Sportnota In_Heerenveen_Beweegt_het

In Heerenveen

Beweegt het

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Inhoudsopgave Samenvatting en visie

Beweegt het 2017 - 2025

3

1

Inleiding breedtesportbeleid

9

2

Bijeenkomsten sportaanbieders, inwoners en cijfers

12

3

Speerpunt I ‘Meer Heerenveners in beweging’

18

4

Speerpunt II ‘Sport- en beweeggedrag van kwetsbare groepen en verbinden sport met het sociaal domein’

25

5

Speerpunt III ‘Verbreden van de inzet van de Buurtsportcoaches’

31

6

Speerpunt IV ‘Vitale verenigingen en hun maatschappelijke rol’

35

7

Speerpunt V ‘Topsport en breedtesport en Stad van Sport’

40

8

Speerpunt VI ‘Efficiënt gebruik maken van sportaccommodaties’

46

9

Financiën, organisatie en communicatie

52

Bijlage I

Factsheet Breedtesport in Heerenveen

55

Bijlage II

Vitaliteitsindex Heerenveen en Friesland

62

Bijlage III

Kernpunten bijeenkomsten sportbeleid

65

[eind: hierboven rechtermuisknop op klikken en kiezen voor: veld bijwerken - in zijn geheel bijwerken (dubbelklik om tekst te verwijderen)]

2

In Heerenveen

Samenvatting en visie

Beweegt het 2017 - 2025

Beweegt het 2017 - 2025

De visie 2025 (kader hieronder) is de basis van onze sportnota 2017 – 2025 en geeft aan waar we heen willen met het sportbeleid. Sport beweegt en verbindt Heerenveners, houdt ons vitaal, sociaal en trots! In 2025 is Heerenveen door sport en beweging vitaler en aantrekkelijker, hebben we oog voor elkaar en respecteren wij de diversiteit in onze samenleving. Alle Heerenveners hebben de mogelijkheid om te sporten en te bewegen, maar bovenal plezier te maken. Hierdoor doen zij gemakkelijk nieuwe vrienden op. Daarom zijn onze sportfaciliteiten geschikt en toegankelijk voor een ieder, van jong tot oud, van valide tot mindervalide. Door nauwe samenwerking tussen onze sportaanbieders, scholen en stichtingen bieden wij onze kinderen en volwassenen alle kansen om te gaan sporten. Heerenveen is dan ook de plek om je talent voor sport te ontwikkelen en de voedingsbodem voor onze topsport. SAMEN innoveren wij onze sportmogelijkheden, passend bij de vraag van onze inwoners. We geven richting aan deze visie door in te zetten op zes (strategische) speerpunten:

3

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

De zes strategische speerpunten voor 2025 toegelicht Meer Heerenveners in beweging, in het bijzonder jongeren (12 – 18 jaar), volwassenen en ouderen (hoofdstuk 3); Het sport- en beweeggedrag van kwetsbare groepen is toegenomen en verbinding sport met het sociaal domein is geslaagd (hoofdstuk 4); De buurtsportcoaches zijn onze verbindende schakels tussen sportverenigingen, scholen en onze dorpen en wijken, van jong tot oud (hoofdstuk 5); Onze sportverenigingen zijn vitaal en vervullen een maatschappelijke rol (hoofdstuk 6); Topsport en breedtesport vinden elkaar en branding Heerenveen als Stad van Sport (hoofdstuk 7); Onze sportaccommodaties worden op de meeste efficiënte manier gebruikt (hoofdstuk 8). Onder ieder speerpunt zijn één of meerdere ambities geformuleerd die wij in 2025 behaald willen hebben. Om deze ambities waar te maken, zetten we actielijnen uit. Het college geeft hier tweejaarlijks aan de hand van ‘uitvoeringsprogramma sport en bewegen in X-jaren’ nadere invulling aan. De acties welke wij nu al konden overzien, zijn opgenomen in deze nota. De 26 ambities en 20 actielijnen verdeeld per speerpunt Ambities speerpunt I Meer Heerenveners in beweging, in het bijzonder 12-18 jaar, volwassenen en ouderen

In 2025…… Sporten en bewegen meer Heerenveners hun leven lang. De verschillen in sporten beweegdeelname per leeftijdscategorie zijn kleiner en met name jongeren van 12 tot 18 jaar bewegen meer (actielijn 1). De buitenruimte in Heerenveen nodigt nog nadrukkelijker uit om meer te bewegen en te sporten (actielijn 2). Ervaren kinderen al van jongs af aan het plezier dat sport en bewegen biedt, doordat ze ontdekken welke sporten er zijn, wat bij ze past en ze zo geïnspireerd raken om tijdens, maar ook na de basisschooltijd te blijven sporten en bewegen (actielijn 3). Behouden jongeren (12 – 18 jaar), volwassenen en ouderen het van jongs af aan geleerde plezier en blijven ze sporten en bewegen (actielijn 3). Biedt de gemeente als samenleving volop mogelijkheden voor innoverende en aansprekende sportactiviteiten en is het sportaanbod eigentijds en vernieuwend (actielijn 4). Voldoet 70% (anno 2017 is dat 64,9%) van de doelgroep 18+ aan de combinorm sport en bewegen (actielijnen 1 tot en met 4). Actielijnen speerpunt I Actielijn 1 Actielijn 2 Actielijn 3 Actielijn 4

Heerenveners sporten en bewegen een leven lang Lekker bûten bewege en sporte Heerenveense kinderen hebben sportplezier Aansprekende sportactiviteiten en doorontwikkeling aanbod

4

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Ambities speerpunt II Verbinden sport en beweging kwetsbare groepen in het sociaal domein

In 2025…… Is sporten en bewegen, maar ook dans, kunst en cultuur volledig geïntegreerd in onze sociaal domein aanpak en wordt via sport en bewegen en dans, kunst en cultuur eenzaamheid bestreden en of een zinvolle dag besteed (actielijn 5); Zijn de gemeentelijke sportaccommodaties, passend bij het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, goed toegankelijk voor inwoners met een beperking en zijn onze sportaanbieders goed op de hoogte van hoe men kan omgaan met kwetsbare doelgroepen en hebben daardoor meer gericht sportaanbod ontwikkeld. Onze doelgroep kan kiezen uit een breed sportaanbod (actielijn 6); Is de sportdeelname van inwoners met een beperking met 5 tot 10% toegenomen ten opzichte van het sportpercentage in 2017-2018 (actielijn 6). Actielijnen speerpunt II Actielijn 5 Actielijn 6

Sporten en bewegen maakt onderdeel uit van het sociaal domein en geldt ook als middel voor activering Sportaccommodaties toegankelijk voor inwoners met een beperking en sportaanbieders op de hoogte hoe men kan omgaan met de doelgroep

Ambitie speerpunt III Buurtsportcoaches als de verbindende schakel

In 2025…… Vervullen onze buursportcoaches woonservicezone gericht met succes en plezier de centrale rol binnen onze wereld van sport, onderwijs (basis en voortgezet), cultuur, welzijn, ouderen(zorg), jeugd(zorg), kinderopvang, dorps- en wijkbelangen en bedrijfsleven (actielijn 7 en 8). Actielijnen speerpunt III Actielijn 7 Actielijn 8

De buurtsportcoaches vervullen een centrale rol Onze buurtsportcoaches stimuleren inwoners dagelijks te bewegen

5

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Ambities speerpunt IV Onze sportverenigingen zijn vitaal en vervullen een maatschappelijke rol

In 2025…… Omarmen meer vitale sportverenigingen het sportief ondernemerschap en spelen in op flexibiliteit, modernisering en vernieuwing van hun aanbod, aansluitend bij de veranderende wensen en behoeftes van Heerenveners (actielijn 9). Vervullen meer sportverenigingen een maatschappelijke rol en scoort geen enkele verenigingen meer een onvoldoende op de vitaliteitsindex (actielijn 10). Actielijnen speerpunt IV Actielijn 9 Actielijn 10

Sportief ondernemerschap en ondersteuning Maatschappelijke rol en vitaliteit

Ambities speerpunt V Topsport en breedtesport en Stad van Sport In 2025…… Hebben we, samen met de provincie Fryslân en de drie andere (grote) gemeenten, een gezamenlijk gedragen Fries topsportbeleid, inclusief topsportevenementen (actielijn 11); Hebben we een Friese topsportorganisatie of –platform en een Fries topsportloket (actielijn 11); Hebben we een sterke verbinding van topsport met breedtesport, bedrijfsleven, overheid, onderwijs en gezondheidszorg tot stand gebracht (actielijn 11); Hebben we een breed draagvlak bij de inwoners en organisaties die zich herkennen in dit beleid en de ambities (actielijn 11); Participeren de Heerenveense topsporters als ambassadeur volop in het project ‘Scoren voor Gezondheid’ of JOGG, zodat zij de schoolgaande jeugd bijvoorbeeld het belang van het behalen van een diploma duidelijk maken en het belang van een gezonde en sportieve levensstijl uitleggen (actielijn 12); Worden er in Heerenveen volop (breedte)sportevenementen georganiseerd die passen bij onze sportcultuur en is Heerenveen als Stad van Sport nationaal toonaangevend bij het organiseren van vernieuwende sportevenementen voor jong en oud en voor topsport en breedtesport (actielijn 13); Zijn er in Heerenveen minimaal drie beweegvriendelijke wijken of dorpen aanwezig waarbij de buitenomgeving inwoners uitnodigt te gaan sporten (actielijn 14); Is er volop samenwerking tussen de

lokale topsport- en breedtesportwereld en gebruiken zij elkaars kennis en kunde (actielijn 15); Is Heerenveen in ieder geval één keer als sportgemeente van het jaar aangewezen of heeft minimaal één keer ‘het beste sportinitiatief van het jaar’ gewonnen (actielijn 16).

6

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Actielijnen speerpunt V Actielijn 11 Actielijn 12 Actielijn 13 Actielijn 14 Actielijn 15 Actielijn 16

Naar een breed gedragen, eenduidig en integraal Fries topsportbeleid Topsporters als ambassadeur gezonde leefstijl Spin-off (breedte)sportevenementen Beweegvriendelijke wijken of dorpen Verbinding tussen lokale topsport en breedtesport Sportgemeente van het jaar

Ambities speerpunt VI Efficiënt gebruik sportaccommodaties

In 2025…… Beschikt Heerenveen over voldoende, kwalitatief goede en betaalbare binnen- en buitensportvoorzieningen voor de breedte- en topsport verspreid over de gemeente (actielijn 17); Is het aanbod van buitensportaccommodaties minder versnipperd en passend bij de demografische ontwikkelingen (actielijn 17); Is de bezettingsgraad van de binnensportaccommodaties hoger door intensief gebruik en multifunctionele inzet (actielijn 18); Beschikken de dorpskernen over een sportvereniging(en), waarbij op de meest efficiënte manier wordt samengewerkt binnen de sportverenigingen op het gebied van de accommodaties (ruimtebeheer) en financiële middelen (actielijn 19) Zijn de gemeentelijke sportaccommodaties zoveel als mogelijk duurzaam op het gebied van energieverbruik (bijvoorbeeld ‘0 op de meter’, LED-verlichting, opwekken energie (actielijn 20)). Actielijnen speerpunt VI Actielijn 17 Actielijn 18 Actielijn 19 Actielijn 20

Kwaliteit en betaalbaarheid accommodaties passend bij demografie Optimalisering gebruik en bezetting binnensportaccommodaties Efficiënte samenwerking sportverenigingen in de dorpen Duurzame gemeentelijke sportaccommodaties en verenigingen

7

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

8

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

1 Inleiding breedtesportbeleid Onder breedtesportstimulering verstaan wij het stimuleren en het verbeteren van de kwaliteit van sportbeoefening voor iedereen, in de breedste zin van het woord. Er wordt ook wel gezegd: breedtesport is alles wat geen topsport is. Een onderscheidend kenmerk van breedtesport versus topsport is dat, waar topsport zaken als progressie, prestatie en resultaat centraal stelt, breedtesport zich met name richt op plezier en succesbeleving in het sporten. In dit meerjarenplan wordt een beeld geschetst van de keuzes op het gebied van de sportstimulering voor de periode 2017 tot 2025 en van de ambities en actielijnen die wij in deze periode op dit terrein willen ondernemen. Deze beleidsnota geeft dan ook per speerpunt een antwoord op de volgende vragen: 1. 2.

Wat gaan we op het gebied van het sport- en beweegbeleid doen, en; Waarom is daarvoor gekozen?

1.1.

Hoe is dit beleid tot stand gekomen?

Om tot een inhoudelijk en goed onderbouwde speerpuntennota voor de lange termijn te komen, hebben wij verschillende aanpakken gehanteerd. Als eerste is een zogenaamde startfoto (zie bijlage I) gemaakt met daarin de stand van zaken op het gebied van de breedtesport in Heerenveen. Deze is met behulp van bestaande data vanuit het sportparticipatieonderzoek, de Gezondheidsenquête (GGD), de Verenigingsmonitor, maar ook via gegevens uit de factsheet ‘Breedtesport in Heerenveen’, gemaakt. Cijfers op het gebied van sport, bewegen en gezondheid zijn waar mogelijk vergeleken met regionale (Fryslân) en landelijke cijfers. De resultaten van de startfoto, oftewel de nulmeting, zijn belangrijk om richting te geven aan de prioriteiten van de beleidsspeerpunten in de toekomst en om bereik van doelstellingen tegen af te zetten (1meting, 2-meting). Ten tweede vonden wij het zeker van belang om de mening van betrokkenen in het (sport)veld mee te nemen in het advies voor een sportvisie voor de langere termijn. Daarom zijn in 2016 in Heerenveen twee bijeenkomsten georganiseerd waarbij de resultaten van twee onderzoeken (Ruimte voor sport in Heerenveen en Verenigingsmonitor in Heerenveen) zijn gepresenteerd. Na de presentaties is aan de hand van stellingen met de aanwezigen een discussie gehouden over de speerpunten van een lange termijn sportvisie.

De uitkomsten hiervan kunt u teruglezen in hoofdstuk 2 en in bijlage III van deze nota. De resultaten van deze bijeenkomsten zijn gebruikt bij de agendasetting van het beleid. Voor deze bijeenkomsten waren gemeentelijke raadsleden, de participatieraad, onderwijs, bestuurders van binnen- en buitensportverenigingen, beheerders/exploitanten van binnensportaccommodaties en vertegenwoordigers van dorp- en wijkbelangen uitgenodigd. Ten derde heeft het Mulier Instituut desgevraagd een advies uitgebracht. Op basis van de cijfers, de bijeenkomsten, de literatuur en best practices (vanuit andere gemeenten, waaronder Kopenhagen te Denemarken) heeft het Mulier Instituut dit advies opgesteld. Met behulp van al deze informatie zijn wij aan de slag gegaan met het bouwen van de sport- en beweegvisie. De contouren van deze visie en speerpunten zijn opnieuw 9

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

besproken met de eerdere genodigden in het Thialf op 2 mei 2017. Hieruit is gebleken dat deze speerpunten, ambities en actielijnen op de steun kunnen rekenen van onze inwoners.

1.2.

Leeswijzer

In de navolgende hoofdstukken vindt u de toelichting per speerpunt, de onderliggende ambities en de actielijnen. De beschreven actielijnen en subacties in deze nota en financiële planning daarvan worden tweejaarlijks nader uitgewerkt in een ‘uitvoeringsprogramma sport en bewegen in X-jaren’ en vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Heerenveen. De gemeenteraad wordt hierover geïnformeerd. Blijkt uit onderzoek dat bepaalde acties van structurele dekking moet worden voorzien, dan wordt daartoe een voorstel voorgelegd aan de gemeenteraad via de betreffende Perspectiefnota in X-jaar. Voortzetting van de bestaande succesvolle interventies vindt plaats via de bestaande sportbegroting.

10

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

11

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

2 Bijeenkomsten sportaanbieders, inwoners en cijfers

2.1.

De opbrengsten tijdens de bijeenkomsten

Op basis van de opgehaalde informatie bij de sportaanbieders, scholen, dorps- en wijkbelangen en raadsleden (informeel) zijn de strategische speerpunten bepaald. Wij hebben tijdens de bijeenkomsten meerdere stellingen voorgelegd, op basis waarvan de input tot stand is gekomen. Deze stellingen hadden betrekking op de onderstaande thema’s: Trends in sportdeelname; Verbinding van sport en bewegen met het sociale domein; Sport en beweegstimulering bij kwetsbare groepen; Sportstimulering voor mensen met een beperking; Sportmakelaar/buurtsportcoach/sportraad; Samenwerking tussen breedtesport en topsport; Maatschappelijke rol van (vitale) sportverenigingen; De rol van de (breedte)sport in de branding van Heerenveen als sportstad. Om beleidsspeerpunten voor de toekomst te bepalen, zijn de twee bijeenkomsten gehouden waarin stakeholders uit praktijk, beleid en onderzoek mee hebben kunnen denken over een lange termijn visie van het spot- en beweegbeleid. Ter achtergrondinformatie zijn in bijlage III puntsgewijs de kernpunten die door de aanwezigen op memoblaadjes zijn geschreven per stelling weergegeven. 2.2.

De belangrijkste adviezen uit de bijeenkomsten

De accommodaties die gebruikt worden voor de sporten voetbal, korfbal, gym, zwemmen, atletiek en volleybal worden als meest belangrijk geacht om in stand te houden. Daarnaast werd benoemd dat buitensportverenigingen moeten overwegen om de switch te maken naar een omnisportvereniging met een gezamenlijke accommodatie. Deze accommodaties moeten beschikken over combi- of kunstgrasvelden. De voorzieningen in de kleinere kernen moeten gezamenlijk worden gebruikt om de bezetting efficiënter te maken en de kosten te kunnen delen.

Impressie bijeenkomst Thialf Heerenveen

12

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Elk dorp moet over een sportaccommodatie beschikken, waarin ook culturele verenigingen (zoals bijvoorbeeld een toneelvereniging) haar activiteiten kan ontplooien. Door creatieve activiteiten aan te bieden en meer doelgroepen te benaderen, zal dit voor meer leefbaarheid binnen een dorp zorgen. De sportaccommodatie moet binnen fiets- of loopafstand liggen, zodat de drempel om een accommodatie te bezoeken niet te hoog ligt. Niet in elke dorpskern is een sporthal nodig, maar het dorp moet wel over een gymzaal beschikken. Deze sporthal of gymzaal dient uiteraard wel bestaansrecht te hebben, dat door middel van een optimale bezetting kan worden gecreëerd. Sport- en beweegdeelname in de wijk moet naar een hoger niveau worden getild. Dit kan worden bereikt door buurtsportcoaches ook in de wijk te laten werken, in plaats van alleen bij scholen. De meitinker kan hier ook een grote rol bij spelen. De meitinker is een vast aanspreekpunt per dorp en kan mensen ondersteunen, helpen en stimuleren om in contact te komen met de mogelijkheden op gebied van sport en bewegen.

Impressie bijeenkomst Thialf Heerenveen

Het project ‘Scoren voor Gezondheid’ wordt als erg positief ervaren en moet worden voortgezet en uitgebreid. Door tot een bepaalde leeftijd subsidies te verstrekken kan de sport ook laagdrempeliger worden. Daarnaast moet een doelgroepenbeleid komen. Bijvoorbeeld voor ouderen, zij kunnen overdag in de sportzalen sporten, waardoor de ruimte tevens efficiënter wordt benut. Steeds meer mensen gaan ongeorganiseerd sporten. Moet de gemeente meer inzetten op het beschikbaar maken van de openbare ruimte voor sporten? In elke wijk waar kinderen niet goed op straat kunnen spelen, behoort het aanleggen van playgrounds tot de mogelijkheden. Deze playgrounds moeten onder andere de mogelijkheid bieden om voetbal en basketbal te beoefenen. Kleedaccommodaties kunnen beschikbaar gesteld worden voor niet-leden die in de openbare ruimte sporten (bijvoorbeeld bootcamp en/of hardlopen). Fiets- en wandelpaden zijn er in de gemeente Heerenveen genoeg, deze moeten door de gemeente echter wel goed worden onderhouden. Sport en bewegen moet een belangrijk onderdeel worden van het sociale domein. Voor voornamelijk ouderen en mensen met een lichamelijke beperking moet de toegang tot sport- en beweegactiviteiten laagdrempelig(er) worden. Sportverenigingen kunnen hier een grote rol bij spelen en zullen dan ook de beschikking moeten krijgen over 13

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

subsidiemogelijkheden en stimuleringsfondsen. Daarnaast kan ook hier de meitinker worden ingezet. Sportverenigingen zouden graag meer ondersteuning van de gemeente ontvangen. Voornamelijk op financieel vlak hebben de sportverenigingen behoefte aan hulp. Daarnaast zijn verenigingen gebaat bij ondersteuning voor het werven van sponsoren en het werven en behouden van vrijwilligers. Andere aspecten, waar de verenigingen hulp van de gemeente bij kunnen gebruiken, zijn: advies over subsidies, stimuleren en coaching van trainers, aanpak overgewicht en promotie van de buitengebieden van de gemeente Heerenveen. De eigen bijdrage van verenigingen voor bijvoorbeeld nieuwe velden of kleedkamers hoeft volgens de verenigingen niet alleen via geld te worden ingelost. De mogelijkheid die het vaakst werd benoemd is om vrijwilligers in te zetten om tegenprestaties te leveren (bijvoorbeeld klein onderhoud, beheer sportpark etc.). Dit scheelt de gemeente tijd en geld. Ook zouden verenigingen op een andere manier aan eigen vermogen kunnen komen, door bijvoorbeeld crowdfunding. Op de vraag of verenigingen met een lage bezetting moeten fuseren of samenwerken om de accommodaties efficiënt te gebruiken, kwam veelal naar voren dat samenwerking de beste optie zou zijn.

Zaterdag- en zondagclubs kunnen bijvoorbeeld samenwerken op hetzelfde sportpark, hierdoor zal de bezetting efficiënter worden en kunnen de kosten worden gedeeld. Het gaat hierbij duidelijk om samenwerking, en niet om fuseren. De eigen identiteit van de club moet hierbij behouden blijven. De maatschappelijke leefbaarheid binnen een dorp is zeer belangrijk en daar hecht men veel waarde aan, dus elke (kleine) kern moet wel een eigen club behouden. De gemeente Heerenveen wil een lange termijn sportvisie opstellen. Aan de aanwezigen is gevraagd welke onderwerpen hier in ieder geval in dienen terug te komen. De elementen die volgens de aanwezigen in deze sportvisie meegenomen moeten worden zijn uiteenlopend, waarvan veel elementen al bovenstaand zijn benoemd. Het voornaamste wat bij deze stelling naar voren kwam, is dat sporten toegankelijk en betaalbaar moet zijn voor ouderen en mensen met een lichamelijke beperking. Daarnaast vinden mensen het belangrijk dat de accommodaties betaalbaar blijven, en dat hiervoor een efficiënt beleid wordt gevoerd. Er moet een herindeling van de sportaccommodaties komen zodat samenwerking en gebruik optimaal en toekomstbestendig zijn. Tot slot werd de vraag gesteld of een sportadviesraad een waardevol middel zou kunnen zijn voor de stimulering van de breedtesport en de uitvoering van het sportaccommodatiebeleid.

Over het algemeen waren mensen hier positief over, al moeten de deelnemende sporten wel eerlijk worden vertegenwoordigd. 2.3.

Cijfers ‘breedtesport in Heerenveen’

Een belangrijke bron van informatie om speerpunten voor toekomstig sportbeleid te bepalen is de stand van zaken van de breedtesport in de gemeente Heerenveen op dit moment in beeld te brengen. Om hier inzicht in te krijgen is een factsheet ontwikkeld met de belangrijkste cijfers op dit moment (bijlage I). Tevens zien wij deze factsheet als een nulmeting, een zogenaamde startfoto, om de resultaten van het beleid in de aankomende jaren te kunnen monitoren. De gegevens zijn afkomstig van verschillende onderzoeken die afgelopen jaren in de gemeente Heerenveen zijn uitgevoerd, zoals onder andere het sportparticipatieonderzoek, de Verenigingsmonitor, de Gezondheidsmonitor en het rapport over Ruimte voor sport in Heerenveen. Sport- en beweeggedrag, lidmaatschap en gezondheid De sportdeelname in de gemeente Heerenveen is hoog, zo blijkt uit het sportparticipatieonderzoek. De sportende jongeren (99%), volwassenen (89%) en ouderen (92%) voldoen bijna allemaal aan de RSO-norm van minimaal twaalf keer per jaar sporten. Ook is een groot deel van de sportende jeugd (93%) en jongeren (85%) lid van een sportvereniging. Opvallend is dat de cijfers betreffende sportparticipatie en 14

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

lidmaatschap in de gemeente hoog zijn in vergelijking met landelijke cijfers (RSO-norm jongeren: 84%, volwassenen 68% en ouderen 55% & Lidmaatschap jeugd 83%, jongeren 69%). Dit komt doordat in het sportparticipatieonderzoek het percentage van de sportende bevolking wordt gerapporteerd waar in landelijk onderzoek het percentage van de bevolking wordt berekend. Hierdoor zijn de cijfers niet vergelijkbaar. Het is aan te bevelen om het percentage van de bevolking te rapporteren omdat dit het beste inzicht geeft in het sportgedrag van de inwoners van Heerenveen. Het beweeggedrag van de inwoners in Heerenveen is relatief laag, aldus het ‘gezondheidsonderzoek jeugd’ van de GGD. Vooral bij jongeren in Heerenveen is het beweeggedrag laag. Uit de gezondheidsmonitor blijkt dat slechts 8 procent van de jongeren in de gemeente Heerenveen aan de NNGB voldoet. Ook het percentage overgewicht van de inwoners in Heerenveen is verontrustend. Vooral volwassenen (46%) en ouderen (54%) hebben overgewicht. Voor de jeugd en jongeren geldt dat ongeveer één op de tien overgewicht heeft. De percentages in Heerenveen zijn vergelijkbaar met Friesland en Nederland. Om de speerpunten voor toekomstig beleid te bepalen geven de cijfers over het sport- en beweeggedrag, lidmaatschap en de gezondheid van de inwoners van Heerenveen zicht op de knelpunten.

Omdat vergelijking met landelijke data voor wat betreft sportgedrag en lidmaatschap van een sportvereniging niet mogelijk is, is het het meest zinvol in te zetten op de doelgroepen die het minst sportief actief zijn. Voor beweeggedrag is te zien dat jongeren in de gemeente Heerenveen ten opzichte van het landelijk beeld minder goed scoren. Voor overgewicht geldt dit voor volwassenen en ouderen. De focus voor de thema’s sport- en beweeggedrag en gezondheid leggen wij op jongeren, volwassenen en ouderen. De meest beoefende sporten in de gemeente Heerenveen zijn hardlopen/joggen/trimmen, wielrennen/toerfietsen, schaatsen en fitness. Daarnaast zijn ook veldvoetbal, wandelsport en zwemsport in trek. Sportverenigingen en sportaccommodaties Om meer zicht te krijgen in een reële investeringsbehoefte voor de komende jaren in de gemeente Heerenveen is een onderzoek uitgevoerd naar de ruimte voor sport in Heerenveen in de periode 2015 tot en met 2030. De belangrijkste conclusies van het rapport geven aan dat het aanbod van buitensportaccommodaties (voetbal, hockey, korfbal, rugby, atletiek en kaatsen) redelijk in balans is met de vraag van de buitensportverenigingen. In de gemeente Heerenveen zijn veel kleinschalige accommodaties, waarbij nagenoeg alle kernen van een sportaccommodatie zijn voorzien. De grote mate van versnippering leidt tot een suboptimaal gebruik van sportaccommodaties.

Ook blijkt dat in de gemeente Heerenveen meer dan genoeg binnensportruimte is. De sporthallen, sportzalen en gymzalen in de kleine kernen hebben over het algemeen een heel lage bezetting (Wezenberg-Hoenderkamp et al., 2016). In de gemeente Heerenveen is in 2015 ook een Verenigingsmonitor uitgevoerd. Hiervoor zijn 68 van de 105 sportverenigingen (n=68) in de gemeente Heerenveen uitgenodigd om een vragenlijst in te vullen over het ledenbestand, de knelpunten van de verenigingen, het beleid, de financiën, het (vrijwilligers)kader en de accommodatie. Van de 68 sportverenigingen die zijn uitgenodigd hebben 29 verenigingen de vragenlijst compleet ingevuld, een respons van 43 procent. Zestien van de 29 verenigingen zijn voldoende vitaal, tien verenigingen zijn matig vitaal en drie verenigingen zijn onvoldoende vitaal. Veel verenigingen geven aan dat ze behoefte hebben aan ondersteuning, vooral op de thema’s werving en behoud leden, kader, financiën en accommodaties (Van der Werff et al., 2016).

15

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Opgemerkt moet worden dat deze gegevens inzicht geven in een deel van alle sportverenigingen in de gemeente Heerenveen (28%). De vitaliteitsindex is een totaalscore per sportvereniging, opgebouwd uit scores op verschillende onderdelen waaronder leden, kader, accommodatie, financiën en beleid. In bijlage II is een overzicht opgenomen van de vitaliteitscore per onderdeel per sportvereniging in de gemeente Heerenveen. In dezelfde periode is in heel Friesland ook een Verenigingsmonitor afgenomen. Een aantal sportverenigingen in de gemeente Heerenveen heeft deze Friese Verenigingsmonitor ingevuld terwijl zij niet heeft meegedaan aan de lokale Verenigingsmonitor. In bijlage II is een aanvullend overzicht opgenomen van de vitaliteitscore per onderdeel per sportvereniging ingevuld in de Friese Verenigingsmonitor. De stand van zaken wat betreft sportverenigingen en sportaccommodaties staan beschreven in het factsheet Breedtesport in Heerenveen. Topsport Talent School en inzet Buurtsportcoach In de gemeente Heerenveen is de Topsport Talent School 1 niet alleen gericht op topsportleerlingen. Ook leerlingen die hun sport beoefenen aan de subtop en leerlingen met affiniteit met sport kunnen op deze school terecht. Afgelopen jaar is het aantal leerlingen op deze school flink gegroeid, met name in de stroming SportLifeStyle.

De stand van zaken wordt beschreven in het factsheet Breedtesport in Heerenveen. De inzet van buurtsportcoaches bij het organiseren van sport- en beweegactiviteiten is in de afgelopen jaren gegroeid naar 10 fte. Ook het aantal deelnemende scholen aan Scoren voor Gezondheid is flink gestegen. Vanaf 2016 doen alle basisscholen aan het project mee. Om alle sport- en beweegactiviteiten te organiseren, worden studenten van de ALO en CIOS ingezet. Een speerpunt is om de activiteiten die gestart zijn te blijven voortzetten. In de afgelopen jaren heeft de focus gelegen op het betrekken van basisscholen bij de aanpak, in de toekomst zou het voortgezet onderwijs meer betrokken kunnen worden.

Onze Buurtsportcoaches

1

Sinds 2001 is OSG Sevenwolden een Topsport Talentschool. De Stichting LOOT (Landelijke Organisatie Onderwijs en Topsport) bundelt een groep scholen die leerlingen die topsporter zijn of dat willen worden, in staat stellen hun schoolactiviteiten en sportactiviteiten te combineren.

16

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

17

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

3 Speerpunt I ‘Meer Heerenveners in beweging’ 3.1.

Wat gaan we doen?

Ambitie, actie en inzet Sport- en beweeggedrag jongeren, volwassenen, ouderen

Of je nu bij een club sport of elke week zelf met vrienden afspreekt om te voetballen op het Cruijff Court of op De Heide. Of je nu jong bent of wat ouder of juist de ouder bent van jonge kinderen. Elke Heerenvener heeft zijn of haar eigen manier om in beweging te komen en te blijven. Op zijn of haar eigen tempo en eigen niveau. Sporten en bewegen: het is voor iedereen dichtbij, toegankelijk, betaalbaar en beschikbaar. We wakkeren bij iedereen de Heerenveense sportspirit verder aan; bij de (basisschool)jeugd werkt dat al, nu is het ook tijd voor de jongeren van 12 tot 18 jaar, volwassenen en senioren. Ambitie In 2025…… Sporten en bewegen meer Heerenveners hun leven lang. De verschillen in sporten beweegdeelname per leeftijdscategorie zijn kleiner en met name jongeren van 12 tot 18 jaar bewegen meer (actielijn 1). De buitenruimte in Heerenveen nodigt nog nadrukkelijker uit om meer te bewegen en te sporten (actielijn 2). Ervaren kinderen al van jongs af aan het plezier dat sport en bewegen biedt, doordat ze ontdekken welke sporten er zijn, wat bij ze past en ze zo geïnspireerd raken om tijdens, maar ook na de basisschooltijd te blijven sporten en bewegen (actielijn 3). Behouden jongeren (12 – 18 jaar), volwassenen en ouderen het van jongs af aan geleerde plezier en blijven ze sporten en bewegen (actielijn 3).

Biedt de gemeente als samenleving volop mogelijkheden voor innoverende en aansprekende sportactiviteiten en is het sportaanbod eigentijds en vernieuwend (actielijn 4); Voldoet 70% (anno 2017 is dat 64,9%) van de doelgroep 18+ aan de combinorm sport en bewegen (actielijnen 1 tot en met 4).

Actielijnen Actielijn 1

Heerenveners sporten en bewegen een leven lang

 We onderzoeken de vraag, behoefte en drempels om te kunnen sporten binnen de levensfases jongeren (12 – 18 jaar), volwassenen en ouderen (65+) en daarbij brengen wij per gebied (woonservicezone) de beweeg- en sportdeelname, het sportaanbod en de bevolkingssamenstelling in kaart en optimaliseren het sport- en beweegaanbod op basis van de vraag. Hiertoe stimuleren we de sportverenigingen, andere non-profit- en commerciële sportaanbieders en helpen hen bij de opzet van aansprekend en passend nieuw aanbod;  Op basis van dit onderzoek nodigen wij jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar 18

In Heerenveen















Beweegt het 2017 - 2025

(omvang doelgroep circa 4.989 inwoners) via bijvoorbeeld loting uit om actief met ons mee te denken over welk sportaanbod zij nodig hebben om in beweging te kunnen blijven en op welke manier wij dit kunnen faciliteren; In samenwerking met de sportaanbieders zet de gemeente gericht in op de stimulering van ‘gezinssport’. Ouders die kinderen naar de sportvereniging brengen kunnen ook gestimuleerd worden om op dat moment gelijktijdig te sporten, onder begeleiding; Gelet op de redenen voor ouderen om niet te gaan sporten (te weinig energie, bewegingsproblematiek, pijn en angst, gebrek aan support en ondersteuning) gaan wij actief inzetten op het ondersteunen van de ouderen door een ‘Buurtsportcoach senioren en chronisch zieken’. Hierbij worden zoveel als mogelijk de barrières van ouderen om te sporten en te bewegen weggenomen. De beproefde sportinterventie ‘Sociaal Vitaal’2 kan hierbij een middel zijn. Samen met het onderdeel ‘valpreventie’ (Wmo- en Gezondheidsbeleid) ondersteunen we ouderen actief om te bewegen; De basis voor een leven lang actief wordt gelegd in de jongste jaren. Binnen onze gemeente is het succesvolle project ‘Scoren voor Gezondheid’ (SvG) in uitvoering. Scoren voor gezondheid is een samenwerkingsverband tussen de gemeente Heerenveen, Sportstad, sc Heerenveen, Thialf, CIOS, Hanze Hoge School (ALO) en Sport Fryslân.

Het doel van Scoren voor gezondheid is om zoveel mogelijk kinderen van de basisscholen in beweging te laten komen en kennis te laten maken met een gezonde levensstijl. Ieder schooljaar beginnen de sportclinics weer in oktober op de basisscholen. Ze maken kennis met veel thema’s en sporten. De actie duurt het gehele schooljaar. Dit wordt voortgezet; Kennis over de vraag en de behoefte wisselen we actief uit met (commerciële) sportaanbieders en sportorganisaties zodat zij zelfstandig gerichte activiteiten kunnen ontwikkelen; We leggen de juiste verbindingen met zorg-, werk, welzijns- en jeugdprofessionals om de kwetsbare Heerenvener ook richting passend sport- en beweegaanbod te bewegen.; Vanuit een integrale benadering, samen met het Werk en Inkomen beleid, wordt kenbaarheid gegeven aan de financiële mogelijkheden voor volwassen in armoede om deel te nemen aan sport, als onderdeel van het Participatiefonds 18+; We zetten bestaande succesvolle interventies voort.

Actielijn 2

Lekker bûten bewege en sporte

 Samen met ons speelbeleid zijn de beschikbare sport-, spel- en beweegplekken in de wijken en dorpen nog beter afgestemd op de vraag en wordt er volop buiten gespeeld, bewogen en gesport;  We gaan het buitengebied inclusief de voorzieningen, daar waar het kan, beter benutten voor (extreme) outdoorsporten en urbansports;  Sport en bewegen maken we ook in de inrichting van onze openbare ruimte meer zichtbaar door middel van verrassende elementen en activiteiten die uitnodigen tot sport en bewegen, passend bij ons imago van Stad van Sport. Dit doen we integraal met ons Wmo- en Gezondheidsbeleid, zoals ‘beweegroutes’.

2

Sociaal Vitaal is een programma dat is bedoeld voor zelfstandig wonende ouderen met een lage opleidingen/of inkomen, in de leeftijd van 60-85 jaar, die onvoldoende lichamelijk actief zijn, eenzaam zijn en weinig veerkracht hebben om te kunnen omgaan met veroudering. Het Sociaal Vitaal programma bestaat uit een veelzijdig beweegprogramma, een weerbaarheidstraining, een sociale vaardigheidstraining en een voorlichting over verschillende gezondheids- en sociale thema’s. 19

In Heerenveen

Actielijn 3

Beweegt het 2017 - 2025

Heerenveense kinderen hebben sportplezier

 De basisschooljeugd blijft via activiteiten op of via school en of in de wijk kennis maken met verschillende sport- en beweegvormen en aanbieders daarvan. Dit doen we via ‘Scoren voor Gezondheid’ i.s.m. onze buurtsportcoaches;  Binnen ‘Scoren voor Gezondheid’ zetten we ‘helden’ uit de topsport, uit de urbansports of uit de sociale omgeving van jongeren in als voorbeeldfuncties richting jeugd en jongeren;  De buurtsportcoaches die schoolsportaanbod verzorgen, geven informatie en begeleiden de jeugd richting sportaanbieders;  We gaan ondersteuning bieden aan sportverenigingen en –aanbieders voor het creëren van een pedagogisch en sociaal veilig klimaat, ook voor de lesbische, homo, bi en of transgender (LHBT) doelgroep 3 en richten ons op de diversiteit van onze samenleving. We willen hiervoor de Veilig Sport Klimaat (VSK) trajecten inzetten;  We verbinden en versterken de inzet vanuit onderwijs en sport op het gebied van ouderbetrokkenheid bij sport en bewegen binnen en buiten de school;  Door handhaving van de samenwerking met Stichting Leergeld en het Jeugdsportfonds nemen we zoveel mogelijk eventuele financiële drempels om te bewegen en te sporten weg bij jeugd met ouders/verzorgers met een minimuminkomen of lager.

Actielijn 4

Aansprekende sportactiviteiten en doorontwikkeling aanbod

 Sportaanbieders die vernieuwend, eigentijds en aansprekend aanbod op willen zetten krijgen de ruimte en worden waar nodig bij de ontwikkeling gefaciliteerd en gestimuleerd;  Anders georganiseerde (informele) groepen zoals hardlopers, bootcampers en urbansporters die aanbod met potentie realiseren of willen opzetten, helpen we waar nodig op weg. Zij vinden bij de gemeentelijke sportregisseurs een centrale ingang voor vragen en advies.

3.2.

Waarom deze ambities, actie en inzet?

Het sport- en beweeggedrag en het lidmaatschap van een sportvereniging van jongeren, volwassenen en ouderen in Nederland is in de afgelopen jaren redelijk stabiel gebleven (Collard & Pulles, 2015). Bij ouderen is wel een lichte stijging van de sportdeelname te zien. Fitness is de meest beoefende sport bij volwassenen (22%), gevolgd door hardlopen (12%), tennis (5%) en zwemmen (5%). Zo zijn steeds meer mensen lid van een fitnesscentrum en doen steeds meer mensen mee aan hardloopevenementen (Rapportage Sport, 2014). Kennisname van landelijke trends en landelijke cijfers over sport- en beweeggedrag is voor ons belangrijk om sportdeelnamecijfers in onze eigen gemeente te kunnen duiden en landelijke trends te kunnen volgen.

3

Het creëren van een sociaal veilig sportklimaat en de VSK-aanpak richt zich niet uitsluitend op de jeugd maar ook op de volwassenen. Homo-emancipatie is één van de onderdelen van VSK, andere onderdelen zijn bijvoorbeeld: tegengaan discriminatie en van pesten. 20

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Een van de trends van afgelopen jaren is dat het lidmaatschap van een vereniging niet meer de overheersende wijze van sportbeoefening is. De helft van de sporters geeft aan dat hij of zij sport individueel beoefent of in een zelfgeorganiseerde groep van vrienden of kennissen. Bijna een op de vijf (18%) sport bij een commerciële sportaanbieder (Rapportage Sport, 2014). Mensen kiezen voor anders georganiseerde sport (zoals sport in fitnesscentrum, buurthuis, park of bij het bedrijf) of voor het sporten in ongeorganiseerd verband. Deze wens tot ongebondenheid heeft tot gevolg dat mensen op andere en wisselende plekken gaan sporten, op door hen gewenste tijdstippen. Sporten gebeurt dan ook steeds vaker in de openbare ruimte. Succesfactoren van anders georganiseerde sport zijn sterke focus op de doelgroep, aanpassing van het niveau aan het individu, goede begeleiding, sterke nadruk op sociale activiteiten, regelmatige inventarisatie van behoeften en de samenwerking met andere organisaties (Van den Dool, 2016). Niet alleen de manier van sport verandert, ook de soorten sporten. Sporten die aan populariteit winnen zijn: fitness, hardlopen, (kick)boksen, yoga, freerunning, streetdance en bridge.

Om basisschoolleerlingen, jongeren, volwassenen en ouderen te stimuleren tot meer sport en bewegen in de gemeente Heerenveen is het belangrijk om goed beschreven, theoretische onderbouwde en/of bewezen effectieve interventies in te zetten. Een goed voorbeeld hiervan vinden wij het programma Sociaal Vitaal om ouderen te stimuleren tot bewegen en weerbaarheid en hun sociale vaardigheden te verhogen. Basisschooljongeren Een actueel goed voorbeeld in onze gemeente is het project Scoren voor Gezondheid (https://www.scorenvoorgezondheidheerenveen.nl/).

De basis voor een leven lang actief wordt gelegd in de jongste jaren. Binnen onze gemeente is het succesvolle project ‘Scoren voor Gezondheid’ (SvG) in uitvoering. Scoren voor gezondheid is een samenwerkingsverband tussen de gemeente Heerenveen (regie), Sportstad, sc Heerenveen, Thialf, CIOS, Hanze Hoge School (ALO) en Sport Fryslân. Het doel van Scoren voor gezondheid is om zoveel mogelijk kinderen van de basisscholen in beweging te laten komen en kennis te laten maken met een gezonde levensstijl. Ieder schooljaar beginnen de sportclinics weer in oktober op de basisscholen. Ze maken kennis met veel thema’s en sporten. De actie duurt tot het voorjaar. Dit project willen wij voortzetten. Beweeggedrag van jongeren Met name het beweeggedrag bij jongeren (12-18 jaar) is in onze gemeente laag. Jongeren kunnen gestimuleerd worden om meer in de wijk te bewegen, zoals het stimuleren van Freerunningactiviteiten. Ook het organiseren van een Urban Sports week kan jongeren van het belang van meer bewegen en van het plezier in bewegen bewustmaken. Om jongeren te stimuleren tot meer bewegen, moet op onze lokale middelbare scholen aandacht worden besteed aan het beweeggedrag van jongeren. Uit

21

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

onderzoek komt een aantal werkzame factoren voor een succesvolle sportstimulering bij jongeren naar voren (Elling & Selten, 2016), te weten:  betrek jongeren bij het ontwikkelen van het aanbod zodat dit aansluit bij hun wensen (bijvoorbeeld fitnessactiviteiten);  betrek ouders en ambassadeurs bij het werven van jongeren en zet passende (online) wervingsmaterialen in  zorg voor flexibiliteit in de mate van participatie en binding bij de activiteiten. Beweeggedrag van volwassenen Veel volwassenen sporten en bewegen te weinig als gevolg van een drukke levensfase met kinderen of een drukke baan. Om volwassenen te stimuleren tot sport en bewegen, is het nodig het sportaanbod aan te passen op de behoefte van deze doelgroep. Denk aan gezinssporten. Beweeggedrag van ouderen Met leeftijd neemt het beweeggedrag gestaag af. Van de ouderen in Nederland van 65 tot 80 jaar en ouder voldoet 77% aan de combinorm4. Van de ouderen boven de 80 jaar voldoet nog maar 49% aan die combinorm. Gelet op de toekomstverwachting dat mensen gemiddeld steeds ouder worden, is het belangrijk te weten hoe we meer ouderen aan het bewegen kunnen krijgen en houden. Waarom bewegen ouderen minder? Het recente onderzoek van het RIVM beschrijft een aantal veel voorkomende redenen.

Soms ligt het eraan, dat deze mensen zijn opgegroeid in een tijd waarin sporten en bewegen in de vrije tijd minder gewoon was dan tegenwoordig. Verdere redenen voor ouderen om niet te sporten zijn: gebrek aan energie en niet kunnen volhouden van bewegen, pijn en angst voor bewegen en gebrek aan support en ondersteuning. Als bewegen pijn doet of te moeilijk is, dan is de drempel daarvoor hoog. Anderzijds kan bewegen in zulke gevallen juist ook een positief effect hebben: het kan de problemen verminderen. Sommige ouderen bewegen niet omdat ze bang zijn om te vallen, om letsel op te lopen of om ergere gezondheidsklachten te krijgen. Wat zijn de belangrijkste redenen voor ouderen om wél te bewegen? Voorop staat voor ouderen het sociale aspect. Bewegen moet laagdrempelig en gezellig zijn, en in de eigen omgeving kunnen plaatsvinden. Voor andere ouderen is het verminderen van hun gezondheidsklachten een motief om te bewegen. Over het algemeen kan het voor ouderen belangrijk zijn dat zij bij hun beweegactiviteiten advies en ondersteuning krijgen vanuit de gezondheidszorg. Ook de aanwezigheid van trainers om veilig en verantwoord te kunnen bewegen is van groot belang. Er zijn strategieën die ingezet kunnen worden om ouderen meer te stimuleren tot sport en bewegen.

Ten eerste is het belangrijk om sport- en beweegaanbod dicht bij huis te organiseren en te benutten en belemmeringen weg te nemen en in te haken op de motieven die voor ouderen belangrijk zijn. Ten tweede is het aan te bevelen dat ouderen met iemand mee gaan om met sport te beginnen; het sociale aspect speelt een rol. Daarnaast is persoonlijke begeleiding belangrijk waarbij er aandacht is voor de barrières van ouderen om te sporten en bewegen. De gezondheidszorg kan ondersteunen bij het stimuleren van sport en bewegen bij ouderen. Het sportaanbod dient waar mogelijk voor deze specifieke doelgroep te worden aangepast. Tot slot is het essentieel om te zorgen voor plezier en ontspanning tijdens de sport- en beweegactiviteiten.

4

De optelsom van de NNGB en de Fitnorm. Iemand voldoet aan de combinorm wanneer hij/zij aan tenminste aan één van de beide normen voldoet. 22

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

Om bewegen te stimuleren willen wij tevens inzetten op het anders inrichten van de omgeving en het openbaar(der) maken van sportaccommodaties. De inrichting van de gebouwde omgeving lijkt een stimulerend effect te kunnen hebben op het beweeggedrag. Ouderen bewegen bijvoorbeeld meer als de omgeving beweegvriendelijk is ingericht. Denk hierbij bijvoorbeeld aan onze werkzaamheden om valpreventie (gezondheidsbeleid) op te starten; onder begeleiding ouderen via speciale speeltoestellen te leren vallen. Mensen die hun omgeving als veilig ervaren, hebben een positievere houding ten opzichte van sportdeelname (Rapportage Sport, 2014). Dit past tevens bij de trend dat steeds meer inwoners behoefte hebben aan anders georganiseerde sporten en meedoen aan ongeorganiseerde sporten (zoals fietsen, wandelen, zwemmen) die vaak in de openbare ruimte worden gedaan. Op dit moment wordt door het SCP en RIVM gewerkt aan een Sport Toekomst Verkenning. Hierin worden op basis van kennis, ervaring en data uit het verleden de trends in de toekomst (2030) gepresenteerd voor verschillende kernindicatoren van sport. Het betreft onder andere thema’s als sportdeelname, clublidmaatschap, veilig sportklimaat, sportaccommodaties, tevredenheid met sport/beweegmogelijkheden en topsport. De uitkomsten van deze Sport Toekomst Verkenning betrekt het college bij de tweejaarlijks op te stellen uitvoeringsprogramma’s.

Verklaring sport en beweegnormen Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) NNGB: voor kinderen en jongeren ( 4 t/m 17 jaar): dagelijks minimaal één uur tenminste matig intensief bewegen, waarbij minimaal twee keer per week kracht-, lenigheid- en coördinatieoefeningen voor het verbeteren of handhaven van de lichamelijke fitheid. NNGB: voor volwassenen (18 t/m 54 jaar): een half uur tenminste matig intensief bewegen op minimaal 5 dagen per week. NNGB: voor ouderen (55 jaar en ouder): een half uur tenminste matig intensief bewegen op minimaal 5 dagen per week. Fitnorm Fitnorm voor kinderen en jongeren ( 4 t/m 17 jaar): Tenminste drie keer per week gedurende minimaal 20 minuten zwaar intensieve lichamelijke activiteit. Fitnorm voor volwassenen (18 t/m 54 jaar): Tenminste drie keer per week gedurende minimaal 20 minuten zwaar intensieve lichamelijke activiteit. Fitnorm voor ouderen (55 jaar en ouder): Tenminste drie keer per week gedurende minimaal 20 minuten zwaar intensieve lichamelijke activiteit. Combinorm De optelsom van de NNGB en de Fitnorm. Iemand voldoet aan de combinorm wanneer hij/zij aan tenminste aan één van de beide normen voldoet (Kemper et al., al.,2000; Ooijendijk et al., 2007).

23

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

24

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

4 Speerpunt II ‘Sport- en beweeggedrag van kwetsbare groepen en verbinden sport met het sociaal domein’ 4.1.

Wat gaan we doen?

Ambitie, actie en inzet Sport- en beweeggedrag van kwetsbare groepen en verbinden sport met het sociaal domein

Wij kennen een goed functionerend lokaal beweeg- en sportnetwerk met onder andere buurtsportcoaches (combinatiefunctionarissen) en sportregisseurs. Ook Atelier Majeur en anders sportaanbieders bieden aansprekend aanbod op het gebied van bewegen, zoals dans of acrobatiek. Daarnaast kennen onze dorpen en wijken ook een groot aantal spelers zoals de welzijnsorganisatie Caleidoscoop, wijk- en dorpsbelangen en jeugdhulpen zorgorganisaties. De verbindingen tussen professionals in het sportnetwerk en de zorg, en welzijnsnetwerken kan, sinds de decentralisaties van 2015, versterkt worden. De uitdaging voor de toekomst is het versimpelen en vanzelfsprekend maken van de inzet van bewegen en sport op het gebied van welzijn, zorg, werk en (jeugd)hulp5. En daarbij ook de sportdeelname van inwoners met een beperking te bevorderen want deze blijft nog steeds achter bij de deelname van personen zonder een beperking.

Ambitie In 2025…… Is sporten en bewegen, maar ook dans, kunst en cultuur volledig geïntegreerd in onze sociaal domein aanpak en draagt dit bijvoorbeeld bij aan een zinvolle dagbesteding van onze kwetsbare inwoners en wordt via sport en beweging en dans, kunst en cultuur eenzaamheid bestreden en/of een zinvolle dag besteed (actielijn 5); Zijn de gemeentelijke sportaccommodaties, passend bij het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, goed toegankelijk voor inwoners met een beperking en zijn onze sportaanbieders goed op de hoogte van hoe men kan omgaan met kwetsbare doelgroepen en hebben daardoor meer gericht sportaanbod ontwikkeld. Onze doelgroep kan kiezen uit een breed sportaanbod (actielijn 6); Is de sportdeelname van inwoners met een beperking met 5 tot 10% toegenomen ten opzichte van het sportpercentage in 2017-2018 (actielijn 6).

Actielijnen Actielijn 5

Sporten en bewegen maakt onderdeel uit van het sociaal Domein en geldt ook als middel voor activering

 Binnen de gemeente is meer kennis nodig over het sport- en beweeggedrag van specifieke doelgroepen (inwoners met een lager opleidingsniveau en inwoners 5

In aansluiting op onze Wmo & Gezondheidsbeleid en het Jeugdbeleid. 25

In Heerenveen



 





Beweegt het 2017 - 2025

met een handicap of chronische aandoeningen). In 2017-2018 laten wij inzichtelijk maken hoe hoog de sportdeelname is en welke belemmeringen deze doelgroepen ondervinden om te gaan sporten of bewegen, op basis waarvan vervolgens gerichte (sport)interventies worden ingezet; Bij nieuwe (zorg en ondersteunings)aanbestedingen (Wmo en Jeugd) stellen we als eis dat zorgaanbieders de samenwerking zoeken met onze meitinkers, gezinswerkers, sportregisseurs en accounthouders zodat sport als mogelijk middel onderdeel kan gaan uitmaken van de ondersteuningsplannen van cliënten en dat we samen met zorgaanbieders pilots op het gebied van sport als middel willen ontwikkelen; Het ‘Sportproject Heerenveen’ (eerder bekend onder de naam ‘Sportproject De Beugel’) wordt voortgezet en ondersteund (sport als middel activering); Het sport- en beweegaanbod voor kwetsbare doelgroepen wordt zoveel mogelijk opgenomen op de site www.scorenvoorgezondheidheerenveen.nl, zodat inwoners en professionals op een snelle en makkelijke manier toegang krijgen tot het beweeg- en sportaanbod; Samen met Atelier Majeurs wordt onderzocht op welke wijze dans, kunst en cultuur verbonden kan worden met het sociaal domein, in het bijzonder bij het bestrijden van eenzaamheid en dagbesteding; We gaan onderzoeken of we kunnen samenwerken met de Edwin van der Sar Foundation6.

Actielijn 6

Sportaccommodaties toegankelijk voor inwoners met een beperking en sportaanbieders op de hoogte hoe men kan omgaan met de doelgroep

 Wij willen sport en beweegdeelname voor inwoners met een beperking stimuleren;  Sportverenigingen die hiermee actief aan de slag gaan en concrete, structurele en aantoonbare resultaten (gaan) behalen, kunnen hiervoor per activiteit eenmalig een stimuleringsubsidie aanvragen ter hoogte van maximaal € 1.500,(periode 2018 tot en met 2020) met een jaarlijks subsidieplafond van € 15.000,(vanaf 2021 wordt opnieuw beoordeeld of dit verlengd moet worden);  Er wordt samen met de partners ingezet op deskundigheidsbevordering van het kader van sportaanbieders om nog gerichter te kunnen omgaan met een specifieke doelgroep.

4.2.

Waarom deze ambities, actie en inzet?

Over het algemeen is de sportdeelname onder mensen met een lage opleiding lager dan onder mensen met een hoge opleiding. Ook zijn mensen met één of meerdere chronische aandoeningen minder actief dan mensen zonder een chronische aandoening. In de gemeente Heerenveen is nog geen zicht op de sportdeelname van deze specifieke doelgroepen. De tabel hieronder geeft inzicht in het sport- en beweeggedrag naar achtergrondkenmerken in Nederland. 6

De Edwin van der Sar Foundation realiseert projecten ter ondersteuning van mensen met hersenletsel op het gebied van revalidatie, participatie en preventie. Doel is de zorg voor patiënten met een hersenbeschadiging te verbeteren en ‘bewegen’ wordt ingezet in als middel om herstel van hersenfuncties en sociaal contact te bevorderen.

26

In Heerenveen

2014

Beweegt het 2017 - 2025

Wekelijks sporten

Maandelijks sporten

4-11 jaar 12-17 jaar 18-64 jaar (werknemers) 65+ jaar

75 73 50

84 85 61

Lidmaatschap sportvereniging 53 66 21

40

45

13

Opleiding laag7 Opleiding midden Opleiding hoog

41 51 62

53 66 78

15 22 29

Chronisch zieken (18+) Niet-chronisch zieken (18+)

42

51

13

50

61

21

Sportdeelname en lidmaatschap sportvereniging naar leeftijd, opleiding en chronische aandoening. (Hildebrandt et al., 2015)

Er bestaat nog altijd een duidelijk verband tussen sportdeelname en opleidingsniveau. Hoe hoger opgeleid, des te groter de kans dat iemand aan sport doet. Dat geldt voor sportdeelname in het algemeen, maar ook voor bijna alle individuele takken van sport. Hierin is de afgelopen drie decennia weinig veranderd. Sport blijft sociaal gelaagd, sociale patronen blijken krachtiger dan men zou vermoeden (Pulles et al., 2015). Opvallend is ook het lage aantal mensen met een chronische aandoening dat aan sport doet en lid is van een sportvereniging. Uit de Vrijetijdsomnibus (2014) blijkt dat het percentage mensen met een chronische aandoening en/of lichamelijke beperking (motorisch, auditief, visueel) dat minstens 12 keer per jaar sport (RSO-norm) lager is dan het percentage mensen zonder chronische aandoening of beperking. De sportdeelname onder mensen met een chronische aandoening én een lichamelijke aandoening is de helft lager dan de sportdeelname onder mensen met alleen een chronische aandoening of lichamelijke beperking (beide even hoog). Voor mensen met een beperking lijkt gezondheid het belangrijkste motief om te sporten. Andere veelgenoemde motieven zijn sterker worden, plezier en gezelligheid. De reden om niet aan sport deel te nemen is ook meestal gezondheidsgerelateerd (o.a. weinig energie, angst voor blessures en nare ervaring in het verleden).

Andere redenen zijn: geen tijd/behoefte, onbekend met de mogelijkheden en organisatorische zaken (zoals vervoer, kosten en tijdstip) (Van den Dool, 2015). Het kabinet heeft in het regeerakkoord (2012) aangegeven dat iedereen makkelijk dichtbij huis moet kunnen sporten. Dat geldt ook voor mensen met een handicap. Omdat sport en bewegen voor deze doelgroep nog niet vanzelfsprekend is, is door het ministerie van VWS nieuw beleid geformuleerd genaamd ‘Grenzeloos Actief’. Het doel is dat na 2018 mensen met een beperking die willen sporten of bewegen passend en toegankelijk aanbod in de buurt kunnen vinden. In het kader van de aanpak ‘Grenzeloos Actief’ is recent onderzoek gedaan naar de mate waarin gemeenten en provincies beleid voeren op het gebied van gehandicaptensport en in hoeverre buurtsportcoaches voor gehandicaptensport worden ingezet (van der Lindert et al., 2016). Het blijkt dat bijna alle deelnemende gemeenten op de een of andere manier aandacht hebben voor het thema gehandicaptensport. Veel gemeenten zetten buurtsportcoaches in voor mensen met een beperking. Mensen met een visuele of auditieve beperking of psychosociale aandoening lijken in mindere mate door buurtsportcoaches te worden bediend dan mensen met een motorische of verstandelijke beperking. De inzet van buurtsportcoaches wordt door gemeenten als meest succesvolle activiteit beoordeeld.

Deskundigheidsbevordering van het kader van sportverenigingen 7

Werknemers 18-64 jaar. 27

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

en het doorverwijzen naar sportaanbieders door sociale wijkteams blijken activiteiten die voor verbetering vatbaar zijn. Inwoners met een lage opleiding Wij kunnen ons inzetten voor sportstimulering in specifieke doelgroepen. Afgelopen jaren hebben specifieke groepen die weinig aan sport doen nauwelijks aandacht gekregen. Wij kunnen meer inzetten op het stimuleren van sportdeelname onder mensen met een lage opleiding en mensen met een chronische aandoening. Een van de mogelijke manieren om laagopgeleiden meer aan het sporten te krijgen, is te blijven inzetten op het bewegingsonderwijs en schoolsport. Vaak zijn deze activiteiten verplicht en hebben een minder vrijwillig karakter zoals de sport- en beweeginterventies van sportverenigingen of buurthuizen. Daarnaast dient sport toegankelijk te zijn en moet nagedacht worden hoe sport voor laagopgeleiden interessanter gemaakt kan worden. Belangrijk is om dit te doen in samenwerking met de inwoners zelf. Inwoners met een chronische aandoening of beperking Ook mensen met een chronische aandoening of beperking dienen gestimuleerd te worden om meer te sporten. Een voorwaarde hiervoor is een aangepast sportaanbod op de sportverenigingen, zoals G-voetbal bij de v.v. Heerenveense Boys. Verenigingen kunnen gestimuleerd worden om aangepast aanbod te ontwikkelen en bekend te maken zodat vraag en aanbod op elkaar zijn afgestemd.

Daarnaast zouden sportaccommodaties meer toegankelijk moeten worden gemaakt voor mensen met een beperking. Om sport- en beweeggedrag te stimuleren is het belangrijk om burgers te informeren over de bereikbaarheid en toegankelijkheid van sportaccommodaties (von Heijden, 2013). Naar aanleiding van de ratificatie van het VN-verdrag ontwikkelt de sportsector nu nieuwe manieren om de mogelijkheden voor mensen met een beperking om te kunnen sporten te vergroten. Een goed voorbeeld hiervan is de app Sportdrempelvrij. De app is bedoeld om meer zicht te krijgen op belemmeringen die mensen met een beperking ervaren bij het bezoeken van bijvoorbeeld een sporthal, zwembad of voetbalveld. Met de app van Sportdrempelvrij kunnen mensen met een beperking sportaccommodaties vinden en op toegankelijkheid beoordelen. Door de mensen met een beperking zelf de accommodaties te laten beoordelen, staat bovendien de zelf ervaren beleving centraal. Landelijk geconsulteerde maatschappelijke partners doen de suggestie om op het thema participatie aandacht te besteden aan: Stimuleren van het integreren van voorzieningen: wegnemen van schotten en scheidingen tussen verschillende doelgroepen. Bijvoorbeeld op het gebied van welzijn, cultuur en sport; Wegnemen van drempels in het gebruik van vrijetijdsvoorzieningen; Wegnemen knelpunten in het vervoer naar vrijetijdsvoorzieningen.

Verbinden sport met het sociaal domein Sinds januari 2015 zijn wij verantwoordelijk voor jeugdzorg, werk en inkomen en ondersteuning aan langdurig zieken en ouderen (jeugdwet, participatiewet en Wmo 2015). De hervormingen zijn gericht op het zo dicht mogelijk bij inwoners organiseren van zorg en ondersteuning. Insteek is dat inwoners - jong en oud - meedoen in de maatschappij en zo lang mogelijk veilig en zelfstandig in hun eigen omgeving wonen. Sport kan hieraan in onze ogen een bijdrage leveren. Er zijn verschillende redenen waarom de sport- en beweegsector een bijdrage kan leveren aan het sociaal domein. Ten eerste zien wij de sportverenigingen als ontmoetingsplek die zorgen voor sociale binding en participatie. Dit maakt bijvoorbeeld onderdeel uit van ons Wmo-beleid speerpunt 1 (sociale samenhang in onze dorpen en wijken). Inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt kunnen bijvoorbeeld vaardigheden en ervaring opdoen met werk (bijvoorbeeld in de horeca). Sportverenigingen hebben hier ook baat bij. Met de

28

In Heerenveen

Beweegt het 2017 - 2025

ervaring die inwoners bij de vereniging opdoen is het voor hen gemakkelijker om door te stromen naar een betaalde baan of opleiding. Een tweede reden waarom sport een bijdrage aan het sociale domein kan leveren is dat de sport- en beweegaanbieders een spilfunctie in de wijk vervullen. Zij vervullen een verbindende rol. Om te zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen kan sport en bewegen ook preventief worden ingezet. Participatie aan sport- en beweegprogramma’s verbetert de fysieke fitheid en vermindert het sociaal isolement. Tot slot draagt sport en/of het lid zijn van een vereniging bij aan het gezond opgroeien (fysieke en mentale ontwikkeling) van jeugd en heeft sport een grote pedagogische waarde. Sport en bewegen kan bijvoorbeeld een onderdeel zijn van een behandelplan binnen de jeugdhulpverlening. Gelet op voornoemde redenen willen wij actief inzetten op het verbinden van sport met het sociale domein en willen wij sportaanbieders stimuleringen om bij te dragen aan thema’s binnen het sociaal domein. Met de buurtsportcoach hebben wij ook de mogelijkheid (en de middelen) om deze verbinding te maken.