Uitvoeringsagenda circular valley Heerenveen
Tekst van het document
‘Op weg naar een Circular Valley’ Uitvoeringsagenda circulariteit 2022
Vastgesteld door B&W op:14-09-21 Vastgesteld door de gemeenteraad op: x
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Inhoudsopgave 1
Inleiding
1
1.1
Wat is een circulaire economie?
1
1.2
Ontwikkelingen circulaire economie
1
1.3
Visie Circular Valley Heerenveen
2
1.4
Relatie met duurzaamheidsprogramma en economisch beleid
4
2
Doelen 2021 en 2022
5
3
Kaders uitvoeringsagenda
7
3.1
Rol gemeente
7
3.2
Samenwerken en kennis delen
8
3.3
Communicatie
8
3.4
Global Goals
9
3.5
Monitoring
9
4
Projecten en financiën
10
5
Projecten ‘Van Afval naar Grondstof’
13
5.1
1 Verminderen van ongescheiden huishoudelijk restafval met diftar+
13
5.2
2 Circulair ambachtscentrum
14
5.3
3 Gemeentehuis afvalvrij
16
5.4
4 Schoon Belonen
17
6
Projecten stimuleren circulaire economie
19
6.1
5 Circulair Inkopen
19
6.2
6 Circulair ondernemen stimuleren
21
6.3
7 Actieagenda Circular Valley Economie
23
6.4
8 Circular Valley implementatie
25
6.5
9 ‘Het Schone Noorden’
27
6.6
10 Circulaire bedrijfsterreinen
29
6.7
11 Circulair bouwen
31
6.8
12 Verkennen EU-subsidiekansen voor de circulaire economie
33
Bijlage 1: Definities circulaire economie
35
Verschil lineaire en circulaire economie
35
Definitie circulaire economie (Vereniging Circulair Friesland)
36
R-ladder met strategieën van circulariteit
40
Bijlage 2: Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 (circulaire economie)
42
Bijlage 3: Werken voor Heerenveen (economisch beleid 2020-2030)
44
Bijlage 4: Circular Valley Economie
46
Infographic: Huidige situatie
46
Infographic: Circular Valley (economie) 2030
47
Bijlage 5: Niet opgenomen projecten in Uitvoeringsagenda Circular Valley
48
Bijlage 6: Stakeholders informatie
49
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
1
Inleiding
Voor u ligt de uitvoeringsagenda ‘Op weg naar een Circular Valley’. In dit document schetsen we onze visie en richting die we de komende jaren gaan volgen om circulaire economie verder te ontwikkelen. Zo creëren we duidelijkheid in de ambities en op welke wijze we vanuit de gemeente (samen met onze partners) deze ambities willen verwezenlijken. Dit alles geschreven vanuit bijzondere positie die de gemeente Heerenveen rond dit thema heeft met o.a. de aanwezigheid van bedrijven gericht op de verwerking van afval. Dit geeft ons als gemeente en de belanghebbenden handvatten, richting en focus. 1.1
Wat is een circulaire economie?
In de circulaire economie die we nastreven, is afval de grondstof voor een nieuwe keten of product en weten we kringlopen te sluiten. Deze circulaire economie kan concreet vorm krijgen door drie sporen te onderscheiden: Duurzame producten en materialen kopen (inwoners, bedrijven en gemeente) Circulaire initiatieven en verdienmodellen (bedrijfsleven) Terugdringen hoeveelheid huishoudelijk afval (inwoners, gemeente en Omrin) Voor deze Uitvoeringsagenda Circular Valley richten we ons voornamelijk op ‘afval en grondstoffen’ (materiaalgebruik) waarbij vanzelfsprekend ook de link wordt gelegd naar andere onderdelen van het duurzaamheidsprogramma zoals Energie en Klimaatadapatatie & biodiversiteit. Dit mede ook omdat energie en water ook ‘grondstoffen’ zijn in het productieproces van bedrijven en organisaties. In de gemeente Heerenveen sluiten we aan bij de volgende definitie van de Circulaire Economie:
Hoogwaardig herbruikbare materialen In een circulaire economie passen we materialen op zo’n manier toe dat ze continu op hoog niveau hergebruikt kunnen worden, zonder te verdwijnen in het milieu Bron: definitie circulaire economie van Circulair Friesland/Metabolic
In bijlage 1 staat een uitgebreide omschrijving van de definitie van de circulaire economie zoals die gehanteerd wordt in Heerenveen, inclusief het verschil tussen de lineaire economie en de circulaire economie en de verdere uitdieping van de circulaire economie in de R-ladder met strategieën van circulariteit. 1.2
Ontwikkelingen circulaire economie
De ontwikkelingen in de circulaire economie gaan zeer snel. Met deze Uitvoeringsagenda brengen we focus voor de komende tijd aan en daarmee duidelijkheid voor onszelf en ook onze inwoners, bedrijven en organisaties. Wel bestaat het risico dat de visie en strategie snel achterhaald zijn. Deze uitvoeringsagenda Circular Valley betreft het jaar 2022 en sluit daarmee aan op de looptijd van het Duurzaamheidsprogramma Heerenveen
1
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
2019-2022 en biedt de mogelijkheid om in te spelen op circulaire ontwikkelingen en ook op de (financiële) mogelijkheden binnen de gemeentelijke organisatie. In de afgelopen jaren sinds de vorige gemeenteraadsverkiezingen en het vaststellen van het Duurzaamheidsprogramma Heerenveen 2019-2022 zijn er binnen de gemeentelijke organisatie en op het gemeentelijk grondgebied al veel circulaire initiatieven gestart, zoals onder andere het ontwikkelen van een visie op de circulaire kansen en ontwikkelingen in Heerenveen (Circular Valley economie), de ontwikkelingen binnen het kunststoffencluster op Haskerveen, invoering Diftar+ en onderzoek Circulair Ambachtscentrum, werving projectleider circulariteit etc. Deze activiteiten en projecten werden nog onvoldoende onderling verbonden. Middels deze uitvoeringsagenda willen we een start maken met een integrale aanpak van de circulaire economie. Deze agenda geeft dus een beeld van datgene waar we al mee bezig zijn en datgene dat we op korte termijn willen opstarten. Het is de bedoeling om na de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 een herzien Duurzaamheidsprogramma voor Heerenveen op te stellen voor de volgende raadsperiode. Dit biedt het bestuur van Heerenveen goede handvatten om mede richting en inhoud te geven in de ontwikkelingen in de verdere toekomst.
De uitvoeringsagenda Circular Valley zal op basis van een herzien duurzaamheidsprogramma ook weer vernieuwd worden. Samen gaan we zo op weg naar een circulair Heerenveen.
1.3
Visie Circular Valley Heerenveen
De gemeente Heerenveen heeft een unieke economische positie binnen de provincie Fryslân. De regio Heerenveen kenmerkt zich door de aanwezigheid van economische clusters en bedrijven die actief zijn binnen de circulaire economie. Daarnaast heeft de gemeente in het Duurzaamheidsprogramma uitgesproken te willen werken aan een circulaire economie. Ook is de circulaire economie één van de speerpunten in het economisch beleid. In 2030 willen we een Circular Valley hebben waarin we als gemeente het goede voorbeeld geven en bedrijven circulaire producten en materialen in de bedrijfsvoering toepassen, inwoners en organisaties initiatieven bedacht en uitgevoerd hebben en de hoeveelheid afval verder verminderd is. Daarmee sluiten we aan bij de doelen vanuit het Rijk om in 2050 volledig circulair te zijn. De combinatie van gemeentelijke ambities en de unieke economische positie van Heerenveen biedt mooie circulaire kansen. De sector ‘afvalinzameling, -sortering en -verwerking’ is sterk vertegenwoordigd in de Heerenveense economie en daarbinnen ook het onderdeel ‘kunststoffen’ met bedrijven zoals Omrin, Morssinkhof, NTCP, Spelt, Suez. In Heerenveen vestigen zich ook nieuwe bedrijven die zich bezighouden met interessante innovaties op het gebied van recycling.
Het project ‘Het Schone Noorden’ waarin we vanuit de Friesland, Groningen en Drenthe, samen met bedrijfsleven, kennisinstellingen bouwen aan hét Europese ecosysteem voor circulaire kunststoffen te bouwen is vanuit deze bijzondere positie ontstaan. In Heerenveen ontstaan hierdoor bijzondere kansen richting een circulaire economie. Ook in de bouwsector worden er door bedrijven uit Heerenveen innovatieve en bijzondere circulaire stappen gezet zoals door Van Wijnen met ‘Fijn Wonen’ en Zwanenburg met haar circulaire woonconcept. Heerenveense bedrijven trekken de 2
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
aandacht tot ver buiten Friesland. Ook in de sectoren als food en mobiliteit/logistiek zijn in de regio circulaire koplopers gevestigd. Bovenstaande is verwoord en verbeeld in de infographic in bijlage 4a. Onze inwoners, consumenten komen dagelijks direct en indirect in aanraking met circulariteit. Heerenveen is regionaal vooruitstrevend bij het invoeren van Diftar+, waarbij inwoners betalen per kilogram huishoudelijk afval. Dit zet onder meer aan tot meer en betere scheiding bij de bron. De afgelopen jaren is dit een succes gebleken. Sinds enige tijd onderzoeken we de kansen en mogelijkheden voor het ontwikkelen van een Circulair Ambachtscentrum. Dit is een fysieke plek waar hergebruik, upcycling en het sluiten van kringlopen een gezicht krijgen. Onze unieke positie biedt kansen, voor inwoners, voor bedrijven, voor kennisinstellingen en onderwijs en voor de gemeente. Deze ontwikkelingen kansen vatten we samen onder de naam: Circular Valley. In de Circular Valley Heerenveen worden op langere termijn kringlopen gesloten en worden afval- en reststromen zoveel mogelijk binnen de lokale economie (her)gebruikt. Bedrijven zien hierin ontwikkelkansen. Vanuit deze ambitie en de al aanwezige sterke punten binnen Heerenveen ontstaan economische kansen die kunnen worden verzilverd.
Op weg naar een Circular Valley worden vandaag de dag al vanuit de sterke economische clusters circulaire kansen ontwikkeld en ondersteund. Bestaande en nieuwe ondernemers werken zo samen toe naar het (lokaal) sluiten van kringlopen en een bloeiende samenleving, met hulp van kennisinstellingen en onderwijs en waarbij de gemeente verbindt, samenwerking ondersteunt en het proces faciliteert. Deze kansen zijn verwoord en verbeeld in de infographic in bijlage 4b. Samen met onze partners en stakeholders willen we dé hotspot voor de circulaire innovatie zijn en vandaar dat deze uitvoeringsagenda is genoemd: ‘Op weg naar een Circular Valley. Vanuit deze uitvoeringsagenda werken we aan het doel: Circular Valley Heerenveen is dé plek in Fryslân voor bedrijven en instellingen die innoveren op het gebied van circulaire economie. Vanuit een gezamenlijke ambitie werken ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden aan de economie van de toekomst. Vanuit deze ambitie worden gezamenlijke projecten geïnitieerd die leiden tot lokale investeringen en werkgelegenheid. Belangrijk daarbij is dat ondernemers de overstap maken naar meer circulaire vormen van productie om zo hun concurrentiepositie te behouden en om zo de werkgelegenheid in Heerenveen verder te ontwikkelen.
Daarbij kunnen de koplopers de grote groep (MKB) bedrijven, die nog niet met de circulaire economie bezig zijn, inspireren. Het gaat natuurlijk niet alleen om de economische sectoren, maar alle sectoren van Heerenveen zijn van belang. Zeker ook de samenwerking met sport, onderwijs, inwoners, regiomarketing etc. We starten echter vanuit de economische sectoren die al sterk in beweging zijn richting een circulaire economie. Immers; vanuit de gemeente initiëren we niet zelf, maar faciliteren en ondersteunen we daar waar al energie/inspiratie ontstaat en ontwikkelingen plaatsvinden in de lokale samenleving. In het begin zullen we vanuit de gemeente wel meer initiator en aanjager zijn, maar wel samen met bedrijven en maatschappelijke organisaties.
3
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
In de afgelopen tijd hebben we voor de economische sectoren al een aantal stappen gezet richting een Visie Circular Valley (economie):
Nulmeting: lopende initiatieven, analyse economische clusters en materiaalstroomanalyse Interviews met bedrijven over mogelijkheden, plannen en gewenste rol van gemeente Opstellen actieagenda Circular Valley Economie (gereed najaar 2021)
Heerenveen wil de ontwikkeling van de Circular Valley de ruimte bieden, maar we doen dit als gemeente natuurlijk niet alleen. We hebben daarbij lokale maar ook regionale partners nodig en zoeken nadrukkelijk de regionale samenwerking om ook te werken aan een Circulair Friesland. We sluiten aan bij de Friese ambitie dat Friesland in 2025 de meest circulaire regio van Europa is.
1.4
Relatie met duurzaamheidsprogramma en economisch beleid
Deze uitvoeringsagenda ‘Circulair Valley’ is onderdeel van het duurzaamheidsprogramma 2019-2022 ‘Samen Duurzaam in Heerenveen’ en sluit aan bij het Economisch beleid 2020-2030 Werken voor Heerenveen. In het duurzaamheidsprogramma zetten we in op duurzaamheid in brede zin:
Energietransitie Klimaatadaptatie & biodiversiteit Circulaire economie
Deze uitvoeringsagenda gaat dieper in op het thema ‘circulaire economie’ en heeft als doel de projecten uit het duurzaamheidsprogramma voor het komende jaar verder uit te werken en uit te voeren. Het duurzaamheidsprogramma wordt integraal opgepakt en er is derhalve veel samenwerking vanuit de opgave circulaire economie met de opgaven Energietransitie en Klimaatadaptatie & biodiversiteit. Voor de opgaven Klimaatadaptatie & biodiversiteit zijn eerder al uitvoeringsagenda’s opgesteld.
4
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
2 Doelen 2022 De gemeente Heerenveen heeft ambities op het gebied van circulaire economie. Dit is vastgelegd onder andere in het Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 en het Economisch beleid 2020-2030. In de bijlagen zijn de betreffende onderdelen uit het Duurzaamheidsprogramma 20192022 ‘Samen duurzaam in Heerenveen’ (bijlage 2) en het Economisch beleid 2020-2030 ‘Werken voor Heerenveen’ (bijlage 3) opgenomen. Hierin zijn de lange termijn ambities voor 2050, de strategie voor 2030 en de korte termijn doelen voor 2022 opgenomen. In deze uitvoeringsagenda richten we ons met name op de korte termijndoelen voor 2022. We willen samen met onze inwoners, organisaties, bedrijven, scholen en andere (kennis-)instellingen de volgende doelen realiseren:
Resultaten 2022: We maken Heerenveen hotspot circulaire innovatie: 1. Inwoners en maatschappelijke organisaties bedenken initiatieven en voeren deze uit. 2. Inwoners, organisaties en gemeente hebben meer kennis over het principe van circulair. 3. De hoeveelheid te verbranden huishoudelijk afval is afgenomen tot 100 kg in 2020 (per huishouden per jaar, VANG wet). 4. Circular Valley krijgt vorm; de eerste kansrijke projecten zijn gestart. 5. MKB bedrijven passen circulaire producten en materialen toe in de bedrijfsvoering. 6. De gemeente geeft het goede voorbeeld. Naast de gemeentelijke doelen zijn er ook vanuit het Rijk en de provincie, in samenwerking met de andere Friese gemeenten doelen gesteld: Nederland Circulair in 2050 (Rijksprogramma) In 2030 moet Nederland al 50% minder primaire grondstoffen gebruiken (mineralen, metalen en fossiel). Een volledig circulaire Nederlandse economie in 2050, waarbij afval opnieuw wordt gebruikt als grondstof. De woning- en utiliteitsbouw en de grond-, weg en waterbouwsector gebruiken vooral hernieuwbare grondstoffen (Grondstoffenakkoord 2017 en Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050). VANG doelstelling: in 2025 maximaal 30 kilo te verbranden afval per inwoner Grondstoffenakkoord 2017 Overheidsaanbestedingen circulair; vanaf 2030 moeten alle overheidsaanbestedingen circulair zijn.
De woning- en utiliteitsbouw en de grond-, weg en waterbouwsector gebruiken vooral hernieuwbare grondstoffen. Ambities Friese overheden Circulair Inkopen (2021-2035) In 2025 is 25% van de inkopen van Friese overheden circulair (In 2030 75%, in 2035 100%). In Friesland jaarlijks tenminste één Fries icoonproject circulair inkopen. In 2025 hebben Friese overheden tenminste één gezamenlijk circulair inkooptraject gerealiseerd. 5
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
De projecten die in deze uitvoeringsagenda Circular Valley zijn opgenomen, dragen allen bij aan bovenstaande doelen.
6
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
3 Kaders uitvoeringsagenda Het thema circulaire economie is in vergelijking met de thema’s Energietransitie, Klimaatadaptatie & biodiversiteit relatief nog het meest nieuw en innovatief. De circulaire economie is een zoektocht waar we enerzijds al geruime tijd mee bezig zijn, zoals door het verminderen van afval, afvalscheiding, maar waarbij ook enorm veel ontwikkelingen en vernieuwing gaande zijn. Het is goed bij deze ontwikkelingen te beseffen welke rol de gemeente kan innemen en welk extern speelveld vooral betrokken is. Dit mede om te bepalen waar de focus van het uitvoeringsprogramma moet liggen. 3.1
Rol gemeente
Onze rol in de ontwikkelingen naar een Circular Valley verschilt per project. In zijn algemeenheid kan de gemeente vanuit diverse rollen een bijdrage leveren aan de ontwikkelingen: Rol
Instrumenten
Reguleren
Regisseren
Initiëren
Stimuleren
Doel
Bestemmingsplan, gronduitgifte Lokale wet- en regelgeving (verordeningen, verboden, ontheffingen, etc.) Vergunningen en handhaving Procesbegeleiding & loketfunctie Informatie opvragen, toezicht, monitoren van de voortgang Afwegen van belangen (politiek) Investeringsbudgetten Projectmanagement Eigen gronden en andere ‘assets’ Aanbestedingen / inkopen Launching customer Subsidies, risico’s afdekken en vrijstelling van leges Campagnes Bijeenkomsten en participatie
De gemeente maakt spelregels, kiest voor dwingende afspraken en geeft duidelijke signalen af die direct invloed hebben op keuzes en gedrag van anderen De gemeente pakt de regie door vooral het overzicht te bewaken, op te treden als een ‘makelaar’ tussen verschillende partijen en coördineert initiatieven van derden De gemeente neemt de leiding door zelf met projecten te starten waarin zij mogelijk ook andere partijen betrekt, maar wel eigenaar blijft van de ontwikkeling en het resultaat De gemeente geeft (financiële) prikkels aan inwoners en bedrijven om aan de slag te gaan met duurzaamheid en jaagt bewustwording aan met eigen maatregelen
Faciliteren
Experimenteerruimte bieden Versoepeling van regelgeving Beschikbaar stellen van (eenvoudige) middelen
De gemeente creëert de randvoorwaarden voor anderen om duurzaamheidsprojecten mogelijk te maken en ondersteunt waar nodig in de uitvoering
Loslaten
Communicatie en samenwerking Eigen taken overdragen naar andere partijen waar mogelijk (bijv. toestaan van zelfbeheer)
De gemeente biedt ruimte voor de markt en het maatschappelijk initiatief en neemt zelf geen controle over de koers en voortgang hiervan, maar kan wel optreden als een partner
Binnen het thema circulair bestaat onze rol vaak uit ‘loslaten’, ‘faciliteren’ en ‘stimuleren’. Onze rol verschilt natuurlijk per proces en project. Basislijn is dat we onszelf minder als initiator zien, maar met name als stimulator en faciliterend. We haken in op plekken en processen waar al energie en initiatieven ontwikkeld worden. Op het gebied van inkoop en aanbestedingen en onze eigen bedrijfsvoering zijn we wel initiërend.
7
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
We willen met minimale inzet van middelen en capaciteit maximaal resultaat behalen. Dit betekent dat we elke keer kritisch moeten zijn op onze rol en hoe we samen tot het beste resultaat kunnen komen. Het vraagt ook om een goede voorbeeldfunctie van de gemeente en het maken van duidelijke keuzes t.a.v. inzet van middelen. We vragen inzet van de stakeholders, maar hebben zelf een verantwoordelijkheid t.a.v. het collectief zoals bedrijventerreinen.
3.2
Samenwerken en kennis delen
Het werken aan een Circular Valley is iets dat we als gemeente niet alleen kunnen doen. Daar hebben we alle stakeholders hard bij nodig. Daarbij gaat het niet alleen om het bedrijfsleven, maar ook om kennisinstellingen en netwerkpartners zoals de Vereniging Circulair Friesland. En aantal belangrijke stakeholders zijn: Gemeentelijk niveau Provinciaal / regionaal OndernemersKring Heerenveen en F4 gemeenten andere ondernemersverenigingen gemeente De Fryske Marren (ivm Heerenveen 'n Gouden Plak Haskerveen) Omrin, NTCP en overige bedrijven gemeenten regio Zuidoost Friesland gericht op afvalverwerking provincie Fryslân Lokale bedrijven Vereniging Circulair Friesland Inwoners Het Schone Noorden Sport Innovatiepact Fryslân Onderwijs netwerken zoals ICD Drachten, Maatschappelijke organisaties Watercampus bedrijven gericht op de circulaire Onderwijs (MBO/HBO/Universiteit) economie die zich in Heerenveen willen vestigen In bijlage 6 meer informatie over de stakeholders Een aantal van deze partijen zijn reeds actief betrokken bij het formuleren van het vergezicht naar een Circular Valley (zie de infographics in bijlage 4) en/of lopende projecten en processen, zie hoofdstuk 4. 3.3
Communicatie
De visie Circular Valley Heerenveen werken we uit naar een marketing-, branding en communicatieplan. We willen continue aandacht voor kansen, ontwikkelingen en op regelmatige basis communicatie hierover i.s.m. de stakeholders via www.eenvooreengroener.nl ondernemendheerenveen en andere (gemeentelijke) media. Daarnaast zal communicatie plaatsvinden op project/uitvoeringsniveau, passend bij dat betreffende project.
8
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
3.4
Global Goals
In het hoofdlijnenakkoord (2018-2022) heeft het college van Heerenveen prioriteit gegeven aan een aantal Global Goals. Deze zijn weergegeven in de figuur hiernaast. De belangrijkste Global Goal waaraan er vanuit deze Uitvoeringsagenda gewerkt wordt is: 12 Verantwoorde consumptie en productie
Daarnaast wordt binnen het programma Duurzaamheid er ook gewerkt aan: 7 Betaalbare en duurzame energie 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 13 klimaatactie
De doelen 8, 9 en 12 zijn ook leidend in het economisch beleid. 3.5
Monitoring
We besteden de komende tijd extra aandacht aan de meetbaarheid van projecten. Doordat een aantal projecten zich richt op het stimuleren en initiëren van circulaire initiatieven bij bedrijven en (maatschappelijke) organisaties is het veelal niet goed mogelijk om concrete resultaten te meten. We zullen voor een aantal projecten ook samen met andere gemeenten en de provincie onderzoeken hoe we resultaten kunnen meten. Voor projecten die we zelf uitvoeren zullen we de monitoring zo effectief mogelijk proberen te doen om zo te zorgen dat er optimaal geleerd kan worden voor de toekomst.
9
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
4 Projecten en financiën In dit hoofdstuk een overzicht van de projecten die de uitgevoerd gaan worden of reeds lopen, uitgewerkt inclusief de bijbehorende capaciteit en financiën. De projecten zijn grotendeels al benoemd in het duurzaamheidsprogramma of het economisch beleid 2020-2030. In bijlage 5 zit een overzicht van projecten uit het duurzaamheidsprogramma onderdeel circulaire economie die niet in deze uitvoeringsagenda zijn opgenomen en de reden c.q. stand van zaken. Een aantal projecten in deze uitvoeringsagenda komen niet uit het duurzaamheidsprogramma of het economisch beleid 2020-2030, maar zijn recente ontwikkelingen en sluiten aan bij de gemeentelijke en landelijke duurzaamheidsdoelstellingen. De projecten zijn onderverdeeld in: ‘Van Afval naar Grondstof’ Stimuleren circulaire economie Hierbij is een onderverdeling gemaakt in : Projecten die binnen huidige formatie/middelen uitgevoerd worden Projecten waar formatie/aanvullend middelen voor nodig zijn Nadere uitwerking is opgenomen in hoofdstuk 5 en 6.
Van Afval naar Grondstof: 1. Verminderen ongescheiden huishoudelijk restafval met diftar+ 2. Circulair ambachtscentrum 3. Gemeentehuis afvalvrij 4. Schoon Belonen
bestaand; binnen huidige formatie/middelen aanvullende middelen nodig bestaand; binnen huidige formatie/middelen bestaand; binnen huidige formatie/middelen
Stimuleren circulaire economie: 5. Circulair Inkopen 6. Circulair ondernemen stimuleren 7. Actieagenda Circular Valley Economie 8. Circular Valley implementatie 9. ‘Het Schone Noorden’ 10. Circulaire bedrijfsterreinen 11. Circulair bouwen 12. Verkennen EU subsidiekansen voor circulaire economie
bestaand; binnen huidige formatie/middelen bestaand; binnen huidige formatie/middelen bestaand; binnen huidige formatie/middelen aanvullende middelen nodig aanvullende middelen nodig aanvullende middelen nodig aanvullende middelen nodig aanvullende middelen nodig
10
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022 Financiën en capaciteit Er is een projectleider Circulariteit in 2021 en 2022 voor 0,66 fte (24 uur per week). Deze wordt vanuit het bestaande budget van duurzaamheid betaald. De eerste ervaringen leren dat er veel circulaire kansen zijn, maar dat de projecten arbeidsintensief zijn. Voor diverse projecten is aanvullende capaciteit noodzakelijk.
Financiën Uitvoeringsagenda Circular Valley project
intern aanspreekpunt
Budgetraming 2021/2022
Budget toegewezen (bestaand)
benodigde middelen 2022 Opmerking (uitzetting)
Van afval naar grondstof 1
Minder ongescheiden huishoudelijk afval met diftar+
B
Inkomsten en uitgaven worden geregeld binnen het product afval in een gesloten begroting
€0
€ 96.000
Fase 1: Budget € 96.000, dekking € 46.000 Rijkssubsidie en € 25.000 bijdrage Omrin, overige kosten vooral inzet ambtelijke uren. € 50.000 Fase 2: Aanvullend budget is inschatting benodigd procesgeld (excl. Bouw Circ. Ambachtscentrum)
2 Circulair Ambachtscentrum
B
€ 146.000
3 Gemeentehuis afvalvrij
B
€0
4 Schoon belonen
B
€ 100.000
€ 100.000
deels bijdrage uit verpakkingsbelasting. Gemeentelijke bijdrage is besluit gemeenteraad (niet budget circulariteit/duurzaamheid)
5 Circulair inkopen
D
€ 30.000
€ 30.000
Budget is exclusief mogelijke hogere inkoopkosten. In 2022 zal gekeken worden wat benodigde extra capaciteit is
6 Circulair ondernemen stimuleren
A/C
€0
Actieagenda Circular Valley Economie
A
€ 70.000
8 Circular Valley implementatie
A
€ 30.000
€ 30.000 Verbreden visie Circular Valley, laden merk, marketing en communicatie
9 Het Schone Noorden
A
€ 20.000
€ 20.000
10 Circulaire bedrijventerreinen
A/C
€ 15.000
€ 15.000
geen extern budget nodig
Stimuleren circulaire economie
7
Mogelijk in later stadium externe middelen nodig € 70.000
lopend project visie Circular Valley door Ekwadraat
11
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
11 Circulair bouwen
E
€ 50.000
€ 50.000 inhuur capaciteit, projectuitwerking, stimuleren bedrijven/organisaties
12 Verkennen EU subsidiekansen CE
E
€ 10.000
€ 10.000
TOTAAL
€ 471.000
€ 296.000
Aansluiten bij Friese Projectenmachine en organisatie hiervan binnen Heerenveen. Capaciteit en waar te beleggen nog te bepalen.
€ 175.000
A EZ tijdelijke functie: projectleider circulariteit (0,66 fte) (RO/EZ) B IBOR Regisseur duurzaamheid en afvalinzameling (IBOR) C EZ (accountmanagers, EZ medewerkers, RO/EZ) D Inkoop (Juridische zaken en Inkoop) E Ruimtelijke Ontwikkeling
12
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
5 Projecten ‘Van Afval naar Grondstof’ 5.1
1 Verminderen van ongescheiden huishoudelijk restafval met diftar+
Belangrijk voor de circulaire economie is het verminderen van restafval. We hebben een zorgplicht voor het huishoudelijk afval. Om de hoeveelheid huishoudelijk afval per huishouden te verminderen, hebben we gekozen voor Diftar-+. Dit betekent dat huishoudelijk restafval op basis van gewicht wordt afgerekend, volgens het principe ‘de ontdoener betaalt’. Voordat we met Diftar+ startten bedroeg de jaarlijkse hoeveelheid te verbranden huishoudelijk afval per inwoner (het VANG-cijfer van 2018) 126 kg. Diftar+ heeft in 2019 en 2020 al tot substantieel verbeterde afvalscheiding geleid. Gewenst resultaat Het behalen landelijke doelstellingen VANG: in 2020 100kg te verbranden afval per inwoner en in 2025 30kg te verbranden afval per inwoner. Activiteiten We zijn in 2019 gestart met Diftar-+, wat inhoudt dat Omrin afval weegt en de gemeente op basis daarvan afrekent met huishoudens (met als doel afvalreductie en vooral bewustwording over wegwerpgedrag), dus je betaalt als inwoner dan per kilo en niet per aangeboden container. Wanneer Sinds de invoering is diftar+ staand beleid. Middelen Inkomsten en uitgaven worden geregeld binnen het product afval in een gesloten begroting. Organisatie • Inwoners • OMRIN als inzamelaar en verwerker • Gemeente De rol van de gemeente is stimuleren en reguleren.
De gemeente wil inwoners verleiden om hun afval gescheiden in te zamelen en ze hiervoor ook te belonen door een kostendifferentiatie toe te passen. Koppelkansen Dit project staat redelijk op zichzelf, omdat afvalinzameling in gemeenten apart geregeld is. Er zijn wel koppelkansen in de communicatie en campagnes richting inwoners en met het circulair ambachtscentrum. Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 12 Verantwoorde consumptie en productie
13
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
5.2
2 Circulair ambachtscentrum
De gemeente heeft de ambitie om, samen met stakeholders als Omrin, Omrin Estafette, Caparis en het Friesland College, een circulair ambachtscentrum te realiseren om hiermee te werken aan een (nog) betere scheiding van huishoudelijk milieustraatafval. In een circulair ambachtscentrum komen onderwijs, ambacht, recycling en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt bij elkaar. Hierdoor kunnen afgedankte producten door hergebruik van product of materiaal langer in de grondstofketen blijven. Een stap in de richting van een circulaire economie. Het circulair ambachtscentrum is dé plek…: waar je naar toe gaat met je afgedankte spulletjes, ‘gegarandeerd dat iemand anders er nog iets mee kan’; waar je dat ene plankje/tegeltje/gipsplaatje vindt voor dat klusje thuis; waar je naar toe gaat om lekker te sneupen in de kringloopwinkel; waar je, ondanks je arbeidsbeperking, een fijne werkplek hebt gevonden; waar je graag naar toe wil voor je (V)MBO-stage/leerplek; toekomstige werkgevers staan voor je in rij; waar ideeën ontstaan én uitgevoerd worden; waar spullen en materialen een tweede, derde en vierde leven tegemoet gaan; Waar werkgelegenheid ontwikkeld wordt doordat mensen een opleiding kunnen krijgen voor circulaire en technische beroepen en door kunnen groeien naar een baan.
Gewenst resultaat Bewustwording circulaire economie vergroten Betere afvalscheiding en daardoor minder te verbranden restafval Werkgelegenheid voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt Meer praktijkmogelijkheid voor ambachtsberoepen, Activiteiten Momenteel onderzoeken we met steun vanuit het programma VANG-HHA van het ministerie van I&M hoe we een circulair ambachtscentrum in Heerenveen zowel maatschappelijk als ruimtelijk kunnen positioneren. Dit onderzoek resulteert in een startnotitie. Deze startnotitie wordt in het najaar 2021 aan de gemeenteraad aangeboden waarbij de gemeenteraad wordt gevraagd de uitgangspunten te onderschrijven. Vervolgens zal de businesscase verder worden uitgewerkt, waarna een definitief besluit over middelen, locaties e.d. aan de gemeenteraad zal worden voorgelegd. Wanneer Principebesluit gemeenteraad: 2021 Definitief besluit gemeenteraad: 2022 Realisatie circulair ambachtscentrum: 2022/2023 Middelen Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de proceskosten en de kosten voor voorbereiding, realisatie en exploitatie van het circulair ambachtscentrum.
14
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
De proceskosten tot en met het raadsbesluit in 2022 bedragen €96.000,-, bestaande uit € 46.000,- subsidie die de gemeente van Rijkswaterstaat verkregen heeft. Gemeente Heerenveen en Omrin dragen in ieder €25.000 bij, deels bestaande uit uren (in kind). De kosten voor de voorbereiding, realisatie en exploitatie van het circulair ambachtscentrum zijn op dit moment nog niet inzichtelijk evenals de verdeling van de kosten, ‘wie betaalt wat?’ Hier zal de businesscase duidelijkheid over geven. Voor de organisatiekosten van de vervolgfase wordt een budget van €50.000 gevraagd. Organisatie Gemeente Heerenveen afdelingen IBOR, RO, MO Omrin betreffende de milieustraat Omrin Estafette betreffende de voorgenomen kringloopactiviteiten Caparis betreffende werkgelegenheid mensen met afstand tot arbeidsmarkt Friesland College betreffende educatietrajecten. Koppelkansen Meer toeloop op de milieustraat Als we goed scheiden kunnen er weer mooie dingen mee gemaakt worden. De zichtbaarheid van de keten van de grondstoffen. Bewustwording: wat gebeurt er met mijn afgedankte spullen.
Je ziet het resultaat van je scheiding Draagt bij aan de bewustwording over consumptiegedrag, afval en draagt daarmee bij aan de Circular Valley Heerenveen Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 4 Kwaliteitsonderwijs 8 Eerlijk werk en economische groei 10 Ongelijkheid verminderen 12 Verantwoorde consumptie en productie
15
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
5.3
3 Gemeentehuis afvalvrij
We willen gescheiden afvalinzameling op de werkplek als onderdeel van het ‘nieuwe normaal’. Gezien het thuiswerken en de beperkte aanwezigheid van ambtenaren op de gemeentelijke kantoren, wordt dit project pas relevant als er weer meer op kantoor gewerkt gaat worden. Gewenst resultaat Vermindering hoeveelheid afval op het gemeentehuis Gescheiden afvalinzameling op de werkplek onderdeel maken van het 'nieuwe normaal' en zo werken aan bewustwording. Activiteiten Reeds uitgevoerd: succesvolle pilot met gescheiden gft-inzameling op de 1e verdieping van het gemeentehuis gedaan in de periode van voorjaar 2019-zomer 2020. Uitkomsten worden meegenomen in de huisvestingsplannen. Vervolgactiviteiten: plaatsen van gft-inzamelbakken in het gemeentehuis, gemeentewerf en Werkstate (begin 2022) Communicatie over gebruik gft-bakken. Wanneer Team Facilitair gaat hiermee starten in januari 2022, in aansluiting op terugkeer van medewerkers naar het gemeentehuis. Middelen Budget Facilitair: totale kosten €10.000,- voor alle kantoorlocaties (gemeentehuis, gemeentewerf, Werkstate) Organisatie Afdeling Facilitair incl. schoonmaak Koppelkansen Project richt zich met name op bewustwording en goede voorbeeld van de gemeente en draagt daarmee bij aan de Circulaire Valley Heerenveen Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 12 Verantwoorde consumptie en productie
16
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
5.4
4 Schoon Belonen
Het project Schoon Belonen draait binnen de gemeente Heerenveen en is een succes. Scholen, verenigingen en andere non-profit instellingen houden een eigen ‘schoongebied’ schoon en ontvangen hiervoor €750,- per gebied per jaar. Het succes van dit project heeft geleid tot interesse uit andere gemeenten in Friesland. Daarnaast wil de Friese Milieu Federatie onderzoeken of zij het project kunnen gaan begeleiden en een platform opzetten om de adoptiegebieden te beheren, de uitgifte van materialen te regelen en de vergoedingen uit te keren. De benodigde tijd vanuit de gemeente Heerenveen voor dit project zou door deze ontwikkelingen sterk kunnen verminderen. Gewenst resultaat Minder zwerfafval en bewustwording rondom zwerfafval. Vergroten betrokkenheid inwoners en organisaties bij hun directe leefomgeving. Een verbetering van het imago van zwerfvuil opruimen. Van een ‘straftaak’ naar een gezellige bezigheid voor een schone leefomgeving en financiële meevaller voor de clubkas. Activiteiten 32 deelnemers hebben in Heerenveen gezamenlijk 67 schoongebieden geadopteerd. Ze houden deze 67 gebieden niet alleen schoon, maar maken hun activiteiten ook zichtbaar voor de omgeving via o.a. social media, nieuwsbrieven etc. Wanneer Het project draait al binnen de gemeente Heerenveen, maar er wordt gewerkt aan doorontwikkeling en samenwerking met andere gemeenten (o.a.
Leeuwarden) en de Friese Milieu Federatie. Verwachting is dat dit in de 2e helft van 2021 verder opgepakt gaat worden. Middelen Door de gemeenteraad is een budget van €100.000,- per jaar voor Schoon Belonen beschikbaar gesteld. Van dit gemeentebudget hoeft momenteel maar deels gebruik gemaakt te worden, want in 2021 en 2022 wordt er een vergoeding van €1,19 per inwoner per jaar beschikbaar gesteld vanuit de verpakkingsbelasting. Vanaf 2023 zal deze bijdrage vanuit de verpakkingsbelasting waarschijnlijk vervallen. Organisatie Momenteel wordt het project binnen de gemeente georganiseerd in samenwerking met scholen, verenigingen en andere non-profit instellingen. Samenwerking wordt gezocht met andere gemeenten die dit project ook willen implementeren. Daarnaast wordt onderzocht of de Friese Milieu Federatie de organisatie van het project over kan nemen. Koppelkansen Project richt zich met op de bewustwording van inwoners en organisaties over zwerfafval en draagt daarmee bij aan de Circulair Valley Heerenveen.
17
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 11 Duurzame steden en gemeenschappen 15 Leven op het land
18
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6 Projecten stimuleren circulaire economie 6.1
5 Circulair Inkopen
Circulariteit moet een vanzelfsprekend onderdeel worden van de eigen werkwijze van de gemeente. De gemeente is een belangrijke opdrachtgever die allerlei producten en diensten inkoopt. Het inkoopbeleid van de gemeente is daarom een belangrijke schakel in het verduurzamen van de eigen organisatie en in de voorbeeldfunctie die de gemeente zich tot doel heeft gesteld. Gewenst resultaat Circulaire criteria en eisen opnemen bij inkopen en in aanbestedingen, deze serieus laten meewegen in de keuze voor een aanbieder en in de praktijk brengen van de circulaire toepassingen bij zoveel mogelijk aanbestedingen die zich hiervoor lenen. Eind 2022 is ervaring opgedaan in minimaal één grotere aanbesteding en in 2 kleinere inkooptrajecten. Op basis van deze ervaringen zal het benodigde procesgeld en de formatie voor het vervolg bepaald kunnen worden. Er ligt een (concept) gezamenlijke Friese ambitie om de komende jaren (2021-2035) te werken aan de doelen: In 2025 is 25% van de inkopen van Friese overheden circulair (In 2030 75%, in 2035 100%) In Friesland jaarlijks tenminste 1 Fries icoonproject circulair inkopen. In 2025 hebben Friese overheden tenminste één gezamenlijk circulair inkooptraject gerealiseerd. Het college moet nog een besluit nemen over de vaststelling van deze samenwerkingsagenda in Fries verband.
Activiteiten Opstellen startnotitie met nulsituatie, afbakening/definitie en plan van aanpak introductie en implementatie circulair inkopen Selecteren van aanbestedingen waarin we circulair gaan inkopen – bij voorkeur verspreid over verschillende productgroepen/werkvelden Specifiek voor deze gekozen aanbestedingen een visie en eisen/criteria opstellen voor circulaire economie, inclusief een scoringsmethodiek Geleerde lessen vastleggen en gebruiken voor nieuwe aanbestedingen Bijdragen aan de Friese ambities circulair inkopen door een actieve bijdrage te leveren aan de provinciale kerngroep en inkoopgroep. Wanneer Opzetten plan van aanpak en projectorganisatie: Q3 en Q4 2021 Uitvoeren project Q1 2022 t/m Q1 2023 Daarna evaluatie en vervolgplan bepalen Middelen Budget van €30.000 al toegewezen.
19
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Organisatie Intern: inkoopadviseurs en juridisch adviseur, ondersteund door Duurzaamheid, EZ, IBOR maar ook alle inkopende afdelingen. Circulair inkopen vraagt niet alleen inspanning van de inkoopafdeling, als ondersteuner van de ‘inhoudelijke’ afdelingen. Belangrijk is om alle inkopende afdelingen goed te betrekken. Circulair inkopen vraagt, zeker in het begin extra tijd en inzet. Onder andere voor scholing, extra uren voor de voorbereiding van de aanbesteding, input voor Pakket van Eisen van producten etc. De gemeente neemt ook deel aan diverse platforms, waaronder Circulair Friesland. Extern: inhuur ondersteuning/projectleider, provincie Fryslân, Circulair Friesland, andere Friese gemeenten Koppelkansen Visie Circular Valley Circulair ondernemen i.s.m. Werkgroep CE van de Ondernemerskring Heerenveen Een duurzamer inkoopbeleid is tegelijkertijd ook breder dan circulaire economie, dus er zit ook een belangrijke koppeling met social return, energietransitie en klimaatadaptatie De gemeente kan in haar eigen bedrijfsvoering en beheer een grote rol spelen in het aanjagen van de circulaire economie.
Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 7 Betaalbare en duurzame energie 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12 Verantwooorde consumptie en productie 13 Klimaatactie
20
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6.2
6 Circulair ondernemen stimuleren
De gemeente Heerenveen wil bedrijven en organisaties stimuleren om circulaire business cases te ontwikkelen en implementeren, circulair in te kopen en andere duurzame stappen te zetten. Projecten voor, door en met Heerenveense ondernemers. Samen op weg naar een Circular Valley. We willen dat Heerenveen dé experimenteerplek is in de provincie voor bedrijven die innoveren op het gebied van de circulaire economie en waar bedrijven het initiatief nemen om te komen met ketensamenwerking en verdienmodellen. Het gaat om het stimuleren van circulaire initiatieven vanuit het bedrijfsleven. Dit doen we samen met onze partners zoals de werkgroep Circulaire Economie van de OndernemersKring Heerenveen, de provincie Fryslân, Vereniging Circulair Friesland etc. Dit vraagt in de komende periode extra tijd en capaciteit en wordt daarom eerst als project opgestart. Vanaf 2023 zal dit geïntegreerd worden in het reguliere proces. Gewenst resultaat Eind 2022 zijn er een aantal concrete voorbeelden van circulaire initiatieven in Heerenveen. Daarbij is samengewerkt met de OndernemersKring Heerenveen (werkgroep Circulaire Economie waar gemeente lid van is) en andere ondernemersverenigingen en partners. Activiteiten OndernemersKring Heerenveen werkgroep Circulaire Economie. Gemeente is actief betrokken bij de werkgroep.
Circulaire Economie is vast element in gesprekken accountmanagers EZ met bedrijven Bedrijven die stappen richting circulaire bedrijfsvoering willen zetten worden actief doorverwezen naar Vereniging Circulair Friesland. Circo track actief (via Circulair Friesland) aanbieden aan bedrijven. Circulaire voorbeelden van bedrijven communiceren via www.eenvooreengroener.nl ondernemendheerenveen en andere gemeentelijke media. Wanneer Project is reeds gestart. Evaluatie en inbedding in reguliere processen eind 2022 Middelen Vooralsnog geen budget voor benodigd. Capaciteit: met name personele inzet (projectleider circulariteit en accountmanagers EZ) Organisatie Intern: projectleider circulariteit, collega’s EZ en andere afdelingen Extern: OKH werkgroep Circulaire Economie, Vereniging Circulair Friesland, provincie Fryslân, Ynbusiness, Innovatieplatform Fryslân Koppelkansen Koppeling met: Het Schone Noorden. Circular Valley en de marketing hiervan. Circulaire bedrijfsterreinen Het is belangrijk om ‘over en weer’ duidelijk te communiceren welke projecten en initiatieven er zijn, zodat daarop ingespeeld kan worden en de ‘energie’ die er vanuit het bedrijfsleven is volop benut kan worden.
21
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 7 Betaalbare en duurzame energie 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12 Verantwoorde consumptie en productie 13 Klimaatactie
22
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6.3
7 Actieagenda Circular Valley Economie
We zijn in de afgelopen tijd bezig geweest om een visie Circular Valley voor het thema Economie op te stellen. De actieagenda die uit de visie Circular Valley economie volgt wordt verder uitgewerkt samen met de ondernemers. Gewenst resultaat Voor het project ‘Visie Circular Valley Economie’ is het gewenst resultaat een door de gemeente en bedrijfsleven gedragen circulaire visie en actieagenda voor de komende drie jaren. Het betreft dus de startvisie Circular Valley gericht op economische sectoren. Deze wordt later verder uitgebouwd naar andere maatschappelijke sectoren. De eerste concrete projecten zijn gestart, waarbij Heerenveense bedrijven circulaire bedrijfsprocessen ontwikkelen, grondstoffen en producten worden zoveel mogelijk circulair ingekocht of circulair geproduceerd en reststromen worden, indien mogelijk, in de regio behouden en hergebruikt. Activiteiten In het najaar wordt er samen met ondernemers een actieagenda voor de komende 3 jaar uitgewerkt waarmee we de komende 3 jaar stappen richting een circulaire economie gaan zetten.
Opmerking: De nulsituatie en de Visie Circular Valley Economie die al zijn opgesteld als basis voor de actieagenda zijn als infographic opgenomen in bijlage 4 van deze uitvoeringsagenda Wanneer Uitwerken actieagenda Circular Valley Economie Q3 2021 Vervolg Q4 2021 en 2022 Middelen Al beschikbaar budget is €70.000,- voor de Visie Circular Valley Economie en de ontwikkeling van de actieagenda en voorbereiding van de marketing en profileringscampagne. Organisatie Het onderzoek Visie Circular Valley Economie wordt uitgevoerd door Ekwadraat i.s.m. Metabolic. Daarnaast zijn een aantal bedrijven uit diverse economische clusters geïnterviewd en is er een klankbordgroep waarin o.a. Circulair Friesland, IPF, OKH-CE, Omrin betrokken zijn. Andere stakeholders: Heerenveen 'n Gouden Plak, OndernemersKring Heerenveen en andere ondernemersverenigingen, Big 10 Heerenveen, F4 gemeenten, Vereniging Circulair Friesland, Het Schone Noorden, Innovatie Platform Fryslân, provincie Fryslân, onderwijs (MBO/HBO/Universiteit)
23
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Koppelkansen Het project Circular Valley is overkoepelend en heeft dus een nauwe relatie met andere lopende projecten zoals Het Schone Noorden, Circulaire bedrijfsterreinen, Circulair bouwen Verkennen subsidiekansen Circulair ondernemen stimuleren (i.s.m. Werkgroep CE van de OKH) Ook belangrijk om provinciaal (Innovatiepact Fryslân, Circulair Friesland) en Noordelijk (samenwerking vanuit Het Schone Noorden met o.a. gemeente Emmen) projecten en kansen goed op elkaar aan te laten sluiten. Door goed samen te werken buiten Heerenveen, maar meer nog binnen Heerenveen met (MKB) bedrijven, kunnen we de verschillen en het unieke en circulaire van Heerenveen ook beter inzichtelijk maken en benutten. Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 7 Betaalbare en duurzame energie 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12 Verantwoorde consumptie en productie
24
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6.4
8 Circular Valley implementatie
De visie Circular Valley economie is de basis voor een brede communicatiestrategie om iedereen in Heerenveen (en daarbuiten) te betrekken bij de circulaire economie. Wat doen we al in Heerenveen, wat gaan we nog doen, wat maakt Heerenveen en het bedrijfsleven in de gemeente Heerenveen uniek. Het gaat daarbij om niet alleen om de economische, circulaire kansen, maar om het ontwikkelen van de brede welvaart. Maar gezien de unieke economische positie van Heerenveen met innovatieve bedrijven die gericht zijn op de circulaire economie en de inzameling, sortering en verwerking van afvalstromen, maar ook op food, bouw en logistiek, is de Circular Valley Economie gestart vanuit deze economische clusters, maar dit gaan we verbreden. Vanuit de Visie Circular Valley economie zal de Circular Valley verder ontwikkeld worden met thema’s als • Sport • Inwoners • Maatschappelijke organisaties • Onderwijs etc. Gewenst resultaat Een duidelijke positionering van de gemeente Heerenveen als Circular Valley. Een verdere definiëring en uitwerking hiervan zal in samenwerking met een strategie- en communicatiebureau plaatsvinden en indien mogelijk worden afgestemd met Heerenveen ’n Gouden Plak. Daarbij wordt aangesloten bij de duurzaamheidscampagne Een voor Een groener. Daarbij zal de communicatie zoveel mogelijk ook gaan via de bestaande kanalen: LinkedIn pagina van EZ en Een voor Een groener.
Activiteiten Het uitwerken van de visie actieagenda naar marketing- en profileringsstrategie, branding en communicatieplan voor Circular Valley Heerenveen Implementatiestrategie en -plan opstellen: ontwikkelen ecosysteem Regelmatig aandacht voor kansen, ontwikkelingen en leggen verbindingen naar andere circulaire projecten van de gemeente Ontwikkelen netwerk o.a. met bedrijven om kansen optimaal te benutten (andere gemeenten, organisaties etc.). regelmatige communicatie i.s.m. stakeholders en bedrijven. Goede voorbeelden laten zien en bedrijven de mogelijkheid geven om zelf (via een communicatietoolbox) te communiceren over Circular Valley Heerenveen Wanneer Vervolg Q4 2021 start en geheel 2022 Middelen Gevraagd budget €30.000 t.b.v. uitvoering van marketing en profileringscampagne. Organisatie Intern: EZ, programmateam duurzaamheid, communicatie. Extern: strategie en communicatiebureau Daarnaast wordt de samenwerking gezocht met bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties in Heerenveen. Stakeholders: Heerenveen 'n Gouden Plak, OndernemersKring Heerenveen (o.a. werkgroep Circulaire Economie) en andere ondernemersverenigingen, Big 10 Heerenveen, F4 gemeenten, Vereniging Circulair Friesland, Het Schone Noorden, Innovatie Platform Fryslân, provincie Fryslân, onderwijs (MBO/HBO/Universiteit)
25
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Ook werken we met een klankbordgroep bestaande uit diverse externe stakeholders (Circulair Friesland, IPF, OKH-CE etc.) die regelmatig om inbreng in het project gevraagd zal worden. Koppelkansen Alle activiteiten en projecten uit deze uitvoeringsagenda zullen ‘vermarkt’ worden onder de vlag van ‘Circular Valley Heerenveen’ en betreffen dus koppelkansen. We zullen vanuit dit project en de communicatieve kansen ook de samenwerking en aansluiting zoeken bij provinciale noordelijk projecten. Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 7 Betaalbare en duurzame energie 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12 Verantwoorde consumptie en productie
26
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6.5
9 ‘Het Schone Noorden’
In het project ‘Het Schone Noorden’ werken bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid samen om in Noord-Nederland hét Europese ecosysteem circulaire kunststoffen te bouwen. Het gebied betreft de provincies Groningen (o.a. Delfzijl), Drenthe (Emmen) en Friesland (Heerenveen). De sector ‘afvalinzameling, -sortering en -verwerking’ is sterk vertegenwoordigd in de Heerenveense economie en daarbinnen zeker ook het onderdeel ‘kunststoffen’ met bedrijven als Omrin, Morssinkhof, NTCP, Spelt, Suez. Dit biedt Heerenveen de kans om hét circulaire ecosysteem rondom circulaire kunststoffen te worden. De kracht van Heerenveen ligt daarbij met name in de mechanische recycling. Bij het ecosysteem gaat het om het ontwikkelen en koppelen van bedrijven, kennisinstellingen en overheden die intensief en structureel samenwerken. Daarnaast zijn er goede samenwerkingsmogelijkheden binnen Friesland, maar zeker ook met Emmen waar de chemische recycling sterker vertegenwoordigd is. De ambitie is om in Heerenveen i.s.m. de provincie Fryslân een ecosysteem te ontwikkelen met een fundament van talent, vestigingsklimaat, huisvesting, mobiliteit en economische infrastructuur. Gewenst resultaat Binnen de sector circulair kunststoffen het laten groeien van bestaande bedrijven (omzet, werknemers, circulaire impact), nieuwe bedrijven aantrekken en zo banen creëren.
Het gewenste resultaat voor het ‘Het Schone Noorden’ totaal (Noord-Nederland): 150 nieuwe ondernemingen in 2030 (75 in 2025), 5% omzetstijging bij bestaande bedrijven en 6.000 banen erbij in 2030 (2.300 in 2025). De vertaling van deze doelen naar Heerenveen voor 2025 zal nog worden gemaakt. Zeker is dat de samenwerking binnen Het Schone Noorden bedrijven in Heerenveen goede kansen biedt. Activiteiten Deelname aan Opdrachtgeversoverleg HSN o Doel opbouwen ecosysteem o Ontwikkelen strategie o Implementatie activiteiten Ontwikkelen cluster Heerenveen/Friesland (i.s.m. gemeente Emmen, Innovatiepact Fryslân, provincie Fryslân) Dataverzameling bedrijventerreinen en circulaire bedrijven Heerenveen t.b.v. het ontwikkelen van vestigingsklimaat, huisvesting, mobiliteit, economische infrastructuur etc. Bijdragen aan ontwikkeling organisatiestructuur Het Schone Noorden inclusief implementatie. Daarbij wordt ook gekeken naar mogelijkheden voor aansluiting bij Chemport Europe. Vertalen van de ambities van Het Schone Noorden naar de economische mogelijkheden in Heerenveen en verbinding maken naar bedrijven die bijdrage aan ambities van Het Schone Noorden willen leveren 27
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Wanneer Gestart Q3 2020 Er wordt toegewerkt naar een organisatiestructuur voor Het Schone Noorden die operationeel is per 1-1-2022. Er wordt al gewerkt aan projecten waar bedrijven vanuit Heerenveen bij betrokken zijn (o.a. Nedcam, Omrin en NTCP) Middelen Benodigde bijdrage vanuit Heerenveen aan Het Schone Noorden is nog in onderzoek en afhankelijk van de organisatiestructuur die gekozen wordt. Daarnaast zijn er middelen nodig voor het ontwikkelen van een Heerenveense/Friese cluster Het Schone Noorden voor circulaire kunststoffen. Totaal gevraagd budget 2022: €20.000,Organisatie Projectorganisatie ‘Het Schone Noorden’, Chemport Europe, bedrijven uit Heerenveen (o.a. Omrin, NTCP, Nedcam), provincie Friesland, gemeente Emmen, Innovatiepact Fryslân etc. Vanuit de gemeente Heerenveen is de projectleider Circulariteit contactpersoon en nauw betrokken bij de ontwikkeling van de organisatie van Het Schone Noorden. Koppelkansen Er is een nauwe relatie met andere lopende projecten zoals Ontwikkeling Circular Valley Circulaire bedrijfsterreinen, Verkennen subsidiekansen Circulair ondernemen stimuleren (i.s.m. Werkgroep CE van de OKH) Ook belangrijk om provinciaal en Noordelijk (samenwerking vanuit Het Schone Noorden met o.a. gemeente Emmen en provincies Drenthe en Groningen) projecten en kansen goed op elkaar aan te laten sluiten.
Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12 Verantwoorde consumptie en productie
28
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6.6
10 Circulaire bedrijfsterreinen
We willen inspelen op kansrijke projecten om bedrijfsterreinen te verduurzamen en circulair te maken. We sluiten daarbij zoveel mogelijk aan op aanwezige initiatieven bij bedrijven en landelijke/provinciale organisaties om de eerste stappen te zetten naar circulaire bedrijfsterreinen. Het is belangrijk om nu te starten om bedrijventerreinen te verduurzamen, omdat dit langjarige trajecten zijn, waar kennis en ervaring in opgebouwd moet worden. Indien de bedrijventerreinen niet verduurzaamd worden loopt Heerenveen het risico dat de economische positie in de toekomst verslechtert. Gewenst resultaat Eind 2022 moeten de eerste stappen naar een duurzaam bedrijventerrein zijn gezet. Daarbij gaat het om ruimtelijke kwaliteit en inrichting, energiezuinigheid en energie opwekkend en bereikbaarheid. Heerenveen is en blijft concurrerend t.o.v. andere gemeenten in Friesland en daarbuiten en blijft aantrekkelijk voor zowel bestaande bedrijven, maar ook voor nieuwe bedrijven. Activiteiten Haskerveen/Ecopark de Wierde We maken gebruik van de (circulaire) ontwikkelingen die er op dit bedrijventerrein gaande zijn door de clustering van bedrijven op het gebied van de circulaire economie zoals Omrin en NTCP en sluiten daarbij aan met de projecten: IVN-groeifonds Omrin (in aanvraag) Routekaart voor circulaire bedrijventerreinen ontwikkelen (i.s.m.
Circulair Friesland) Andere projecten (optimaal van andere projecten profiteren) Traject Duurzame Bedrijfsterreinen ZO Friesland (i.s.m. Stec) Lokaal Energie Experimenten Fonds (LEEF) deelproject bedrijventerrein Heerenveen Zuid (energie, klimaat, circulariteit) RAAK (bedrijventerrein Heerenveen Zuid) consortium van o.a. gemeente, waterschappen, bedrijven en kennisinstellingen onderzoekt een toepasbare werkwijze om -samen met ondernemers- bedrijventerreinen klimaatadaptief te maken. Zowel landelijk, regionaal als lokaal ontstaan er aanvullende initiatieven die iedere op hun toegevoegde waarde en kansrijkheid beoordeeld zullen worden. Wanneer De projecten LEEF en RAAK en rondom Haskerveen/Ecopark de Wierde zijn gestart. Overige projecten volgen in najaar 2021. LEEF loopt tot voorjaar 2023. Overige projecten nog onbekend. Middelen Voor totaalproject circulaire bedrijventerreinen is €15.000,- nodig, naast de reeds beschikbare budgetten per project. Dit voor het project Routekaart voor circulaire bedrijventerreinen van VCF en provincie Fryslân en voor nog te verwachten projecten 2022.
29
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Organisatie Intern: EZ, IBOR. Gemeente is (mede) opdrachtgever van projecten Extern: Provincie Fryslân, Circulair Friesland, IVN, FMF, Ondernemersverenigingen en individuele bedrijven etc. Koppelkansen Dit project heeft een sterke relatie met andere projecten in deze uitvoeringsagenda zoals: Circular Valley Het Schone Noorden Daarnaast is het vanuit het Economische Beleid belangrijk om te kijken naar de proposities en acquisitie in F4 verband. Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 7 Betaalbare en duurzame energie 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12Verantwoorde consumptie en productie 13 Klimaatactie
30
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6.7
11 Circulair bouwen
Stimuleren circulaire bouw bij nieuwbouw en verbouwing van woningen en andere gebouwen. Daarbij gaat het om het gebruik van circulaire grondstoffen, maar ook om demontabel en herbruikbaar bouwen. Belangrijk is ook dat het ontwikkelen van kennis over circulair bouwen en de samenwerking tussen overheid, onderwijs en ondernemers hierin. De gemeente stimuleert de ontwikkeling en kennisdeling van circulaire initiatieven om zo een versnelling van circulair bouwen mogelijk te maken. Hierbij wordt ook aangesloten op het aangenomen amenendement over circulair bouwen (d.d. 01-072021). Gewenst resultaat De ambities en mogelijkheden voor circulair bouwen inclusief de voorwaarden die de gemeente hieraan kan stellen aan ontwikkelaars zijn onderzocht en vastgelegd in het woon/bouwbeleid. De gemeente heeft stimulerende maatregelen voor circulaire bouw door inwoners, ontwikkelaars, woningcorporaties ontwikkeld. Bijdragen aan de doelstellingen van het akkoord Nederland Circulair in 2050. Subdoel voor 2030: Nederland 50% minder primaire grondstoffen gebruiken. Activiteiten Onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om circulair bouwen te stimuleren, aanvullend op het Bouwbesluit, inclusief de (juridische) mogelijkheden, aansluiten op Omgevingswet en transitieagenda circulaire bouweconomie.
Dit willen we, bij voorkeur, doen samen met andere gemeenten in Friesland en de Vereniging Circulair Friesland. Daarbij kijken we ook naar onze rollen vanuit gemeente (initiatiefnemer, uitgifte grond, aanbestedingen gemeentelijke bouwprojecten, vergunningverlener) en de diverse mogelijkheden we hierin hebben. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek samen met projectontwikkelaars, woningcorporaties pilotprojecten ontwikkelen. Ontwikkelen van meetmethoden (bijvoorbeeld de Milieu Kosten Indicator) en in aanbestedingseisen circulariteitseisen op te nemen en voorrang te geven aan bouwplannen met de laagste milieubelasting. Circulair bouwen project aansluiten bij het project Circulair inkopen. Wanneer Start project in Q1 2022. Middelen Gevraagd: €50.000,- voor projectuitwerking, ondersteuning, stimuleren en aanjagen bedrijven en organisaties, ontwikkelen circulair bouwen gemeentelijke organisatie. Organisatie Intern: RO Wonen, Juridische zaken Extern: Projectontwikkelaars, woningcorporaties, Circulair Friesland, participatie inwoners Koppelkansen Binnen Circular Valley Heerenveen is het cluster Bouw een speerpunt. Daarnaast is er ook aansluiting met de projecten Het Schone Noorden, Circulair ondernemen stimuleren en Circulair Inkopen.
31
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
Global Goals Aan welke Global Goal draagt dit project bij 7 Betaalbare en duurzame energie 8 Eerlijk werk en economische groei 9 Industrie, innovatie en infrastructuur 12 Verantwoorde consumptie en productie 13 Klimaatactie
32
Uitvoeringsagenda Circular Valley 2022
6.8
12 Verkennen EU-subsidiekansen voor de circulaire economie
De circulaire economie is een belangrijk speerpunt in het Europese beleid en door aansluiting te zoeken met de (financiële) mogelijkheden vanuit Europa is het mogelijk om sneller en met meer impact te werken aan de circulaire ambities van de gemeente Heerenveen. In het verleden zijn er diverse gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers uit Brussel en het ministerie van EZ om te verkennen welke subsidie kansen er liggen voor initiatieven rondom circulaire economie en plastics in het bijzonder. Dit project is gerelateerd aan de Friese Projectenmachine en de inzet vanuit Heerenveen hierin. Gewenst resultaat Eind 2022 inzicht in mogelijkheden EU-subsidies voor Heerenveen. Indien er kansen zijn: aanvraag van 1 of meer subsidies. Dit kan zowel zelfstandig vanuit de gemeente Heerenveen, maar ook i.s.m. de Friese Projectenmachine. Activiteiten Uitwerken van een conceptvoorstel ‘Innovatiecampus Circular Valley’ (werktitel) i.s.m. NTCP t.b.v. bespreking met ‘Brussel’ over mogelijkheden, kansen, werkwijze etc. Vervolgactiviteiten afhankelijk van overleg met Brussel. Daarnaast zullen i.o.m. Friese Projectenmachine ook subsidiemogelijkheden en kansen verkend worden. Planuitwerking nauw aan laten sluiten bij het Circulair Ambachtscentrum. Er zijn kansen voor onderlinge versterking en die zullen we waar mogelijk benutten.