Overdrachtsdocument Raad 2022 - 2026

Rekenkamer Als (politiek) onafhankelijke hulptroep van de gemeenteraad controleert de Rekenkamer Heerenveen het gemeentebeleid door middel van onderzoek naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het gemeentebestuur: is het beleid zinnig, zuinig en zorgvuldig? Zie ook de website van de Nederlandse vereniging voor raadsleden. De leden van de Rekenkamer worden benoemd door de raad. De Rekenkamer bestaat uit drie leden, die voor 6 jaar zijn benoemd door de raad. De Rekenkamer werkt volgens de door de raad vastgestelde Verordening gemeentelijke rekenkamer Heerenveen 2023 . De raad stelt jaarlijks bij de begroting het budget voor de Rekenkamer vast. Het onderzoeksprogramma wordt afgestemd met de raad. De auditcommissie is het eerste aanspreekpunt voor de Rekenkamer. De onderzoeksrapporten van de Rekenkamer worden besproken in de raad.

28

Jaarlijks vóór 1 mei verstrekt het college, zoals in de verordening gevraagd, in een raadsbrief een Overzicht actualisatie aanbevelingen rekenkamer van de raadsbesluiten over de rekenkamerrapporten en de wijze waarop aan de besluiten een vervolg wordt gegeven. Zie voor informatie over jaarverslagen, onderzoeken en werkwijze: Rekenkamer Heerenveen. Welke adviezen en aanbevelingen geeft de raad mee aan de nieuwe raad zodat de ondersteuning door Rekenkamer nog beter wordt verzekerd? Raadsleden spreken zich positief uit over de rol van de Rekenkamer en beschouwen deze als een belangrijk en waardevol instrument voor controle en verdieping. De Rekenkamer wordt gezien als een onafhankelijk hulpmiddel dat de raad kan ondersteunen bij diepgaand onderzoek naar onderwerpen waarvoor individuele raadsleden vaak onvoldoende tijd hebben.

Raadsleden geven aan dat de raad actiever gebruik kan maken van de Rekenkamer door deze vaker en gerichter in te zetten. Raadsleden benadrukken het belang van het formuleren van heldere en concrete onderzoeksvragen door de Rekenkamer, zodat de Rekenkamer haar werkzaamheden doelgericht kan uitvoeren. Ook wordt genoemd dat meer diepgang in onderzoeken wenselijk is en dat versterking van de rekenkamerfunctie mogelijk is door structurele aandacht voor opvolging en borging. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor de opvolging van aanbevelingen uit rekenkamerrapporten. Raadsleden geven aan dat de raad beter kan bewaken wat er met deze aanbevelingen gebeurt en hoe zij binnen de organisatie worden opgepakt en geborgd.

29

9. Het bevorderen van integer handelen Inwoners verwachten dat hun bestuurders en volksvertegenwoordigers zich integer gedragen. Meest zichtbaar is de regelgeving die betrekking heeft op het wel of niet mogen meestemmen. Als er bijvoorbeeld directe privébelangen zijn naast het gemeentelijk belang, dan stelt de wetgever dat een raadslid of een wethouder zich moet onthouden van stemming. Nevenfuncties moeten openbaar worden gemaakt en er mogen door raadsleden geen overeenkomsten worden gesloten met de gemeente. Het is niet de bedoeling dat een raadslid optreedt als vertegenwoordiger van een inwoner in een procedure waarin de gemeente partij is. De gemeentewet schrijft ook voor dat er een gedragscode moet zijn vastgesteld voor raad en voor burgemeester en wethouders. In Heerenveen is er in 2023 een Gedragscode integriteit voor raadsleden en commissieleden en een Gedragscode integriteit voor burgemeester en wethouders vastgesteld. Jaarlijks vindt er gesprek plaats met raads- en commissieleden en collegeleden over integriteit. Doel is om met elkaar tot een gedragen norm te komen over hoe we met elkaar omgaan. Zie ook: Ned. Ver. voor Raadsleden: Integriteit Ook is er een Stappenplan Integriteitsmeldingen Politieke Ambtsdragers in de gemeente beschikbaar. Hierin is vastgelegd hoe integriteitsmeldingen in de gemeente in behandeling worden genomen.

Voor kandidaat wethouders geldt de afspraak dat voor hun benoeming een integriteitsscan plaatsvindt. De uitkomst van de scan wordt besproken met de kandidaat-wethouder en de burgemeester. Het proces over de benoeming van de wethouders en het terugkoppelen door de burgemeester over de integriteitsscan wordt beschreven in het Reglement van Orde van de gemeenteraad. Welke lessen en aandachtspunten geeft de raad mee aan de nieuwe raad over integriteit?

Raadsleden geven mee dat integriteit de basis vormt van het vertrouwen in de lokale politiek en dat integer handelen verder gaat dan het naleven van regels. Het vraagt om voortdurende bewustwording van de voorbeeldfunctie van raadsleden en de manier waarop gedrag en keuzes worden waargenomen door inwoners, bestuur en media. Reflectie op het eigen handelen en respect voor anderen worden daarbij als belangrijke lessen genoemd. Daarnaast benadrukken raadsleden dat integer gedrag begint bij het individu, door bewust om te gaan met de rol van raadslid, respectvol met elkaar om te gaan en elkaar aan te spreken wanneer dat nodig is. Het zoeken naar overeenkomsten en het versterken van onderlinge samenwerking worden genoemd als belangrijke elementen van integer handelen.

30

Als aandachtspunt wordt genoemd dat duidelijkheid nodig is over grenzen en consequenties bij niet-integer gedrag, zodat helder is wat er gebeurt wanneer die grenzen worden overschreden. Verder geven raadsleden mee dat bewustzijn van de eigen rol in het dagelijkse raadswerk essentieel is. Raadsleden dienen zich steeds af te vragen hoe hun handelen door de buitenwereld wordt gezien en bij twijfel het gesprek aan te gaan, bijvoorbeeld met de griffier of de burgemeester. Tot slot benadrukken raadsleden het belang van gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een integere bestuurscultuur. Dit vraagt om openheid, onderlinge steun en het bespreekbaar maken van dilemma’s en gedrag dat de geloofwaardigheid of eenheid van het lokale bestuur kan schaden.

31

10.

Veiligheid en ondermijning

Bij agressie en initimidatie gaat het om de wijze waarop inwoners bestuurders bejegenen zowel in directe contacten als de online. Omdat incidenten niet alleen de individuele bestuurder raken, maar effect hebben op de totale lokale democratie heeft het Netwerk Weerbaar Bestuur een aanbod voor volksvertegenwoordigers, gerubriceerd op de fasen waarin informatie gewenst is: preventie, reactie en nazorg. Zie ook: Ned. Ver. voor Raadsleden. In de gemeente Heerenveen wordt een ‘Protocol veilige taakuitoefening raad’ opgesteld. Daarin staan de organisatorische maatregelen en hoe raadsleden kunnen worden gefaciliteerd in het omgaan met agressie, intimidatie en weerbaarheid. In de gemeente Heerenveen is een externe vertrouwenspersoon benoemd voor politieke ambtsdragers. Raadsleden die zich geconfronteerd zien met ongewenste omgangsvormen kunnen zich wenden tot de vertrouwenspersoon voor een luisterend oor, begeleiding en ondersteuning. In eerste instantie zijn de griffier en de burgemeester aanspreekpunt. Als volksvertegenwoordiger kun je betrokken raken bij criminele activiteiten. Criminelen krijgen immers graag toegang tot het geld, de informatie en de invloed waar overheden over beschikken. Verweving van boven- en onderwereld ligt dan op de loer. Wanneer hiervan sprake is, gebruiken we de term ondermijning. Het gevoel van veiligheid en leefbaarheid komen hierdoor onder druk te staan.

Informatie hierover kunt u vinden bij het Netwerk Weerbaar Bestuur. Tijdens de jaarlijkse avond over integriteit bespreken we casussen en dilemma’s en zoeken hoe we ons gezamenlijk opstellen naar derden die bedreigend zijn of kwaad in de zin hebben. Welke lessen en aandachtspunten geeft de raad mee aan de nieuwe raad op zaken als omgang met agressie, intimidatie?

Raadsleden geven mee dat een veilige en respectvolle werkomgeving essentieel is voor goed raadswerk. Een belangrijk aandachtspunt betreft de onderlinge cultuur binnen de raad. Daarnaast wordt aandacht gevraagd voor de cultuur in de samenwerking tussen raad en organisatie en tussen raad en college, evenals voor vaste momenten om het onderwerp veiligheid, agressie en intimidatie gezamenlijk te bespreken. Ook wordt het belang genoemd van duidelijke voorzieningen, zoals een protocol en de beschikbaarheid van een externe vertrouwenspersoon. Enkele raadsleden wijzen daarnaast op het belang van het ervaren gevoel van veiligheid, zowel binnen als buiten de raad. Als lessen voor de nieuwe raad benadrukken raadsleden het belang van respectvol gedrag en collegiale samenwerking, ook bij inhoudelijke verschillen van mening. Verschillen in standpunten moeten ruimte krijgen in het publieke debat en mogen scherp worden besproken, maar zonder persoonlijke aanvallen en met respect voor de democratische spelregels. 32

Raadsleden geven mee dat de raad als geheel duidelijke normen en gezamenlijke afspraken over gedrag en omgangsvormen moet vaststellen en deze actief moet blijven onderhouden door regelmatig gesprek en reflectie. Tot slot wordt als aandachtspunt genoemd dat terughoudendheid nodig is bij veroordelingen zonder feitelijke basis, omdat dit het vertrouwen in het bestuur kan schaden. Raadsleden benadrukken dat veiligheid en ondermijning vooral vragen om aandacht voor cultuur, houding en gedrag binnen de raad zelf.

33

11.

Formatieproces

Simultaan aan de start van een nieuwe raadsperiode vindt het formatieproces plaats. De rol van de raad verschilt per gemeenteraad sterk. Om de rol van de raad te versterken tijdens het proces, is het goed om na te denken wat die rol precies zou kunnen zijn. Zie ook: Ned. Ver. voor Raadsleden: Collegevorming. Welke lessen en aandachtspunten geeft de raad mee aan de nieuwe raad als het gaat om de wijze van het informatie- en formatieproces aan het begin van de raadsperiode?

Raadsleden geven mee dat het informatie- en formatieproces een bepalend startpunt vormt voor de nieuwe raadsperiode en dat de wijze waarop dit proces wordt ingericht van grote invloed is op de samenwerking in de jaren daarna. Als belangrijke les wordt genoemd dat het proces duidelijk, rustig en zorgvuldig moet verlopen. Raadsleden benadrukken dat voldoende tijd nodig is om informatie op te halen en te delen en dat de voorkeur uitgaat naar een volledig en samenhangend verhaal boven een snel proces met losse eindjes. Daarnaast geven raadsleden mee dat het van belang is dat alle partijen bij het proces worden betrokken en dat niemand wordt buitengesloten. Het meenemen van alle fracties draagt volgens hen bij aan een goede start en aan het creëren van breed draagvlak. Ook wordt als aandachtspunt genoemd dat de informatieen formatiefase niet door elkaar moeten lopen. Raadsleden geven aan dat het gelijktijdig laten verlopen van meerdere processen kan leiden tot onduidelijkheid en vertraging en dat het wenselijk is om deze fases duidelijk van elkaar te scheiden. Tot slot wijzen raadsleden op het belang van de rol van de informateur. Een toegankelijke, praktisch ingestelde informateur die helder communiceert, wordt gezien als helpend voor een goed verloop van het proces.

In het geheel genomen geven raadsleden de nieuwe raad mee om het informatie- en formatieproces met rust, duidelijkheid en aandacht voor samenwerking in te richten, zodat de raad met vertrouwen aan de nieuwe periode kan beginnen.

34

12.

Kaderstelling start raadsperiode

De raad is opdrachtgever (kadersteller) voor het college. Met de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen is er een nieuw kiezersmandaat voor de komende vier jaren. Na de verkiezingen worden er nieuwe afspraken gemaakt voor de komende periode in de vorm van een raadsakkoord en/of hoofdlijnenakkoord. Slotstuk in deze fase is de voordracht en benoeming van wethouders in het college. Welke lessen en aanbevelingen geven raadsleden mee aan de nieuwe raad? Uit de evaluatie van de raadsagenda 2022-2026 komt het volgende naar voren. De raad heeft met de Raadsagenda 2022-2026 bewust gekozen voor inhoudelijke sturing en heeft daarbij zelf prioriteiten aangebracht, wat heeft geleid tot thematische focus en zichtbaarheid van keuzes. Tegelijkertijd heeft deze werkwijze geleid tot onduidelijkheid over eigenaarschap, rolverwarring tussen raad en college, een hoge ambitie in samenhang met het hoofdlijnenakkoord in verhouding tot de beschikbare capaciteit, gebrekkige monitoring en herkenbaarheid, een beperkte herkenning van de toegevoegde waarde ten opzichte van de inspanning. De relatie tussen raadsagenda en hoofdlijnenakkoord is niet eenduidig geweest. Het naast elkaar bestaan van afzonderlijke trajecten heeft geleid tot verschillen in verwachtingen tussen raad en college.

Integratie heeft bijgedragen aan samenhang, maar heeft tegelijkertijd de zichtbaarheid, prioritering en controleerbaarheid voor raadsleden verminderd. Het politieke debat is niet verdwenen, maar wel terughoudend geweest. Het betrekken van inwoners en het uitleggen van besluitvorming waren als ambitie aanwezig, maar niet expliciet en herkenbaar verankerd in de gekozen werkwijze. Op basis van de evaluatie kan worden vastgesteld dat de raadsagenda als kaderstellend document geschikt is gebleken om door de raad aangebrachte inhoudelijke focus en prioritering zichtbaar te maken, maar minder geschikt is gebleken als doorlopend sturings- en monitoringsinstrument in een context van beperkte capaciteit, onduidelijk eigenaarschap en sterke verwevenheid met het hoofdlijnenakkoord en college-uitvoering.

De aanbevelingen uit de evaluatie richten zich op explicitering van rollen, begrenzing van ambitie en prioritering, verbetering van herkenbaarheid, vereenvoudiging van instrumenten en versterking van uitleg en democratische verantwoording. De afweging voor de volgende raadsperiode vraagt daarmee expliciet aandacht voor de vraag hoe zichtbaar en richtinggevend de raad als democratisch gekozen orgaan wil zijn, hoeveel sturing daarbij gewenst is en welke werkwijze daarbij past.

35

13.

Specifieke onderwerpen

Hoewel de gemeenteraadsverkiezingen de markering zijn van een nieuwe raadsperiode, zijn er diverse dossiers die al lang lopen en die doorlopend aandacht blijven vragen van de gehele raad en waarin al lijnen zijn uitgezet voor de lange termijn. >>In maart 2026 zal een informatiedossier beschikbaar zijn. Welke lessen en aanbevelingen op specifieke onderwerpen en langlopende projecten in de gemeente vinden raadsleden relevant om mee te geven aan de nieuwe raad? Raadsleden geven mee dat een aantal specifieke onderwerpen en aandachtspunten van belang is voor de nieuwe raad. Deze hebben betrekking op inhoudelijke dossiers.

Raadsleden geven mee dat zorgvuldig moet worden omgegaan met beschikbare middelen, waarbij scherpe keuzes nodig kunnen zijn. De financiële situatie van de gemeente wordt daarbij expliciet genoemd als een belangrijk aandachtspunt, omdat de begroting de komende jaren onder druk staat en dit gevolgen heeft voor beleidskeuzes. Daarnaast geven raadsleden mee dat de nieuwe raad goed zicht moet hebben op een aantal concrete projecten en dossiers. Daarbij worden onder meer genoemd grote ruimtelijke en bouwprojecten zoals een nieuw gemeentehuis, een parkeergarage, de vernieuwing van het centrum en de ontwikkeling van Heerenveen-West. Bij deze projecten wijzen raadsleden op aandacht voor financiële risico’s en mogelijke overschrijdingen. Raadsleden wijzen op bestaanszekerheid en zorg voor inwoners. Tot slot wijzen raadsleden op bredere inhoudelijke thema’s die grote invloed hebben op de toekomst van de gemeente, zoals energie, mobiliteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie, duurzaamheid, warmte, bodembeleid en zeer zorgwekkende stoffen. Deze onderwerpen vragen volgens raadsleden om tijdige verdieping en blijvende aandacht.

36

14.

Startprogramma

Er is een programma opgesteld om de nieuwe raad een goede start te geven en raadsleden toe te rusten voor hun werk. Het programma is een breed pakket van praktische onderwerpen, basiskennis over onderlinge samenwerking, werkwijze en instrumenten raad, kennismakingen met organisatie en hulptroepen en kennismaking met organisaties die voor/in de gemeente actief zijn. De bijeenkomsten zijn verplicht. De inbreng en ervaring van huidige raadsleden is waardevol omdat veel onderdelen ingaan op de onderlinge omgang en samenwerking in de raad. De bijeenkomsten worden georganiseerd op maandag- en donderdagavond. Daarnaast is er een raadsweekend op 10 en 11 april voor de raadsleden en eerstopvolgende op de lijst. Welke lessen en aandachtspunten geeft de raad mee aan de nieuwe raad als het gaat om het startprogramma?

Raadsleden geven mee dat een goed startprogramma van groot belang is om nieuwe raadsleden snel wegwijs te maken binnen de gemeenteraad, inzicht te geven in hun rol en een goede basis te leggen voor effectieve samenwerking. Verder noemen raadsleden dat nieuwe raadsleden veel inhoudelijke kennis opdoen door ervaring in de praktijk. Het ‘al werkend leren’ wordt gezien als een belangrijk onderdeel van het raadswerk. Een belangrijke les is dat het startprogramma zich niet alleen moet richten op formele informatie, maar vooral op praktische en inhoudelijke thema’s. Het programma moet bijdragen aan begrip van rollen, procedures en omgangsvormen binnen de raad en inzicht geven in hoe het raadswerk in de dagelijkse praktijk functioneert. Raadsleden benadrukken dat basiskennis van het raadswerk, financiële vaardigheden en integriteit essentiële onderdelen zijn van het startprogramma. Financiële kennis wordt daarbij vaak genoemd als noodzakelijk om de begroting te begrijpen, inzicht te krijgen in de keuzes die de raad maakt en de controlerende rol goed te kunnen vervullen. Daarnaast vinden raadsleden het belangrijk dat het startprogramma aandacht besteedt aan integriteit, veiligheid, gedragscodes en onderlinge verwachtingen, zodat vanaf het begin duidelijke normen en waarden worden gedeeld en dilemma’s bespreekbaar zijn.

Ook de praktische werking van het raadsproces wordt als belangrijk aandachtspunt genoemd. Nieuwe raadsleden moeten goed inzicht krijgen in de vergaderstructuren en besluitvormingsprocessen, waaronder de rol en werkwijze van commissies en de raad en de verschillende fasen van besluitvorming. Daarbij 37

hoort ook uitleg over de formele rollen van de raad (volksvertegenwoordigend, kaderstellend en controlerend) en de manier waarop deze rollen zich in de dagelijkse praktijk tot elkaar verhouden, inclusief aandacht voor de politieke dynamiek van het raadswerk. Verder geven raadsleden mee dat het startprogramma aandacht moet besteden aan tijdsbesteding, werkdruk en focus. Nieuwe raadsleden hebben baat bij een realistisch beeld van de intensiteit van het raadswerk en bij handvatten voor bewuste keuzes, voorbereiding en prioritering. Inzicht in het combineren van vergaderingen, voorbereiding en contacten buiten de raad helpt om overzicht te houden en het werk behapbaar te maken. Samenwerking en cultuur vormen eveneens een belangrijk onderdeel van het startprogramma. Raadsleden benadrukken het belang van respectvolle omgangsvormen, onderlinge afstemming en samenwerking, en het creëren en behouden van een veilige vergadersfeer. Houding en gedrag worden gezien als randvoorwaarden voor goed functioneren van de raad als geheel. Daarnaast geven raadsleden mee dat nieuwe raadsleden zich vroegtijdig moeten verdiepen in inhoudelijke dossiers en strategische thema’s die de komende jaren veel tijd en aandacht vragen. Daarbij worden onder meer de financiële situatie, grote fysieke projecten en maatschappelijke vraagstukken genoemd.

Ook uitleg over de verschillen tussen autonomie en medebewind en over de mogelijkheden voor invloed binnen wettelijke kaders wordt als waardevol gezien, evenals aandacht voor verbinding, samenwerking en realistisch verwachtingsmanagement. Tot slot benadrukken raadsleden het belang van aandacht voor de rol van de griffie in het startprogramma. Nieuwe raadsleden moeten inzicht krijgen in de ondersteunende rol van de griffie, waaronder proactieve advisering, het structureren van informatie en het begeleiden en toegankelijk maken van processen en werkwijzen. Alles bij elkaar geven raadsleden mee dat het startprogramma nieuwe raadsleden moet helpen om snel hun weg te vinden, overzicht en houvast te krijgen in de startfase en effectief samen te werken. Daarmee legt het startprogramma een stevige basis voor een goed functionerende raad gedurende de gehele raadsperiode.

38

Bijlagen: • • •

Evaluatie Raadsagenda 2022-2026 Overdrachtsdocument werkgeverscommissie Overdrachtsdocument auditcommissie

Februari 2026 ©Griffie Gemeente Heerenveen

39