Nota Kapitaalgoederen 2021-2022 incl. Beheerplannen Verhardingen, Kunstwerken, Oevers, Groen

2022 22.709 92.300 92.300 184.600 2022 217.596 57.269 28.634 85.903

65

€ € €

2023 92.875 92.875 185.750

€ € € €

2023 457.538 68.148 34.074 102.223

Concept v2.0 31 augustus 2021

4.4 Beheerplan Groen

Beheerplan Groen Kapitaalgoederen 2021-2022

Inleiding In de Nota Kapitaalgoederen 2021 – 2022 (met een doorkijk tot en met 2025) zijn de effecten aangegeven bij voortzetting van het in 2016 vastgestelde beleid voor het beheer van groen in de gemeente Heerenveen. In 2022 vindt een herijking plaats van dit beleidskader. Bij deze herijking moeten keuzes worden gemaakt voor het in de toekomst te hanteren kwaliteitsniveau, de hiervoor benodigde middelen en de financiering/dekking hiervan. Het afwegen en maken van deze keuzes zal moeten leiden tot een nieuwe Nota Kapitaalgoederen voor de periode 2023-2027 en vaststelling door de raad in 2022. Dit alles gebaseerd op de dan meest actuele inzichten en financiële uitgangspunten. Onderhoud aan groen wordt bekostigd vanuit de exploitatiebegroting. Onderhoud is het uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein en groot onderhoud. Het uitvoeren van onderhoud is niet levensduur verlengend, maar het object behoudt zijn waarde binnen de geplande levensduur. Bij groen zijn er geen kapitaallasten die voortvloeien uit vervangingen, omdat vervangingen niet worden geactiveerd. De reden hiervoor is dat er in de huidige financiële verordening geen afschrijvingstermijnen voor groen (bv. een boom) worden gehanteerd.

Vervangingen zoals het planten van nieuwe bomen of inboet, worden daarom net als regulier onderhoud, bekostigd vanuit de exploitatiebegroting. Dit beheerplan, behorende bij de Nota Kapitaalgoederen 2021 – 2022 (opgesteld in 2021), geeft inzicht in de afbakening en kaders, het te beheren areaal, de kwaliteit en de (financiele) opgave voor het groenbeheer. Afbakening en kader Het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen vindt plaats op basis van de BOR methodiek (Beheer Openbare Ruimte). De norm wordt bepaald door de landelijk gehanteerde en erkende CROW systematiek en richtlijnen voor groenbeheer. Groen is onderverdeeld in bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken en vaste plantvakken op basis van een gebiedsindeling:  Bedrijventerrein;  Buitengebied;  Centra;  Groengebied;  Hoofdwegen;  Woongebied. Bij het beheren van de openbare ruimte speelt wet- en regelgeving een belangrijke rol. Deze wet- en regelgeving geeft niet alleen een richting of wettelijke plicht aan voor de mate van kwaliteit van de inrichting en/of van de instandhouding maar geeft ook aan op welke wijze de uitvoering van de inrichting of het beheer en onderhoud moet plaatsvinden. De gemeente is bij wet verantwoordelijk voor het beheer van het openbare groen. De wettelijke zorgplicht is vastgelegd in bijvoorbeeld de Wet Natuurbescherming en de Zorgplicht t.a.v. bomen.

De essentie betreft dat de beheerder moet optreden als ‘goede rentmeester’ en de zorg heeft kapitaalvernietiging te voorkomen. In 2016 is het ‘Kwaliteitsplan Kapitaalgoederen en beheer 2016-2020’ vastgesteld. Destijds is er inzicht gegeven in drie beheerscenario’s. De gemeenteraad heeft gekozen voor het scenario ‘bewust beheer’. Dit scenario is onder andere tot stand gekomen met input van bewoners en leidde bijvoorbeeld tot extra aandacht voor de verzorgingsgraad van de openbare ruimte in centrumgebieden. Ook voor de Nota Kapitaalgoederen 2021 – 2022 is dit beleidskader “bewust beheer” het uitgangspunt. Voor het beheer van groen betekent dit dat de al het groen op een basisniveau worden onderhouden. Uitzondering hierop zijn de bomen en bosplantsoen in het buitengebied en de bermen, het onderhoudsniveau van deze assets is laag. Basis betekent dat de assets voldoende onderhouden zijn, er geen sprake is van kapitaalvernietiging, maar 67

Beheerplan Groen Kapitaalgoederen 2021-2022

er nog wel wat op de kwaliteit aan te merken is. Conform de normen van CROW mag er dan ook enige sprake zijn van overhangende takken, ontbrekende beplanting, dood hout of onkruid op verharding of in beplanting. Veilig gebruik door gebruikers zonder risico’s is een belangrijk uitgangspunt. Laag betekent dat er aanzienlijke schade is van bijvoorbeeld kuilen en kale plekken in bermen en overhangende takken, waardoor de (sociale) veiligheid kan afnemen, maar de situatie niet per definitie onveilig is. Voor het kwaliteitsplan wordt gebruik gemaakt van kwaliteitsniveaus. In de kwaliteitscatalogus van het CROW worden 5 kwaliteitniveaus’s onderscheiden: Niveau Zeer hoog Hoog Basis Laag Zeer laag

Algemene beschrijving Uitstekend onderhouden, als nieuw Goed onderhouden, bijna niets op aan te merken Voldoende onderhouden, wel wat op aan te merken Sober tot voldoende, enige achterstanden bij het onderhoud Onvoldoende onderhouden, flinke achterstanden, kapot

Rapportcijfer Cijfer > 9,5 Cijfer 7,5 – 9,4 Cijfer 5,5 – 7,4 Cijfer 3,5 – 5,4 Cijfer < 3,4

Elk kwaliteitsniveau bevat omschrijvingen en criteria met meetbare en toetsbare normen, zodat keuzes eenduidig kunnen worden toegepast in beleid en getoetst kunnen worden. In de figuur hiernaast is per kwaliteitsniveau een impressie gegeven van de technische staat van bomen.

Areaal De gemeente beheert ongeveer 6,5 miljoen m² groen. In de onderstaande tabel is per type en per structuurelement het aantal m² opgenomen.

De gemeente heeft ruim 40.000 bomen in beheer. 45% van de bomen staat in het woongebied. Het meeste groen komt voor in het woongebied. Dit komt met name door het grote aantal m² aan gras.

68

Beheerplan Groen Kapitaalgoederen 2021-2022

Kwaliteit en proces Beleid Het huidige beleid (onderhoudsscenario) wordt in 2021 en 2022 voortgezet. Voor groen resulteert dit voor het merendeel van de asset in een ‘alles op een basisniveau’. Daarmee is het gebruik veilig en is er geen sprake van kapitaalvernietiging. Uitzondering hierop zijn de bomen en bosplantsoen in het buitengebied en de bermen in alle structuurelementen, hiervoor geld onderhoudsniveau laag. Daarmee neemt de kans op risico’s ten aanzien van veilig gebruik en kapitaalvernietiging toe, maar treedt dit niet per definitie op. Goede monitoring is noodzakelijk. Planning en begroting Voor groenbeheer wordt er gewerkt met maatregelpakketten, waarin de kosten van arbeid, materieel en materiaal zijn opgenomen. Daarnaast is per maatregel de intensiteit per ambitieniveau bepaald (het maaien van bermen gebeurt bijvoorbeeld bij een laag niveau 1x per jaar en bij een basisniveau 2x). Met behulp van in het systeem vastgelegde rekenregels wordt op basis van deze maatregelpakketten een cyclische planning gemaakt. De cyclische planning voor groen is opgebouwd uit de maatregelen die bij de huidige ambitieniveaus horen. In de cyclische planning wordt geen rekening gehouden met prioritering op basis van bepaalde beleidsuitgangspunten (bijvoorbeeld verhoging biodiversiteit), gelijkmatige begrotingsbudgetten en budgetbeperkingen.

De cyclische planningen worden door het beheersysteem op netwerkniveau gepresenteerd waarbij voor het geheel aan groen de totaalbedragen per jaar worden getoond. Een uitsplitsing van deze bedragen is opgenomen in het onderdeel planning. Groenschouw Om de bepalen of de huidige kwaliteit van het groen voldoet aan de afgesproken ambitieniveaus en om tussentijds bij te kunnen sturen, wordt er 3 keer per jaar een groenschouw uitgevoerd. Tijdens de schouw (visuele inspectie) wordt de technische staat (heel, veilig) en de verzorging (schoon) van het groen beoordeeld volgens de beeldmeetlatten van de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2018 van het CROW. Kwaliteit 2020 Er zijn in 2020 drie metingen uitgevoerd, in juni, september en november. De resultaten van juni en september zijn in de figuur hieronder opgenomen.

69

Beheerplan Groen Kapitaalgoederen 2021-2022

Over het algemeen scoren de groenonderdelen ten aanzien van de technische staat rond het rapportcijfer 7 (basisniveau). Dit past bij het huidige ambitieniveau basis. De kwaliteit van de groenonderdelen verschillen op beide meetmomenten weinig van elkaar. De verschillen tussen de twee rondes ten aanzien van verzorging zijn eveneens niet noemenswaardig. Met uitzondering van de onkruidgroei wordt op alle (verzorgende) onderdelen een hoog niveau behaald. In het centrum is dit volgens beleid. In de overige gebieden is basis het uitgangspunt. Daarmee scoort de verzorging deels boven ambitieniveau. Dat hangt samen met de keuze voor de strategie waarbij in onderhoudsrondes een hoge basis of hoog wordt nagestreefd, waarna het niveau weer naar een lage basis mag zakken tot de volgende ronde. Onkruid scoort overal gemiddeld een ruim basisniveau

De kwaliteit van groen, met name ten aanzien van de verzorgingsaspecten, is sterk afhankelijk van het moment van schouw. Als er net geschoffeld is leidt dat tot hoog niveau, als het groenvak net voor een ronde zit, is de kwaliteit op dat moment wellicht laag. Ook groeizaamheid als gevolg van de weeromstandigheden is sterk bepalend.

70

Beheerplan Groen Kapitaalgoederen 2021-2022

Planning (maatregelpakketten) In onderstaande tabel zijn de kosten voor het totaalpakket aan maatregelen per beheergroep per jaar opgenomen. Dit betreft regulier onderhoud en beperkte vervanging.

Naast het regulier onderhoud, gericht op beeldkwaliteit, worden er maatregelen uitgevoerd t.b.v. o.a. bestrijding Invasieve exoten en eikenprocessierups, boomziekten en schade als gevolg van weersinvloeden. De vervanging/renovatie van groen wordt jaarlijks gepland op basis van inspectie, beeldkwaliteit en zorgplicht t.a.v. veiligheid. Daarnaast wordt ook groen vervangen in het kader van integrale projecten. Dit betreft kleinere maar ook grootschaliger vervanging van groen en bomen. Grotere vervangingen die gepland staan zijn weergegeven in onderstaande tabel. Dit betreft zowel vervanging in het kader van integrale projecten als renovatie vanuit groen 2021

2022

Gaasterlandlaan/Oostergo/Westergo/ Montfertlandlaan, Heerenveen

Hiddingastraat/Melchior de Grotestraat, Heerenveen

Van Oenemastraat, Heerenveen

Van Schouwenlaan, Heerenveen Groeninrichting Centrale as bij Zwanenwoningen, Skoatterwald

Vermeerstraat, Heerenveen Centrum Jubbega

Wjitteringswei, Aldeboarn

Kern Katlijk

UT-wei, Akkrum

Financien De voortzetting van het huidige beleid vraagt om een gemiddelde budgetbehoefte ten aanzien van het onderhoud van ongeveer € 3.200.000 (jaarlijks).

€

2021 3.204.958

€

2022 3.204.958

Gem. 2021-2022 € 3.200.000

Gem. 2023-2025* € 3.200.000

Gem. 2021-2025* € 3.200.000

technische staat

€

2.062.180

€

2.062.180

€

2.060.000

€

2.060.000

€

2.060.000

verzorging

€

1.142.778

€

1.142.778

€

1.140.000

€

1.140.000

€

1.140.000

Groen (+ meubilair)

* Het gemiddelde van de jaren 2023 tot en met 2025 (en daarmee ook 2021-2025) betreft een indicatie op basis van voortzetting van huidig beleid en is afgerond op € 10.000. Bij de herijking in 2022 in combinatie met een nieuwe Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 worden de exacte effecten voor die periode inzichtelijk gemaakt. Deze keuzes (bijvoorbeeld verhoging kwaliteit fietspaden) zullen van invloed zijn op de gepresenteerde cijfers in deze nota voor 2023-2025, vandaar dat hier nu gemiddelden zijn opgenomen. Naast de nog te maken keuzes in de nieuwe Nota Kapitaalgoederen zullen nieuwe inzichten, inspecties of voortgang van projecten ook van invloed zijn op de hier gepresenteerde cijfers. 71

Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al bijna 70 jaar.

Contactgegevens Tolhuisweg 57 8443 DV HEERENVEEN Postbus 24 8440 AA HEERENVEEN E. aale.boek@anteagroup.nl

www.anteagroup.nl

Copyright © 2020 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.