt de agenda, wethouders worden raadsbreed gekozen

Hieronder een overzicht van de verschillende varianten:

Heerenveen nu is: raadsakkoord en akkoord coalitieakkoord op hoofdlijnen (3e plaatje bovenste rij). Meer Informatie over raadsakkoorden is te vinden op: -

Raad voor het Openbaar Bestuur: Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden, 2018 DIA, Leerkring raadsakkoorden, 2020 NVvR, Routekaart voor raadsakkoorden, 2021

Conclusie

Er waren veel hoogtepunten, maar bij alle hoogtepunten ook een dubbel gevoel – als we met inwoners werken, is dat duidelijk wat dat voor hen en ons oplevert? Daardoor is de raad veel in gesprek geweest over rollen. Bij de concrete problemen bleek de raad goed

8

in staat om het gesprek te voeren en positie te kiezen. Hoe concreter de vraag – hoe makkelijker de besluitvorming. Hoe ingewikkelder het proces – hoe meer er van het onderling gesprek gevraagd wordt. Over het soort akkoord is verschil van inzicht, wel is iedereen het eens over dat het zowel gaat om een selectie van onderwerpen als procesafspraken voor hoe met deze onderwerpen om te gaan en ook is men het erover eens dat dit in grote lijnen moet. De begeleiding kan zowel door de raad, als door een begeleidingscommissie. Dit zegt: o o

Eerst een keuze maken over de aard, dan pas over de inhoud/vorm Begeleiding kiezen afhankelijk van de aard – hoe meer raad en minder college, hoe belangrijker het is dat de hele raad begeleid wordt.

Het is de verantwoordelijkheid van alle partijen (grootste in het bijzonder) om nu vast na te denken: hoe wil je dat doen? In welke volgorde doorlopen we proces? Aanbevelingen voor de raad 2022 -2026 Raadsakkoord 1. Zorg voor helderheid over bij wie het initiatief ligt bij de uitwerking van een thema in het raadsakkoord:  Voor ieder thema een procesnotitie: problemen, actoren, dialoog.  Eerste probleemanalyse doet raad zelf. Check bij professionals en inwoners: Goed begrepen?  Vooraf raad kaders en via raadsvoorstel naar de raad.  Koester werkwijze: proces kennis zit bij griffie. Inhoudelijke kennis bij ambtenaren.  Voorbeelden: proces woonvisie en lokaal akkoord jeugd.

2. Bewustzijn van het akkoord in relatie tot het houden van vrije discussie/debat    

Raad is eerst aan zet. Ga zoveel mogelijk eerst alleen in gesprek over het proces. Wees je bewust dat er een schuif is: Hoe meer over inhoud in akkoord staat, hoe minder debat. Hoe meer proces, hoe meer debat. Selecteer waar je raad niet mee lastig gevallen wilt worden. Focus!

3. Zorg voor een goed proces tot het akkoord (poppetjes en programma)     

Houd een raadsgesprek: Wat zijn de thema’s, overeenkomsten? Kies een neutrale procesbegeleider voor het eerste raadsgesprek. Kom tot raadsakkoord of samenlevingsakkoord. Poppetjes onderdeel raadsgesprek. Ga per onderwerp in gesprek hoe ver wil je gaan in het akkoord: wat wil je vastleggen en wat wil je open laten.

Samenwerking 4. Zorg dat een bijeenkomst waar je inwoners betrekt leidt tot heldere opbrengsten voor de besluitvorming:  Ga niet uit van probleem, maar van dilemma. Je wilt toe naar waarom inwoners iets willen.  Verzamel oplossingsrichtingen.  Verzamel argumenten voor en tegen.  Raad neemt besluit op basis van afwegingen van de argumenten.  Koppel dit terug: dit waren alle argumenten, daar hebben we uit gekozen en gewogen.  Neem vooraf als raad besluit over te volgen proces. 5. Zorg voor informele ontmoeting: hierin wordt voorzien door dialoogsessie met raad, college, inwoners en ambtenaren.

6. Zorg voor heldere rollen en maak afspraken over samenwerken 

Raadslid moet rol helder hebben. Geldt voor alle spelers in het proces. Rol raad: agenderen, goede vragen stellen, keuzes maken.

9

    

Er moet helderheid zijn aan de voorkant: waar gaat het over, wie doet wat, van wie is wat en wie heeft welke rol. College heeft de rol van: faciliteren, agenderen, vooral besturen en realiseren. Ambtenaren leggen vanuit professie en kennis keuze mogelijkheden voor. Soms ontstaan processen spontaan: bespreek ook dan de rolverdeling. Dat kan op initiatief van college, van raad, griffie. Vertel inwoners over rolverdeling, gebruik daarbij ambassadeurs (wijkmanagers, meitinkers, accountmanagers). Inwoners en ambassadeurs zijn daarnaast ook informatiebronnen voor raadsleden.

Participatie 1. Selecteer zorgvuldig bij welke onderwerpen welk type proces wordt ingericht en hoeveel zeggenschap inwoners rond dat onderwerp hebben. 2. Wees transparant over wie wat doet in welke fase van het proces, wat ligt er aan het einde van iedere processtap? 3. Meer helderheid over de verschillende rollen, spelregels en spelers in het gemeentelijke besluitvormingsproces. 4. Formuleer ambities voor inclusie voordat het proces verder wordt ingericht en pas de wijze van uitnodigen en de vormgeving van het proces daarop aan. 5. Bij participatie streven naar een groter aantal en meer diversiteit van deelnemers. 6. De communicatie verbeteren, meer in samenhang en meer doelgroep gericht. 7. Werk in iedere stap met visuele informatie. Communicatie

Het is belangrijk dat er in iedere communicatie uiting naar inwoners helderheid is over de invloed die de inwoners nog hebben in het proces, over de rol van de raad, het college, het samenspel in de gemeente (wie neemt waarover wanneer een besluit). Richt communicatie vanuit de gemeente daarop in. Evalueer de pilot om de medewerker raadscommunicatie onder te brengen bij het team communicatie om vanuit die positie in de organisatie ervoor te zorgen dat de samenleving geïnformeerd, aangesloten en betrokken blijft en gecommuniceerd wordt vanuit de behoefte van de inwoners. Waarbij de beleidsbepalende, sturende en controlerende rol van de raad beter uit de verf komt. Waarbij meer interactie tussen gemeenteraad en lokale samenleving gefaciliteerd wordt en inwoners meer in contact komen met de lokale politiek. Monitoren, evalueren en leren

Het monitoren en onderzoeken van het raadsakkoord en de gevolgde processen, de goede samenwerking met NHL Stenden Hogeschool – Thorbecke Academie heeft voor zowel de opleiding, de studenten en de gemeente Heerenveen bijgedragen aan de positieve ontwikkelingen met betrekking tot het vernieuwen van de lokale democratie. Het verdient sterke aanbeveling om deze goede relatie en samenwerking verder voort te zetten. Zorg bij een raadsakkoord voor een begeleidingscommissie met raadsleden omdat die een belangrijke rol speelt in het levend en actueel houden van het akkoord. Ondersteuning

De raad en werkgeverscommissie moeten samen met de griffier blijvend in gesprek over wat de griffie allemaal zou kunnen doen en betekenen voor het lokaal openbaar bestuur, de gemeentepolitiek en de lokale democratie. Raadsleden hebben recht op een eerste adviseur die doorlopend duwt en trekt. Die raadsleden steeds dingen aanbiedt en aanreikt waarvan ze niet wisten dat het kon, mocht en bestond.

10

Bijlage 2: verslagen gesprekken partijen 4, 5, 6 en 7 april 2022 De verslagen zijn door de delegatie van de politieke partij goedgekeurd.

Gesprek met GroenLinks Datum Tijdstip Locatie

: 4 april : 8.30 uur : Hof van de Koning, Heerenveen

Aanwezig

: Ard van der Tuuk, informateur Gerrie Rozema, fractievoorzitter GroenLinks Ype van Woersem, commissielid GroenLinks Lammy Roest, griffier Betske van Henten, raadsadviseur (verslag)

Bijlage

: schriftelijke inbreng GroenLinks

Welkom, korte voorstelronde en toelichting opdracht Alle partijen worden uitgenodigd voor een afzonderlijk gesprek. Van het gesprek wordt een verslag gemaakt. Dit verslag wordt ter goedkeuring voorgelegd. Afgesproken wordt dat het gespreksverslag openbaar is en als bijlage wordt bijgevoegd bij het rapport van de informateur. Het bespreken van vertrouwelijke zaken is mogelijk, die worden niet in het openbare verslag vermeld. Mocht er na afloop van het gesprek nog iets zijn dat men vergeten is en wil delen met de informateur, dan kan dat. Het gesprek vindt plaats aan de hand van de vragen door de raad opgesteld met een enkele toegevoegde vraag vanuit informateur of via hem van Avelien Haan (procesbegeleider raadsakkoord). Deze vragen worden aan elke partij voorgelegd. Proces 1. Vormgeven van het proces met aandacht voor transparantie en openbaarheid. 2. Visie op het werken met een raadsakkoord/samenlevingsagenda. Wat verstaat men daaronder? 2b. Na deze ronde raadsakkoord en hoofdlijnenakkoord. Hoe brengen we die bij elkaar? GroenLinks (GL) geeft aan aanvankelijk sceptisch geweest te zijn t.a.v. een raadsakkoord, maar het is goed bevallen. Oppositie - coalitie was minder zichtbaar en er was sprake van wisselende meerderheden. GL constateert dat dit niet door iedereen zo werd beleefd. Sommigen vonden dat het ze op slot zette, geen ruimte voor politiek debat bood.

Raadsprogramma of samenlevingsagenda is een beter woord dan raadsakkoord. Hierin kun je opnemen waar je het met elkaar over wil hebben en prioriteit en tijd aangeven. Hieraan zou je ook nog een uitvoeringsprogramma kunnen koppelen. Proces zo lang mogelijk met de hele raad en transparant over lijstjes en urgentie. Raadpleging samenleving: ontbreekt er nog iets en wat is meest urgent? Wel vraag hoe je zorgt dat het representatief is. Bovendien is het net verkiezingen geweest, dus de kiezers hebben zich net uitgesproken en dan meteen weer samenleving betrekken is misschien lastig uit te leggen. Eigenlijk is het programma van de raad, die een weerspiegeling is van de samenleving. Het is mooi als het hoofdlijnenakkoord bijna gelijk is aan raadsakkoord. Liefst namens de hele raad. Eindigend in de vraag: welke partijen kunnen zich hier achter stellen? En dat vertalen in een collegeprogramma. Dan profiel: wat voor mensen zijn nodig om dit vorm te geven? Partijen komen met kandidaat wethouders. Raad spreekt met al die kandidaten en maakt zo

1

objectief mogelijk een keuze. Is ideaalplaatje. Second best is als je bepaalt: met die partijen is het goed om een college te vormen. Profiel: wat voor mensen zijn nodig om dit vorm te geven (wethouders). Met wethouderskandidaat komen. En als raad met al die kandidaten spreken. Zo objectief mogelijk. Conclusie: GL omarmt deze manier van werken met raadsprogramma en wil graag kijken hoe dat geoptimaliseerd kan worden om het een niveau verder te brengen. Vraagt andere houding van college en organisatie. Ook de vraag hoe je kijkt naar eigen rol als politieke partij speelt een rol. Over samenbrengen raadsakkoord en hoofdlijnenakkoord ziet GL een tegenstrijdigheid met PvdA, met de invulling van vier jaar geleden toen ervoor gekozen werd het raadsakkoord op te nemen in het hoofdlijnenakkoord. Volgende stap is dan dat met coalitie ook het uitvoeringsprogramma wordt gemaakt. Hoeveel ruimte heeft de raad dan nog? Dat is de rolworsteling van vorige keer. Vorige keer was er geen uitvoeringsprogramma voor onderwerpen uit het raadsakkoord. Inhoud 3. a. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een raadsakkoord/samenlevingsagenda met bijbehorende argumentatie. b. Een lijst met maximaal tien (kern)punten, die men van belang acht voor opname in een hoofdlijnenakkoord met bijbehorende argumentatie.

Belangrijkste zijn: - Klimaat - Democratische bestuurlijke vernieuwing - Armoede - Wonen - Meer dorp- en wijkplannen met eigen budget De informateur vraagt naar 2 punten uit verkiezingsprogramma: eenrichtingverkeer en fietser/voetgangers. Eenrichtingverkeer is geen struikelblok. Meer aandacht voor fietser en voetganger ook niet, daar is iedereen het over eens. Enige punt waar men het echt oneens is met huidige coalitie is de hoeveelheid geld voor topsport. De angel is daar uit, omdat het Rijk geld geeft. Sportstad en Thialf zijn wel onderwerpen die deel uit moeten maken van de gesprekken. Er is niet op voorhand een knelpunt. c. Wat moet er bestuurlijk gebeuren de komende vier jaar voor strategie Heerenveen over 30 jaar:. Wat is concreet nodig, poort van Noorden? Lelylijn, scenario is belangrijk. Als je dit verkeerd doet, heb je er over lange termijn last van. Wat waarderen wij in omgeving nu? Waar en hoe bouwen? Verdubbeling inwoners vraagt goed nadenken over inrichting en ligging tracé. Heeft veel voordelen: verbinding openbaar vervoer, enorme stap duurzaamheid mogelijk. Dat vereist visievorming. Betrek jongeren. Kijk terug over meerdere generaties. Omarmen het, maar vraagt kracht om te onderzoeken. Staan als regio economisch stevig. Hoe blijven we aantrekkelijk? Doorgaan met ontwikkeling circulair valley. Aandachtspunt: we vergeten vaak onder keuzes een visie te leggen. 4.

Of, en zo ja hoe en wanneer de samenleving betrokken moet worden bij het bepalen van de thema’s en/of de prioritering van thema’s. Bij participatie is het belangrijk aan de voorkant duidelijk te zijn in wat je er mee gaat doen. Als je gaat ophalen dan actief, bij iedereen. Liefst vooraf betrekken samenleving, waarbij uiteindelijk raad verantwoordelijkheid neemt namens de samenleving. Duiding en collegevorming 5. Wat de interpretatie is van de verkiezingsuitslag. 6. Wat men belangrijk vindt voor het profiel van wethouders. Wethouders van buiten, woonplaats?) 2

7. Hoe het college er kwantitatief uit zou kunnen zien (aantal wethouders, full- of parttime). Hoe college er kwalitatief uit zou kunnen zien. Hebt u beeld? 8. Of men kandidaten wil voordragen voor wethouderschap? Duiding: D66 heeft verlies van 0.1%, maar wel restzetel. Passen wel qua duurzaamheid. Op sociaal domein zou samenwerking lastiger kunnen zijn. CDA: lastig met deze uitslag, 2 zetels verloren. PvdA met CDA en VVD niet meest logisch op programma inhoud. Opties: a. Voorkeursvariant: PvdA, GL, D66 en FNP vanwege programmatische overeenkomst (duurzaam en sociaal) 16 zetels. Bij kleinst mogelijke meerderheid heeft politieke spel het meeste kans (dus 16 of 17 zetels) Als je kiest voor breed programma: dan ook VVD. b. Continuïteit bestuur: PvdA GL D66 of FNP en VVD. D66 voorkeur boven FNP. Wethouderskandidaat van FNP nog niet bekend, kan van invloed zijn. Kracht van teamwerk. c. Brede combinatie: PvdA, GL, D66, FNP en VVD. Als mensen willen samenwerken is heel veel mogelijk. We zijn allemaal heel constructief en als we elkaar gunnen is veel mogelijk. Profiel: College dat als team werkt met visie waar het heen moet en vandaaruit vraagt hoe dat binnen eigen portefeuille vormgegeven moet worden. Dat vraagt wethouders die elkaar aanvullen en het echt met elkaar willen doen. Aantal wethouders: Drie wethouders is te weinig. Afhankelijk van hoeveel partijen 4 of 5.

Wethouder van buiten kan. Een zakencollege is niet verkeerd. Wel moet kandidaatwethouder bereid zijn hier te wonen en geworteld en aanwezig zijn in de samenleving. Sollicitatieprocedure zou mooi zijn, maar is stap te ver. Zou wel mooi zijn als er verschillende kandidaten zijn. Kandidaat wethouder: GL draagt Gerrie Rozema voor als kandidaat. 9. Wat mogelijke breekpunten zijn. Geen breekpunten. Constateert wel: parkeren Heerenveen Lokaal op uitslagenavond. Zetten wel duidelijk dingen op de kaart, maar hebben zich met gedrag voor de verkiezingen buitenspel gezet. 10. Overige informatie die men voor het vervolgproces van belang acht. Signaleert dat het lastig wordt volgende stap te zetten als je als college geen team bent. Als de raad kiest voor een nieuwe route, moet het college ook kiezen voor een nieuwe route. Daar zit een schuurpunt, dat vraagt om goede afspraken vooraf. Bijlage: Schriftelijke inbreng GroenLinks

3

Inhoud Inbreng GroenLinks Heerenveen.............................................................................................................5 Interpretatie van de verkiezingsuitslag ...............................................................................................5 Lage opkomst ..................................................................................................................................5 Een aantal constateringen...............................................................................................................5 Interpretatie verkiezingsuitslag .......................................................................................................5 Visie op het werken met een raadsakkoord/samenlevingsagenda raadsprogramma .......................7 Betrokkenheid van de samenleving bij het bepalen en/of de prioritering van thema’s ....................7 (Kern)punten die GroenLinks Heerenveen van belang acht voor opname in een raadsprogramma/ hoofdlijnenakkoord .............................................................................................................................8 Organisatie en financiën..................................................................................................................8 Democratische en bestuurlijke vernieuwing

...................................................................................8 Klimaat op 1! ...................................................................................................................................8 Heerenveen: groen en gezond! .................................................................................................... 10 Sociaal Heerenveen ...................................................................................................................... 10 Wonen in Heerenveen.................................................................................................................. 11 Cultuurstad Heerenveen .............................................................................................................. 12 Wethouders profiel .......................................................................................................................... 12 Het college (aantal wethouders, full- of parttime) .......................................................................... 12 Kandidaat voor wethouderschap ..................................................................................................... 13 Mogelijke breekpunten ....................................................................................................................

13 Overige informatie ........................................................................................................................... 13

4

Inbreng GroenLinks Heerenveen In dit schrijven vindt u de inbreng van GroenLinks Heerenveen voor het gesprek met de informateur op maandag 4 april 2022. Vertegenwoordigers namens GroenLinks Heerenveen:  Ype van Woersem  Gerrie Rozema

Interpretatie van de verkiezingsuitslag GroenLinks Heerenveen heeft net als vier jaar geleden 3 zetels gehaald en wij zien dit als een goed resultaat. Een jaar geleden, bij de TK-verkiezingen, kregen we slechts 4,39% van de stemmen, nu weer 9,5%. Procentueel hebben we een klein beetje verloren ten opzichte van de vorige gemeenteraadsverkiezingen, maar overall hebben we ons goed hersteld en spreken kiezers die een jaar geleden niet voor GroenLinks gekozen zouden hebben zich nu weer duidelijk uit voor een groen en sociaal Heerenveen. Ten opzichte van vorige verkiezingen is het verlies minimaal.

Lage opkomst Ditmaal was de opkomst nog lager dan 4 jaar geleden. Wij zullen als politiek aan de bak moeten om duidelijk te maken dat de gemeentepolitiek juist van belang is voor inwoners en om veel duidelijker te maken waarover beslissingen genomen worden en waar partijen voor staan. Hoe kan het dat sommige mensen hun stembiljet meteen als hij op de mat ligt verscheuren? Laten we met de mensen in gesprek gaan en hen vragen wat hen kan helpen om toch bij hetgeen er bij hen in de buurt gebeurt betrokken te blijven. Er moet een serieus onderzoek komen naar de lage opkomst en vooral een plan om ervoor te zorgen dat de opkomst volgende keer hoger is.