Overdrachtsdocument thematisch raadsakkoord voor nieuwe raad

Overdracht Thematisch Raadsakkoord 2018-2022 Een Terugblik op de raadsperiode 2018 -2022

Wat hebben we bereikt met het Thematisch Raadsakkoord? Welke geleerde lessen en inzichten geven we graag door? Welke aanbevelingen geven we de nieuwe raad mee?

1

Inhoud Inleiding................................................................................................................................................................................................................3 1. Samen experimenteren en zoeken om inwoners te betrekken .....................................................................................................................4 1.1 Twee werkwijzen.......................................................................................................................................................................................4 2.

In gesprek met inwoners, instellingen en organisaties ..................................................................................................................................5 2.1 Thema: Verduurzaming van Heerenveen, onderdeel Energietransitie ..........................................................................................................5 2.2 Thema: Vitale ontwikkeling van het centrum, wijken en de dorpen..............................................................................................................9 2.2.1 G1000 - Centrumplan Heerenveen ........................................................................................................................................................9 2.2.2 Herinrichting centrum, Akkrum ...........................................................................................................................................................11 2.2.3 Centrum Jubbega .................................................................................................................................................................................11 2.2.4 Centra andere kernen ..........................................................................................................................................................................11 2.3 Thema: Versterken van de lokale

democratie..............................................................................................................................................15 3. Vierde open thema ........................................................................................................................................................................................21 3.1 Extra thema: ‘Jongeren’ ..........................................................................................................................................................................21 3.2 Extra thema: ‘Basis op orde’ ...................................................................................................................................................................23 3.3 Extra thema: Omgevingsvisie ..................................................................................................................................................................26 4.

Introductie Raadscommunicatie ...................................................................................................................................................................31 Communicatie over de thema’s en meer......................................................................................................................................................31 Raadscommunicatie; een nieuw experiment in 2022...................................................................................................................................32 Aanbeveling .............................................................................................................................................................................................32 5.

Begeleidingscommissie..................................................................................................................................................................................33 Procesbegeleiding en regie ...........................................................................................................................................................................33 Geleerde lessen en inzichten ........................................................................................................................................................................33 Aanbeveling .............................................................................................................................................................................................34 6.

Ondersteuning bij de uitvoering....................................................................................................................................................................35 De griffie in de raadsperiode 2018-2022 ......................................................................................................................................................35 De griffie van morgen ...................................................................................................................................................................................35 Aanbeveling .............................................................................................................................................................................................35 7.

Blijven leren: monitoring Thorbecke Academie, onderzoeken en Rekenkamercommissie ........................................................................36 7.1 Monitoring NHL Stenden Hogeschool – Thorbecke Academie ...............................................................................................................36 Aanbeveling .............................................................................................................................................................................................36 Hoofdconclusies vanuit onderzoeksrapporten monitoring .....................................................................................................................36 7.2 Quick Scan Democratie in Actie ..............................................................................................................................................................37 Aanbevelingen .........................................................................................................................................................................................38 7.2 Onderzoek Motivaction...........................................................................................................................................................................39 Aanbeveling

.............................................................................................................................................................................................39 7.1 Onderzoeken Rekenkamercommissie.....................................................................................................................................................39 8.

Terugblik raadsakkoord, conclusie & aanbevelingen nieuwe raad .......................................................................................................41 Waarom een raadsakkoord .....................................................................................................................................................................41 Vormen van raadsakkoorden ..................................................................................................................................................................41 Terugblik Raadsakkoord Heerenveen......................................................................................................................................................42 Conclusie..................................................................................................................................................................................................43 Aanbevelingen voor de raad 2022 -2026.................................................................................................................................................43

2

Inleiding In 2018 heeft de gemeenteraad van Heerenveen een thematisch raadsakkoord opgesteld. In dit overdrachtsdocument geeft de raad aan welke inzichten hij heeft opgedaan en welke lessen er te trekken zijn uit de raadsperiode 2018-2022. Vanuit het thematisch raadsakkoord is samen geëxperimenteerd en gezocht naar een andere vorm van besturen, en inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen meer bij het lokale beleid te betrekken en een grotere rol toe te kennen. De inzichten en geleerde lessen bieden een schat van informatie waarmee de nieuwe gemeenteraad zijn voordeel kan doen in de volgende raadsperiode 2022-2026 . Het overdrachtsdocument is door de raad besproken op de ‘Dag van de Terugblik’ op 29 januari 2022. Alles over deze terugblik staat in hoofdstuk 8. In hoofdstuk 8 staan de aanbevelingen die de raad doet aan de nieuwe raad ten aanzien van een raadsakkoord en samenwerking. Daarnaast staan aanbevelingen in de hoofdstukken 4, 5, 6 en 7. De volgorde van de hoofdstukken 1 tot en met 7 in dit overdrachtsdocument is dezelfde volgorde als het thematisch raadsakkoord: De afspraken die de raad met zichzelf maakte in het Thematisch Raadsakkoord zijn: 1.

Het wordt samen experimenten en zoeken. Want er ligt geen blauwdruk klaar om inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen meer bij het lokale beleid te betrekken en een grotere rol toe te kennen. 2. Wij gaan daarna over de definitieve thema’s in gesprek met inwoners, instellingen en organisaties. We willen weten wat er rondom de thema’s leeft en speelt, wat betrokkenen en belanghebbenden er van vinden, en welke rol zij voor zichzelf zien. Onder deskundige begeleiding neemt een werkgroep uit de raad een thema onder zijn hoede. Het eindresultaat is een advies aan de raad over hoe met dit thema om moet worden gegaan. >> De definitieve thema’s zijn: - verduurzaming van Heerenveen, onderdeel Energietransitie; - versterken van de lokale democratie; - vitale ontwikkeling van het centrum, wijken en de dorpen. 3. Om dit thematisch raadsakkoord actueel te houden, werken we met een vierde, open thema. Dit thema kan jaarlijks verschillen. Is een van de drie thema’s afgerond, of speelt er een ander actueel thema in de samenleving, dan komt deze in aanmerking om het vierde thema te worden. Wij willen als raad, na ieder zomerreces, de samenleving in om op zoek te gaan naar een vierde thema. 4. Communicatie over dit thematisch raadsakkoord en de thema’s is noodzakelijk. Op deze manier blijft de samenleving geïnformeerd, aangesloten en betrokken.

Dit is essentieel om een open dialoog mogelijk te maken. 5. Om het proces goed te begeleiden, werken wij met een begeleidingscommissie. Deze commissie richt zich op de procesbegeleiding van en regie op dit thematisch raadsakkoord en de thema’s. 6. Als raad hebben wij ondersteuning nodig bij de uitvoering van het thematisch raadsakkoord. De voorzitter van de raad wordt gevraagd, in overleg met de griffier en de gemeentesecretaris, bovenstaand proces te faciliteren en te ondersteunen in menskracht en middelen. Zo kan gedacht worden aan het inhuren van een onafhankelijk voorzitter en ambtelijke ondersteuning bij het opstellen van een raadsvoorstel. 7. Het proces moet ook zo gefaciliteerd worden, dat we kunnen blijven leren. We zetten daarom ook professionele ondersteuning in om het proces te monitoren en aanbevelingen te doen voor de toekomst.

3

1. Samen experimenteren en zoeken om inwoners te betrekken Het wordt samen experimenten en zoeken. Want er ligt geen blauwdruk klaar om inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen meer bij het lokale beleid te betrekken en een grotere rol toe te kennen.

1.1 Twee werkwijzen Er is besloten te experimenten met twee verschillende werkwijzen om het participatieproces vorm te geven. Om zo ook het verschil te ervaren tussen deze verschillende werkwijzen en daarvan te leren. Bij de eerste werkwijze werd geen kader meegegeven door de raad, alleen een doel. Het proces begon breed en open en aan het eind nam de gemeenteraad een besluit. Een voorbeeld hiervan is de G1000. De tweede werkwijze startte met een besluit van de gemeenteraad met heldere kaders, daarna liet de gemeenteraad het proces los. Dit proces is gekozen bij de energietransitie. De raad gaf het proces in handen van het college en de samenleving om aan het eind te controleren of het resultaat past binnen de eerder gestelde kaders.

De eerste methode werkt van breed, het doel, naar smal: het besluit. (G1000 bijv.). De creativiteit en samenwerking zit in het eerste gedeelte van het proces.

De tweede methode loopt van smal, de kaders in het raadsbesluit, naar breed: het resultaat. (LEEF bijv.). De creativiteit en samenwerking krijgt alle ruimte, nadat de raad een kaderstellend besluit heeft genomen.

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Voor drie processen wordt uitgebreid beschreven hoe er is geëxperimenteerd met het op andere manieren betrekken van inwoners bij het lokale beleid & zorgen voor een grotere rol van inwoners. Je leest de geleerde lessen en inzichten van deze drie processen in de hoofdstukken: 2.1 Energietransitie (Thema: Verduurzaming van Heerenveen) 2.2.1 G1000 - Centrumplan Heerenveen (Thema: Vitale ontwikkeling van het centrum, wijken en de dorpen) 3.3 Omgevingsvisie (Extra thema) We beantwoorden voor deze processen de vragen: • Voor welk participatieproces is gekozen? (wat maakte dit proces bijzonder/experimenteel?) •

Hoe zijn inwoners betrokken?

•

Wat is de stand van zaken Wat zijn de geleerde lessen en inzichten?

(wie zijn uitgenodigd om mee te doen aan het proces & welke rol hadden inwoners in het proces zelf) •

(als het gaat over het betrekken en grotere rol geven)

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> 4

2. In gesprek met inwoners, instellingen en organisaties Wij gaan daarna over de definitieve thema’s in gesprek met inwoners, instellingen en organisaties. We willen weten wat er rondom de thema’s leeft en speelt, wat betrokkenen en belanghebbenden er van vinden, en welke rol zij voor zichzelf zien. Onder deskundige begeleiding neemt een werkgroep uit de raad een thema onder zijn hoede. Het eindresultaat is een advies aan de raad over hoe met dit thema om moet worden gegaan.

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> In dit hoofdstuk lees je de geleerde lessen en inzichten over ‘in gesprek over duurzaamheid, centrum, wijken en dorpen en versterken van de lokale democratie’. We bespreken per thema de gekozen werkwijze en vertellen daarna wat er is gerealiseerd en hoe dat samen met de inwoners is gedaan. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> De raad heeft afgesproken om in gesprek te gaan als raad met de samenleving door het aanstellen van een werkgroep onder deskundige begeleiding advies geeft aan de raad. Dat is niet gebeurd. Er zijn geen werkgroepen samengesteld per thema, maar uiteraard hebben de gesprekken met de samenleving wel plaatsgevonden. Mooie voorbeelden zijn: -

Bijeenkomst in Abe Lenstra (2018) over energietransitie de G1000 Heerenveen (2019) de gesprekken met jongeren (2020)

2.1 Thema: Verduurzaming van Heerenveen, onderdeel Energietransitie Voor welk participatieproces is gekozen? Bij de energietransitie, die uitmondde in het LEEF project is gekozen voor de werkwijze waarbij de gemeenteraad aan de voorkant de kaders meegeeft en het vervolgens aan de deelnemers is om hierbinnen met voorstellen te komen. Dit wordt ‘de nieuwe route’ genoemd. De nieuwe route is een proces geïnspireerd op de werkmethode “community processing”. De bedoeling is de kennis en kunde van de inwoners, bedrijven en organisaties te gebruiken om met elkaar te besluiten. Daarmee creëer je eigenaarschap over de dingen die belangrijk voor jou als inwoner zijn. Met de mensen die betrokken zijn, wordt een eerlijk en democratisch proces ingegaan. Niet volgens het principe ‘de meeste mensen gelden’ maar door net zolang mét elkaar te praten tot er een plan ligt waar iedereen in een dorp of wijk achter kan staan. De gemeente kijkt of een plan aan de eerder gestelde kaders voldoet. Zo ja? Dan gaan we door. Zo komen gedragen plannen tot stand waar iedereen achter staat en die we ook echt met elkaar uit willen en kunnen voeren.

Hoe zijn de inwoners betrokken? De inwoners zijn allereerst uitgenodigd op 12 november 2018 voor een bijeenkomst in het Abe Lenstrastadion met bedrijven, organisaties en inwoners over het thema Energietransitie in de gemeente Heerenveen. Het doel? Uitleg geven over de energietransitie, toelichten van de werkwijze 5

‘de nieuwe route’ en vooral: het horen van ideeën. Dit laatste stond centraal, met als vraag: “welke kansen en mogelijkheden zien bedrijven, organisaties en inwoners voor de energietransitie in Heerenveen? En hoe kan dit de basis zijn voor een concreet voorstel voor de gemeenteraad?”. De boodschap was: we doen het samen! Er waren 103 aanwezigen. Er zijn praktische ideeën opgehaald en plaatsen waar winst te behalen was, en de aanwezigen gaven vanuit hun eigen rol mogelijkheden aan. De samenvatting van deze bijeenkomst: Zorg dat mensen elkaar vinden, maak Heerenveen samen energieneutraal. Maak realistische lange termijn plannen. Zorg voor kennis en kennisdeling. Focus niet primair op de kosten. In de raadsvergadering van 18 december 2019 is een door de begeleidingscommissie ingediend voorstel aangenomen om twee sporen vanuit de bijeenkomst in het Abe Lenstrastadion uit te werken: het ontwikkelen van een kennisfunctie energietransitie en het ontwikkelen van een afwegingskader voor experimenten. In 2019 is LEEF uitgewerkt door een extern bureau, mede met input uit informele bijeenkomsten met interne vakspecialisten, raadsleden, lokale initiatieven (toekomstige doelgroepen) en koplopers.

Dit heeft geresulteerd in een raadsbesluit op 24 februari 2020 tot het instellen van een gemeentelijk informatiepunt energie en het starten met een energie-experiment LEEF ( lokaal energie experimenten fonds). LEEF is een fonds dat inzet op participatie vanuit de samenleving en ruimte geeft aan lokale experimenten met als doel zoveel mogelijk de ruimte te geven vanuit de gemeente en te ondersteunen, en daarmee te leren hoe lokale energie-initiatieven door de gemeente zo goed mogelijk geholpen kunnen worden.

In de raadsvergadering in juni 2020 werd in aansluiting hierop een voorstel aangenomen waarin LEEF verder invulling kreeg: subsidieverordening, nadere regels, regelvrije ruimte, het afwegingskader, het proceskader beoordeling en de samenstelling van de beoordelingscommissie. Deze commissie is breed samengesteld uit mensen met kennis van zaken en kennis van de lokale omgeving. Er werd ook afgesproken om het monitoren en evalueren van LEEF uit te werken. In november 2020 is LEEF gelanceerd. Middels een tendersysteem zijn op 8 april 2021 vijf buurten, wijken, coöperaties of andere samenwerkingsvormen geselecteerd om hun groene duurzame idee verder te brengen. Zij ontvingen hiervoor 100.00 euro. Deze vijf groene gangmakers werken komende twee jaar hun ideeën uit en voeren ze ook uit. Wat is de stand van zaken? De initiatieven uit het project LEEF zijn gestart en bevinden zich in verschillende stadia: • Aengwirden Aardgasvrij • Baanbrekers Oudeschoot • Nieuweschoot zet stap CO2 neutraliteit • Rijwoningen organiseren maakt goedkoper – De Greiden • Praktische aanpak bedrijventerrein Heerenveen-Zuid Kijk voor meer informatie over de projecten op: www.eenvoorgroener.nl. De eerste ervaring is dat na het beschikbaar stellen van budget geen sprake is van loslaten is maar van samenwerken.

6

Wat zijn de geleerde lessen en inzichten? Het thema energietransitie heeft een enerverende start gekend. Waar bij de G1000 de werkvorm klaar lag en zo kon worden uitgerold, moest bij de energietransitie alles nog worden uitgevonden. Niet alleen was de wetgeving en het beleid vanuit Den Haag nog onduidelijk. Ook de raad was op zoek naar zijn rol. De raad nam de teugels in handen en nam zijn volksvertegenwoordigende en kaderstellende rol. Niet op basis van een door het college voorbereid advies, maar vanuit eigen initiatief. Dit was nieuw en daardoor ontstond rolverwarring, zowel bij raadsleden en college als ambtelijk. De raad ging met zichzelf, met elkaar de dialoog voeren over de kaders zonder het college te vragen wat zij ervan vonden. Het leidde tot handelingsverlegenheid. De raad werd op zichzelf teruggeworpen. Het was een goede les in het vorm en inhoud geven aan eigenaarschap. Het heeft geleid tot meer onderwerpen waarbij de raad met elkaar de dialoog heeft gevoerd zoals de strategische agenda. Het heeft ook geleid tot onderlinge samenwerking tussen fracties. Het werd makkelijk om het eigenaarschap op zich te nemen bijvoorbeeld bij de P-Nota. Het besef is gegroeid: het is ons probleem, wij moeten het oplossen.

Het heeft ook inzicht gebracht dat de raad het dagelijks bestuur, het college, nodig heeft om als opdrachtnemer te zeggen: ja, dit is mogelijk en kunnen we uitvoeren. Belangrijk was ook dat raadsvoorzitter pal voor de raad stond en het proces aanmoedigde als aanjager. En daarna ook als burgemeester de rol van de raad in de organisatie en het college uitdroeg en bevorderde. Het vooraf kaderstellen en ontwikkelen van de andere manier van werken was nieuw, de start van het proces waarbij de inwoners betrokken waren heeft langer geduurd. Het feit dat de raad eerst een besluit nam om daarna los te laten, vroeg meer tijd aan het begin van een proces. De kaderstellende rol van de raad werd zichtbaarder. Het heeft deze inzichten gebracht: Ga vaker met elkaar in gesprek, voer de dialoog over de kaders. Stel vragen aan andere raadsleden, nodig uit om in gesprek te gaan. Die onderlinge samenwerking is nodig om tot resultaat voor de samenleving te komen.

7

8

2.2 Thema: Vitale ontwikkeling van het centrum, wijken en de dorpen >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Bij de ontwikkelingen in het kader van vitale wijken en dorpen is de oproep vanuit het raadsakkoord om samen met de samenleving te werken, opgepakt. Bij zowel de grote maar ook kleine ontwikkelingen werd de samenleving betrokken door middel van participatieprocessen. Daarbij is gebruikt gemaakt van ‘de nieuwe route’, waarin een aantal ambtenaren is getraind. Dit heeft ertoe geleid dat de samenwerking met een groep mensen beter vormgegeven kon worden. We bespreken het proces om te komen tot een plan voor het centrum van Heerenveen. Daarnaast bespreken we kort nog zes andere voorbeelden uit Akkrum, Jubbega, Aldeboarn, Mildam, Katlijk en Het Medium Aldeboarn. De laatste drie betreffen uitvoerende projecten, onder verantwoordelijkheid van het college. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

2.2.1 G1000 - Centrumplan Heerenveen Voor welk participatieproces is gekozen Er is gekozen om het centrumplan vorm te geven middels een G1000-traject. De raad heeft op 15 oktober 2018 het college opdracht gegeven een partnerovereenkomst te sluiten met Platform G1000.nu. Platform G1000.nu heeft het proces begeleid en gefaciliteerd. Daarvoor is een bedrag van 350.000 euro beschikbaar gesteld. G1000 is een methode met besluitvorming gebaseerd op dialoog, een methode van co-creatie, van directe democratie, waarbij deelnemers volledige zeggenschap hebben over het resultaat dat zij in de vorm van een burgerbesluit, aan de gemeenteraad voorleggen.

Hoe zijn inwoners betrokken Tienduizend inwoners van 16 jaar en ouder ontvingen via loting een uitnodiging om mee te doen aan de G1000. Er werd een open gesprek gevoerd tussen groepen inwoners, ondernemers, ambtenaren en politici. Het traject bestond uit drie stappen: de Burgertop, het Burgerforum en de Burgerraad. Vooraf werden geen kaders gesteld door de raad. De deelnemers gingen samen op zoek naar wat zij belangrijk vonden voor de toekomst van het centrum van Heerenveen. Tijdens het co-creatieproces konden raadsleden deelnemen als inwoner. Aan de Burgertop van de G1000 deden 400 mensen mee. Naast de 350 ingelote mensen waren dat ook ondernemers en ‘vrije denkers’. 150 deelnemers deden mee aan het vervolg in het Burgerforum. Tussen het Burgerforum en de Burgerraad kwamen werkgroepen (met begeleiding van een ambtenaar) afzonderlijk bij elkaar om een voorstel voor het centrum uit te werken. Het resultaat was een groot aantal voorstellen. Uiteindelijk konden alle deelnemers van de Burgertop in de Burgerraad stemmen welke voorstellen voor het centrum van Heerenveen zouden worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Er werden in totaal 47 voorstellen aangenomen door de Burgerraad.

9

De Burgerraad heeft uit haar midden de zgn. ʼMonitorgroep Centrum Heerenveenʼ benoemd. De Burgerraad heeft de Monitorgroep gemandateerd om namens haar de opvolging van het burgerbesluit te volgen en te bewaken en als gesprekspartner namens haar op te treden. Deze Monitorgroep G1000 is nog steeds actief betrokken bij de ontwikkelingen in het centrum. De Monitorgroep G1000 is adviseur richting gemeenteraad. Dit betekent dat voordat de raad een besluit neemt over investeringen in het openbaar gebied en/of publiekrechtelijke ingrepen, de Monitorgroep G1000 minimaal vier weken van te voren het raadsvoorstel ontvangt. De Monitorgroep G1000 adviseert de raad twee weken voorafgaand aan de behandeling door de raadscommissie, zodat de raad het advies van de Monitorgroep G1000 tijdig mee kan nemen in de afwegingen. Het betreft hier voorstellen vanuit de programmaorganisatie, waarover de raad een standpunt moet innemen. De programmaorganisatie bestaat uit een stuurgroep (wethouder, voorzitter vastgoedplatform, vertegenwoordiger marktpartijen, vertegenwoordiger cultuur, vertegenwoordiger marketingorganisatie), een programmateam (programmamanager, communicatie, marketing/promotie, vertegenwoordigers van de werkgroepen, centrummanager), werkgroepen per gebiedsdeel en werkgroepen per gebiedsoverstijgend thema.

Wat is de stand van zaken In mei 2019 zijn er 47 voorstellen oftewel bouwstenen aangenomen, die samen het burgerbesluit vormen. De gemeenteraad heeft het burgerbesluit in ontvangst genomen op 24 juni 2019, waarbij de raad besloten heeft de 47 voorstellen uit het G1000 burgerbesluit Centrum Heerenveen op te pakken. De mogelijkheden en kosten van de bouwstenen uit het burgerbesluit zijn in beeld gebracht. Dit alles samen vormt de centrumvisie van Heerenveen. Op 16 december 2019 stelde de gemeenteraad de visie voor een gastvrij, toekomstbestendig en duurzaam centrum van Heerenveen vast. Het Programma Centrum Heerenveen is in 2020 gestart met de uitvoering van de projecten uit de centrumvisie. Op 27 januari 2022 stelde de raad de gebiedsvisie centrum-oost Heerenveen vast als resultaat van overleg met omwonenden, bedrijven en andere belanghebbenden over de visie voor het centrum van Heerenveen. Een aantal van de ideeën zijn al uitgevoerd, bijvoorbeeld de verlaging van de kade langs het Breedpad en de hogenood-app. Ook is gestart met het project verbeteren van de Romkessteeg. Dit doet gemeente samen met ondernemers, particuliere en zakelijke pandeigenaren, omwonenden en andere belanghebbenden. Wat zijn geleerde lessen en inzichten • Niet alle inwoners waren vertegenwoordigd.

De doelgroepen die nu niet meededen zou je met meer ‘beleving’ in het proces er makkelijker bij kunnen betrekken. • Deelnemers die het hele traject vol gemaakt hebben, hadden veel tijd. Hoe zorg je ervoor dat de volgende keer mensen met minder tijd ook mee kunt laten doen? • Deelnemers hebben nauwelijks gezorgd voor draagvlak van andere inwoners in Heerenveen. Hoe kun je deelnemers stimuleren om met andere inwoners in gesprek te gaan over de plannen? • Zonder kaders is alles mogelijk, waardoor er tegenstrijdigheid en overlap was in de verschillende plannen, een echte discussie uitbleef en dus aan de deelnemers niet gevraagd werd om de echt moeilijke keuzes te maken. Een gemiste kans als het gaat om inwoners politiek bewuster te maken en te leren argumenteren en afwegen. 10

• De tijd en inzet van raad en ambtenaren gaf veel vertrouwen aan de inwoners, het versterkte het gevoel van serieus genomen worden. • Deze werkwijze vraagt een onafhankelijke organisatie als trekker met een strakke organisatie en regie. Daardoor is er een resultaat behaald, dat anders niet behaald was.

2.2.2 Herinrichting centrum, Akkrum Plaatselijk belang Akkrum Nes is in 2016 samen met de gemeente gestart met een werkgroep om plannen te maken voor de herinrichting van de zogenoemde Tsjerkebleek. Dit proces liep volgens plaatselijk belang niet goed. De gemeenteraad heeft budget vastgesteld, zodat plaatselijk belang een eigen adviseur kon inhuren en zelfstandig een plan kon ontwikkelen. Het project is verbreed tot het hele centrum van Akkrum. Gedurende het hele proces is er sprake geweest van veel participatie door inwoners. Plaatselijk belang heeft veel gecommuniceerd met de betrokken bewoners en het dorp. Bij de ontwikkeling van de centrumvisie zijn naast Plaatselijk Belang ook andere belanghebbenden zoals ondernemers betrokken bij de visie. De rest van het dorp is geïnformeerd en kon meepraten in een tweetal hybride bijeenkomsten met filmpjes en live gesprekken. Het plan/ontwerp is afgerond en overgedragen aan de gemeente. Een aantal aandachtspunten moeten opnieuw bekeken worden. Dat gesprek is nog gaande.

2.2.3 Centrum Jubbega In Jubbega bestond de wens om het centrum op te knappen. Samen met een grote groep belanghebbenden en de gemeente is een mooi plan voor het centrum van het dorp gemaakt. Tijdens het participatieproces is ruimte geweest voor inbreng van externe kennis door onder ander een adviseur gericht op het MKB. Ook in Jubbega is mede door corona succesvol gebruik gemaakt van digitale middelen zoals digitale en hybride bijeenkomsten met veel beeld en video. Zo is het plan aan het dorp gepresenteerd. Over de centrumvisie Jubbega is door de gemeenteraad in september 2021 unaniem een positief besluit genomen en zijn kredieten beschikbaar gesteld.

2.2.4 Centra andere kernen Hieronder mooie voorbeelden van samenwerking met inwoners in de centra van verschillende kernen die passen in wat de raad voor ogen heeft met het Thematisch Raadsakkoord. Meer autoluw maken Aldeboarn In overleg met de wijkmanager heeft plaatselijk belang een plan gemaakt voor het meer autoluw maken van het centrum door het afsluiten van de Doelhofbrug voor het auto verkeer. Eerst tijdelijk en na een enquête, waarin de meerderheid aangaf voor te zijn, permanent met paaltjes en een verkeersbesluit. Ondanks uitgebreide communicatie, enquêtes en overleggen tijdens het participatie proces blijkt dat niet iedereen met het besluit eens is.

11

Herinrichting Mildam Ook bij het proces Herinrichting Mildam was er een grote rol weggelegd voor de inwoners. Alle inwoners zijn uitgenodigd voor een bewonersavond waar ideeën werden opgehaald. Een kleine groep inwoners heeft op basis van die ideeën een plan gemaakt en gepresenteerd op de tweede algemene bewonersavond. Dit waren grote bijeenkomsten (voor corona). Het op details aangepaste plan heeft aan het einde van de bijeenkomst de instemming van het dorp gekregen. Tijdens en met name aan het einde van het proces is het geleerde vanuit community processing succesvol toegepast, zoals ‘iedereen om tafel doet ertoe’ en ‘we hoeven het niet eens te zijn, iedereen moet er mee kunnen leven’. Het was de bedoeling dat de klankbordgroepleden de terugkoppeling naar hun straatgenoten zouden verzorgen. Dit bleek nauwelijks te gebeuren. De geleerde les hieruit is dat de gemeente de communicatie zelf in de hand moet houden. Daarmee kunnen verkeerde verwachtingen en miscommunicatie voorkomen worden. Verkeersmaatregelen Katlijk Het proces in Katlijk laat zien dat een participatieproces niet altijd groots en meeslepend hoeft te zijn. Samen met plaatselijk belang zijn de plannen bedacht. Bij dit proces was er een grote rol voor inwoners.

Om de beelden voor iedereen zo duidelijk mogelijk te maken is er gewerkt met fotomontages van de nieuwe situatie en is er heel praktisch samen met de bewoners ter plekke met een spuitbus de nieuwe situatie op straat getekend. Ook de grote wens van het dorp om gebakken materiaal te gebruiken wordt gehonoreerd, omdat is afgesproken dat een deel van de meerkosten door plaatselijk belang wordt betaald. Omdat deze meerkosten buiten het beschikbare budget vielen is hierover met de wethouder (college/dagelijks bestuur) gesproken. Het project is in de afrondende fase. Verkoop aan beste idee Aldeboarn Het voormalig jongerencentrum “Het Medium” verkeerde in zeer slechte toestand en kon niet langer meer functioneren als jongerencentrum. Financieel was de beste optie het pand te verkopen. In overleg met plaatselijk belang is besloten het pand onder voorwaarden niet aan de hoogste bieder maar aan het beste idee te verkopen. De raad stelde 20.000 euro beschikbaar voor deze participatie. Als werkvorm voor dit participatieproces is gekozen voor een prijsvraag waarbij de dorpsbewoners konden kiezen voor het in hun ogen beste plan. Op 5 juli zijn drie ingezonden plannen gepresenteerd aan de inwoners van Aldeboarn. Alle inwoners van het dorp zijn per brief uitgenodigd om te komen stemmen. Plaatselijk belang heeft via verschillende kanalen aandacht gevraagd voor het stemmen op de plannen.

Huis aan huis kranten en folders zijn verspreid aan alle inwoners. Het proces van besluitvorming is uitgelegd in de folders, de brieven en op de website. Het proces is tijdens de bijeenkomst nog eens uitgelegd, ook de wijze waarop de jury de selectie voor de drie plannen heeft gedaan, is toegelicht. Er waren ongeveer 100 mensen aanwezig op de bijeenkomst op 5 juli 2019. Het betrof een diverse groep inwoners waarbij ook de jongeren vertegenwoordigd waren. Uit de zaal zijn een paar vragen gekomen waarop een antwoord is gegeven. De deelnemers begrepen de bedoeling en hebben op een overzichtelijk formulier hun stem gegeven. Alleen inwoners van Aldeboarn mochten stemmen en 81 deelnemers hebben hun stem uitgebracht. De nieuwe eigenaar met het beste idee is inmiddels druk bezig met het opknappen en bewoonbaar maken van het pand. De verbouwing is te volgen op Het Nieuwe Medium – Alles over Het Nieuwe Medium te Aldeboarn.

12

Wat zijn de geleerde lessen en inzichten? Een eenvoudige stemming over een eenvoudig concreet onderwerp (wat wordt de bestemming van een pand) lijkt een goede formule voor een korte maar goede samenwerking tussen inwoners en gemeente. Het was een transparant proces; alle deelnemers hebben de processtappen en stemprocedure gehoord en begrepen. Ook was sprake van inclusie; de groep deelnemers was representatief voor het dorp en het vraagstuk nieuwe bestemming voor een pand. Er was sprake van invloed en efficiëntie; de inwoners hebben direct hun invloed kunnen uitoefenen in een tijdsbesteding van drie uur. De deelnemers zijn overwegend positief over het plan en het proces. Er is vertrouwen dat het plan uitgevoerd gaat worden. Daarmee was ook sprake van legitimiteit.

13

14

2.3 Thema: Versterken van de lokale democratie >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Versterken van de lokale democratie gebeurt door middel van bovengenoemde co-creaties, het vergroten van burgerbetrokkenheid, en het bij elkaar brengen van belangen. Versterken van de lokale democratie is ook het versterken van de raad zelf als volksvertegenwoordigend orgaan. Als je de lokale democratie wilt versterken is het belangrijk om af en toe een objectieve spiegel voorgehouden te krijgen. Dat is gebeurd door de onderzoeken en monitoring van de NHL Stenden. Hierop gaan we in hoofdstuk 7 verder in. We bespreken hieronder verschillende bijeenkomsten waarin praktijkvoorbeelden gedeeld werden waarin we elkaar inspireerden. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Democratiefestival In augustus 2019 heeft de gemeente de inwoners uitgenodigd om samen naar het Democratiefestival te gaan. Hierop werd enthousiast gereageerd. Om 7.30 uur vertrok een bus met inwoners naar Nijmegen onder leiding van de burgemeester voor een dag vol activiteiten. Het festival bood een podium om je mening te verkondigen, met elkaar in gesprek te gaan en verdiepende vragen te stellen over tal van thema’s . Er was van alles te doen, zoals workshops, sportclinics en theater.

Met deze inwoners bouwen we een netwerk op van mensen die we kunnen benaderen voor bijvoorbeeld de vragenlijst die is verspreid om de samenleving te betrekken bij bezuinigingen (3.2). Heidag oktober 2019 De raad is enthousiast begonnen en al doende leert men. Daarbij ontstaat de behoefte om heel bewust stil te staan bij rollen, taken, verantwoordelijkheden en samenspel. Waar zijn we van als raad? Hoe kunnen we structuur aanbrengen in maatwerktrajecten en hoe zorgen we dat de raad in zijn rol zit en in positie is. Een goed samenspel met buiten vraagt om goede afstemming in eigen huis. We bespraken en dachten onder andere na over lange termijn veranderingen over het denken staatmaatschappij- markt en over veranderingen binnen de maatschappij (individualisering, technologische mogelijkheden, scholing en emancipatie), de participatiesamenleving en de veranderingen in het denken over de verzorgingsstaat en democratie, het vinden van een juiste balans tussen representatie en deliberatie, de noodzaak en onmisbaarheid van de raad en dus over de rol en waarde die (alleen) de raad kan invullen en toevoegen, samenspel in tijden van duale verhoudingen. Daarnaast werden ook de resultaten van de tot dan toe gehouden onderzoeken van NHL Stenden teruggekoppeld. Zie ook https://democratie0513.nl/monitoren-democratisering.

Op basis van 7 verschillende democratische waarden werden participatieprocessen door de onderzoekers van NHL Stenden Hogeschool – Thorbecke Academie beoordeeld. Het gaat om 7 democratische waarden: 1. Inclusie Zo toegankelijk mogelijk voor betrokkenen. 2. Invloed Hoeveel invloed is er mogelijk? 15

3. Legitimiteit Vertrouwen/steunen inwoners en/of politici en ambtenaren het proces en/of de uitkomsten? 4. Deliberatie De manier waarop is zuiver. 5. Efficiëntie Hoeveel geld, tijd en energie vraagt het? 6. Transparantie Is het transparant wie, wanneer, waar en hoe erover spreekt en besluit? 7. Burgerschap / Democratische vaardigheden Is de toerusting van de deelnemers op orde, is iedereen voldoende in staat om mee te doen, verantwoordelijkheid te dragen voor het gezamenlijke besluit en de uitvoering daarvan? Deze zeven waarden vormen de democratische meetlat. Op basis van deze meetlat kan een participatieproces opgezet worden en vervolgens op de kwaliteit beoordeeld worden. Belangrijkste conclusie is dat er door het college en de organisatie met de raad een stappenplan gemaakt moet worden om participatie in een traject goed vorm te geven. Met veel aandacht voor de denk- ofwel ontwerpfase.

Heidag oktober 2020 Tijdens deze dag stond de kaderstellende rol van de raad centraal. We leerden dat een helder politiek proces zorgt voor een betere aansluiting met de burger en dat daarmee het begrip vergroot wordt voor het besluit van de raad. We leerden dat verschillende onderdelen nodig zijn voor de kwaliteit van besluitvorming:

16

We leerden dat ieder raadslid altijd eerst zou moeten vragen bij ieder onderwerp ‘wat is het probleem’? En daarna ‘wat zijn daarvoor mogelijke oplossingen’ met ‘wat zijn daarvan de consequenties’:

Ook oefenden we met hoe een gemeenteraad op hoofdlijnen blijft en hoe je elkaar scherp houdt om de politiek naar de ‘hoofdlijnen’ te brengen. Dit heeft geleid tot verschillende veranderingen in het proces om tot besluitvorming te komen. Meer daarover in hoofdstuk 3.2. Opening Politieke Seizoen 2021 Op 27 augustus 2021 openden we het politieke seizoen. Naast een bedrijfsbezoek aan Wierda bedrijfswagens en een gezellig samenzijn, verkenden we met Peter Hovens het onderwerp ‘Lokale overheid vernieuwd’. Peter Hovens pleitte voor een serieus en stevig invullen van de volksvertegenwoordigende rol van de raad, waarbij de raad de kaders waarbinnen het college moet opereren scherp definieert en waardoor de controlerende taak goed kan worden ingevuld. De meeste tijd van raadsleden wordt op dit moment gespendeerd aan vergaderen en de voorbereiding daarop (zo’n 60%), de minste tijd gaat op aan burgercontacten (20%). Er moet meer tijd worden gespendeerd aan de rol van volksvertegenwoordiger en de relatie tussen kiezer en gekozene moet serieus genomen worden, 17

indachtig de volkssoevereiniteit, zo stelde Peter Hovens. Immers, de leden van de gemeenteraad worden rechtstreeks gekozen door de inwoners, daarom staat de gemeenteraad aan het hoofd van de gemeente (bron: Grondwet). Vanuit dat perspectief vertegenwoordigt de gemeenteraad de gehele bevolking van de gemeente (bron: Gemeentewet). Hij pleitte voor een samenlevingsagenda waarin prioritaire thema’s benoemd worden, waarvan de belofte wordt gedaan om aanzienlijke verbeterslagen te maken. De thema’s/maatschappelijke vraagstukken kunnen opgehaald worden uit de samenleving (volkssoevereiniteit). Peter Hovens pleitte ervoor om beleidsprocessen zodanig in te richten dat beleid en uitvoering hand in hand worden ontwikkeld door uitvoerders van meet af aan te betrekken bij het beleidsproces, doordachte analyses te maken van het problematische vraagstuk en vragen over haalbaarheid en uitvoerbaarheid laat in het proces te stellen en expliciet te beantwoorden. Beleidsvoorbereiding is aan de raad en beleidsprocessen beginnen bij de samenleving aldus Peter Hovens. Daarom stelde hij voor om de griffie leiding te laten geven aan de beleidsprocessen. De raad opereert dan als één orgaan en het onderscheid tussen coalitie en oppositie verdwijnt. De raad wint aan gezaghebbende positie en het college voert uit.

Tot slot pleitte Peter Hovens ervoor om na te denken over een andere wijze van benoeming van wethouders door functies te koppelen aan thema’s waarbij elke partij kandidaten mag voordragen en de procedure eindigt met een openbare raadsvergadering, waarin de beoogde kandidaten zich presenteren. Symposium Nieuwe democratie Op 8 oktober 2021 organiseerde de gemeente Heerenveen in samenwerking met NHL Stenden Hogeschool en Democratie in Actie het symposium ‘Participatiedemocratie’. Doelstelling was het delen van leerervaringen in participatie en in het samenwerken van gemeente en onderwijs door middel van monitoring door NHL Stenden / Thorbecke Academie. De inzichten die opgedaan zijn tijdens dit Symposium: • Participatie is iets dat je moet doen, maar wat ook een lerende houding vraagt. Als de verhoudingen en rollen veranderen, vraagt dat iets van alle betrokkenen. Check daarom altijd bij de inrichting van het proces of raad, college/organisatie en inwoners ieder een plek hebben gekregen in het proces. In Heerenveen hebben we gemerkt dat soms de neiging bestond om het college te weinig mee te nemen in het proces, ook in de monitoring ervan. • De aanwezigen vonden transparantie de belangrijkste waarde – het moet duidelijk zijn wie welke afweging maakt op welk moment in het proces.

Tegelijk merken we in de praktijk dat er veel begrip is voor de ‘rommelige’ werkelijkheid van experimentele processen. Flexibiliteit is ook belangrijk en zolang je maar duidelijk maakt wat je verandert, zijn aanpassingen in het proces geen probleem. Daarbij is het belangrijk om het naast de inhoud ook regelmatig met elkaar te hebben over het proces zelf. • Inwoners zijn het meest betrokken bij hun eigen omgeving en willen daar ook invloed om aan hun behoeften/wensen tegemoet te komen. Die betrokkenheid uit zich niet altijd zoals je dat graag zou willen, ook protest is een teken van betrokkenheid! Gebruik bij het contact met inwoners de bestaande structuren van dorpsraden/verenigingen, dat is herkenbaar voor inwoners. Daarbij werkt ontmoeting en gesprek het best, digitale participatie instrumenten zijn ondersteunend, maar 18

geen vervanger van de onderlinge gesprekken. Zorg voor ambtelijke ondersteuning – inwoners zijn geen participatieprofessional. Zorg dat de rol van de raad (kaderstellend en besluitvormend) in het hele proces duidelijk is en wat er met de uitkomsten in dat proces gedaan gaat worden. • Je kunt inwoners heel goed vragen om een afweging te maken, ook bij een open vraag ontstaan nieuwe inzichten en originele oplossingen. Het is belangrijk om in het proces na te denken over de vraag waar de belangen worden afgewogen en wie dat doet, bijvoorbeeld in een procesnotitie. Als je dan de gesprekken gaat voorbereiden, let er dan op dat inwoners de juiste informatie hebben om de belangen/keuzes te overzien, zet daar bijvoorbeeld experts voor in. Het begeleiden van de gesprekken is belangrijk, zodat ieder gehoord wordt en om te garanderen dat de uitkomst relevant is. • Inclusief participeren is een uitdaging die vertrouwen, gelijkwaardigheid en een luisterende houding vraagt. De eerste vraag moet altijd zijn: waarom wil je eigenlijk in gesprek en wie bepaalt dan de agenda? Denk goed na over wie je wilt bereiken en pas daar ook je proces en communicatie op aan – laat de mensen niet naar jou toekomen, maar zoek hen op waar zij te vinden zijn. Er zijn geen moeilijke doelgroepen als je weet waarom en met wie je in gesprek wilt, je moet daarin als gemeente vaak meer outreachend zijn dan je denkt.

Dat geldt des te meer bij jongeren! • De energie uit de samenleving en de bestaande besluitvormingsstructuren verhouden zich niet altijd goed. Wil je de energie uit de samenleving benutten en niet laten weglekken dat zijn heldere afspraken nodig, maar vooral het managen van verwachtingen. Dat geldt zowel voor de politici als de deelnemers aan een experiment. Lukt dat niet goed, dan tast dat direct het democratische vertrouwen aan en dat is een hoge prijs om te betalen. Lukt dat wel, dan is er meer mogelijk dan je vooraf had gedacht. • Monitoring van de experimenten is waardevol omdat het nieuwe inzichten geeft en je in een lerende houding dwingt. Dat zou niet moeten stoppen nadat een experiment is afgelopen, maar ook lange termijneffecten zouden onderzocht moeten worden. Wees ook open over het feit dat je monitort: democratie is ‘work in progress’! Pubquiz in tijd van digitaal vergaderen Het is belangrijk om te werken aan onderlinge relaties in de raad. Dit gebeurt doorgaans tijdens de informele momenten voor of na bijeenkomsten. Tijdens het digitaal vergaderen in 2020/2021 werd dit enorm gemist. De griffie organiseerde in maart 2021 met enkele raadsleden een gezellige pubquiz.

19

20

3. Vierde open thema

Om dit thematisch raadsakkoord actueel te houden, werken we met een vierde, open thema. Dit thema kan jaarlijks verschillen. Is een van de drie thema’s afgerond, of speelt er een ander actueel thema in de samenleving, dan komt deze in aanmerking om het vierde thema te worden. Wij willen als raad, na ieder zomerreces, de samenleving in om op zoek te gaan naar een vierde thema.

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Er is niet bewust gekozen voor een vierde thema, maar de raad heeft steeds meer eigenaarschap getoond bij verschillende onderwerpen, waardoor de thema’s eigenlijk spontaan ontstonden. We geven voorbeelden en vertellen waarom en hoe de raad met deze extra thema’s aan de slag is gegaan en wat er is gerealiseerd. Daarnaast willen we het thema Omgevingsvisie niet onbenoemd laten. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

3.1 Extra thema: ‘Jongeren’ >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Het besef dat bij de G1000 de jeugd sterk ondervertegenwoordigd was, heeft ertoe geleid dat er meer contact is gezocht met de scholen. Al langere tijd bezochten raadsleden en dagelijks bestuurders scholen en ontvingen scholen in het gemeentehuis. De contacten met en het bezoeken van scholen zorgden voor een beginnend netwerk. Door het onderlinge contact raakten jongeren meer betrokken bij de democratische besluitvorming. Daarnaast is er in coronatijd contact gezocht met jongeren en is er een initiatiefvoorstel ingebracht in de raad. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> Contact met Jongeren in coronatijd De fractievoorzitters gaven in het voorjaar van 2020 aan dat zij graag de inbreng van jongeren willen. Dit naar aanleiding van een oproep van premier Mark Rutte om in tijden van corona de stem van jongeren te laten horen en te vragen met ideeën te komen. Dit initiatief werd gefaciliteerd door de griffie. Raadsleden gingen aan de slag en voerden gesprekken met jongeren op scholen over hun ervaringen in coronatijd en hun ideeën. Samen met jongeren werd een conceptbrief met ideeën geformuleerd aan Rutte.

Daarna voerden raadsleden gesprekjes met jongeren via Instagram en werd er een enquête uitgezet onder jongeren, die via de netwerken van raadsleden en jongeren werd verspreid. 438 jongeren vulden de enquête in. Met het invullen lootten jongeren mee voor een cadeaubon van 50 euro. Wat in de enquête werd ingevuld kwam op de agenda van de gemeenteraad, zodat hiermee aan de slag kon worden gegaan als dat nodig was. En een samenvatting werd verwoord in de conceptbrief aan Rutte. Bij de oproep is ook gevraagd gegevens achter te laten, omdat raadsleden en de burgemeester het ook leuk vonden om een praatje te maken met jongeren. 150 jongeren wilden dit wel. In december werd de brief aan premier Mark Rutte gestuurd. Tot nu toe is er geen reactie ontvangen.

21

In december werd ook een gesprek gevoerd met 10 jongeren die mee wilden praten over “wat ga je doen in deze kerstvakantie (met corona)”. Vanuit ‘wat kunnen we wel doen’ gaven jongeren aan ‘waar hebben we echt behoefte aan’ en ‘wat denken we dat echt niet kan’. Bij dit gesprek waren naast de jongeren ook raadsleden, de HEERENVEEN - Jongeren uit de gemeente Heerenveen burgemeester, een wethouder aanwezig om mogen tijdens de lockdown iedere vrijdag van 16.00 uur tot 20.00 uur skaten in de parkeergarage in Heerenveen. te luisteren, en ambtenaren, buurtsportcoaches en jongerenwerkers om te Dit verzoek kwam binnen via de 12-jarige Thijmen. Naar aanleiding hiervan zijn er gesprekken gevoerd met de luisteren en als kennisdelers. De ideeën skaters, het jongerenwerk van Caleidoscoop en de werden samen met buurtsportcoaches en buurtsportcoaches. jongerenwerkers uitgewerkt. Er werden in de Afgesproken is dat jongeren, tot en met 17 jaar uit de periode van december tot en met februari nog gemeente Heerenveen, iedere vrijdag van 16.00 tot 20.00 uur gebruik mogen maken van de onderste laag van de meer activiteiten georganiseerd: onlineparkeergarage. De buurtsportcoaches en ook (pub)quizzen, online FIFA-toernooi, dagelijkse jongerenwerkers kijken mee en coachen.

Onderdeel van de sportclinics, spelletjesmiddagen, boostweek afspraak is dat er buiten deze tijden niet meer wordt geskate in de parkeergarage. met online escaperoom. Het aantal deelnemers was groot. (bron: GrootHeerenveen)

Initiatiefvoorstel jongeren In april 2021 dienden twee raadsleden een initiatiefvoorstel in. Doel is jongerenparticipatie vanzelfsprekend te laten zijn bij het maken van beleid en plannen en jongeren bewust te maken van de invloed die zij hebben op hun leefomgeving. In een reactie gaf het college aan de komende periode graag samen met de raad en andere partners een vervolg te willen geven aan het onderwerp jongerenparticipatie in verschillende vormen. De raad besprak het initiatiefvoorstel op 23 september 2021 en het voorstel werd unaniem aangenomen. De raad nam dit besluit: We trekken samen met jongeren op vanaf de voorbereiding van plannen en beleid over hun toekomstige leefomgeving tot en met de politieke keuze - door een relatie en netwerk met jongeren op te bouwen; - door samen te werken met Knooppunt Heerenveen, Caleidoscoop, onderwijs, lokale ondernemers en andere maatschappelijke partners. Concreet betekent dit dat: - we als gemeente meerdere netwerken hebben waarmee we makkelijk contact hebben met jongeren over de voorbereiding van plannen en beleid over hun toekomstige leefomgeving tot en met de politieke keuze; - de lokale politiek een structurele plek in het lesprogramma burgerschap op alle scholen in Heerenveen krijgt; - jongeren meedoen bij de voorbereidingen van en tijdens de verkiezingen. Er wordt een aanjager jongerenparticipatie aangesteld.

Intentie is om dit (in 2022) als pilot voorlopig voor de duur van een jaar te doen, voor 10 uur per week. De aanjager werkt aan vormgeving van dienstverlening voor jongeren, is aanjager, initiatiefnemer en aanspreekpunt voor jongerenparticipatie, zorgt voor inbedding in democratische processen en besluitvormingsprocessen, het uitbouwen van de netwerken. 22

3.2 Extra thema: ‘Basis op orde’ >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> In de loop van de tijd groeit ook het besef dat de raad stappen moet zetten om een goed traject vorm te geven waarin aandacht is voor de ontwerpfase en voor het belang van goede afstemming tussen raad, college en organisatie. Een helder politiek proces zorgt voor betere aansluiting met de inwoners. Hoe wil de raad sturen? Wat heeft de raad daarvoor nodig? De raad neemt steeds vaker het politiek opdrachtgeverschap op zich. Hier een aantal voorbeelden. >>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>> 3.2.1 Onderzoek P&C proces Geconstateerde administratieve fouten bij het opstellen van de conceptbegroting 2021 zijn aanleiding geweest voor de gemeenteraad om een onderzoek te doen naar het begrotingsproces. Doel was inzicht verkrijgen in de werkwijze bij het opstellen van de P&C documenten, zodat de raad erop kan vertrouwen dat de informatievoorziening van de cijfers betrouwbaar is. De auditcommissie +, waarin alle fracties vertegenwoordigd waren, heeft de onderzoeksopdracht voorbereid. In de raadsvergadering van 5 oktober 2020 is de onderzoeksopdracht vastgesteld door de raad. Daarna heeft de auditcommissie+ de selectie van het onderzoeksbureau verzorgd en het onderzoeksproces begeleid.

Het onderzoeksrapport en de aanbevelingen zijn besproken in de raad van 10 juni 2021. Afgesproken is dat zowel het college als de auditcommissie een plan van aanpak maken op basis van de aanbevelingen. Tijdens de dag van de financiën op 18 september 2021 zijn de eerste afspraken gemaakt over verbetering op korte termijn in het huidige proces en over de langere termijn in een vernieuwd proces. In het overdrachtsdocument van de auditcommissie staat de stand van zaken en het vervolgproces. 3.2.2 Strategische agenda De Strategische Agenda is het resultaat van een leer- en experimenteertraject van de raad om vanuit samenhang meer richting mee te geven aan de voorkant. In een intensief proces met de raad, met input vanuit de ambtelijke organisatie en het college is onder begeleiding van John Bijl van het Periklesinstituut hieraan gewerkt. In de Strategische Agenda staan de opgaven van de ontwikkelingen die raadsperioden en de politieke belangen overstijgen. De uitgangspunten van bijvoorbeeld de Kadernota Sociaal Domein, het Duurzaamheidsprogramma en de Omgevingsvisie zijn vertaald naar zes kernkwaliteiten en de ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. Deze kernkwaliteiten staan in willekeurige volgorde. De uitgezette koers op de verschillende onderwerpen is vertaald naar een algemene strategie.

En geeft daarmee houvast voor nog te maken beleid en de samenhang daarvan met al bestaand beleid. Hiermee kan de raad richting geven aan de voorkant en makkelijker regisseren en controleren. De Strategische Agenda is voor de raad het uitgangspunt voor de toekomstige koers van Heerenveen en het Strategisch Afwegingskader wordt als instrument gebruikt om de documenten van de P&Ccyclus op te stellen. Dit besluit nam de raad op 22 april 2021. 23

De Strategische Agenda hanteren als uitgangspunt geeft de raad de vrijheid om in een later stadium besluiten te nemen met de inzichten die er dan zijn. Dat komt in de praktijk op het volgende neer: beleidsvoorstellen worden gemaakt op basis van de uitgezette koers en door de raad beoordeeld op de voor- en tegenargumenten, verwachte beleidseffectiviteit en risico’s en op de positieve en negatieve neveneffecten.

3.2.3 Samenleving betrekken bij bezuinigingen In een motie op 9 november 2020 nam de gemeenteraad het besluit om de samenleving (inwoners, maatschappelijke instellingen en bedrijfsleven) te betrekken bij het maken van een sluitende begroting 2022 en een meerjarenperspectief. Doel van de raad was dat de samenleving goed, in begrijpelijke en bij voorkeur beeldende taal, geïnformeerd werd over het proces naar een sluitende begroting. En de raad wilde voor behandeling van de perspectiefnota advies vanuit de samenleving over de komende bezuinigingen. Er werden(pers) berichten gemaakt voor krant, website en op sociale media waarin uitleg stond over de financiële situatie, waar het geld vandaan komt en heen gaat en wat er te kiezen valt. Met daarbij een uitnodiging om in gesprek te gaan met raadsleden. In juni 2021 is er een vragenlijst uitgezet waarin inwoners, maatschappelijke instellingen en bedrijfsleven kon adviseren over twee keuzes: aan welke onderwerpen wil men minder uitgeven en waar meer inkomsten ontvangen kunnen worden. Het was ook mogelijk een toelichting te geven. De respons was overweldigend, circa 950 inwoners en ondernemers vulden de vragenlijst in, vaak voorzien van een toelichting. De uitkomsten zijn door de raadsleden betrokken bij de bespreking van de perspectiefnota op 8 juli en de vaststelling van de begroting op 11 november 2021.

3.2.4 Goede besluitvorming Raadsleden gaven in 2019 aan dat het systeem waarmee de raad besluiten neemt niet efficiënt en niet altijd even duidelijk is. Onder leiding van de werkgroep vergaderen is onderzocht hoe de besluitvormingsprocessen verbeterd konden worden. De netwerksamenleving vraagt een faciliterende en regisserende rol van de gemeenteraad. Dat vraagt van de raad: 1. meer sturing van de raad aan het begin van een (beleids)proces De raad geeft meer sturing aan het begin van beleidsprocessen, waarover de raad aan het einde een besluit neemt. Vooraf kan de raad aangeven hoe dat proces eruit moet zien, welke kaders het college meekrijgt, welke rol de raad zelf heeft in het proces en óf en op welke wijze burgers worden betrokken. 2. Helder politiek opdrachtgeverschap van gemeenteraad De door de gemeenteraad gestelde kaders zijn (in een regisserende en faciliterende gemeente) belangrijker dan ooit. De kaders zijn het politieke opdrachtgeverschap aan het college, aan de hand waarvan het college samen met de inwoners, maatschappelijke

24

instellingen en de ambtelijke organisatie oplossingen voor maatschappelijke problemen en de uitvoering van taken zoekt. 3. Goede balans in informatiebehoefte raad en informatieverstrekking van college De raad krijgt de juiste informatie op het juiste moment, de informatiebehoefte is aangepast aan de opkomst van de netwerksamenleving en de decentralisatie van overheidstaken. Het college zorgt voor een goede balans in de actieve informatieplicht en passieve informatieplicht. 4. Inzicht in belangen door interactie afgestemd op behoefte van inwoners Over de kaders die de raad stelt, is interactie tussen bestuur en inwoners. Interactie met inwoners over de gemeentelijke, bestuurlijke en maatschappelijke issues vindt vooral buiten de raadzaal plaats, afgestemd op de behoefte van individuen en groepen. Door contact te hebben met de samenleving weten raadsleden wat er leeft en welke problemen om een oplossing vragen. Ook het deel uit maken van meerdere netwerken en zo de onderlinge verbanden in de samenleving te zien, is hiervan een onderdeel. De werkgroep vergaderen heeft hierover een memo (zie bijlage memo goede besluitvorming) opgeleverd aan het presidium dat op 27 september 2021 besproken is. Het presidium sprak af om de vergaderstructuur en vergaderafspraken aan te passen. Er wordt een vergaderstructuur met terugkerend BOB-model gebruikt.