Eindrapportage Kleinschalige opvang asielzoekers Heerenveen
Tekst van het document
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties
Gemeente Heerenveen
Rapport
projectnummer 0493117.100 definitief revisie 01 25 oktober 2024
(Bijlagenbundel los bijgevoegd)
www.anteagroup.nl
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties
Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 definitief revisie 01 25 oktober 2024
Opdrachtgever Gemeente Heerenveen Postbus 15000 8440 GA HEERENVEEN
datum 25 oktober 2024
beschrijving Definitief
vrijgave Antea Group
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
5
1.1 1.2 1.3 1.4
Aanleiding Doel Essentie Leeswijzer
5 5 5 5
2.
De opgave
6
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
Aantal te realiseren opvangplekken Voorbeeld Burgum Woonwijken realiseren Kleinschalige opvang Aantallen asielzoekerswoningen Ruimtegebruik
6 6 6 7 9 10
3.
Van groslijst naar passende locaties
11
3.1 3.2
Groslijst Beoordeling
11 11
4.
Nadere beschouwing van de 9 passende locaties
14
4.1 4.2 4.3 4.4 4.4.1 4.4.2 4.5 4.5.1 4.5.2 4.5.3 4.5.4 4.5.5 4.5.6 4.5.7 4.5.8 4.5.9 4.5.10 4.5.11 4.5.12 4.5.13 4.5.14 4.5.15 4.5.16
Invalshoeken Criteria vanuit de raad Wat is belangrijk voor de asielzoekers Wat is belangrijk voor de huidige omwonenden Gespreksavonden Webformulieren Kijken door verschillende brillen Als je door de bril kijkt van: Meerdere locaties. Als je door de bril kijkt van: Eén locatie. Als je door de bril kijkt van: Permanente beveiliging. Als je door de bril kijkt van: We willen ruimte houden voor woningen voor reguliere woningzoekenden. Als je door de bril kijkt van: Meest vergaande kleinschaligheid maar dan zonder permanente beveiliging Als je door de bril kijkt van: Minimale kosten voor de gemeente Als je door de bril kijkt van: Huisartsenzorg Als je door de bril kijkt van: Onderwijs Als je door de bril kijkt van: Effect op de verkoopwaarde bij nieuwbouwlocaties Als je door de bril kijkt van: Effect op de woningwaarde van bestaande woningen Als je door de bril kijkt van: Begeleiding door COA Als je door de bril kijkt van: Veiligheid / Politie Als je door de bril kijkt van: activiteiten en werkgelegenheid Als je door de bril kijkt van: Belangen van het COA Als je door de bril kijkt van: de mate van acceptatie bij omwonenden Als je door de bril kijkt van: snellere/betere integratie
14 14 17 18 18 19 21 21 21 22 22 22 22 22 23 24 25 25 25 27 27 28 28
5.
Conclusie
29
6.
Los bijgevoegde bijlagen
30
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7
Amendement-45 en raadsbrief 14 mei 2024 Kaarten locaties groslijst Kaart negen locaties Kaarten voorzieningen per kern Verslagen gespreksavonden Overzicht webformulieren Memo Makelaardij Hoekstra
30 30 30 30 30 30 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
6.8 6.9
Mediaberichten waardedaling bestaande woningen Memo Team Veiligheid
30 30
blad 4 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
1.
Inleiding
1.1
Aanleiding Het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) heeft de gemeente Heerenveen gevraagd om mee te werken aan de opvang van asielzoekers. In de raadsvergadering van 20 april 2023 heeft de gemeenteraad aangegeven in principe mee te willen werken aan dit verzoek. Met dit principebesluit maakt de gemeenteraad duidelijk dat de gemeente Heerenveen haar verantwoordelijkheid wil nemen met betrekking tot de opvang van asielzoekers. Amendement 45 en raadsbrief Op 29 februari 2024 nam de gemeenteraad amendement 45 aan waarin het college wordt opgedragen met een nieuw voorstel te komen waaruit blijkt dat is onderzocht of het realiseren van kleinschalige locafies van asielzoekers op meerdere locafies mogelijk is. De raad nam het amendement aan met de bedoeling tegemoet te komen aan de wensen, bedenkingen en zorgen van de Heerenveense samenleving in het algemeen, de inwoners en ondernemers in het bijzonder, én dat wordt voldaan aan de roep om verantwoordelijkheid te nemen in de opvang van mensen op een wijze die past bij de omvang van de gemeente Heerenveen. In het amendement worden meerdere uitgangspunten meegegeven om rekening mee te houden. Dit betreft onder andere: aard en schaal van de opvang, integrafie in de omgeving en parficipafie en betrokkenheid van de omgeving. Het volledige amendement is opgenomen in bijlage 6.1 bij deze rapportage.
Het college heeft het amendement bestudeerd en van een nadere duiding voorzien. Die is vastgelegd in een raadsbrief waarin het college aangeeft hoe het amendement uit te voeren (eveneens in bijlage 6.1).
1.2
Doel Naar aanleiding van amendement 45 is dit onderzoeksrapport opgesteld met daarin een verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige opvang van asielzoekers op meerdere locaties. De verkenning en rapportage is tot stand gekomen in een coproductie tussen de ambtelijke werkgroep van de gemeente Heerenveen en Antea Group. De verkenning is bedoeld om het college en de gemeenteraad te faciliteren in het komen tot een afgewogen beslissing over de vorm en locatie(s) van asielzoekersopvang in de gemeente Heerenveen.
1.3
Essentie Amendement-45 vraagt te onderzoeken of het ook mogelijk is de asielopvang te spreiden over meerdere locaties, om recht te doen aan de wens tot kleinschaligheid. Het korte antwoord op die vraag is: Ja, het kan kleinschalig en ja het kan verdeeld over meerdere locaties. Dat is op zich geen verrassende uitkomst. Als je de benodigde omstandigheden creëert dan kun je het zo kleinschalig maken als je wilt. De vraag is echter of men die omstandigheden ook wil en kan creëren. En misschien nog wel de belangrijkste vraag: gaat de kleinschaligheid per saldo wel de gewenste meerwaarde opleveren? Met kleinschaligheid wordt gehoopt op meer acceptatie én op snellere integratie. Maar acceptatie in de directe omgeving lijkt vooralsnog niet groter. En het versnellen van de integratie vraagt een mate van kleinschaligheid van slechts enkele woningen in een buurt; iets wat beter lijkt te passen bij statushouders. Verder zijn er bij kleinschaligheid meerdere zaken relevant die de nodige inspanningen vragen. Dus ja, kleinschaligheid is zeker mogelijk maar vereist dan wel het creëren van de benodigde omstandigheden en het accepteren van de daaruit voortvloeiende gevolgen.
1.4
Leeswijzer Volgend op deze inleiding schetst hoofdstuk 2 de opgave en met name wat het kleinschalige karakter behelst. In hoofdstuk 3 wordt een groslijst van potentiële locaties gepresenteerd. Aan de hand van objectieve criteria wordt die lijst teruggebracht tot negen passende locaties. In hoofdstuk 4 worden die negen locaties vanuit verschillende invalshoeken, criteria en brillen beschouwd. In hoofdstuk 5 leidt dat tot de conclusie die hierboven in paragraaf 1.3 is geformuleerd.
blad 5 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
2.
De opgave
2.1
Aantal te realiseren opvangplekken Het eerste uitgangspunt in amendement 45 gaat over spreiding en kleinschaligheid en luidt als volgt: “Spreiding en kleinschaligheid: Het voorstel [van college aan raad] volgt qua aantallen de spreidingswet (peildatum februari 2024, 277 bewoners1) en zal zich richten op kleinschalige opvang (…). Uit het voorstel moet blijken dat het college heeft onderzocht of het ook mogelijk is de asielopvang te spreiden over meerdere locaties, om recht te doen aan de wens tot kleinschaligheid. Als ondergrens geldt hierbij tenminste twee locaties”. In het aantal van 277 zijn 23 plekken voor AMV’ers opgenomen (alleenreizende minderjarige vluchtelingen). Voor (een deel van) die groep gelden specifieke huisvestingseisen. Sommige daarvan kunnen in een azc worden geplaatst, anderen juist niet. Omdat dit op voorhand niet inzichtelijk is wordt in deze inventarisatie vooralsnog het aantal van 277 te realiseren opvangplekken aangehouden.
2.2
Voorbeeld Burgum Er bestaan azc’s die herkenbaar zijn als afgebakende locaties met slagboom en hekken eromheen en containerwoningen voor de vluchtelingen. Dit is nadrukkelijk niet de wens van de gemeente Heerenveen. Men wil in Heerenveen locaties met woningen realiseren naar het voorbeeld van Burgum. Gewone grondgebonden woningen die onderdeel zijn (worden) van een normale woonwijk en die voldoen aan de Heerenveense standaarden voor wat betreft voorzieningen, verkeersstromen, veiligheid, leefbaarheid (gebiedskwaliteit). Daarmee worden er aan de woonomgeving voor asielzoekers dezelfde eisen gesteld als aan de woonomgeving voor reguliere inwoners. En dat maakt het mogelijk dat de asielzoekerswoningen t.z.t. eenvoudig beschikbaar kunnen komen voor die reguliere inwoners (duurzaam toekomstig benutten).
Bron: video COA over locatie Burgum
2.3
Woonwijken realiseren Niet alleen asielzoekers hebben woonruimte nodig. Zeker ook inwoners van Heerenveen en anderen die zich permanent in Heerenveen willen vestigen. De woningnood is in Nederland ongekend. Ook Heerenveen heeft een grote opgave en grote ambitie om de woningbouw in de volle breedte te stimuleren.
1
Hoofdlijnenakkoord nieuwe kabinet: het nieuwe kabinet wil de Spreidingswet stopzetten. Of en wanneer dat precies gebeurt is nog niet duidelijk. Tot die tijd geldt de Spreidingswet die eerder dit jaar is vastgesteld. Voor de gemeente Heerenveen vloeit daar voor dit moment een opgave uit voort van opvang voor 277 mensen.
blad 6 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
De opdracht voor dit onderzoek beperkt zicht tot het zoeken naar locaties voor asielzoekers. Maar juist omdat ook andere doelgroepen woonruimte nodig hebben (reguliere woningzoekenden, spoedzoekers2, statushouders) wil de gemeente toe naar het realiseren van reguliere woonwijken. Woonwijken met een diversiteit aan bewoners vanuit meerdere doelgroepen en dus woonwijken met een uitgebalanceerde samenstelling van sociale huur, vrije sector verhuur, koopwoningen en asielzoekerswoningen.
2.4
Kleinschalige opvang Kleinschaligheid is een kernwoord in amendement 45. Tegelijkerfijd is nergens eenduidig gedefinieerd wanneer er sprake is van kleinschaligheid én wat de gevolgen zijn van kleinschalige opvang. De website van het COA biedt enig houvast. Volgens het COA betreft kleinschalige asielopvang maximaal ongeveer 150 plekken. Uiteindelijk gaat het om maatwerk, maar een kleinschalige omvang heeft wel consequenfies voor de inzet van begeleiding, aantal voorzieningen en beveiliging.
https://www.COA.nl/sites/default/files/2024-10/COA%20Flyer%20Kleinschalige%20Opvang%20-%20oktober%202024.pdf
Kleinschalige asielopvang kan dus bestaan uit een dependance of een kleine zelfstandige locatie. Een dependance is onderdeel van een grotere azc-locatie en maakt gebruik van de daar aanwezige faciliteiten, zoals zorg, recreatie of taallessen. Een dependance kan alleen als die op maximaal 45 minuten OV-afstand ligt van de grotere locatie. Voor Heerenveen geldt dat er grotere azc’s aanwezig zijn in Drachten aan het Noorderend, in Balk aan de Wikelerdyk en in Sneek aan de Jancko Douwamastraat. De OV-verbinding en reistijd is afhankelijk van tijdstip, drukte en dienstregeling, wat maakt dat geen van deze locaties structureel binnen 45 minuten bereikbaar zijn via lopen/fietsen en OV.
2
Mensen die vanwege scheiding, huiselijk geweld of andere spoedeisende redenen per direct woonruimte moeten krijgen
blad 7 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
Een kleinschalige, zelfstandige locatie functioneert zelfstandig en is dus geen onderdeel van een ander, groter azc. Bij een zelfstandige locatie zorgt het COA voor een ambulant begeleidingsteam dat de locatie bezoekt. De gemeente is verantwoordelijk voor het onderwijs en de zorg. Is de locatie kleiner dan 100 plekken dan levert het COA geen permanent-aanwezige-beveiliging. In die gevallen zal de gemeente dit (deels) moeten regelen. Samengevat: Service
Dependance azc met < 150 bewoners
Zelfstandig azc met < 150 bewoners
Begeleiding
Via hoofdlocafie
Mobiel team
Voorzieningen
Via hoofdlocafie
Via buurt/ gemeente
Beveiliging
> 100 via COA < 100 via gemeente
> 100 via COA < 100 via gemeente
Het COA is de afgelopen jaren meer open gaan staan voor kleinschalige opvang. Ook het rapport ‘Bouwstenen voor het asielbeleid en asielstelsel’ geeft aan dat kleinschalige locaties beter midden in de samenleving kunnen worden gesitueerd, wat kan zorgen voor een betere verbinding tussen de wijk en het azc. Ook blijkt er meer draagvlak onder de Nederlandse bevolking te zijn voor zulke kleinschalige opvanglocaties in tegenstelling tot grote locaties. Voor bewoners, en in het bijzonder kinderen, is opvang op kleinschalige locaties van belang voor een sociaal en fysiek veilige leefomgeving. Wanneer er wordt ingezet op kleinschalige locaties is het echter wel van belang dat de kwaliteit van deze locaties voldoende geborgd wordt, waarbij er niet wordt gekort op voorzieningen en ondersteuning, zo blijkt uit het rapport3. Vragen en antwoorden over kleinschaligheid op de website van het COA (okt.’24) VRAGEN EN ANTWOORDEN REGULIERE KLEINSCHALIGE OPVANG 21 oktober 2024 Wat is voor het COA reguliere kleinschalige opvang? Met reguliere kleinschalige opvang bedoelen we locaties van minder dan rond de 150 plekken met een looptijd van bij voorkeur meer dan 5 jaar. Er zijn twee basisvarianten; een dependance en een zelfstandige locatie. Als er een azc op maximaal 45 minuten reizen met het openbaar vervoer is of komt, dan kiezen we voor een dependance.
Als die er niet is, wordt het een zelfstandige locatie. Op kleinschalige locaties wonen bewoners zelfstandiger dan op een azc omdat er geen permanente begeleiding is en ze voor bijvoorbeeld een doktersbezoek, taallessen of recreatieve activiteiten of naar de hoofdlocatie of gemeentevoorzieningen gaan. Waarom kleinschalige opvang? Het COA werkt aan allerlei oplossingen voor een stabiel asielopvangsysteem. Daar horen ook mogelijkheden voor kleinschalige opvang bij. Kleinschalige opvang is duurder dan opvang met grotere getallen en behoorde tot nu toe niet tot de financiële mogelijkheden. Maar net als onze samenwerkingspartners, merkt het COA dat kleinschaligheid belangrijk is voor lokaal draagvlak en nodig is om meer verspreide, langdurige locaties te krijgen. Kleinschalige opvang is in veel situaties ook goed voor onze bewoners, omdat zij gemakkelijker aansluiten op de gemeenschap en sneller integreren. Wat is het verschil tussen een azc-dependance en een zelfstandige locatie? In een azc-dependance gaan bewoners voor begeleiding, doktersbezoek, taallessen, etc. naar de nabijgelegen hoofdlocatie. In een kleine zelfstandige locatie krijgen bewoners begeleiding van een ambulant team van het COA en maken ze waar mogelijk gebruik van zorg-, les- en andere voorzieningen in de gemeente.
Wat is het verschil tussen reguliere kleinschalige opvang en kleinschalige nood- en amv-opvang? In de reguliere kleinschalige opvang is over het algemeen geen vaste begeleiding aanwezig. In de amv-opvang is er 24/7 begeleiding aanwezig. Deze kwetsbare doelgroep vraagt een heel andere begeleidingsvorm en-methodiek. In de kleinschalige noodopvang is altijd begeleiding in huis, soms in samenwerking met het Rode Kruis. Deze opvangvorm is tijdelijk, terwijl de reguliere kleinschalige opvang structureler van aard is. Dat betekent dat deze opvang voor een langere periode (bij voorkeur meer dan 5 jaar) in een gemeente is. Is alles mogelijk? Alles is bespreekbaar, kleinschalige opvang is altijd maatwerk. Dat betekent niet dat het altijd lukt om een passende, betaalbare oplossing te vinden. Onze vastgoedadviseurs checken de eerste basisvereisten en als deze voldoen, worden de panden geschouwd. Zaken waar naar gekeken wordt is bijvoorbeeld de ligging en de staat van 3
Bouwstenen voor het asielbeleid en asielstelstel, blz. 69 https://open.overheid.nl/documenten/dpc-eafb9540132eca52be59d2cf56c8ebdb646902d7/pdf
blad 8 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
het pand, wat er al aan voorzieningen is, of er verbouwd kan worden etc. Hoe kleiner een locatie, hoe minder voorzieningen geboden kunnen worden aan bewoners. Hoe strikt zijn de eisen? We gaan graag met gemeenten in gesprek over hoe we samen reguliere kleinschalige opvang goed voor elkaar krijgen. Er gelden een paar randvoorwaarden voor het COA, maar reguliere kleinschalige opvang krijgt vooral in de praktijk vorm. Met de eerste locaties (afhankelijk van het aanbod van gemeenten), gaan we in de praktijk leren wat het beste werkt. Welke bewoners komen er in? Het COA selecteert de bewoners voor kleinschalige opvanglocaties. Uiteraard wordt gekeken of een bewoner zich voldoende kan redden op deze locatie. Voor iemand die net in Nederland is, is dat bijvoorbeeld lastiger. Het gaat dan om zaken als voor jezelf zorgen, zelf activiteiten doen, sociaal netwerk, persoonlijk welbevinden, externe contacten etc. Waar moet een kleinschalige locatie minimaal in voorzien? Bewoners moeten er kunnen slapen, douchen, koken en eten op een kleinschalige locatie. Deze locaties hoeven in principe niet ingericht te worden met bespreekkamers, lesruimtes, zorgpraktijkkamers etc. zoals bij een azc.
Afhankelijk van de vorm, het aantal bewoners en samenwerking met andere partijen zoals VluchtelingenWerk, moet de inschatting gemaakt worden wat er op de locatie minimaal nodig is en wat er in de hoofdlocatie of gemeente beschikbaar is. Hoe zit het met toezicht en beveiliging? Op locaties boven de 100 bewoners wordt permanente beveiliging ingezet, alles daaronder in principe niet. Dan kijken we naar andere maatregelen zoals cameratoezicht, slimme toegang en mobiele beveiligingsteams. Daarnaast komen medewerkers van het COA regelmatig langs op de kamers. Hoe werkt het met onderwijs en zorg, moeten gemeenten daar iets aan doen? Bewoners van azc-dependances kunnen voor medische zorg terecht bij de GZA op de hoofdlocafie. Op een zelfstandige locafie wordt samen met de gemeente per locafie bekeken hoe de zorg voor bewoners het beste geregeld kan worden. Als er meerdere kleinschalige opvangvoorzieningen in de regio zijn, kan er wellicht een ambulant zorgteam van de GZA (Gezondheidszorg Asielzoekers) ingezet worden. Het COA betaalt in alle gevallen de zorgkosten. De gemeente is zoals bij een reguliere azc, altijd verantwoordelijk om onderwijs te organiseren voor de kinderen op de kleinschalige locatie. Voor lessen, sport en activiteiten kunnen bewoners in een dependance vaak terecht bij de hoofdlocatie. Bij zelfstandige locaties, wordt er qua faciliteiten meer aan gemeenten gevraagd.
Wat zijn de kosten? De rijksoverheid financiert de asielopvang, dus ook de kleinschalige locaties. Voor de gemeenten zitten er geen extra kosten aan kleinschalige opvang. Er wordt wel meer beroep gedaan op gemeenten om samen te kijken naar lokale voorzieningen en faciliteiten, maar ook daarvoor geldt dat het COA de kosten betaalt. Over het algemeen zijn kleinschalige opvanglocaties zijn duurder dan de reguliere azc’s, simpelweg omdat voorzieningen voor grotere groepen relatief goedkoper zijn. Hoe gaat het met het beheer van het vastgoed van deze locafies? Het beheer van het pand kan bij de gemeente, het COA of de vastgoedeigenaar liggen. Dit hangt af van de lokale afspraken.
2.5
Aantallen asielzoekerswoningen Het COA plaatst 8 personen in een woning 4. Voor 277 opvangplekken zijn dus 277/8 = 34,6 asielzoekerswoningen nodig. Afgerond 35 woningen. Kleinschaligheid is door het COA gedefinieerd als 150 of minder opvangplekken. Dat wil zeggen 150/8 = 18,75 woningen. Afgerond 19 woningen. COA levert permanente beveiliging bij minimaal 100 opvangplekken. Dat wil zeggen 100/8 = 12,5 woningen. Afgerond 13 woningen.
4
Twee typen woningen: De standaard 8-persoons woning: deze bestaat uit drie 2-persoons slaapkamers en twee 1-persoonsslaapkamers die allen grenzen aan een gangzone. Via deze gangzone zijn zowel de gezamenlijke badkamer, toilet en huiskamer te bereiken die verbonden is met een open keuken. De “dubbel-4”: deze woning is geënt op de opvang van twee gezinnen met wisselende samenstelling. Er zijn twee separate huiskamers. Aan elk van de huiskamers grenzen idealiter één 2-persoons slaapkamer en twee 1-persoonsslaapkamers. Er is gezamenlijk gebruik van één keuken (gesloten ruimte), één badkamer en toilet met fonteintje. De indeling van de woning moet dusdanig zijn dat één van de 1persoonsslaapkamers toegewezen kan worden aan het andere “gezin” waardoor de “dubbel-4” ook gebruikt kan worden voor twee gezinnen van respectievelijk 5 en 3 personen. De privacy in de eigen ruimtes dient te allen tijde geborgd te zijn.
blad 9 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
Burgum omvat 64 woningen. De rode contour geeft ongeveer 35 woningen weer (36). De gele cirkel geeft ongeveer 19 woningen weer (18). De groene cirkel geeft 13 woningen weer.
Bron: video COA over locatie Burgum
2.6
Ruimtegebruik Om het benodigde ruimtegebruik van de woningen in te schatten zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: Per woning geldt op basis van vergelijkbare woningbouwplannen een indicatieve perceelgrootte van 130 m2 en een oppervlakte van de begane grond van de woning van 60m². Daarbinnen is 50/50 ruimte voor de woning (footprint) en voorzieningen (tuin, berging, etc.). De woning bestaat hiermee in principe uit twee lagen met een kap of drie lagen met een plat dak. Omdat er uitgegaan wordt van grondgebonden woningen in een woonwijk moet ook rekening worden gehouden met de benodigde openbare ruimte (wegen, groen, water, etc.). Uitgangspunt hierbij is een verhouding 60% van de locatie voor grondgebonden woningen en 40% voor openbare ruimte. Benodigde ruimte bij drie of meer locaties Omdat kleinschaligheid geen ondergrens kent (ook één woning is kleinschalig) is het aantal potentiële locaties zeer groot. Iedere plek waar ruimte is voor één woning zou qua ruimtegebruik al een potentiële locatie zijn. Om tot enige afbakening te komen is in deze verkenning gekozen voor een ondergrens 48 van plekken = 6 woningen. Een locatie moet dus minimaal 6 grondgebonden woningen met openbare ruimte kunnen herbergen. Benodigde ruimte bij twee locaties Een locatie kan maximaal 19 woningen omvatten (ongeveer 150 personen).
Bij twee locaties zijn dan de volgende combinaties mogelijk: 19 en 16 = 35 of 18 en 17 = 35. Benodigde ruimte bij één locatie In de raadsbehandeling van amendement 45 en in de raadsbrief is aangegeven dat ook de optie van één locatie als referentiepunt in beeld blijft. In dat geval is ruimte nodig voor 35 asielzoekerswoningen.
blad 10 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
3.
Van groslijst naar passende locaties
3.1
Groslijst De opdracht is het onderzoeken of het ook mogelijk is de asielopvang te spreiden over meerdere locafies, om recht te doen aan de wens tot kleinschaligheid. Als ondergrens geldt hierbij tenminste twee locafies (zie uitgangspunt 1 van amendement 45). Er is dus een overzicht van locafies nodig. Om te komen tot dit overzicht zijn de geïnventariseerde locafies van 2023 (voorafgaand aan het raadsvoorstel over Heerenveen-West) als basis genomen en aangevuld met locafies vanuit de dorpen in de gemeente. Dat leverde een groslijst op van 31 locafies. Een kaart met de ligging van deze locaties is opgenomen in bijlage 6.2. Groslijst met potentiële locaties 1. Voormalige priklocatie GGD, Viaductweg/Uhlweg 2. Bijma Thoe Kingmaweg / Pastorielaan 3. Heerenveen Noordoost 4. Locatie Noordplot 5. Locatie Bos, Tuin en Dier 6. Skoatterwâld ‘wachtkamer’ (ingang Domela N.-weg) 7. Voormalige azc-locatie stadion 8. President Kennedylaan 9. Feanplantsoen 10 De Greiden (schoollocatie De Roerganger) 11. Ykema's Laantje (naast sportschool) 12. Weiland achter ijsbaan 13. Fletcher hotel De Heide 14. OSG Sevenwolden (Buitenbaan 5) 15. KPN Locatie 16. Stationsstraat 2
3.2
17. Ingang parkeerterrein VV Heerenveen Skoatterwâld 18. Abe Lenstra (zuidwest) 19. Domela Nieuwenhuisweg (SKW 1 (Singels)) 20. Luytkemeer/Anna Giezenweg (SKW 4) 21. Leppedyk Akkrum 22. Akkrum West 23. Feansterdyk Akkrum (Ombocht) 24. Hoek Sparstrjitte en Súdkant Aldeboarn 25. Westkant Anne Hanzeswyk De Knipe 26. Westkant De Kluft Tjallebert 27. Zuidwestkant 1e Wijk Jubbega (Van Wijnen) 28. Noordoost 1e Wijk Jubbega (Kuin locatie) 29. MFA Oudeschoot (Van Leeuwenhoekweg 6) 30. Hotel Oude Schouw Oude Schouw 31. De Fjilden Nieuwehorne (fase 2)
Beoordeling Op de groslijst zijn een aantal objecfieve criteria toegepast waaraan een locafie moet voldoen. Deze criteria zijn afgestemd en geformuleerd in samenspraak met de ambtelijke werkgroep. Toepassing van deze criteria leidt tot het volgende overzicht: Een locatie valt af als onderstaande criteria van toepassing zijn
Afvallers
•
De locafie was in 2023 nog wel beschikbaar maar inmiddels niet meer.
Locatie 1
•
De locafie niet is bedoeld voor wonen.
Locaties 7/11
•
De locafie wel is bedoeld voor wonen, maar dan voor hoogbouw (terwijl we grondgebonden willen à la Burgum).
Locaties 4/20
•
De locafie tast de groenstructuren aan hetgeen strijdig is met omgevingsvisie.
Locatie 12
•
Eventueel bestaande bebouwing kan/mag niet worden gesloopt.
Locatie 13
•
Er is geen ruimte voor minimaal 6 woningen = 48 plekken.
Locaties 8/16
•
De locatie is minder dan 10 jaar beschikbaar voor asielzoekersopvang.
Locatie 15
•
Er zijn andere vergevorderde plannen c.q. verplichtingen met potentieel financiële en/of juridische consequenties voor de gemeente.
Locaties 17/18/19
•
De locatie bevindt zich niet in de hoofdkernen (Heerenveen, Akkrum) noch in Locaties 24/25/26/29/30 de grote dorpen (Jubbega, Oude/Nieuwehorne).
blad 11 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
•
De inschatting is dat het niet mogelijk is om de woningen binnen 5 jaar te realiseren vanwege benodigde doorloopfijd plannen en/of netcongesfie.
TOTAAL aantal locaties dat niet voldoet aan de objectieve criteria
Locaties 14/21/22/27 22
Conclusie Op basis van de beoordeling met objectieve criteria vallen in totaal 22 locaties af. Daarmee resteren er nog 9 passende locaties (zie ook bijlage 6.3): 9 passende locaties
Aantal te bouwen woningen volgens Heerenveen Groeit / Gebiedsvisie A32
2. Bijma Thoe Kingmaweg / Pastorielaan 3. Heerenveen Noordoost (minus Pastorielaan) 5. Locatie Bos, Tuin en Dier 6. Skoatterwâld Wachtkamer (ingang Domela N.-weg) 9. Feanplantsoen 10 De Greiden (schoollocatie De Roerganger) 23. Feansterdyk Akkrum (Ombocht) 28. Noordoost 1e Wijk Jubbega (Kuin locatie) 31. De Fjilden Nieuwehorne (fase 2)
50 250 (- 50) 100 150 60 Onbekend (50) 6 15 12 27+26=53
/ 37 / 286 (- 37) / 75 / 131 of (fors) minder 5
Toelichting op locaties 2 en 3: De visievorming over het gebied A32 met daarin Heerenveen Noordoost is nog volop gaande. In het onlangs verschenen Heerenveen Groeit wordt een aantal van 250 woningen genoemd. Het meest recente denken over Heerenveen Noordoost gaat uit van, op termijn, 286 woningen. Binnen Heerenveen Noordoost worden in de A32-visie vier gebieden onderscheiden: [1] Buitenbaan, [2] Rugby, [3] Pastorielaan, [4] zuidelijke deel.
5
Heerenveen Groeit noemt 150 woningen voor deze locatie. Afhankelijk van de invulling met sportvoorzieningen kan dit aantal wijzigen.
6
Heerenveen Groeit noemt nog geen aantal. Inschatting o.b.v. beschikbare ruimte is 50 woningen.
blad 12 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
blad 13 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
4.
Nadere beschouwing van de 9 passende locaties
4.1
Invalshoeken De negen locafies zijn vervolgens vanuit vier invalshoeken bekeken:
4.2
Vanuit gemeenteraad De criteria vanuit raadsbesluit april 2023 en amendement 45
(paragraaf 4.2)
Vanuit de nieuwe (fijdelijke) inwoners Wat is belangrijk voor de asielzoeker?
(paragraaf 4.3)
Vanuit de huidige inwoners Hier gaat het om de zorgen/kansen vanuit de samenleving. De brede Heerenveense samenleving maar óók de directe omgeving van mogelijke locafies.
(paragraaf 4.4)
Vanuit het kijken door verschillende brillen Een bril is een manier van kijken, een insteek. Kijken door een bepaalde bril heeft gevolgen voor de locatiekeuzes. Kijk je door de ene bril dan vallen bepaalde locaties af. Kijk je door een andere bril dan vallen weer andere locaties af.
(paragraaf 4.5)
Criteria vanuit de raad Bij de besluitvorming in april 2023 en in het amendement-45 gaf de gemeenteraad een aantal criteria mee waaraan locafies moeten voldoen: -
Duurzame inpassing in de wijk vanuit sociaal en fysiek domein. Toekomstperspecfief voor de gebouwen en integrafie. Parficipafie en doorlopende leerlijn van asielzoekers. Toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen, winkels, onderwijs, zorg. Verkeersituafie (ontsluifing - ook voor hulpdiensten - en parkeren). Veiligheid en leefbaarheid voor bewoners azc en omwonenden. Effect op gebiedskwaliteit. Duurzaamheid gebouwen en terreininrichfing. Benodigde procedurefijd (bestemmingsplan, vergunningen etc.). Locafie gebonden financiële gevolgen.
Deze criteria blijken niet altijd direct toepasbaar. In nauw overleg met de ambtelijke werkgroep zijn ze daarom zo goed als mogelijk objectief (meetbaar) gemaakt en/of geanalyseerd. Tevens is een aantal criteria samengevoegd. Criteria uit het raadsbesluit van 23 april
Objectivering
a.
Duurzame inpassing in de wijk vanuit sociaal en fysiek domein
In welke mate is de locatie fysiek onderdeel van een bestaande woonwijk (mede t.b.v. participatie en koppelkansen met bijv. educatie) en is de locatie bij eventuele beëindiging van azc in de toekomst geschikt voor voortzetting woongebruik?
b.
Toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen en winkels t.b.v. kansen participatie en doorlopende leerlijn (voorkomen hospitalisering)
-
Supermarkt: 15 loopminuten van de locatie, acceptabel is 30 loopminuten Basisonderwijs: 15 loopminuten van de locatie, acceptabel is 30 loopminuten Voortgezet onderwijs: 30 fietsminuten van de locatie, acceptabel is 60 fietsminuten Aansluiting OV-net 5 loopminuten van de locatie, acceptabel is 15 loopminuten
blad 14 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
-
Zorg: 15 loopminuten van de locatie, acceptabel is 30 loopminuten
c.
Verkeersituatie (ontsluiting, bereikbaarheid ook voor hulpdiensten - en parkeren)
In welke mate is er bij de locatie(s) nu al sprake van een knelpunt in de verkeerssituatie of leidt dit tot een knelpunt bij de komst van een kleinschalig azc?
d.
Effect op gebiedskwaliteit
In welke mate is er bij de locatie(s) sprake van gebieds- of omgevingseffecten ten aanzien van archeologie, bodem, water, cultuurhistorie, geluid, natuur, gezondheid en zijn deze potentieel belemmerend bij een planologische procedure?
e.
Veiligheid en leefbaarheid voor bewoners azc en omwonenden
In welke mate is er bij de locatie(s) te verwachten dat veiligheidsen/of leefbaarheidsvraagstukken ontstaan met komst van een azc?
f.
Duurzaamheid en toekomstperspectief gebouwen en terreininrichting
In welke mate is/zijn er bij de locatie(s) mogelijkheden om te komen tot combi-locaties met naast kleinschalige opvang ruimte voor spoedzoekers, statushouders en reguliere woningbouw?
g.
Tijd die nodig is voor procedures (bestemmingsplan, vergunningen etc.)
Past een azc op de locatie binnen het geldende omgevingsplan en zo niet is deze dan met een BOPA (buitenplanse omgevingsplan afwijking) te vergunnen binnen de reguliere procedure (8+6 weken)?
h.
Locatie gebonden financiële gevolgen
Wat doet het met de eigen gemeentelijke grondexploitatie en waardetoekenning voor de gronden?
Beoordeling a. Duurzame inpassing in de wijk vanuit sociaal en fysiek domein De wens is te komen tot integrale woonwijken met een mix van én sociale huur én koopwoningen én azcwoningen. Afhankelijk van de locatie kan zo’n integrale woonwijk op twee manieren tot stand komen: het kan gaan om een locatie die min of meer zelfstandig ligt en waar dus op die locatie zelf de integraliteit moet worden gerealiseerd. Het kan ook gaan om een locatie die al in of tegen een bestaande woonwijk aanligt en waar de integraliteit via inpassing met de reeds bestaande omliggende woningen moet worden geborgd. Conclusie: Alle 9 locaties kunnen op basis hiervan voorzien in een duurzame inpassing. b.
Toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen en winkels t.b.v. kansen participatie en doorlopende leerlijn (voorkomen hospitalisering) Alle 9 locaties voldoen aan de gestelde afstandscriteria, waarmee een goede en acceptabele bereikbaarheid van relevante voorzieningen is gegarandeerd. Dit is een belangrijke voorwaarde om hospitalisering te voorkomen. In bijlage 6.4 is kaartmateriaal opgenomen met de ligging van de locaties van de volgende voorzieningen: supermarkten, onderwijs, ov en zorg (huisarts, tandarts, ziekenhuis, zorgcentrum). In het kaartbeeld in de bijlage zijn de minimale en de maximale (acceptabele) loop- en fietsafstanden opgenomen van alle voorzieningen met daarin de ligging van de 9 locaties. De contouren zijn gekoppeld aan de bestaande infrastructuur en geeft daarmee een feitelijk beeld van de toegankelijkheid en nabijheid. Conclusie: Alle 9 locaties kunnen voldoen. c. Verkeersituatie (ontsluiting, bereikbaarheid - ook voor hulpdiensten - en parkeren) Op dit moment is er bij geen van de 9 locaties sprake van een knelpunt in de verkeerssituatie. Wel kennen sommige locaties een relatief wat drukker verkeersbeeld in de omgeving maar dit leidt op dit moment niet tot verkeers- of veiligheidsproblemen.
Met de eventuele toevoeging van woningen kan deze situatie veranderen, maar gezien de beoogde kleinschaligheid zal dit naar verwachting niet leiden tot een wezenlijk ander beeld, temeer het autobezit onder asielzoekers laag is en daarmee de intensiteiten en/of parkeerdruk niet of nauwelijks toenemen. Tot slot zal bij de ontwikkeling altijd verkeerskundig onderzoek gedaan moeten worden in het kader van een planologische procedure (zie ook onder d. en g). Conclusie: Alle 9 locaties kunnen voldoen. d. Effect op gebiedskwaliteit Geen van de 9 locaties ligt op dit moment in een gebied met een specifiek beschermingsregime ten aanzien van bepaalde gebiedskwaliteiten, zoals opgenomen in de omgevingsvisie (bijv. groenstructuur, stilte gebied, cultuurhistorisch waardevol). Wel ligt een aantal locaties in of nabij een aantal relevante milieucontouren (m.n. blad 15 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
geluidzones), waaronder locatie 3, 5, 9 en 28, zoals opgenomen in de omgevingsvisie. Deze contouren vormen in principe niet direct een belemmering voor ontwikkeling, maar kunnen wel randvoorwaardelijk zijn bij bijvoorbeeld de stedenbouwkundige opzet. Bij ontwikkeling zal altijd onderzoek gedaan moeten worden in het kader van een planologisch procedure. Conclusie: Vooralsnog lijken alle 9 locaties te kunnen voldoen. e. Veiligheid en leefbaarheid voor bewoners azc en omwonenden De negen passende locaties worden in principe geschikt geacht omdat zij zich bevinden in gebieden waar reeds een hoge mate van verkeersveiligheid en bewoonbaarheid is vastgesteld. Deze locaties zijn doorgaans gelegen in dorpen of woonwijken, waar infrastructuur en stedelijke planning al rekening houden met de veiligheid en het welzijn van de bewoners. Op dit moment zijn er geen objectieve argumenten beschikbaar die enige locatie op voorhand ongeschikt maken ten aanzien van het aspect veiligheid. Objectieve criteria zoals bestaande verkeersveiligheidsmaatregelen, toegangswegen, en de aanwezigheid van faciliteiten zoals verlichting en voetpaden ondersteunen de geschiktheid van deze locaties. Zonder concrete, op feiten gebaseerde bezwaren, is het niet rechtvaardig om locaties negatief te beoordelen. Conclusie: Alle 9 locaties kunnen voldoen. f.
Duurzaamheid en toekomstperspectief gebouwen en terreininrichting De opgave is toekomstbestendig en duurzaam, omdat er grondgebonden woningen zijn voorzien die op termijn een reguliere woonwijk vormen. Daarbij wordt gezocht naar een gecombineerde opgave met naast kleinschalige opvang tevens woningen voor spoedzoekers, statushouders en reguliere woningbouw. Hiermee kan een duurzame en toekomstbestendige gebiedsontwikkeling worden gerealiseerd die aansluit bij de ambities uit de woon- en omgevingsvisie. Conclusie: Alle 9 locaties kunnen voldoen. g. Tijd die nodig is voor procedures (bestemmingsplan, vergunningen etc.) De negen potentiële locaties zijn beleidsmatig aangewezen voor reguliere woningen. Locaties 6. Skoatterwâld (ingang Domela N.-weg) en 9. Feanplantsoen hebben al een woonbestemming op basis waarvan omgevingsvergunningen voor het bouwen verleend kunnen worden. Blijft het definitieve bouwplan binnen de bouwregels van het omgevingsplan dan kan het college een omgevingsvergunning voor het bouwen direct verlenen. Voor de overige locaties geldt dat het omgevingsplan gewijzigd moet worden of een vergunning verleend moet worden om te kunnen bouwen waarbij de strijdigheid met het omgevingsplan wordt opgelost.
Als de plannen voldoende concreet zijn geldt voor alle locaties dat een bouwplan met een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) gerealiseerd kan worden (regulier binnen 8 weken). Als het plan nog niet voldoende concreet is, maar al wel planologisch geborgd dient te worden dat er woningen mogen komen, dient het omgevingsplan gewijzigd te worden. Hierbij geldt dat wanneer er sprake is van meer dan 10 woningen de gemeenteraad een (bindend) advies moet geven bij de BOPA. Met uitzondering van locaties 6. Skoatterwâld (ingang Domela N.-weg) en 9. Feanplantsoen is er geen onderscheid ten aanzien van de planologische procedure die (mogelijk) gevoerd moet worden. Op alle locaties geldt dat de opvang van asielzoekers ook getoetst zal moeten worden aan het begrip huishouden. In een woning mag op basis van het omgevingsplan één huishouden. Of hieraan voldaan kan worden hangt af van de definitieve uitwerking en welke bewoners er geplaatst worden door het COA. Conclusie: Alle 9 locaties kunnen naar verwachting snel genoeg tot ontwikkeling komen. h. Locatie gebonden financiële gevolgen Voor elk van de negen locaties geldt dat er kosten en baten ontstaan wanneer er asielzoekerswoningen worden gerealiseerd. Hoeveel is op dit moment niet te zeggen; daarvoor is nadere concretisering en detaillering nodig.
Wanneer een locatie in eigendom is van de gemeente dan zal het kosten-baten-saldo voelbaar worden in de betreffende gemeentelijke grondexploitaties (GREX). De afweging is dan politiek-bestuurlijk of er bereidheid is om dat saldo te accepteren. Is de locatie in eigendom van private partijen dan ligt die afweging bij hen. Conclusie: Op dit moment zijn er onvoldoende financiële inzichten om onderscheid te maken tussen de 9 locaties. Conclusie: nog steeds 9 passende locaties Op basis van bovenstaande criteria ontstaat het beeld dat alle 9 passende locafies kunnen voldoen, vooral gezien de ambifie van het creëren/behouden van integrale woonwijken met voldoende diversiteit en voldoende voorzieningen. blad 16 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
4.3
Wat is belangrijk voor de asielzoekers Momenteel (juni 2024) worden ruim 69.000 mensen door het COA opgevangen. Omdat er te weinig plekken zijn in reguliere azc’s worden deze mensen ook opgevangen in bijvoorbeeld paviljoens, cruiseschepen, evenementenhallen en gymzalen. Iets minder dan 50.000 mensen zitten nog in procedure. Bijna 20.000 mensen die door het COA worden opgevangen zijn statushouders7. Dit zijn asielzoekers die intussen een verblijfsvergunning hebben gekregen en in afwachting zijn van een woning. Ook deze mensen hebben last van de krapte op de woningmarkt. Hierdoor verblijven zij veel langer in het azc dan zou moeten en duurt het langer voordat ze als voorwaardig inwoner van Nederland deel kunnen nemen aan de maatschappij. Een zorg die vaak wordt geuit is dat er vooral ‘veiligelanders’ of ‘gelukszoekers’ in een azc komen en geen ‘echte’ vluchtelingen. Uit de cijfers blijkt echter dat gemiddeld 3% van de opvangplekken bezet wordt door asielzoekers die afkomstig zijn uit een veilig land en in afwachting zijn van hun procedure8. De meeste asielaanvragen van deze groep worden afgewezen, waarna zij het azc moeten verlaten. Een heel klein deel van hen (2%) krijgt alsnog op individuele gronden een verblijfsvergunning.
Wat is belangrijk? Uit gesprekken met diverse (voormalige) asielzoekers blijkt dat ze in de eerste weken en maanden vooral blij zijn dat ze een veilig heenkomen hebben gevonden. Daarna nemen de stress en zorgen toe over hun verblijf en toekomst. Hoe gaat de asielprocedure verder, krijgen ze een verblijfsvergunning, (wanneer) mag hun gezin naar Nederland komen, etc.? Uit onderzoek blijkt dat als dit (te) lang duurt, dit kan dit leiden tot hospitalisering: een situatie waarin de mensen steeds passiever worden, en een steeds geïsoleerder bestaan gaan leiden. Naast het lange wachten en de onzekerheid over het verblijf wordt het nietsdoen als belangrijkste oorzaak of versterkende factor gezien van de constante stress die wordt ervaren. Dit heeft niet alleen negatieve gevolgen voor de persoon zelf, maar brengt ook maatschappelijke kosten met zich mee9. Nadat een asielzoeker een verblijfsvergunning heeft gekregen, begint hij of zij met het opbouwen van een leven in Nederland. Activering van iemands potentieel kan zorgen voor een hogere mate van participatie in de Nederlandse samenleving. Deactivering en passiviteit bemoeilijken dit proces, wat kan leiden tot een hogere mate van afhankelijkheid van de Nederlandse staat, bijvoorbeeld in een hogere afhankelijkheid van sociale uitkeringen10.
Daardoor is het ook in het belang van de maatschappij als geheel dat asielzoekers snel duidelijkheid krijgen over hun procedure en voldoende kunnen participeren. Meedoen in de samenleving Op de asielprocedure kunnen gemeenten weinig invloed uitoefenen; dit ligt bij de IND. Wat gemeenten wel kunnen doen, is onder meer zorgen dat het azc op een plek wordt gevestigd waar voldoende mogelijkheden in de buurt zijn om te participeren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het leren van de Nederlandse taal en participatie middels vrijwilligers- of betaald werk.11 Niet alleen kan werk helpen om hospitalisering te voorkomen, het stelt de asielzoeker ook in staat een eigen inkomen te genereren, deel te nemen aan de Nederlandse maatschappij en helpt bij het leren van de Nederlandse taal. Wat asielzoekers bovendien aangaven erg belangrijk te vinden, en wat ook uit informatie van het COA blijkt, is dat het azc dichtbij voorzieningen is gevestigd. Denk hierbij aan een supermarkt, bibliotheek, (groot) winkelcentrum, sport(activiteiten) en een goede OV-verbinding. Al deze voorzieningen kunnen helpen het nietsdoen tegen te gaan, en daarmee hospitalisering voorkomen. Het COA hanteert voor de afstand tot voorzieningen de volgende richtlijn:
7
Voorzieningen
Richtafstanden
Supermarkt
15 loopminuten van de locatie, acceptabel is 30 loopminuten
Basisonderwijs
15 loopminuten van de locatie, acceptabel is 30 loopminuten
Voortgezet onderwijs
30 fietsminuten van de locatie, acceptabel is 60 fietsminuten
Aansluiting OV-net
5 loopminuten van de locatie, acceptabel is 15 loopminuten
COA - Capaciteit en bezetting | www.COA.nl, geraadpleegd op 14 juni 2024
8
COA - Is het waar dat veel asielzoekers uit veilige landen komen? | www.COA.nl Bouwstenen voor het asielbeleid en het asielstelsel | Rapport | Rijksoverheid.nl, blz. 63 10 Bouwstenen voor het asielbeleid en het asielstelsel | Rapport | Rijksoverheid.nl, blz. 64 11 Als de asielaanvraag minstens 6 maanden in behandeling is, mag een asielzoeker werken. De werkgever moet hier wel een tewerkstellingsvergunning voor aanvragen 9
blad 17 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
Conclusie Kijkend naar de negen locaties vanuit de belangen van de asielzoeker kunnen alle locaties hieraan voldoen. Wel is het zo dat de locaties in Heerenveen (logischerwijs) meer te bieden hebben dan de locatie in Akkrum en de locatie in Nieuwehorne.
4.4
Wat is belangrijk voor de huidige omwonenden De komst van een azc leidt soms tot ophef. Mensen maken zich zorgen over wat dit betekent voor de buurt, hun veiligheid, de impact op voorzieningen, etc. Het is van belang deze zorgen serieus te nemen en hierover in gesprek te gaan en blijven met de inwoners. Tegelijkertijd is het ook belangrijk oog te houden voor het brede plaatje en de feiten. Er is vaak veel aandacht voor de tegenstanders, waardoor het lijkt alsof het draagvlak voor opvang van asielzoekers erg klein is. Uit onderzoek van Citisens uit februari 2024 blijkt echter dat het tegendeel waar is. Zo bleek dat bijna driekwart van de Nederlanders het een goed idee vindt dat gemeenten door de spreidingswet kunnen worden gedwongen asielzoekers op te vangen. En tweederde van de respondenten vindt het een goed idee als er een azc bij hen in de gemeente komt. Het bureau doet al jaren onderzoek naar het sentiment over de opvang van asielzoekers en zien al die jaren een vrij stabiele groep van voor- en tegenstanders van asielopvang. Er is een groep van circa 60 procent Nederlanders die altijd voor is, er is een groep van 18 procent die altijd tegen is.12 Vroegtijdige participatie Om zicht te krijgen op de beelden, zorgen, kansen en verwachtingen van de huidige bewoners rondom de locaties is er een traject van vroegtijdige participatie opgezet. Dat bestond uit twee routes.
Direct omwonenden konden inbreng leveren via gespreksavonden en iedereen kon inbreng leveren via de webformulieren.
4.4.1
Gespreksavonden Van de negen locaties zijn er drie in eigendom van private partijen. Die eigenaren zijn gevraagd of ze bereid zijn en of het voor hen mogelijk is om invulling te geven aan kleinschalige opvang van asielzoekers zoals de gemeenteraad dat heeft omschreven in amendement-45 (minimaal twee locaties). Tot op heden blijkt dat niet het geval. Het organiseren van gespreksavonden voor deze locaties is daarom minder zinvol. Over de locatie Pastorielaan zijn bestuurlijk uitspraken gedaan met als boodschap dat er geen grotere aantallen statushouders of asielzoekers zullen komen wonen. Om die reden is er ook geen gespreksavond voor die locatie georganiseerd. Voor elk van de overige locaties Heerenveen Noordoost, Skoatterwâld (Wachtkamer), De Greiden (schoollocatie De Roerganger), Akkrum (Feansterdyk/Ombocht) en Nieuwehorne (De Fjilden) is een gespreksavond georganiseerd. Rondom elke locatie is een cirkel getrokken van 250 meter. Verder is er een inschatting gemaakt van de looproutes richting het centrum. Binnen die contouren zijn alle adressen uitgenodigd. Aanvullend daarop zijn relevante maatschappelijke organisaties uitgenodigd (plaatselijke belangen, wijkraden, huisartsen, scholen, sportverenigingen, etc.).
De bedoeling van de avonden was om een verdiepend gesprek te kunnen voeren over de centrale vraag: stel dat er in uw wijk/dorp asielzoekerswoningen komen, wat is er dan volgens u nodig om dat goed te laten verlopen? Een verdiepend gesprek voeren over een dergelijk vraagstuk lukt eenvoudigweg niet met een te 12
https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/driekwart-nederlanders-staat-achter-spreidingswet
blad 18 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
grote groep. Daarom werd gekozen voor een groep van zo’n 30 aanwezigen per avond. De verwachting was dat er zich grote aantallen aan zouden melden. In dat geval zou er loting plaatsvinden door een notaris. Uiteindelijk ontvingen we voor elke avond ‘slechts’ enkele tientallen aanmeldingen. Daarop is besloten om geen loting toe te passen en alle aanmeldingen ook definitief uit te nodigen. Ieder van de vijf avonden verliep goed. Op elke locatie kwamen dezelfde zorgen, verontwaardiging, angsten, onbegrip, irritaties, wantrouwen en enkele positieve suggesties naar voren. Het bleek wel lastig om in gesprek te komen over de centrale vraag. Mensen voelden zich nog teveel overvallen. Verder vonden diverse aanwezigen het ook erg lastig om over een wat-als-situatie te spreken. Bij iedere avond waren professionele onafhankelijke notulisten aanwezig. De door hen gemaakte verslagen zijn toegezonden aan alle aanwezigen. Daarop zijn zo’n 13 reacties gekomen. De volledige verslagen en de ontvangen reacties daarop zijn bijgevoegd in bijlage 6.5. Van belang is dat er noch door Antea Group noch door de ambtelijke werkgroep wijzigingen zijn aangebracht in de verslagen. En in deze rapportage doen we ook geen uitspraken over de inhoud van de notulen. Wel kunnen we stellen dat de gesprekken niet echt onderscheidend blijken te zijn voor de locaties. Overal kwamen dezelfde sentimenten voorbij.
4.4.2
Webformulieren Aanvullend op de gesprekavonden was er voor iedereen de mogelijkheid om enkele vragen te beantwoorden via webformulieren. Daar is veel gebruik van gemaakt. Alle formulieren (ruim 250) zijn bijgevoegd in bijlage 6.6. Een kort overzicht per locafie levert het volgende beeld op: Webformulieren (116) over Nieuwehorne: Uit het merendeel van de reacfieformulieren komt prominent het veiligheidsaspect naar voren. Dit is de grootste zorg van de dorpelingen. En dit in combinafie met beveiliging. Het op het tweede plan komen van woningbouw voor de eigen dorpsmensen en hun kinderen is een heel vaak terugkomende reacfie. De starters en de AOW-ers in het dorp hunkeren naar woningen. Over de samenstelling van de bewoners van het azc wordt grote zorg uitgesproken. 8 personen per woning die in het slechtste scenario vreemden voor elkaar zijn, dat vraagt om moeilijkheden. Waarom is er niet aangestuurd op 2 gezinnen van elk 4 personen? De angst voor scheve verhoudingen binnen het dorp speelt bij een aanzienlijke groep. Ook de mensen die niet perfinent tegen de komst van asielzoekers naar Nieuwehorne zijn, wijzen erop dat de aantallen niet in verhouding staan tot het huidige aantal inwoners. In die reacfies komt bovendien vaak terug dat men de voorkeur heeft voor de komst van gezinnen in plaats van alleenstaanden en/of statushouders in plaats van asielzoekers.
Het toevoegen van een relafief grote ‘vreemde’ groep, (in veel gevallen, beschadigde mensen uit andere culturen andere normen en waarden), aan een hechte dorpsgemeenschap van 1.485 inwoners zal een enorme inbreuk op de Nieuwehornsters hebben. Waaruit zal de dagbesteding van de nieuwelingen bestaan? Er is in Nieuwehorne niks te doen en er zijn nauwelijks voorzieningen. Wie gaat hen begeleiden zodat zij zich niet gaan vervelen en rond gaan hangen? Suggesfies van Nieuwehornsters: * Maak er max 2 woningen van, bijv. 2 onder 1 kap * Zet een centrum op voor educafie en ondersteuning * Koppel een gezin aan een buddy in het dorp * Breng meer info en zorg dat het voor iedereen begrijpelijk is * Gebruik de leegstaande panden in Heerenveen * Bestem bestaande woningen die beschikbaar komen voor mensen met een verblijfsvergunning Webformulieren (48) over Akkrum: De meerderheid van de reacfies is tegen de komst van asielzoekerswoningen op deze locafie. Wat heel veel terugkomt is dat men liever ziet dat er woningen worden gebouwd voor de jeugd in het dorp. Akkrum’ers vragen al jaren om woningbouw voor eigen bewoners, jongeren en terugkeerders, maar dan ziet de gemeente geen mogelijkheden. blad 19 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
Wat ook vaak naar voren komt is de opmerking dat de gemeente de beoogde locafie eerder als ongeschikt heeft aangemerkt voor woningbouw vanwege geluidsoverlast door snelweg en spoorweg. Dat er nu wel een azc gebouwd kan worden wordt gezien als onbegrijpelijk en niet uitlegbaar. In Akkrum ligt ook een plan voor van grootschalige uitbreiding van recreafiepark Tusken de Marren. Het gevoel leeft dat het dorp in de zomer wordt overspoelt door toeristen en dan nu ook asielzoekers. Het dorp verliest haar idenfiteit hierdoor. De balans tussen inwoner en ‘buitenstaander’ is zoek. Toch is niet iedereen perfinent tegen opvang van asielzoekers in Akkrum. Het zou dan vooral kleinschalig (max. 30-50) moeten zijn, en wellicht zelfs verspreid over het dorp. Gezinnen met kinderen kunnen goed integreren in het dorp. Uiteraard zijn er dan wel zorgen en aandachtspunten. De gezondheidszorg en veiligheid (afwezigheid van polifie in het dorp) zijn zaken daarbij naar voren worden gebracht. Er zullen ook voldoende voorzieningen/acfiviteiten moeten zijn om de verveling tegen te gaan. Deze voorzieningen worden meer gezien in grotere plaatsen zoals Heerenveen. Webformulieren (28) over Heerenveen Noordoost: Achtentwinfig unieke reacfies zijn ingediend door inwoners van de wijk Noord, omwonenden en door mensen uit andere wijken en dorpen.
Over het algemeen heerst een negafieve percepfie tegenover het voorstel om Heerenveen-Noordoost (direct achter de kantoren K R Poststraat) te onderzoeken voor het vesfigen van asielzoekerswoningen. Deze locafie is al eerder onderzocht of in beeld geweest en respondenten geven daarbij aan dat ze het gevoel hebben dat er niet geluisterd wordt. Ze hebben in hun ogen al meermaals aangegeven dat het wel of niet een goede locafie is. In veel reacfies geven respondenten argumenten waarom Noordoost volgens hen niet een geschikte locafie is voor het bouwen van asielzoekerswoningen. De druk die de wijk Noord nu al zou ervaren van andere voorzieningen, zoals het ziekenhuis, de GGZ-instelling en de Oekraïneopvang, zou volgens hen te hoog zijn om ook nog kleinschalige asielopvang mogelijk te maken. Veiligheid is ook een belangrijk onderwerp voor de respondenten. Over het algemeen heerst het gevoel dat de veiligheid er op achteruit zal gaan als er asielzoekerswoningen gevesfigd zullen worden. Volgens respondenten is dit alleen te compenseren met extra inzet van polifie, handhaving, hekwerken en camera’s. Alleen heeft men niet veel vertrouwen in instanfies dat dat goed zal komen. Negafieve ervaringen in het verleden, met de GGZinstelling, spelen hierin mee. Daarbij vraagt men aandacht voor de samenstelling van de bewoners van de asielzoekerswoningen, gezinnen genieten hierin de voorkeur.
Een aantal reacfies is posifief, over de komst van asielopvang of over kansen met de wijk. Zo zien deze respondenten dat het een centraal gelegen locafie is. Ook zijn er respondenten die, los van hun algemeen posifieve of negafieve percepfie, willen dat er goed naar infrastructuur en ontsluifing wordt gekeken, dat het de asielzoekers en -woningen bij de wijk worden betrokken en dat bewoners van de locafie goede dagbesteding en onderwijs krijgen. Ook het groen in de wijk moet behouden worden. Tot slot valt op dat een aantal respondenten vindt dat er wel een maatschappelijke opgave ligt voor het opvangen van vluchtelingen, maar dat deze in andere wijken of dorpen ingevuld moet worden. Een aantal respondenten uit andere wijken en dorpen heeft dit formulier over Heerenveen-Noordoost dan ook posifief ingevuld, als zijnde geschikte locafie. Webformulieren (18) over De Greiden: Er zijn 18 unieke reacfies binnengekomen. Niet alle inzenders zijn tegen asielopvang, diverse mensen adviseren een andere locafie te kiezen. Twee mensen adviseren de asielzoekers niet te spreiden, maar juist op één locafie op te vangen (niet in deze buurt). Veel genoemde zorg is de veiligheid. Ook het eerdere advies van de polifie wordt een aantal keer aangehaald.
Daarnaast wordt de draagkracht van de wijk verschillende keren benoemd: asielzoekers zouden een te zware belasfing vormen in een wijk waarin een relafief groot deel van de inwoners al van niet-Europese komaf is. Bovendien zijn er zorgen over de druk op onder meer de gezondheidszorg, het onderwijs en de polifie. Diverse mensen benadrukken dat er eerst voldoende woningen moeten worden gebouwd voor andere woningzoekenden, zoals jongeren. Een enkeling maakt zich zorgen om de woningwaarde. Een aantal inzenders is perfinent tegen de komst en opvang van asielzoekers. Eén inzender ziet kansen op deze locafie.
blad 20 van 30
Verkenning van de mogelijkheden van kleinschalige asielzoekersopvang op meerdere locaties Gemeente Heerenveen projectnummer 0493117.100 25 oktober 2024 revisie 01
Webformulieren (40) over Skoafterwâld: Ongeveer veerfig (unieke) reacfies zijn ingediend door inwoners van de wijk Skoafterwâld, Het Meer, De Knipe en andere omwonenden. Over het algemeen heerst een negafieve percepfie tegenover het voorstel om de locafie bij Skoafterwâld te onderzoeken voor het vesfigen van asielzoekerswoningen. In veel reacfies komt het begrip ‘veiligheid’ terug. Respondenten hebben het gevoel dat hun wijk onveiliger wordt met de komst van asielzoekerswoningen. Men legt daar ook verbanden over met de tunnels onder de A32 door, het voetbalstadion en het feit dat de potenfiële locafie aan een van de invalswegen van de wijk ligt. Voetbalwedstrijden brengen volgens respondenten een extra risico mee voor bewoners van de eventueel te bouwen opvanglocafie. Respondenten vragen aandacht voor extra inzet van polifie en beveiliging. Het begrip ‘voorzieningen’ komt ook veelvuldig terug. Respondenten geven aan nu een supermarkt in de wijk te missen en daarmee ook een gebrek aan voorzieningen voor vluchtelingen. Ook de volle scholen worden als een risico gezien voor het goed kunnen opvangen van asielzoekers. Uit een aantal reacfies blijkt ook dat men hoopt op een goede informafievoorziening en niet alfijd begrijpt waarom Heerenveen aan dit project werkt, terwijl het kabinet een andere boodschap uitdraagt.
Er zijn een aantal posifieve reacfies terug te lezen en een groter aantal reacfies dat ingaat op het ‘goed’ regelen. Respondenten zien graag dat er voor goede integrafie gezorgd wordt. Daarbij moet gedacht worden aan: contacten tussen vluchtelingen en bestaande bewoners, toegang tot werk, aansluifing bij sport- en verenigingsleven, de opfie voor vrijwilligers om mee te helpen in het centrum en het leren van de Nederlandse taal. Respondenten doen daarnaast een aantal oproepen om de bestaande beeldkwaliteit van Skoafterwâld op peil te houden. Bijvoorbeeld door geen containerwoningen te plaatsen.
4.5
Kijken door verschillende brillen Er is in het voorgaande naar de negen locaties gekeken vanuit de criteria die de gemeenteraad stelde, vanuit de belangen van de asielzoekers en vanuit de belangen van de huidige bewoners. Er ontstaat echter geen eenduidige voorkeur voor bepaalde locaties. Noch de gestelde criteria noch de bijeenkomsten noch de webformulieren maken dat er eenduidig locaties boven komen drijven die meer geschikt zouden zijn dan andere locaties. Daarom wordt in deze verkenning ook een aantal brillen geformuleerd. Een bril is een manier van kijken, een insteek. Kijken door een bepaalde bril heeft gevolgen voor de locatiekeuzes. Kijk je door de ene bril dan vallen bepaalde locaties af. Kijk je door een andere bril dan vallen weer andere locaties af. Die brillen kunnen daarom helpen om tot een advies te komen. We laten de brillen één voor één de revue passeren: