Uitvoeringsagenda circular valley Heerenveen

We willen zowel startups verbonden aan het circulaire ambachtscentrum, maar ook technische startups die de kringloop rondom bijvoorbeeld kunststoffen sluiten, verder helpen. Doel is de ontwikkeling van de circulaire economie in de volle breedte en het behoud en de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Heerenveen. Wanneer Q3/Q4 2021 en vervolg in 2022. Detaillering volgt later. Middelen Benodigde budget en capaciteit voor uitwerking project €10.000. Daarnaast zal benodigde capaciteit en middelen voor verwerving EU-subsidies meegenomen worden in de voorstellen t.a.v. de Friese Projectenmachine en organisatie hiervan binnen Heerenveen. Organisatie  Intern: capaciteit beschikbaar stellen  Extern: ‘Brussel’, Friese Projectenmachine Koppelkansen  Het Schone Noorden: circulaire plastics is een speerpunt in het Europese en provinciale beleid  Circular Valley: aansluiten bij actieagenda Circular Valley  Circulaire bedrijfsterreinen  Circulair ondernemen stimuleren

33

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12 Verantwoorde consumptie en productie

34

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Bijlage 1: Definities circulaire economie Er zijn veel verschillende definities van het begrip circulaire economie. Het is belangrijk om een helder begrip te hebben wat de circulaire economie voor de gemeente inhoudt, om als gemeente op weg te kunnen naar een circulaire economie en een Circular Valley. Daarnaast is het ook wenselijk een (regionaal) gedeelde definitie van de circulaire economie te hanteren zodat dit niet tot spraakverwarring leidt tussen gemeenten en provinciaal. Wij sluiten daarom aan bij de 7 kenmerken van de circulaire economie die door de Vereniging Circulair Friesland (waar de gemeente Heerenveen lid van is) onderscheiden worden. (bron definitie: Metabolic)

Verschil lineaire en circulaire economie Het businessmodel achter de lineaire economie is: zoveel mogelijk producten verkopen, die na gebruik niet herbruikbaar zijn. Na een relatief kort leven stort de zorgvuldig toegevoegde waarde van die lineaire producten in één keer naar nul, wanneer de producten op de vuilnisbelt belanden (zie figuur 1: De Value Hill). In een circulaire economie worden de bedrijfsactiviteiten zodanig georganiseerd dat producten zo lang mogelijk en zo hoog mogelijk op de Value Hill blijven. (zie Figuur 2: Bedrijfsactiviteiten op de Value Hill).

(Bron: Achterberg, Hinfelaar en Brocken, 2016)

35

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Definitie circulaire economie (Vereniging Circulair Friesland) Vereniging Circulair Friesland over circulaire economie “Wij werken toe naar een bloeiende samenleving op een aarde met zelfherstellende en regenererende capaciteiten. Dat is volgens ons het uiteindelijke doel van de circulaire economie. We laten ons hierbij inspireren door de Sustainable Development Goals van de VN, de Donuteconomie volgens Kate Raworth, de uitgangspunten uit Cradle to Cradle (Braungart & McDonough) en de 7 kenmerken van de circulaire economie van duurzame denktank Metabolic.”

7 kenmerken van de circulaire economie  Materialen worden continue op een hoogwaardige manier gerecycled  Alle energie komt uit hernieuwbare bronnen  Water wordt gewonnen op een duurzame manier en bronherstel wordt gemaximaliseerd  Biodiversiteit wordt structureel ondersteund en versterkt  Maatschappij en cultuur worden behouden  Gezondheid en welzijn van mens en natuur worden structureel ondersteund  De waarde van menselijke activiteiten wordt breder uitgedrukt dan alleen financieel (bron: Metabolic) Deze 7 pijlers richten zich op duurzaamheid in de volle breedte en dus ook de andere thema’s uit het Duurzaamheidsprogramma Heerenveen 2019-2022: Energietransitie en Klimaatadaptatie & biodiversiteit. Het thema circulaire economie / circulariteit binnen de gemeente Heerenveen als onderdeel van het Duurzaamheidsprogramma richt zich voornamelijk op de pijler ‘Hoogwaardige herbruikbare materialen’. Het gaat binnen Heerenveen dus met name om ‘afval en grondstoffen’. Het is belangrijk dit helder te definiëren en deze focus aan te brengen zodat we weten waar we het over hebben als we binnen de gemeente Heerenveen spreken over de circulaire economie.

Samengevat:  Circulaire economie volgens Vereniging Circulair Friesland o Alle duurzaamheidsopgaven: Energie, Klimaat & Biodiversiteit, Materialen, (maar ook ondersteunen gezondheid & welzijn, culturele diversiteit en toegevoegde waarde)  Circulaire economie volgens Duurzaamheidsprogramma Heerenveen o ‘afval & grondstoffen’, hoogwaardige herbruikbare materialen 36

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022



Circulaire economie volgens economisch beleid o Economische kansen rondom de circulaire economie door cross-sectorale samenwerking en innovatie.

7 kenmerken van de circulaire economie nader uitgewerkt (definitie Ver.Circulair Friesland) Hoogwaardig herbruikbare materialen In een circulaire economie passen we materialen op zo’n manier toe dat ze continu op hoog niveau hergebruikt kunnen worden, zonder te verdwijnen in het milieu Link naar SDG12 Belangrijk bij het ontwerp van een product is, dat nagedacht wordt of de gebruikte materialen mogelijk in de natuur kunnen komen. Dan is het uitgangspunt om bioafbreekbare materialen te gebruiken, zodat het geen negatieve impact op de natuur heeft. Alleen, dit is technisch vaak (nog) niet mogelijk. Dan is het belangrijk dat de producten en de materialen zodanig zijn ontworpen, dat ze maximaal teruggenomen worden en hergebruikt kunnen worden. Daarbij is het uitgangspunt om producten zo lang als mogelijk in hun meest complexe vorm te behouden – of makkelijk te kunnen ‘ontmantelen’ in herbruikbare onderdelen, dus: liever als product dan als component, en liever als component dan als grondstof, waarbij het bij voorkeur niet of zodanig gemengd is dat het meerdere keren als een ‘lego-bouwsteen’ voor een volgende toepassing gebruikt kan worden. Ook is het essentieel dat er een ‘terugname-propositie’ is, zodat de producten, componenten en grondstoffen weer met maximale kwaliteit terug in de keten komen.

Dit kan bijvoorbeeld door product-as-a-service concepten of volledig gesloten terugname systemen voor specifieke materiaalstromen. Als een materiaal schaars is, komt het idealiter eerder terug in de kringloop, zodat het weer gebruikt kan worden voor de laatste duurzame technologische innovaties. Ook de fysieke afstand tussen vraag en aanbod wordt idealiter op elkaar afgestemd. Liever worden grondstoffen niet tot ‘energie’ verbrand – tenzij de ‘energetische kosten’ van transport en verwerking tot ‘legobouwstenen’ hoger zijn dan de waarde. NB weet wel dat die ‘energetische kosten’ steeds lager worden naar mate transport en verwerking meer en meer van duurzame energiebronnen gebruik maakt – met andere woorden: het gaat dus steeds vaker ‘lonen’ om er weer een grondstof van te maken. Hernieuwbare energiebronnen In een circulaire economie gebruiken we alleen energie op basis van hernieuwbare bronnen. Link naar SDG7

In een en

Duurzame waterwinning circulaire economie winnen we water op een duurzame manier maximaliseren we bronherstel

Link naar SDG6

37

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Ondersteunen van biodiversiteit In een circulaire economie ondersteunt en versterkt menselijke activiteit de biodiversiteit Link naar SDG13

Culturele diversiteit In een circulaire economie versterken onze activiteiten de menselijke samenleving en cultuur Ondersteunen van gezondheid & welzijn Alle activiteiten van de circulaire economie ondersteunen structureel de gezondheid en het welzijn van de mens Link naar SDG’s 3, 8, 11 Toegevoegde waarde In een circulaire economie realiseren we toegevoegde waarde, die niet alleen in financiële waarde is uit te drukken, maar ook in sociale waarde en milieuwaarde

38

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

39

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

R-ladder met strategieën van circulariteit In de circulaire economie worden materialen zo hoogwaardig mogelijk hergebruikt. In het ideale geval wordt het gehele product hergebruikt. Is dat niet mogelijk, dan worden onderdelen van het product gebruikt en tot slot de grondstoffen of materialen die uit een product komen. Voor circulair is er een ‘prioriteitsladder’ ontwikkeld, waarbij R1 het hoogst scoort en R6 het laagst. Bron: PBL

R1. Refuse en rethink (afwijzen en heroverwegen) Het gaat om anders denken en een andere manier van organiseren. Product overbodig maken door van zijn functie af te zien, of die met een radicaal ander product te leveren. Productgebruik intensiveren (bijvoorbeeld door producten te delen of multifunctionele producten). Het gaat hierbij ook om ‘Redesign’ (herontwerpen): het anders of nieuw ontwerpen of het zodanig aanpassen van het ontwerp dat het product een langere levensduur heeft, een betere modulaire opbouw en bestaat uit duurzame materialen.

40

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

R2. Reduce (verminderen) Grondstoffen efficiënter gebruiken door minder grondstoffenverbruik tijdens de productie en het gebruik van producten. R3. Reuse (hergebruiken) Hergebruik van afgedankt nog goed product, in dezelfde functie door andere gebruiker. R4. Repair / refurbish / remanufacture / repurpose (repareren, opknappen, reviseren en hergebruiken) Reparatie en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie. Vanuit duurzaamheidsoogpunt is het beter om goed onderhoud en reparatie uit te voeren dan materialen af te danken en nieuwe materialen te gebruiken. Bij refurbish gaat het om producten of bouwdelen te herstellen of te vernieuwen door ze op te knappen. Niet alles hoeft nieuw te zijn. Bij remanufacture gaat het erom nieuwe producten te maken van oude producten of onderdelen hiervan. Repurpose is het hergebruiken van producten met een ander doel. Onderdelen van afgedankt product gebruiken in nieuw product met dezelfde of andere functie. R5. Recycle Materialen verwerken tot grondstoffen met dezelfde (hoogwaardige) of mindere (laagwaardige) kwaliteit dan de oorspronkelijke grondstof. R6 Recover (herwinnen) Hierbij gaat het om energieterugwinning uit materialen. Verbranding zonder energieterugwinning en storten horen niet in een circulaire economie.

41

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Bijlage 2: Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 (circulaire economie) Samenvatting van het onderdeel circulaire economie uit het Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 Visie en ambitie Duurzaamheidsprogramma Onze visie In het duurzaamheidsprogramma is onze visie en ambitie als volgt geformuleerd: Duurzaamheid ontstaat als er balans is tussen mens, milieu en economie. In Heerenveen willen we duurzaam leven, wonen en werken en we zetten ons in voor álle onderdelen die zich in balans kunnen ontwikkelen. We werken samen aan een basiskwaliteit van leven voor iedereen in Heerenveen, tegelijkertijd willen we de ecologische grenzen van onze samenleving niet overschrijden. In onze optiek is het noodzakelijk de klimaatuitdagingen integraal te benaderen, waarbij we waar mogelijk meekoppelkansen met het sociaal domein benutten. Onze circulaire economie ambitie voor 2050 We leven in een circulaire economie, waar reststoffen weer als grondstof worden ingezet; Van ambitie via strategie naar doelen In het duurzaamheidsprogramma hanteren wij drie termijnen, namelijk: • 2050 (ambitie op de lange termijn); • 2030 (wenkend perspectief); • 2022 (uitvoering van het college- en raadsprogramma). Lange termijn ambitie

Onze ambities voor de lange termijn (2030 – 2050) zijn gebaseerd op • (Landelijke) Kaders: - Grondstoffenagenda, - Rijksprogramma circulaire economie. • Koppeling met eigenheid en ambities: Uitkomsten van de bijeenkomsten en gesprekken die wij hebben gehad met experts, inwoners en bedrijven; De Global Goals (kijkrichting 2030); De kwaliteiten/accenten van Heerenveen; Meerwaarde voor aanpalende beleidsterreinen (sociaal, omgevingswet). In onze economie worden veel grondstoffen geproduceerd en gebruikt. De manier waarop we nu in de samenleving omgaan met grondstoffen is niet duurzaam. Op dit moment kennen we vooral een lineaire economie: “take – make – waste’ (pak-gebruik-

42

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

gooi weg). Dat leidt tot een enorme belasting van het milieu, een groeiende afvalberg en uitputting van grondstoffen. In de circulaire economie die we gaan nastreven, weten we de kringlopen wel te sluiten en is afval juist een grondstof voor een nieuwe keten of product. In een circulaire economie spreken we niet meer over afval maar uitsluitend grondstoffen. In onze gemeente bestaat in 2050 niet of nauwelijks afval. Reststoffen worden opnieuw ingezet als grondstof waarbij het bedrijfsleven een belangrijke rol vervult. Dit wenkend perspectief klinkt nog ver weg. Daarom hebben we voor 2030 de volgende strategische doelen geformuleerd: Wenkend perspectief 2030

Strategie 2030: Heerenveen heeft een Circular Valley:     

In 2025 jaarlijks nog 30 kg per inwoner te verbranden huishoudelijk afval in onze gemeente. Circular Valley is de centrale plek in de regio waar experimenteerruimte bestaat voor nieuwe toepassingen van grondstoffen en reststromen. Bedrijven benutten alle biomassa uit de landbouw circulair. Het gemeentehuis is ‘afvalvrij’ en geeft hiermee het goede voorbeeld. Waar mogelijk zijn onze inkopen en aanbestedingen is circulair (minimaal 50%).

2030 We willen optimaal inzetten op samenwerking tussen de verschillende bedrijven uit de diverse sectoren. Een afval- c.q. reststroom van een bedrijf uit een bepaalde sector kan een grondstof zijn voor een bedrijf actief in een andere sector. Deze kansen zijn vaak nog niet goed in beeld en vragen om afstemming tussen bedrijven onderling en met de gemeente. Gezamenlijk afstemmen van o.a. de grondstofbehoefte en circulair inkopen zijn daarbij belangrijke onderwerpen. Dit kan leiden tot de ontdekking van nieuwe verdienmodellen, waarbij zuiniger en slimmer gehandeld wordt. Korte termijndoelen Voor de huidige collegeperiode tot medio 2022 hebben we de strategische doelen vertaald naar gewenste resultaten. We willen samen met onze inwoners, organisaties, bedrijven, scholen en andere (kennis-)instellingen de volgende doelen hebben gerealiseerd:

Resultaten 2022: We maken Heerenveen hotspot circulaire innovatie: 1. Inwoners en maatschappelijke organisaties bedenken initiatieven en voeren deze uit. 2. Inwoners, organisaties en gemeente hebben meer kennis over het principe van circulair. 3. De hoeveelheid te verbranden huishoudelijk afval is afgenomen tot 100 kg in 2020 (per huishouden per jaar, VANG doel). 4. Circular Valley krijgt vorm; de eerste kansrijke projecten zijn gestart. 5. MKB bedrijven passen circulaire producten en materialen toe in de bedrijfsvoering. 6. De gemeente geeft het goede voorbeeld.

43

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Bijlage 3: Werken voor Heerenveen (economisch beleid 2020-2030)

Ook in het economisch beleid van Heerenveen staat de circulaire economie centraal. Eén van de doelen is: In 2030 leven we in een economie die duurzaam en vitaal is Heerenveen ontwikkelt en profileert zich met krachtige stuwende sectoren (o.a. CE) - Circular Valley krijgt vorm, de eerste kansrijke projecten worden gerealiseerd - MKB-bedrijven passen circulaire producten en materialen toe in de bedrijfsvoering en zien vergroenen en verduurzamen als kans - Logistieke bedrijven werken samen aan verduurzaming van de mobiliteit - Bedrijventerreinen worden duurzamer en toekomstbestendig Versterken van de circulaire economie Wat is de opgave? • Inspelen op de economische kansen rondom de circulaire economie door crosssectorale samenwerking en innovatie te stimuleren. • Verbinden van het regionale netwerk van partijen zodat er meer kansen ontstaan voor cross-overs en economische spin-off. Onderbouwing • De krachtige sectoren van Heerenveen (voedingsmiddelenindustrie, logistiek, maakindustrie) zien zich gesteld voor forse uitdagingen bij de transitie naar een circulaire economie. Voor het behoud van de concurrentiepositie moeten de ondernemers de overstap maken naar meer circulaire vormen van productie. • Rondom Omrin vestigen zich partijen die zich bezig houden met interessante innovaties op het gebied van recycling en duurzaam produceren van energie.

• Een van de hoofdthema’s in het Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 is circulaire economie. De ambitie is om in 2050 in een circulaire economie te leven. Kringlopen zijn gesloten en afval- en reststromen worden zoveel mogelijk binnen de lokale economie (her)gebruikt. Vanuit deze ambitie en de al aanwezige sterke punten binnen Heerenveen ontstaan economische kansen die kunnen worden verzilverd. 44

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Doelstellingen • Heerenveen wordt dé plek in Fryslân (Circular Valley) voor bedrijven en instellingen die innoveren op het gebied van circulaire economie (met name kunststof en circulaire plastics). Vanuit een gezamenlijke visie werken ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden aan de economie van de toekomst. Vanuit deze plek worden gezamenlijke projecten geïnitieerd die leiden tot lokale investeringen en werkgelegenheid. • De gemeente heeft een aanzuigende werking op partijen en instellingen actief in de circulaire economie, dankzij gerichte profilering van Heerenveen als dé plek die ruimte voor innovatie combineert met een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor circulaire bedrijven. Wat gaan we doen in 2020 en 2021 Visie, strategie en beleid • Trekkersrol voor Circular Valley: samen met betrokken partijen uitwerken van een plan en visie voor Circular Valley. Dit is ook opgenomen in het duurzaamheidsprogramma 2019-2022. • Ontwikkelen van een marketing/profileringstrategie voor Circular Valley. • Actief meedoen in provinciale aanpak circulaire economie en Circulair Fryslân. • Acquisitie strategie (in samenwerking met de F4 en de regio).

Accountmanagement en dienstverlening • Actief accountmanagement gericht op het verkennen van kansen op circulair gebied met als doelen bedrijven bewust te maken van de kansen op het gebied van circulaire economie en een zo optimaal mogelijk vestigingsklimaat te creëren/behouden. • Dit strategisch accountmanagement is de basis voor de acquisitie op clusterversterkende bedrijvigheid en (kennis)instellingen in de circulaire economie. Projecten • Ontwikkelen van een (financieel) instrument om deze sector te kunnen stimuleren, een innovatiefonds.

45

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Bijlage 4: Circular Valley Economie Infographic: Huidige situatie

46

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022 Infographic: Circular Valley (economie) 2030

47

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Bijlage 5: Niet opgenomen projecten in Uitvoeringsagenda Circular Valley Er zijn een aantal projecten en activiteiten die genoemd zijn in Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 en het economisch beleid (Werken voor Heerenveen (economisch beleid 2020-2030) niet als project opgenomen in dit uitvoeringsprogramma. Dit betreft de volgende projecten en activiteiten: Project/activiteit Verminderen restafval huishoudens Diftar+ Duurzaamheidsfonds Himmeldei Evenementen Circulair

(H)Eerlijk Heerenveen ondersteunen Grondstoffenbank

faciliteren

en

100 duurzame bedrijven: pilot projecten CE met MKB

reden waarom niet opgenomen Dit is staand beleid geworden, van waaruit gewerkt wordt aan de doelstellingen Zit in programma EnergieTransitie Verweven in Schoon Belonen In verband met Covid vooralsnog weinig tot geen evenementen. Minder prioriteit mede gezien situatie bij horeca Verdere professionalisering door stichtingsbestuur. Materiaalstromenanalyse is meegenomen in project Circular Valley Dit proces wordt vervolgstap van de visie Circular Valley en i.c.m. project ‘Circular ondernemen stimuleren’ opgepakt

48

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Bijlage 6: Stakeholders informatie Ondernemerskring Heerenveen De Ondernemerskring Heerenveen is de grootste ondernemersvereniging in de gemeente Heerenveen. Een van de commissies is de werkgroep Circulaire Economie. Doelstelling: De commissie wil intermediair en aanjager zijn om circulaire economie in de gemeente Heerenveen en directe omgeving te bevorderen. Met als doel dat ondernemingen /instanties zich gezamenlijk actief willen inzetten om de circulaire economie te bevorderen, zodat de grondstoffen zoveel mogelijk in de kringloop blijven en afval geen afval meer is. https://www.ondernemerskringheerenveen.nl/ Heerenveen 'n Gouden Plak Sinds 2014 is Heerenveen ’n Gouden Plak actief als regiomarketingorganisatie voor de regio Heerenveen. Als een verbinder en verleider wil Heerenveen ’n Gouden Plak zich inzetten voor de regio. Samen met onze inwoners, ondernemers en (evenementen)organisaties. Het doel is om er samen voor te zorgen dat de hele regio Heerenveen ’n Gouden Plak is om te wonen, werken, ondernemen en bezoeken. https://www.ngoudenplak.nl/ Omrin Omrin voert het afvalbeleid van gemeenten uit via inzameling, verwerking en valorisatie van huishoudelijk afval op de meest duurzame wijze. Omrin wil de innovatieve, meest duurzame afvalinzamelaar en verwerker zijn met aantoonbare maatschappelijke meerwaarde. Omrin droomt daarom van een circulaire economie.

Een systeem waarin we grondstoffen en producten zoveel mogelijk hergebruiken. https://www.omrin.nl/ NTCP Het NTCP is een not-for-profit organisatie, en het eerste onafhankelijke testcentrum in Europa. In het centrum in Heerenveen draagt het NTCP met onafhankelijke testen, uitdagende experimenten, pragmatisch en data gedreven advies en onderzoek bij aan het sluiten van de plastic kringloop. Dat doet het NTCP vanuit de missie: 100% plastic afval herbruikbaar te maken. https://ntcp.nl/ F4 gemeenten De vier grootste gemeenten van de provincie Fryslân te weten Leeuwarden, Heerenveen, Smallingerland en Sudwestfryslân. Er wordt, onder andere binnen het Economisch beleid, samengewerkt. Gemeente De Fryske Marren Het bedrijventerrein Haskerveen ligt op de rand van de gemeente Heerenveen en de nog uitgeefbare grond is in eigendom van de Gemeenschappelijke Regeling A7. De Gemeenschappelijke Regeling is een samenwerking tussen Heerenveen en De Fryske Marren.

49

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Gemeenten regio Zuidoost Friesland Dit zijn de gemeenten Heerenveen, Weststellingwerf, Ooststellingwerf, Opsterland, Smallingerland. Op meerdere thema’s werken deze gemeenten samen

Vereniging Circulair Friesland De vereniging is opgericht vanuit overheden, ondernemers en overheden. Het is een actief en open netwerk van circulaire voorlopers. Iedereen die bereid is mee te doen en tijd te investeren, mag profiteren van ons uitgebreide netwerk. Circulair Friesland helpt om de transitie naar de circulaire economie te versnellen en cross-sectorale mogelijkheden te onderzoeken. Met als ultieme doel: een economie met nieuwe bedrijvigheid, waarin zowel de mens als de natuur kan bloeien. https://circulairfriesland.frl/ Het Schone Noorden Het Schone Noorden wil hét Europese ecosysteem rond circulaire kunststoffen worden. Het project is in 2020 vanuit Friesland / Heerenveen gestart, specifiek gericht op circulaire kunststoffen. Doel is om tot een Noordelijk programma te komen, en een triple helix structuur (overheid, ondernemers, onderwijs) ter ondersteuning. Het ecosysteem bestaat uit drie lagen, die nauw op elkaar afgestemd zijn:  De kern wordt gevormd door een project portfolio: gericht op opschaling en commercialisatie. Deze wordt getrokken door bedrijven en kennisinstellingen.  Het portfolio wordt gevoed en geïnspireerd door een omvattende R&D agenda van fundamenteel tot praktijkgericht onderzoek.  Alles steunt op een fundament van talent, vestigingsklimaat, huisvesting, mobiliteit, economische infrastructuur, etc. Deze wordt gericht verder ontwikkeld.

Chemport Europe Een ecosysteem voor groene chemie. Het doel is de groene economie versnellen en de chemische sector in de regio wereldwijd op de kaart zetten. Circulaire kunststoffen (Het Schone Noorden) heeft een aansluiting met de doelen van Chemport Europe. https://www.chemport.eu/ Innovatiepact Fryslân (IPF) Het Innovatiepact Fryslân verbindt de krachten van Friesland. Signaleren, stimuleren en verbinden: samen met vertegenwoordigers van ondernemingen, onderwijs en overheden signaleert en agendeert het IPF economische kansen, urgenties en noodzakelijke voorwaarden voor de regio. Vanuit de lopende ontwikkelingen versterken, verbinden en interveniëren, waarbij het IPF het initiatief laat bij de betrokken partijen en gevormde coalities. Het IPF is het platform waarop de Friese economie zich verbindt en met elkaar wordt verbonden. https://www.innovatiepact.frl/ ICD Drachten Het Innovatiecluster Drachten is een groep samenwerkende hightechbedrijven in NoordNederland. De bedrijven lopen voorop met technische innovaties in producten en 50

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

oplossingen wereldwijd. De bedrijven concurreren niet, maar werken samen. Zo ontwikkelen én maken ze hoogwaardige en unieke producten. Dat doen ze door kennis te delen. https://www.icdrachten.nl/

Watercampus WaterCampus Leeuwarden is het knooppunt van de Nederlandse watertechnologiesector, en heeft de ambitie deze sector verbindende rol te vervullen voor heel Europa. De WaterCampus organiseert samenwerking tussen (inter)nationale bedrijven, kennisinstellingen en overheden in de watertechnologiesector. Doel hiervan is synergie te creëren voor innovatie, onderwijs en ondernemerschap van wereldniveau en om daarmee de positie van Europese watertechnologie te versterken. https://www.watercampus.nl/

51

Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022

Colofon Opdrachtgever: Opdracht: Versie: Auteurs:

College van Burgemeester en Wethouders Opstellen uitvoeringsagenda circulaire economie 02 september 2021 Jantie van der Laan, Yfke Hoogland, Elsemarie Oosterveen, Marjan Postma, Marianne de Jeu

Met (op onderdelen) input en feedback van: Ekwadraat, Metabolic, NTCP, Morssinkhof, Ausnutria, Royal Smilde, Body & Fit, Zwanenburg, Pieterpikzonen Wierda bedrijfswagens, Pax Groep, Portena Logistiek, Van der Werff Logistiek, Theo Pouw groep, de Klankbordgroep Circular Valley met daarin onder andere Circulair Friesland, Innovatiepact Friesland, OKH werkgroep CE, Omrin, Rabobank, NTCP, Morssinkof, Ausnutria, Royal Smilde

52