Jaarstukken 2021 gemeente Heerenveen

is de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie & Biodiversiteit 2020-2022. In deze uitvoeringsagenda zijn tien projecten uitgewerkt. Hierin werken we samen met inwoners, bedrijven en organisaties werken aan het bereiken van de doelstellingen voor de buitenruimte. Concreet gaat het om de doelstellingen:  2030: We zijn klimaatactief en versterken biodiversiteit  2050: We zijn klimaatrobuust met een optimale biodiversiteit Het gaat hierbij om projecten en (beheer)oplossingen ter voorkoming van schade/overlast door hitte, water en droogte en om pilots voor natuurinclusieve landbouw en bermbeheer, vergroening bedrijventerreinen en stedelijk gebied, en schakels voor het natuurnetwerk. Communicatie en kennisvergroting maken een belangrijk onderdeel uit van de projecten. Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2021 is de subsidieregeling “Groener beloont” geïntroduceerd. In 2021 is ca. 180 keer door inwoners/bedrijven gebruik gemaakt van deze regeling. In totaal is een bedrag aan subsidie toegekend van bijna € 60.000,- als bijdrage in de te maken kosten. Het gaat daarbij om maatregelen die bijdragen aan het beperken van wateroverlast, droogte, hitte of die de biodiversiteit verbeteren. Vooral van de regelingen voor het aanbrengen van regentonnen, de aanleg van groene daken en het vervangen van verharding door groen is goed gebruik gemaakt.

In 2021 is samen met vele andere gemeenten via de Stichting Steenbreek meegedaan aan het NK tegelwippen, waarbij vele vierkante meters verharding zijn verwijderd waarvoor groen in de plaats is gekomen. Samen met het hoger onderwijs en bedrijfsleven wordt via de projecten LEEF en RAAK gekeken naar de mogelijkheden tot verduurzaming van het bedrijventerrein Heerenveen zuid. RAAK zet hierbij vooral in op onderzoek naar het proces om te komen tot verduurzaming op het gebied van klimaatadaptatie en biodiversiteit. LEEF is primair gericht op verduurzaming van bedrijven ten aanzien van energieverbruik, maar kijkt ook samen met de bedrijven en gemeenten naar maatregelen ter voorkoming en het beperken van water-, droogte- en hitte overlast. Hierbij wordt tevens gekeken naar kansen voor het vergroten van biodiversiteit. Er zijn projecten uitgevoerd en gestart die zijn gericht op bewustwording, draagvlak en vergroting van biodiversiteit.We hebben de pilot Natuurinclusieve landbouw op KNO is voorbereid en deze wordt in 2022 nader geconcretiseerd. We zijn pilots gestart om kennis en ervaring op te doen met vergroting van biodiversiteit in (berm)beheer en inrichting. De resultaten hiervan worden gebruikt om verder uit te rollen over Heerenveen.

Met concrete maatregelen in beheer en inrichting geven we vorm aan het natuurnetwerk en leveren we een bijdrage aan klimaatadaptatie en biodiversiteit. Dit betreft ook ondersteuning van bewonersinitiatieven. In 2020 zijn we gestarte met het nestkastproject. Dit project is voortgezet en uitgebreid met beheerpilots ter ondersteuning van de natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups. Om bewustwording te vergroten zijn verschillende projecten uitgevoerd gericht op inwoners. Bredere communicatie is opgezet via social media, websites van de gemeente en via Een voor een groener. Voor nadere (detail) informatie verwijzen wij graag naar de Herfstmonitor 2021 van het programma Duurzaamheid. 58

Overkoepelende activiteiten Inwoners, organisaties en gemeente hebben meer kennis over de duurzaamheidsthema's Wat hebben we bereikt? Samen met onze inwoners, bedrijven en organisaties werken we aan duurzaamheid. Vanuit de gemeente werken we aan veel projecten en ook in de samenleving worden grote en kleine initiatieven opgepakt. We krijgen vanuit de lokale samenleving feedback: wat doet de gemeente eigenlijk? Waar kan ik terecht met vragen over isolatie, een groen dak, recycling, een bijentuin? We willen graag dichtbij de samenleving staan, antwoord op vragen kunnen geven, herkenbaar zijn, een platform bieden en we willen graag dat het voor onze inwoners helder is wat projecten en processen bijdragen aan de verduurzaming van onze gemeente. We zorgen voor helderheid en betrokkenheid via een doeltreffende boodschap met een duidelijke afzender. Voor ons staat hierbij de mens centraal; iedereen kan meedoen, hoe groot of klein je ook begint. Iedereen kan iemand zijn die meehelpt aan een groener Heerenveen. Wat hebben we daarvoor gedaan? Na de lancering van één voor één groener in 2020 hebben we deze communicatiecampagne op verschillende manieren benut. Alle acties en projecten die de de gemeente ïnitieert, communiceren we onder de 'één voor één groener' vlag. Dit om herkenbaarheid te creëren en vindbaarheid te vergroten.

Op de website eenvooreengroener.nl zijn alle actuele activiteiten terug te vinden. Daarnaast vragen we lokale ambassadeurs (inwoners, ondernemers, etc.) om hun goede voorbeelden te delen.

59

Wat heeft het gekost? (Bedragen x € 1.000) Begroting 2021 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2021 na Realisatie wijziging

Verschil

Afvalinzameling

Lasten

-6.364

-6.916

-7.128

-212

Duurzaamheid

Lasten

-1.703

-2.230

-2.013

217

Riolering

Lasten

-5.699

-5.428

-6.308

-880

Vastgoed

Lasten

-2.552

-1.869

-2.224

-355

-16.317

-16.443

-17.673

-1.230

Begroting 2021 na Realisatie wijziging

Verschil

Totaal Lasten

Begroting 2021 voor wijziging

Omschrijving Afvalinzameling

Baten

7.405

8.026

8.268

242

Duurzaamheid

Baten

-

697

752

55

Riolering

Baten

6.131

6.131

6.530

399

Vastgoed

Baten

1.942

1.952

1.578

-374

15.478

16.806

17.128

322

Saldo van baten en lasten

363

363

-545

-908

Toevoegingen reserve

-477

-2.561

-2.501

60

Onttrekking reserve

539

2.314

2.254

-60

Resultaat

116

116

-792

-908

Totaal Baten

Afvalinzameling De lasten zijn lager voor de inzameling, verwerking GFT en kosten van de milieustraat. De baten van afval zijn € 242.000 hoger dan geraamd omdat de opbrengsten van kunststoffen, oud papier en heffingen (met name de variabele Diftar component) hoger zijn. Deze twee positieve effecten zorgen voor een hogere storting (lasten) in de egalisatievoorziening van € 417.000, wat zichtbaar wordt bij de lasten. Duurzaamheid De lasten van duurzaamheid zijn € 217.000 lager met name omdat van de beschikbare middelen voor de Groene Gangmakers in het kader van de LEEF gelden maar € 147.000 als voorschot is uitgekeerd, terwijl er voor 2021 € 350.000 beschikbaar was. De interne uren die zijn toegerekend aan dit product zijn € 68.000 lager. Aan de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen is € 55.000 meer besteed dan bij de overheveling in Verzamelbesluit 2021-4 was verwacht. De overheveling wordt met dit bedrag verlaagd. De baten van duurzaamheid zijn € 55.000 met name hoger omdat er meer van de beschikbare rijksmiddelen voor de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW) zijn aangewend voor dit doel. De hogere kosten en baten van de RREW leidden er toe dat de reservemutaties, zowel toevoegingen als onttrekkingen ook beiden lager zijn.

60

Riolering De kosten van riolering zijn, na aftrek van de extra storting van € 1.448.000 in de voorziening, € 568.000 lager. De belangrijkste reden dat de kosten van riolering achter blijven bij de doelstellingen van het in december 2020 vastgestelde watertakenplan is het onvoldoende kunnen vrijmaken van capaciteit. Ook kunnen we de specialist riolering (nog) niet invullen. Geplande werkzaamheden blijven daardoor liggen. De lagere kosten bedragen € 568.000. Lagere investerings- en exploitatielasten zorgen voor een lagere compensabele Btwverrekening van € 481.000. Dit is een nadeel voor de exploitatie. De baten van riolering zijn € 399.000 hoger dan geraamd. Dit wordt veroorzaakt door hogere opbrengst voor aansluitingen op het riool van (nieuwe) woningen/bedrijven. Daarnaast is de opbrengst van rioolheffingen € 333.000 hoger dan geraamd. Bij de woningen is er sprake van de stijging van de baten met ± € 70.000. Daarnaast is er een incidenteel surplus van ongeveer € 30.000 vanwege de overstap naar een nieuw belastingpakket. In verband met de invoering van dit nieuwe pakket is er in 2020 een aantal voorzorgsmaatregelen genomen. Als gevolg hiervan is er bij de bedrijfsmatige aansluitingen sprake van een voordeel van € 233.000, waarvan ongeveer de helft kan worden aangemerkt als structureel.

De bovenstaande positieve baten, lasten en compensabele btw leidden tot een hogere storting in de voorziening van € 1.448.000, wat zichtbaar wordt bij de lasten. Vastgoed Op het product vastgoed is een nadeel zichtbaar van € 355.000. Deze wordt voornamelijk veroorzaakt doordat lagere kapitaalslasten niet geleidt hebben tot het aframen van de interne huurvan vastgoed € 700.000. Tegenover dit nadeel staat een gelijk voordeel op het product onderwijs. Met het vaststellen in 2021 van het nieuwe beheerplan gebouwen door uw raad is de storting in de onderhoudsvoorziening met 1 miljoen verlaagd. Dit financiële voordeel is niet gelijk in de begroting verwerkt. Dit betrekken we bij de bredere nota kapitaalgoederen voor een integrale afweging. De afwijking op de baten € -374.000 wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door leegstand in werkstate, MFC de Barte, de buitenkans en de kubus. Hierdoor zijn er lagere inkomsten op de huuropbrengsten en servicekostenvergoedingen.

61

Thema Financiën en organisatie Kernboodschap "Er is financiële ruimte om samen invulling te geven aan dat wat wij belangrijk vinden." De vijf eerste thema’s geven de belangrijkste speerpunten van het afgelopen jaar aan. In het thema Financiën en organisatie is verder gewerkt aan de gezonde financiële basis, de reserve positie en de ontwikkeling van de gemeentelijke organisatie. In deze raadsperiode gaan we aan de slag met:  Lastendruk;  De organisatie is klaar voor de toekomst.

62

Onderwerpen • Organisatieontwikkeling • Financiële duurzaamheid • Personele mutaties Organisatieontwikkeling Toekomstbestendig leiderschap Wat hebben we bereikt? We willen werken vanuit de bedoeling. Dit betekent dat we een gemeente zijn die inspeelt op de behoeften en verwachtingen van de omgeving in plaats van te werken vanuit regels en procedures. We willen doen wat helpt en niet wat moet. Dit geldt bij alles, zowel bij maatschappelijke opgaven als individuele klantvragen. Dat is onze missie en die stelt andere eisen aan onze organisatie. Dit geldt zowel voor leidinggevenden als voor medewerkers. Van onze leidinggevenden verwachten wij een stijl van leidinggeven die nodig is om invulling te geven aan deze missie. Daarom zetten wij in op het versterken van het leiderschap. Het uitgangspunt is dat wij gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het totaal. Onze leidinggevende:  Richt zich op de bedoeling;  Werkt samen;  Is transparant;  Stelt zich kwetsbaar op;  Is betrouwbaar en geeft vertrouwen;  Toont eigenaarschap;  Draagt de missie uit en vertaalt deze naar de afdeling en naar medewerkers;  Geeft ruimte aan medewerkers om te ontwikkelen en faciliteert dit; Wat hebben we daarvoor gedaan?  De verwachtingen van onze leidinggevenden geconcretiseerd en vastgesteld.  Gewerkt aan ontwikkeling van onze leidinggevenden, zowel individueel als in teamverband.

 Feedback op leidinggeven geborgd in de vanaf 2022 te voeren voortgang- en ontwikkelgesprekken.  Onze leidinggevenden ondersteund met een programma voor leiderschapsontwikkeling. Door de coronamaatregelen in 2021 is dit niet altijd even gemakkelijk gegaan of volgens de beoogde planning gerealiseerd. Werken aan ontwikkeling van leidinggevenden gaat het beste als je elkaar daarvoor fysiek kunt treffen. Dat was door de coronamaatregelen vaak niet mogelijk. Hiervoor zijn andere oplossingen gezocht of de beoogde planning is aangepast tot een moment waarop fysiek treffen weer kon of mocht. Toekomstbestendige medewerkers Wat hebben we bereikt? De maatschappelijke ontwikkelingen en veranderende behoeften vragen andere kwaliteiten van onze medewerkers. Dit geldt zowel voor inhoud als in manier van werken, kennis en vaardigheden. De medewerker van de toekomst speelt in op de verwachtingen. De toekomstbestendige medewerker is vitaal en wendbaar. We hebben onze medewerkers gefaciliteerd in deze ontwikkeling en hen gestimuleerd om eigenaarschap te nemen, samen te werken en zich te richten op de bedoeling. We 63

hebben daarnaast geïnvesteerd in de vitaliteit en duurzame inzetbaarheid van onze medewerkers. Wat hebben we daarvoor gedaan? Vanuit onze organisatiekoers en HR visie hebben we ingezet op het volgende beleid, faciliteiten en instrumenten:  Vitaliteit en duurzame inzetbaarheid: we hebben een actief aanbod en faciliteiten aan onze medewerkers aangeboden om bij te dragen aan hun vitaliteit en duurzame inzetbaarheid, bijvoorbeeld activiteiten via fit@work en een vitaliteitspact. We hebben onze aanpak ziekteverzuim aangescherpt.  Werken vanuit de bedoeling: Er is op afdelings- en teamniveau aandacht besteed aan werken vanuit de bedoeling door aan te sluiten bij de dagelijkse praktijk en lopende projecten/opgaven, zodat de toepasbaarheid is vergroot. Ontwikkeling van medewerkers:  We hebben het voortgang- en ontwikkelgesprek geïmplementeerd. We hebben een concernopleidingsplan opgesteld en uitgevoerd en zijn gestart met een aanpak strategische personeelsplanning.  Het nieuwe werkconcept: We hebben een visie op het nieuwe werkconcept opgesteld die we projectmatig vertalen naar dat wat het voor onze medewerkers en organisatie betekent. We hebben ingezet op het optimaal faciliteren van medewerkers in het thuiswerken en hybride werken. Financiële duurzaamheid We zetten in op financiële duurzaamheid.

Met als doel een financieel solide basis voor nu en in de toekomst én ruimte voor ambities Wat hebben we bereikt? Wij willen een stabiele financieel duurzame basis voor de gemeentelijke financiën. Ook willen we een basis met flexibiliteit, met ruimte voor nieuwe ambities, investeringen en om tegenvallers op te kunnen vangen. Monitoring en beheersing van kosten Wij vinden het van belang om reëel te ramen, niet te weinig maar ook niet te veel. Op onderdelen, zoals het sociaal domein, is sprake van een scherp risicoprofiel dat mede wordt veroorzaakt door het open einde van de regelingen in het sociaal domein. Het is noodzakelijk om deze uitgaven scherp te monitoren en continu in te zetten op de beheersing van de kosten. In het thema Zorg en Welzijn is beschreven hoe wij dit doen. In de voorbereiding van de begroting 2021 is een voorstel aan u gedaan om tot een sluitende begroting 2021 te komen en het meerjarenperspectief terug te brengen naar de uitkomsten zoals deze in perspectiefnota 2020 zijn vastgesteld. In de aanloop naar de perspectiefnota 2021 gaan we met u in gesprek over een proces om te komen tot een integrale afweging van ambities en ombuigingen. Ook willen we de betrouwbaarheid van de planning en control systematiek borgen zodat u kan vertrouwen op de systematiek en op de (toekomstgerichte) financiële informatie.

Stabiele financiële duurzaamheid en flexibiliteit Voorspelbaarheid in de gemeentelijke financiën is een belangrijk element voor stabiele financiële duurzaamheid én voor de gewenste flexibiliteit. Deze is niet alleen nodig voor onze ambities maar ook voor het omgaan met onzekerheden. De financiële middelen vanuit het Rijk zijn steeds minder gekoppeld aan de taken en opgaven waar wij als gemeente voor staan. De hoogte van de algemene uitkering kent schommelingen. 64

Bovendien zijn er veel risico’s waarmee we als gemeente te maken krijgen en waar we maar beperkt invloed op kunnen uitoefenen. Al deze gevolgen op de gemeentelijke financiën zijn nog ongewis. Binnen al deze onzekerheden willen wij toch een stabiel financieel beleid voeren en betrouwbare toekomstgerichte informatie aan u voorleggen. Wat hebben we daarvoor gedaan? Monitoring en beheersing van kosten Bij de perspectiefnota 2021 is een ombuigingsbundel aangeboden aan de raad, met daarin alle geïnventariseerde bezuinigingen. Op basis hiervan is in de perspectiefnota een voorstel gedaan om te komen tot een sluitende begroting 2022. Dit heeft geleid tot een proces om te komen tot een integrale afweging van ambities en ombuigingen binnen de perspectiefnota. Na amendering is de begroting 2022 meerjarig structureel sluitend vastgesteld. Stabiele financiële duurzaamheid en flexibiliteit De planning en control cyclus van de organisatie is sinds begin 2021 in ontwikkeling. Dit heeft als bovenliggende bedoeling om college en raad in staat te stellen verantwoorde afwegingen en keuzes te maken over beleidsdoelstellingen en inzet van middelen.

We zijn gestart met een verbetertraject en in 2021 hebben we de volgende zaken opgepakt:  Er is een fundament gelegd om de financiële basis op orde te brengen en vast te houden (cijfers kloppen en cijfers zijn op tijd);  De focus ligt op verbetering van de leesbaarheid en de presentatie van de P&Cdocumenten, met als concreet voorbeeld de begroting 2022;  In het begrotingsproces van de begroting 2022 is voor het eerst een verbijzonderde interne controle uitgevoerd en aanvullend daarop een high level review;  Binnen het team Financiën is hard gewerkt om een cultuur te bevorderen van openheid, aanspreken, leren van fouten en eigenaarschap;  Er zijn expliciet controlemomenten opgenomen in de planning van de P&Cdocumenten;  Er zijn interactieve sessies in Thialf gehouden om als raad, bestuur en organisatie te kijken naar de doorontwikkeling van de P&C-cyclus. Personele mutaties Wat hebben we bereikt? We hebben onze formatie aangepast om te borgen dat we onze wettelijke, extra taken en ambities kunnen uitvoeren. In totaal is de structurele formatie over 2021 met 2,74 fte toegenomen. De formatieve taakstelling voor digitalisering over 2021 is daarin gerealiseerd. Wat hebben we daarvoor gedaan? De benodigde ambtelijke capaciteit is gekoppeld aan ambities.

Daarnaast toetsen we periodiek aan de hand van benchmarks per branche in hoeverre wij als organisatie vergelijkbaar zijn met andere organisaties. Eind 2021 is gestart met de benchmark overhead. In 2022 worden de resultaten aan u gepresenteerd. In de begroting van 2020 hebben wij u toegezegd in 2021 een benchmark te doen voor de domeinen Werk & Inkomen en Wmo. Omdat op dit moment de werkprocessen nog niet voldoende actueel zijn, is het uitvoeren van een benchmark nog niet goed mogelijk

65

en ook niet representatief. Eerst moeten we een project doorlopen, waarbij wij alle (werk)processen actualiseren, deze zoveel mogelijk lean en passend bij de dienstverleningsvisie maken. Op basis daarvan zullen wij dan een formatiecalculatie (laten) uitvoeren voor deze domeinen en de vergelijking trekken met de toegestane vaste formatie. We gaan dan graag met u in overleg of een benchmark nog noodzakelijk is. Wij verwachten dit in 2023 te kunnen doen.

66

Wat heeft het gekost? (Bedragen x € 1.000) Begroting 2021 voor wijziging

Omschrijving

Begroting 2020 na Realisatie wijziging

Verschil

Algemene uitkering gemeentefonds Lasten

-153

-153

-150

3

Algemene uitgaven en inkomsten

Lasten

545

-100

95

195

Bedrijfsvoering

Lasten

-869

-3.958

-3.764

195

Belastingen

Lasten

-699

-699

-559

141

Beleggingen

Lasten

-852

-876

-875

1

Personeel & Detachering

Lasten

-11

-11

-

11

-2.039

-5.798

-5.252

545

Begroting 2021 na Realisatie wijziging

Verschil

Totaal Lasten

Begroting 2021 voor wijziging

Omschrijving Algemene uitkering gemeentefonds Baten

91.226

97.731

99.095

1.363

Algemene uitgaven en inkomsten

Baten

618

123

137

14

Bedrijfsvoering

Baten

480

1.021

1.093

71

Belastingen

Baten

17.924

17.786

17.947

162

Beleggingen

Baten

954

954

947

-7

Personeel & Detachering

Baten

12

12

9

-3

Totaal Baten

111.213

117.626

119.226

1.600

Saldo van baten en lasten

109.174

111.829

113.974

2.145

Toevoegingen reserve

-5.387

-28.975

-28.945

30

Onttrekking reserve

4.844

22.868

22.470

-398

108.631

105.722

107.499

1.777

Resultaat

Algemene uitkering gemeentefonds De afwijking wordt veroorzaakt door de financiële gevolgen van de decembercirculaire van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. De decembercirculaire is op 14 december 2021 verstuurd. In 2022 zullen wij met voorstellen komen voor de inzet van deze middelen. De totale omvang was 1,3 miljoen euro. Algemene uitgaven en inkomsten De post onvoorzien € 130.000 is in 2021 niet besteed. Dit bedrag valt vrij in het rekeningresultaat 2021. Belastingen In 2021 zijn hogere belastingopbrengsten gegenereerd dan begroot. De OZB is hoger dan geraamd € 110.000 door extra OZB-inkomsten van Liander en de aanleg van enkele zonneparken in 2020. Ook is de Toeristenbelasting 2021 hoger dan geraamd € 14.700. Voor deze belastingopbrengst geldt dat deze moeilijk in te schatten was door de gevolgen van de Corona-pandemie.

67

Bedrijfsvoering Lagere lasten van € 195.000 worden voornamelijk veroorzaakt doordat er een lagere onttrekking aan de reserve nodig was dan begroot. Hogere baten van € 71.000 worden grotendeels veroorzaakt door de incidentele vrijval van de voorzieningen inventaris gemeentehuis van € 104.000.

68

Paragrafen

69

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Deze paragraaf geeft inzicht in de actuele risico's en het vermogen om deze risico's op te vangen. De grondslag van deze paragraaf is vastgelegd in het BBV. Deze paragraaf is aangevuld met een aantal relevante financiële kengetallen die een beeld geven van de financiële positie van onze gemeente. Risico's en weerstandsratio Risicoprofiel Het risicoprofiel (per maart 2022) van gemeente Heerenveen kan over verschillende categorieën, oftewel labels, worden verdeeld. De onderstaande afbeeldingen geven dit weer. De eerste afbeelding geeft uitsluitend de Naris risico's (exclusief de risico's grondbedrijf Grex-manager) weer. De tweede afbeelding laat de gecombineerde verdeling (Naris en grondbedrijf Grex-manager samen) zien.

70

Risicosimulatie Op basis van het risicoprofiel voeren we een risicosimulatie uit. Hieruit blijkt dat de omvang van het netto risico € 15,9 mln. is bij 90% zekerheid (en factor 1,2). Dit is opgebouwd uit: 1. Grondexploitaties € 5,0 miljoen 2. Overige risico's € 10,9 miljoen Totaal € 15,9 miljoen De reguliere risico's van de grondexploitaties worden buiten Naris om berekend. De omvang daarvan is gebaseerd op een inventarisatie van februari 2022. In onderstaande grafiek is het verloop van de omvang van het risicovolume over de afgelopen jaren zichtbaar. We zien dat de risico's van het grondbedrijf de afgelopen jaren zijn afgenomen, maar dat er nu sprake is van een behoorlijke stijging (ondanks het verlagen van de algemene opslagfactor van x1,4 naar x1,2). Dit komt met name door een combinatie van het groter worden van de risico's (onder andere openen nieuwe grondexploitatie (KNO), het verhogen van de grondprijzen voor de woningbouw in de kern van Heerenveen) en het slinken van de voorzieningen als gevolg de stijging van de grondprijzen van de woningbouw in de kern Heerenveen. De omvang van de overige risico's is de laatste jaren toegenomen, maar laat bij de begroting 2022 een grote daling laten zien. Dit komt met name door het verwijderen van enkele grote risico's naar aanleiding van besluitvorming over de perspectiefnota op 8 juli 71

2021. Bij de jaarrekening 2021 is wederom sprake van een behoorlijke daling. Dit komt grotendeels door de gewijzigde systematiek rond structurele risico's (niet meer automatisch verhogen met een opslagfactor x2, maar per risico bekijken of er een opslagfactor nodig is) en het verlagen van de algemene opslagfactor van x1,4 naar x1,2. Met name in het Sociaal Domein (onder andere Jeugd en Wmo) zijn enkele grote structurele risico’s verhoogd met de opslagfactor x2. Beheersing van het risico binnen 1 jaar is niet mogelijk. Bij alle andere labels/categorieën speelt de opslagfactor x2 bij structurele risico’s nagenoeg niet. Bij het onderdeel bedrijfsvoering (totaal € 2,6 mln) kan de kanttekening worden geplaatst, dat dit bedrag al voor ca. € 0,9 mln bestaat uit twee grote ICT risico’s. Het grootste risico betreft het vervangen van grote software systemen. In het verleden is de politieke keuze gemaakt geen geld te reserveren voor vervanging/niet af te schrijven, maar dit op te nemen in Naris. Achterliggende gedachte was het voorkomen van “dood geld” in de begroting. Daarnaast betalen gemeenten momenteel niet voor JAVA. Hier speelt een ontwikkeling waardoor in de toekomst mogelijk wel voor moet worden betaald. Naast de twee grote ICT risico’s is een grote hoeveelheid risico’s te zien, die verband houdt met formatie/ capaciteit.

Alhoewel deze risico’s het label bedrijfsvoering hebben, raakt dit (ook) de inhoudelijke taken.

In de ratio weerstandsvermogen wordt een relatie gelegd tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) en de benodigde weerstandscapaciteit (totaal van de risico's). Deze ratio geeft aan in welke mate we de risico's, indien zij zich op enig moment voordoen, kunnen opvangen door het inzetten van de algemene reserve.

72

Beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve) € 43.647.000 Ratio weerstandsvermogen= _____________________________ ____________ = 2,8 Benodigde weerstandscapaciteit € 15.824.000 (totaal van de risico’s) Deze ratio wordt aan de hand van de onderstaande tabel beoordeeld. Ratio

Waardering

Betekenis

>2

A

Uitstekend

1,4 – 2,0 1,0 – 1,4

B C

Ruim voldoende Voldoende

0,8 – 1,0

D

Matig

0,6 – 0,8

E

Onvoldoende

< 0,6

F

Ruim onvoldoende

Voldoende weerstandsvermogen De gemeente streeft naar een Ruim voldoende weerstandsvermogen (waarderingscijfer B). Bij de begroting 2022 werd nog uitgegaan van Voldoende (waarderingscijfer C). De gemeenteraad heeft dit met de vaststelling van de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen door de gemeenteraad op 15 december 2021 gewijzigd. De actuele ratio heeft een waardering aan van ‘Uitstekend’(waarderingscijfer A). We voldoen daarmee ruimschoots aan onze streefwaarde.

73

Top 25 grootste risico's Risicogebeurtenis

Grondexploitaties

Het aantal clienten stijgt en de intensiteit van jeugdzorg neemt toe

De kosten van het project 'Heerenveen beter bereikbaar' vallen hoger uit

Maatregelen

Netto Kans

Netto Netto Financieel Financieel Minimum Maximum

Aan de hand van afwijkingen in de Diverse halfjaarlijkse monitor grondbedrijf wordt kansen ivm bijgestuurd. De betrouwbaarheid van deze meerdere cijfers is toegenomen door de aanschaf het onderliggende technische systeem;’grexmanager metafoor’ risico's We houden vinger aan de pols bij directe verwijzingen door opvallende en dure indicaties te bespreken met de betrokken zorgaanbieder. Aan de hand van de te ontwikkelen monitor worden de uitgaven gemonitord en waar het mogelijk is bijgestuurd. 0,8 De totale omvang van de risico’s uit de deelprojecten bedroeg € 3 mln. Het effect van het niet kunnen compenseren van BTW bedraagt circa € 1 mln. Dit afgezet tegen het restant projectbudget (projectonvoorzien € 1 mln) bedroeg het netto risico circa € 3 mln. De impact wordt momenteel geactualiseerd. Verder worden de volgende beheersmaatregelen getroffen: - Bestuurlijk overleg en evt. stuurgroep HBB om oplossing te vinden voor richtlijnen-discussie met RWS Samenwerking opzoeken met RWS en provincie Fryslan in de discussie met de belastingdienst - Besparing op kosten door bv hergebruik van materialen (dit heeft wel een negatief effect op het risicoprofiel) - Efficiënt en effectief inzetten van het projectbureau (samenwerking opzetten in bouwteam met aannemer) - Schaalvoordelen benutten door toevoeging kruising B. Falkenaweg 0,5

Specifiek kenmerk (label)

€ 4.944.000 nvt

Sociaal € 0 € 3.400.000 domein

Kapitaal€ 0 € 3.000.000 goeder-en

74

Eén of meerdere informatiesystemen/grote applicaties (software) moeten vervangen worden

Inventariseren hoe afdelingen in het risico zitten. Verwachting is dat sommigen bestaande software willen/moeten vervangen., (1) Verbeteren contractmanagement en -administratie door I&I voor het functioneren van software (2) Vervangen van software wanneer onontkoombaar en onvermijdelijk

De budgetverhoging in de P-nota 2021 ten behoeve van de WMO-voorzieningen is niet toereikend

Verantwoorden en bijsturen in een planning en control document. In 2021 steeg het aantal inwoners dat een beroep doet op de Wmo met 16% naar ruim 3700. De opwaartse druk, die dit , naast de prijsstijging van de voorzieningen, legt op de budgetten proberen we te dempen door onze Meitinkers te instrueren om nog zorgvuldiger om te gaan met het inzetten van voorzieningen. De wettelijke mogelijkheden daartoe zijn echter beperkt. Met gecontracteerde zorgverleners hebben we afgesproken dat er, in overleg met de cliënt, geen leverplicht is op momenten dat er geen personeel beschikbaar is. Met deze maatregelen proberen we binnen de bestaande budgetten te blijven. De resultaten worden gedurende het jaar nauwkeurig gemonitord. In 2021 zijn de beschikbare budgetten toereikend geweest door aantal incidentele meevallers, die wij in 2022 op voorhand niet verwachten.

Verplichte afname van grond en boerderij op het IBF voor een getaxeerde waarde

Afhankelijk van derden en marktomstandigheden.

Herverdeling gemeentefonds

0,7

€ 550.000

Bedrijfs€ 850.000 voering

0,5

Inkomst€ 0 € 1.000.000 en

0,5

Sociaal € 0 € 1.000.000 domein

0,2

€ Grond1.146.000 € 1.146.000 bedrijf

75

We moeten gaan betalen voor JAVA (programmeertaal).

We volgen de VNG. Richting vragen aan college/raad (collegeonderhandelingen eerste kwartaal 2022 + perspectiefnota 2022 (2023 en verder). Laten instromen van de medewerkers op bestaande vacatures en/of het uitlenen van medewerkers aan andere gemeenten (en hiervoor inkomsten ontvangen), Inzet van de medewerkers op andere inhoudelijke opdrachten/projecten, inhoudelijke of procesopgaven die ook gefinancierd worden met tijdelijke middelen Er geen structurele dekking is voor het personeel dat vast is na 2021 (en hiervoor weer tijdelijke middelen aangenomen met tijdelijke financiering (flexpool) aanvragen). In plaats van een generieke maatregel maatwerk toepassen wat betekent dat iedereen apart geindiceerd wordt. Totale omvang van bezuiniging blijft hierbij mogelijk echter wel met een vertraging. Definitieve resultaten zullen in de komende 4 maanden in beeld zijn. Indien deze niet voldoende zijn, zal De ombuinging "Verlagen budget Wmo huishoudelijke hulp" er mogelijk een voorstel voor in de P-nota (P-nota 8 juli 2021/nr 66a) wordt (deels) niet gehaald. worden opgenomen.

In de meicirculaire zal naar alle waarschijnlijkheid duidelijkheid komen over De extra inkomsten jeugd vallen lager uit de definitieve meeropbrengsten. Bij de ombuiging zou het voorstel zijn om de tarieven voor de buurtsportcoaches te verhogen. Nu er sprake is van een groter taakstelling van in totaal 300.000 wordt gekozen voor een beleidsaanpassing. Ipv meer inkomsten wordt ingezet op een De ombuiging "Verlagen subsidies sportstimulering" (P-nota verlaging van de kosten. Hiervoor is inmiddels 8 juli 2021/nr 65a) wordt (deels) niet gehaald. een voorstel in de maak.

0,8

€ 140.000

Bedrijfs€ 400.000 voering

0,75

€0

Bedrijfs€ 500.000 voering

0,5

€0

Bezuinigingsmaat€ 700.000 regel

0,1

€ 0 € 3.322.000 Inkomsten

0,5

€0

Sociaal € 600.000 domein

76

Ontoereikend budget voor uitkeringen (BUIG) als gevolg van Aanvragen Vangnetregeling (voorheen MAU) de open einde regeling en Monitoren

0,5

€0

Gemeente treedt op als BTW-ondernemer voor de inzameling Contact is gelegd met onze externe fiscalist. van verpakkingsafval Bezwaar bij Belastingdienst loopt.

0,7

€ 150.000

Inkomst€ 250.000 en

Concernsaldering ontoereikend

Afdelingen monitoren eigen budgetten en maken afwegingen/keuzes. Tijdens managamentgesprekken (afdelingshoofd/directie) wordt de concernsaldering in beeld gebracht en gemonitord.

0,5

€0

Bedrijfs€ 500.000 voering

Niet voldoende startklaar voor de invoering van de Omgevingswet.

Er moet meer geld , tijd en ruimte komen om medewerkers hier mee bezig te laten zijn

0,8

€0

Bedrijfs€ 250.000 voering

Meer onderhoud kades/oevers langs vaarwegen van Besluitvorming door PS. Mogelijk extra provincie/wetterskip/particulieren/ondernemingen/landbouw- uitkering gemeentefonds (echter onduidelijk). /natuurbeheerorganisaties richting gemeente dan Geen gereserveerde doeluitkering. Regelen in omgekeerd. begroting

0,75

€0

Kapitaal€ 250.000 goeder- en

Er is een budget voor verbouwen van de raadszaal en realiseren van werkplekken in de bestaande raadszaal. Visie op huisvesting op grond daarvan de keuzes maken en eventueel financieel gevolg voorleggen aan de Raad. College, raad en organisatie in gesprek over goedkopere huisvestingscenario’s.

0,25

€0

Kapitaal€ 625.000 goeder-en

Er moet worden geïnvesteerd in de huisvesting van bestuur en medewerkers op het gemeentehuis

Sociaal € 600.000 domein

77

Via SDF en door een intenre werkgroep worden de mogelijke effecten (overheveling van financiele verantwoordelijkheid van de ene naar de andere gemeente) in beeld gebracht. Daarmee houden we grip op mogelijk mutaties.

€0

Sociaal € 300.000 domein

0,3

€0

Bezuinigingsmaat€ 500.000 regel

Inroepen borgstellingsovereenkomst BNG/Sportstad

Op basis van de huidige financiële situatie van Sportstad Heerenveen BV is de kans van optreden zeer gering. Als aandeelhouder blijven wij echter de financiële positie van Sportstad Heerenveen BV nauwlettend in de gaten houden. Tevens is er een informatieverplichting.

0,01

€ Verbond€ 0 14.000.000 en partijen

Ontbreken van rittenregistratie in het verleden

De interne controle zo in te richten dat de fiscus hierop kan vertrouwen. Dit risico loopt door de terugwerkende kracht nog tot ca. half 2024

0,5

€ 50.000

Niet voldoende dekking in de voorziening ter dekking van de Indien noodzakelijk vermelden in een P&C betaling van de (toekomstige) pensioenen (APPA document (bij voorkeur een verzamelbesluit wethouders) of anders in de jaarrekening).

0,25

€0

Finan€ 500.000 ciering

Informatieveilig werken in Heerenveen Samen houden we de gegevens van onze gemeente in veilige handen (beleid en plan) en door Plan B (plan voor als het mis is gegaan).

0,5

€0

Bedrijfs€ 250.000 voering

Het woonplaatsbeginsel wordt toegepast

Er wordt gezocht naar een zo effectief De ombuiging "verlagen subsidies maatschappelijk werk" (P- mogelijk invulling met de resterende nota 8 juli 2021/nr 67a) wordt (deels) niet gehaald middelen.

Een inbraak van buiten of van binnen waarbij informatie wordt gestolen, gegijzeld en/of schade wordt toegebracht aan de ICT/digitale informatievoorziening.

0,5

Kapitaal€ 200.000 goeder-en

78

Aanzuigende werking voor woningaanpassingen

Resultaten worden gemonitord.

0,5

€0

Sociaal € 214.000 domein

79

Financiële kengetallen

Conclusie Bij de beoordeling van de kengetallen zijn de indicatoren ‘structurele exploitatieruimte groter dan 0’ en ‘weerstandsvermogen van 1,4 < 2' de belangrijkste om de gezondheid te bepalen. We constateren dat de relevante ratio over de structurele exploitatieruimte voldoet aan onze eisen. Onze woonlasten zijn hoger dan het landelijke gemiddelde. Voor een verdere duiding van de woonlasten verwijzen wij u naar de paragraaf Lokale heffingen. Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Indien de netto schuldquote boven de 100% ligt spreekt men van een hoge gemeenteschuld. Hoger dan 130% betekent dat gemeenten wordt geadviseerd direct maatregelen te treffen om de schulden te verminderen. De netto schuldquote laat over de afgelopen jaren een dalende trend zien. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote is lager of gelijk aan 100%". Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven.

Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. Het aandeel verstrekte leningen is stabiel en zeer gering. De uitkomsten hiervan zijn in lijn met de netto schuldquote zonder dat deze is gecorrigeerd voor verstrekte leningen. Criterium voor mate van gezondheid: "De netto schuldquote gecorrigeerd is lager of gelijk aan 100%". Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen op lange termijn te voldoen. Bij een ratio kleiner dan 20% heeft een gemeente zijn bezit zeer zwaar belast met schuld. Normaal bevindt de ratio van een gemeente zich tussen de 20% en 70%. Door een forse groei van het eigen vermogen laat de solvabiliteit een stijgende lijn zien ten opzichte van voorgaande jaren. Criterium voor mate van gezondheid: ‘De solvabiliteitsratio is groter of gelijk aan 20%’.

80

Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. Grondexploitaties kunnen een forse impact hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Over 2021 was deze ratio positief, dit ligt in lijn met eerdere jaren. Criterium voor mate van gezondheid: ‘De grondexploitatie is minimaal 0%’. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Criterium voor mate van gezondheid: ‘De structurele exploitatieruimte is groter of gelijk aan 0%. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de lokale lastendruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De uitkomsten laten zien dat wij boven het landelijk gemiddelde uitkomen. Criterium voor mate van gezondheid: ‘De woonlasten ten opzichte van het landelijke gemiddelde zijn lager dan 100%’’ .

81

Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn grote zaken die vaak veel waarde hebben en meerdere jaren meegaan. De gemeente heeft die nodig voor de dienstverlening. In deze paragraaf moeten ten minste de volgende kapitaalgoederen staan: infrastructuur, riolering, water, groen en gebouwen. Van deze kapitaalgoederen moeten het beleidskader, de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien en een vertaling van de financiële consequenties in de begroting zijn opgenomen. Hiernaast geven we nog een toelichting op enkele andere kapitaalgoederen. Namelijk: huisvesting onderwijs, sportvelden en bijbehorende gebouwen en informatie en communicatietechnologie. Bedragen x € 1.000

Naam beheerplan

Vastgesteld in de raad

Looptijd

Begroting 2021

Jaarrekening 2021

Is er achterstallig onderhoud?

Beheerplan Verhardingen (wegen, fiets- en voetpaden etc.)

7-10-2021

2021 t/m 2022

€ 1.635

€ 1.519

nee

Beheerplan Kunstwerken (bruggen, tunnels/viaducten, steigers, duikers)

7-10-2021

2021 t/m 2022

€ 465

€ 445

nee

Beheerplan Oevers (beschoeiing, damwand, natuurlijke oever, kade)

7-10-2021

2021 t/m 2022

€ 332

€ 278

nee

Beheerplan Groen (bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken)

7-10-2021

2021 t/m 2022

€ 2.482

€ 2.210

nee

Beheerplan Gemeentelijke gebouwen (76 gebouwen en 68 beeldende kunstobjecten

7-10-2021

2021 t/m 2022

€ 1.839

€ 768

nee

Watertakenplan (beheer en instandhouding riolering)

14-12-2020

2021 t/m 2024

€ 4.348

€ 3.146

nee

Sportvelden (breedtesportvelden en de atletiekbaan)

23-6-2016

2022 t/m 2036

€ 214

€ 308

nee

Infrastructuur Het geheel aan wegen en civieltechnische kunstwerken (bruggen en tunnels) hebben we onderhouden op basis van het beleidskader Kwaliteitsplan openbare ruimte. Kapitaalvernietiging is hiermee voorkomen en we hebben gezorgd voor een veilige en functionele infrastructuur. De financiële afschrijving van de kapitaalgoederen civieltechnische kunstwerken is aangepast van 40 jaar naar gesplitst 40 en 20 jaar in aansluiting bij werkelijke levensduur. De volgende infrastructurele projecten realiseerden we in 2021.

82

Verhardingen:  Reconstructie Leeuwarderstraatweg (Heerenveen – Haskerdijken).  Herinrichting kern Katlijk.  Afronding renovatie Eerste en Tweede Compagnonsweg (Bontebok).  Verbeteren van asfaltconstructies op diverse wegen zoals onder andere: Kapellewei (Haskerdijken), De Pean (Akkrum/Nes), Atalantastraat (Heerenveen).  Aanbrengen slijtlagen: Tjeerd Roslaan/Tjaarda’slaan (Oranjewoud), Hooivaartsweg (Gersloot), Bornego (Luinjeberd).  Straatwerk diverse wegen onder andere: Prins Bernhardweg (Oranjewoud) Van Bienemalaan (Oudeschoot) herstel diverse fiets- voetpaden. Civieltechnische kunstwerken bruggen onder andere:  Renovatie Doelhofbrêge (Aldeboarn).  Renovatie Boerstegebrêge (Akkrum).  Vervanging voetgangersbrug Albert Mol’s Menninghe (Gersloot).  Vervanging fiets- voetgangersbrug Brandeleane (Oranjewoud).  Diverse reparaties fiets- voetgangersbruggen. Kade- en oeverbescherming onder andere:  Vervanging oeverbescherming/stapelsteen Schoterlandse Compagnonsvaart (De Knipe).  Vervanging damwand De Seine (Akkrum).  Vervanging damwand Leppedyk (Akkrum).  Vervanging damwand Folkert Kuipersstrjitte.  Vervanging damwand Mounedyk (Akkrum).  Vervanging damwand Sake Visserstjitte.  Vervanging damwand W.J. Koopmansstrjitte. Riolering Eind 2020 is het Watertakenplan 2021-2024 vastgesteld.

In dit Watertakenplan zijn visie, strategie en actie/opgaven voor de riolering en (hemel)water vastgelegd. Naast de opgaven voor beheer, onderhoud en vervanging van riolering is in dit nieuwe Watertakenplan in het bijzonder aandacht voor de klimaatopgaven. Beleid en doelstellingen voor klimaatadaptatie hebben we ook opgenomen en vertaald in het Duurzaamheidsprogramma 2019-2022 Samen duurzaam in Heerenveen en de Uitvoeringsagenda 2020-2022 Klimaatadaptatie & Biodiversiteit. In 2021 hebben we vooral ingezet op de (door)ontwikkeling van plannen om te komen tot een zo optimaal mogelijk inzicht in de meerjarige opgaven (de te volgen strategie). Het gaat hierbij om de te volgen strategie bij vervanging, onderhoud en beheer van de riolering-assets. Denk hierbij bijvoorbeeld aan riolering, gemalen en persleidingen. Deze (door)ontwikkeling dient ook als opmaat naar een meer risicogestuurde benadering van de assets om te komen tot een doelmatige inzet van de middelen. Aanvullend werkten we, zoals opgenomen in het Watertakenplan, aan de basisrioleringsplannen voor Akkrum-Nes en Heerenveen. Dit alles vormt de input en basis voor de te volgen strategie. In 2021 is de daadwerkelijke vervanging van riolering slechts beperkt geweest. Dit komt met name door de inzet op het onderdeel strategie. Een andere oorzaak was bijvoorbeeld

83

vertraging (door beperkingen van capaciteit nutsbedrijven) van een groot gepland werk in Akkrum (circa € 350.000). Hier zouden we de riolering vervangen/optimaliseren. Opgaven/acties schuiven dan ook door naar 2022. Uiteraard is er ook (regulier) beheer en onderhoud uitgevoerd aan de diverse onderdelen/assets van het complexe rioleringssysteem in de gemeente Heerenveen. Ook hebben we in 2021, zoals opgenomen in het Watertakenplan, opdracht gegeven tot het maken van een uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie. Dit plan moet in 2022 op dit gebied inzicht geven in de concretisering en prioritering van de opgaven voor de periode 2023 en verder. In 2021 zijn onder andere de volgende acties/opgaven uitgevoerd:  Afronding aanpassing/reparatie riolering van herinrichting Mildam.  Aanpassing/optimalisatie riolering c.a. in Akkrum (Poeisz supermarkt/Mounedyk).  Vervanging pomp(en) transportgemaal Skoatterwald.  Onderhoud en vervanging diverse pompen/gemalen.  Vervanging diverse modems/bewaking pompgemalen (telemetrie). Water Wij hebben het onderhoud (uitmaaien van begroeiing/riet) van watergangen en vijvers in het stedelijk gebied uitgevoerd in opdracht van de waterbeheerder, het Wetterskip Fryslân. In het landelijk gebied heeft het Wetterskip Fryslân ons aangewezen (zogenaamde schouw) voor een deel van het onderhoud. Aannemers en/of agrariërs voerden dit uit tegen een vergoeding.

In 2021 is het onderhoud opnieuw aanbesteed voor een periode van vier jaar. In de uitvoering zijn wij geconfronteerd met de aanwezigheid van grote waternavel, een invasieve soort die leidt tot meer noodzakelijk onderhoud. In het kader van de overdracht van het onderhoud stedelijk water in 2016, hebben wij de verplichting om voor 2025 achterstallig baggeronderhoud weg te werken. Hiervoor is in combinatie met diepte voor ligplaatsen een baggerplan opgesteld. Dit bieden we u in het voorjaar 2022 aan ter behandeling. Groen Groen Het technisch en verzorgend onderhoud van het groen hebben we uitgevoerd op basis van het kwaliteitsplan openbare ruimte. Op diverse plaatsen hebben we groen gerenoveerd en bomen voor de veiligheid gesnoeid of gekapt. De maatregelen volgen uit jaarlijkse schouw en inspectie. Ook vervingen we groen in het kader van integrale projecten. Uitgangspunt bij renovatie en inrichting is het leveren van een bijdrage aan klimaatadaptatie en vergroting biodiversiteit. De beeldkwaliteit wordt drie maal per jaar geschouwd. De resultaten van deze schouw laten zien dat de beeldkwaliteit in 2021 aan het vastgestelde kwaliteitsniveau voldeed. Invasieve soorten De in 2019 gestarte bestrijding van invasieve exoten op land en in water is in 2021 voortgezet. Daarmee voldoen we aan onze wettelijke verplichting. De bestrijding bleek

84

ook in 2021 zeer lastig. Er zijn namelijk geen afdoende methodes. Per soort en per locatie zijn maatwerk en specifieke bestrijdingsmethoden nodig. De hoeveelheid invasieve exoten in water is in 2021 explosief gestegen. Dit vraagt in toenemende mate inzet en investeringen. De bestrijding van invasieve exoten op land is gericht op zowel bestrijding als beheersing. Het afgraven van Aziatische duizendknoop (daar waar mogelijk) heeft ook in 2021 tot positieve resultaten geleid. De bestrijding van waterwaaier in het Heidemeer met de methode hydroventuri leidde in 2021 niet op alle locaties tot het gewenste resultaat. Dit heeft in 2022 de aandacht. De explosieve groei van waternavel in 2021 heeft tot gevolg dat iedere vorm van bestrijding slechts tijdelijk resultaat heeft. De bestrijding van invasieve exoten voeren we tot en met 2022 uit met eenmalige middelen. Gezien de ervaringen tot nu toe is echter duidelijk dat de bestrijding in toenemende mate investeringen vraagt en dat er structurele middelen noodzakelijk zijn. De hoogte van toekomstige bestrijdingskosten volgt in de loop van 2022 uit de actualisatie en evaluatie van het huidige plan van aanpak. Eikenprocessierups Ook in 2021 hebben we een combinatie van preventieve, reactieve en natuurlijke bestrijding uitgevoerd. Deze aanpak was de afgelopen jaren effectief om ernstige overlast te voorkomen.

Hoewel we al jaren een stijgende lijn in het aantal rupsen zien, betrof dit in 2021 ongeveer de helft van voorgaande jaren. Dit landelijk beeld was het gevolg van het koude voorjaar en relatief koude zomer. De selectief toegepaste bespuiting met nematoden heeft ook het gewenste resultaat gehad. In 2020 is vanuit het uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie en biodiversiteit een nestkastproject gestart om natuurlijke bestrijding te stimuleren. Dit gaat om een aanvulling op de reguliere bestrijding. Monitoring van de nestkasten laat zien dat deze in 2021 goed bezet waren door vogels. Specifiek resultaat is niet aantoonbaar omdat dit deel uitmaakt van de combinatie van maatregelen. Hoewel 2021 positief uitviel, is de tendens al meerdere jaren dat het aantal rupsen toeneemt. Het beschikbare budget is hierdoor niet toereikend meer. In de Investeringsagenda hebben we een uitzetting van € 75.000 opgenomen. Dit is gebaseerd op de werkelijke bestrijdingskosten van afgelopen jaren. Onkruidbestrijding De werkzaamheden 'onkruidbestrijding door middel van branden en heet water' zijn aanbesteed. De laagste inschrijver voert de werkzaamheden uit door heet water te gebruiken. Dit is de meest geschikte methode voor de verhardingen. Het is milieuvriendelijker dan borstelen en deze methode beschadigt de kwetsbare bestrating niet.

Gebouwen Het gemeentelijk vastgoed onderhouden we op basis van een beheerplan gebouwen (beleidskader) en ons gemeentelijk gebouwenbeheersysteem (beheer en uitvoering). Hiervoor is in 2021 het Beheerplan Gebouwen (en beeldende kunst) 2021 en 2022 vastgesteld. Dit geeft inzicht in de meerjarige opgaven voor gebouwen (en beeldende

85

kunst) voor beheer, onderhoud en vervanging aan gebouwen en installaties en de hiertoe benodigde inzet van (langjarige) middelen. Op basis van dit beheerplan zijn we in 2021 begonnen met de voorbereiding en realisatie van onder andere de volgende werkzaamheden:  Vervanging dakbedekking gemeentehuis en MFA De Kempenear (inclusief dakisolatie).  Jaarlijkse schilderwerkzaamheden aan diverse gebouwen.  Vervanging verwarmingsinstallatie MFA De Kempenear.  Vervanging akoestische wandbekleding Posthuis Theater. In 2022 stellen we een Brede Nota Kapitaalgoederen 2023-2027 op. Hierin worden naast de kapitaalgoederen in de openbare ruimte, zoals verhardingen en groen, ook het kapitaalgoed gebouwen voor die periode geïntegreerd. Huisvesting onderwijs De gemeente is verantwoordelijk voor voldoende huisvestingscapaciteit en voor een adequate huisvestingssituatie van het onderwijs. Dit geldt voor het basis-, het speciaal en het voortgezet onderwijs. Er is geen gemeentelijke zorgplicht voor de onderwijshuisvesting van het middelbaar beroepsonderwijs. Herijking Integraal huisvestingsplan Primair Onderwijs U heeft het huidige huisvestingsplan voor het Primair Onderwijs in 2016 vastgesteld. De afgelopen jaren en komende jaren zijn er verschillende ontwikkelingen (geweest) die impact hebben of hebben gehad op dit plan.

Bij de vaststelling van de begroting van 2021 heeft u uitgesproken om samen met de schoolbesturen het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs (IHP PO) te herijken. De herijking van het IHP PO is gestart in Q1 2021. Er zijn twee informatiesessies geweest met de raad in 2021. Wij verwachten u de herijking van dit plan in mei 2022 ter vaststelling voor te leggen. Haalbaarheidsonderzoek De Greiden In 2020 startte het haalbaarheidsonderzoek voor vier basisscholen in De Greiden. Het gaat hier om de basisscholen Ekke de Haan, het Vogelnest, het Kompas en de Roerganger. U bent in september 2021 geïnformeerd dat het onderzoek wordt meegenomen in de herijking van het IHP PO. De verwachting is dat we u deze in mei 2022 voorleggen, met daarin een scenario voor de huisvesting van de eerdergenoemde basisscholen. NB. Voor de huisvesting van De Buitenkans hebben wij in 2020 een apart haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Een scenario daarvoor nemen we ook in het IHP PO mee.

Huisvesting voortgezet onderwijs Voor het voortgezet onderwijs ontbreekt een huisvestingsplan. En daarmee ontbreekt ook inzicht in de langjarige investeringsbehoefte. Samen met relevante partners hebben we daarom in opdracht van u de vastgoedopgave al wel verkend. Dit is vastgelegd in de

86

eindrapportage 'Verkenning toekomstperspectief voortgezet onderwijs' d.d. juni 2018. De inspanningen in 2018 hebben nog niet geleid tot een Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs (IHP), inclusief het bewegingsonderwijs. Er lijkt zich een scenario te gaan ontwikkelen van het gefaseerd tegen elkaar uitruilen van enkele onderwijslocaties in Heerenveen. Voordat we dit kunnen uitwerken, is een verdiepingsonderzoek nodig. Dit heeft u inmiddels besloten (raad 21 januari 2019). Dat het onderwijs altijd in beweging is, merken we ook in dit proces. De schoolbesturen van Bornego en Sevenwolden hebben eind 2019 aangegeven eerst onderling in overleg te willen treden om daarna terug te komen bij de gemeente. Midden 2020 is het proces weer opgepakt. De directe aanleiding daarvoor is het capaciteitstekort op het Facet waar het speciaal onderwijs is gehuisvest. Via een intentieverklaring hebben schoolbesturen en gemeente gezamenlijk vastgelegd om te onderzoeken of (een deel van) de Duisterhoutschool zich kan huisvesten in de Buitenbaan 3. Dit schoolgebouw is nu nog eigendom van OSG Sevenwolden. Om deze carrousel op gang te brengen is overeenstemming nodig over de gehele toekomstvisie VO. We verwachten dat we een IHP VO (en SO) ook in mei 2022 aan u ter vaststelling kunnen voorleggen.

Afronding bouw nieuwe basisschool Tjalleberd De locatie voor de nieuwbouw van de school in Tjalleberd is bekend. Voor de huisvesting van de Samenwerkingsschool De Nijewier hebben wij op 3 juli 2018 gekozen voor nieuwbouw. Het gaat om een locatie ten westen van de MFA Ængwirden aan It Hiem in Tjalleberd. Om de nieuwbouw hier mogelijk te maken, is in 2019 een afwijkingsprocedure van het geldende bestemmingsplan geweest. U heeft een verklaring van geen bedenkingen afgegeven en het college heeft de omgevingsvergunning verleend. Op 6 oktober 2020 heeft u de middelen beschikbaar gesteld voor de bouw van de school. In november 2020 ging het schoolbestuur als opdrachtgever van start met de bouw. De bouw verliep voorspoedig. Het nieuwe schoolgebouw is de na de kerstvakantie op 10 januari 2022 in gebruik genomen. Door de coronamaatregelen waren de feestelijkheden rond de opening sober. Voor de bouw van de school heeft u een budget € 3.068.003 beschikbaar gesteld. Door een voordelige aanbesteding vielen de kosten voor de bouw mee ten opzichte van de verwachting. Er is nog een resterend budget over van € 296.293. Sportvelden en bijbehorende gebouwen De gemeente onderhoudt de gemeentelijke sportvelden. Bij sommige sportvelden hebben we de dagelijkse onderhoudswerkzaamheden overgedragen aan de verenigingen. Hiervoor ontvangen zij jaarlijks een vergoeding van onsAlle.

Sportvelden De gemeente onderhoudt de gemeentelijke sportvelden. Bij sommige sportvelden hebben we de dagelijkse onderhoudswerkzaamheden overgedragen aan de verenigingen. Hiervoor ontvangen zij jaarlijks een vergoeding. Voor de sportvelden is het uitgangspunt de meerjarenonderhoudsplanning 'Actualisatie nulmeting sportvelden Heerenveen' van 6 januari 2016. De financiële dekking van de benodigde onderhoudsmaatregelen hebben we geregeld in het product Sportaccommodaties in de begroting en in de Voorziening Sportvelden. In dit budget hebben we ook de periodieke renovatiekosten van de natuur- en kunstgrasvelden en van de kunststofatletiekbaan opgenomen. Bij de vaststelling van het 'Actualisatie Accommodatieplan Sport' op 23 juni 2016 heeft u besloten dat het beheer en het 87

onderhoud van de sportvelden bij de gemeente blijft. In december 2021 stemde u in met de herijking van de actualisatie. De financiële vertaling nemen we mee in de perspectiefnota 2023. Onderhoud sportgebouwen Er is ook een meerjarenonderhoudsplanning voor de gemeentelijke sportgebouwen. Het beleid ('Actualisatie Accommodatieplan Sport' d.d. 23 juni 2016) is om de was- en kleedgebouwen in eigendom over te dragen aan de hoofdgebruikers van dit sportcomplex. Alle was- en kleedgebouwen zijn in eigendom overgedragen. Enkel binnensportvoorzieningen, zoals gymzalen en de Utingeradeelhal zijn nog eigendom van de gemeente. De onderhoudswerkzaamheden pakken we op met behulp van het gebouwenbeheersysteem Systematisch Onderhoud. Uitbreiding en/of vernieuwing Voor specifieke uitbreiding en/of vernieuwing van sportvoorzieningen (anders dan renoveren) reserveren we niet. Dit betekent dat hiervoor van geval tot geval een investeringskrediet nodig is. Deze lasten verwerken we in de begroting. Bij verzoeken voor dergelijke investeringen in sportaccommodaties betaalt een vereniging in principe een derde van de werkelijke kosten (mee). Dit heeft u besloten bij vaststelling van eerdergenoemde 'Actualisatie Accommodatieplan Sport'. Online verhuur sportaccommodaties In de zomer van 2021 is het nieuwe (online) verhuursysteem live gegaan.

Met dit systeem kunnen de inwoners 24/7 onze binnensportaccommodaties reserveren. Het stimuleert de sportdeelname van inwoners en sluit goed aan bij het huidige digitale tijdperk. Onderzoek versnippering sportaccommodaties In de sport- en beweegvisie 2017-2025 heeft u aangegeven dat er in 2021 een onderzoek wordt verricht naar mogelijke versnippering op sportaccommodaties. Hierover bent u in november 2021 ingelicht. Het is niet direct noodzakelijk om toe te werken naar een efficiënter gebruik van de ruimte op buitensportaccommodaties. Omwille van behoefte en capaciteit zijn er vrijwel geen passende mogelijkheden. Waar die mogelijkheden er wel zijn spelen andere argumenten een belangrijke rol om het zo te laten. In de gemeente Heerenveen zijn enkele mooie voorbeelden van gezamenlijk gebruik en multifunctionele sportaccommodaties. In 2025 kijken we opnieuw naar de versnippering.

Intentieverklaring Skoatterwâld Sinds geruime tijd zijn er gesprekken tussen gemeente Heerenveen, SC Heerenveen en vv Heerenveen over Sportpark Skoatterwâld. Toen is uitgesproken en vastgelegd met een intentieverklaring om een gezamenlijk traject te starten. Zo verkrijgen we een gedeeld beeld over de toekomst van het sportpark. Er worden verschillende scenario’s geschetst voor het gewenst eindbeeld. De uitkomsten van het onderzoek verwachten we in het eerste of tweede kwartaal van 2022.

88

Covid-19 en sportaccommodaties COVID-19 heeft ook in haar tweede jaar impact gehad op het gebruik van de binnen- en buitensportaccommodaties en de sportverenigingen. Het bewegingsonderwijs is – los van volledige sluiting van scholen – volledig doorgegaan in 2021. Waar mogelijk binnen en anders ergens buiten. Zeker in het tweede en derde kwartaal van 2021 hebben veel sportverenigingen zich hard ingezet om leden en niet-leden zoveel mogelijke gelegenheid te geven om te sporten. Dit deden ze steeds binnen de veranderende maatregelen. De buurtsportcoaches hebben daar samen met de verenigingen een mooie stimulerende rol in gespeeld. De laatste maanden van 2021, tijdens een harde lockdown, was er weinig mogelijk. Evenals vorig jaar is algehele tendens betreffende sportaccommodaties positief. Het is financieel goed gegaan met de (breedte)sportverenigingen in Heerenveen, op enkele uitzonderingen na. Er is regelmatig contact met de sportverenigingen. De huur van de gemeentelijke sportaccommodaties in deze maanden compenseren we aan de sportverenigingen conform de mate van lockdown en het gebruik. Informatiemanagement en ICT In 2021 hebben we de onderstaande investeringen gedaan en/of afgerond:  Kantoorautomatisering en systeemprogrammatuur.  Netwerk en Data.  Servers (rekenkracht) en storage (opslag). In 2021 zijn de onderstaande investeringen gestart.

Die ronden we in 2022 af:  Randapparaten (printers en multifunctionals - kopiëren, scannen en printen).  Spraak en beeld (telefooncentrale). De restantkredieten van deze investeringen worden overgezet naar 2022. In 2021 zijn de onderstaande investeringen uitgesteld om een goede afweging te kunnen maken welke ICT past bij (nieuwe) huisvesting en/of na corona:  ICT werkplekken (draagbare computers en docking stations). De restantkredieten van deze investeringen worden overgezet naar 2022.

89

Financiering In de paragraaf financiering wordt de financieringsfunctie van gemeente Heerenveen uiteengezet over het afgelopen boekjaar. In het eerste onderdeel geven we een korte toelichting op de wettelijke kaders en het treasurystatuut van de gemeente Heerenveen. In het onderdeel financiering gemeente Heerenveen geven we een toelichting op het gevoerde risicobeheer (kasgeldlimiet, renterisiconorm en het schatkistbankieren), de financiering van de gemeente en de gehanteerde rentemethodiek. Kaders Voor de uitvoering van de treasuryfunctie hebben we als gemeente te maken met verschillende wettelijke kaders. De belangrijkste worden hieronder toegelicht. Wet HOF In de wet HOF (houdbare overheidsfinanciën) is vastgelegd dat het Rijk en de decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) een gelijkwaardige inspanning leveren om een eventueel begrotingstekort (EMU-tekort) weg te werken. Gemeenten worden hierdoor bijvoorbeeld beperkt in het aantrekken van geldleningen. Wet Fido De uitvoering van de gemeentelijke financieringsfunctie vindt plaats binnen de wettelijke kaders van de Wet Fido (financiering decentrale overheden). In de wet staan transparantie en risicobeheersing centraal. De transparantie komt onder andere tot uitdrukking in een financieringsparagraaf in de begroting en jaarrekening.

Eind 2013 is de Wet Fido gewijzigd door de invoering van het verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden. Reden voor de invoering van het verplicht schatkistbankieren is het beheersen van de overheidsschuld en het reduceren van het financiële risico voor decentrale overheden. Ruddo In de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo) staan de regels waar uitzettingen aan moeten voldoen. Dit voor zover die niet in de schatkist worden aangehouden. De Ruddo beperkt zich tot regelgeving over het uitzetten van gelden in de vorm van een belegging in waardepapieren en het aangaan van transacties in financiële derivaten. Treasurystatuut In het treasurystatuut gemeente Heerenveen zijn binnen de mogelijkheden van de wet Fido en de Ruddo de kaders vastgelegd voor de uitvoering van de treasuryfunctie. Het statuut is eind 2021 geactualiseerd en is in het voorjaar van 2022 aangeboden aan de raad ter besluitvorming. Voor de jaarstukken 2021 is het treasurystatuut 2007 nog van toepassing. Treasury Uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer De gemeente Heerenveen kent enkele uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer. Deze bestaan uit de kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen, overige langlopende leningen en overige uitzettingen met een looptijd van één jaar of langer.