Cultuurbeleid gemeente Heerenveen 2018-2022

Gezien actuele maatschappelijke ontwikkelingen als individualisering, digitalisering en marktwerking en gelet op de financiële ruimte, zoeken we daarbij steeds naar evenwicht in wat de samenleving zelf kan en wat de gemeente nodig acht. De missie voor de komende jaren luidt: In de gemeente Heerenveen moeten inwoners en bezoekers cultuur in zijn verschillende facetten kunnen beleven. We willen de belevingswaarde van kunst en cultuur maximaal benutten. Samen met het culturele veld geven we vorm aan, en maken we zichtbaar, de intrinsieke, maatschappelijke, economische en sociale waarde van cultuur in de gemeente.

2.2. Hoofddoelen en programmalijnen Hoofddoelen Om dit te bereiken staan in het nieuwe gemeentelijk cultuurbeleid de volgende hoofddoelen centraal: versterken van de slagkracht van de culturele sector: samenwerking tussen culturele instellingen én amateurkunsten en zichtbaarheid van het culturele aanbod; inzetten van cultuur voor het bevorderen van de participatie en het bevorderen van sociale cohesie; benutten van het cultureel erfgoed en onderscheidende culturele initiatieven; ruimte bieden voor actieve- en passieve deelname aan cultuur; bijdragen aan de levendigheid en aantrekkingskracht van de gemeente als woonwerk- en recreatieplaats

23

Thematische aanpak In de afgelopen periode is veel aandacht uitgegaan naar de samenwerking tussen de vier professionele instellingen. In ons nieuwe beleid kiezen we ervoor deze samenwerking voort te zetten maar in onze ogen dient samenwerking nu in het héle culturele veld plaats te vinden (dus ook met amateurverenigingen en met de private sector) en moet ook actief verbinding worden gelegd naar partners in andere beleidsterreinen. Vanuit dit perspectief kiezen we ervoor meer thematisch te gaan werken aan de hand van drie programmalijnen. Op deze wijze bouwen we verder aan een toekomstbestendige en vraag-gestuurde culture infrastructuur. Programmalijnen De genoemde doelen willen we realiseren via de volgende programmalijnen. Programmalijn 1: Meedoen aan cultuur in Heerenveen Programmalijn 2: Het culturele DNA van Heerenveen. Programmalijn 3: Samen maken we cultuur in Heerenveen zichtbaar In hoofdstuk 3 gaan we in op deze programmalijnen. Deze hoofddoelen komen als volgt terug in de programmalijnen (zie hieronder): Programmalijn 1: Meedoen

Programmalijn 2: Cultureel DNA

Versterken slagkracht cultuursector Bevorderen participatie en sociale cohesie

Programmalijn 3: Zichtbaar samen X

X

X

Erfgoed en onderscheidende initiatieven

X

Ruimte voor cultuurdeelname

X

X

Bijdragen aan levendigheid en aantrekkingskracht

X

X

X

Binnen de programmalijnen gaat het niet alleen om het versterken of stimuleren van initiatieven, maar ook om het beter zichtbaar maken van wat er is. Culturele instellingen kunnen in meerdere programmalijnen actief zijn. Zo heeft de Bibliotheek naast een verbindende functie (programmalijn 3) ook een educatieve en maatschappelijke functie (via programmalijn 1 Meedoen aan cultuur). Het Posthuis Theater draagt bij aan levendigheid en uitstraling (Cultureel DNA) en biedt ruimte voor cultuurdeelname (Meedoen aan cultuur). Ateliers Majeur speelt naast haar kernfunctie van cultuureducatie (programmalijn 1) een rol bij samenwerking met amateurverenigingen (programmalijn 3 Zichtbaar samen). Het Museum Heerenveen heeft naast haar kernfunctie ten aanzien het culturele DNA (programmalijn 2) ook een belangrijke educatieve functie (programmalijn 1) als het gaat om cultuurhistorie.

24

3. Programmalijnen In dit hoofdstuk geven we een beschrijving van de drie programmalijnen (met in totaal zeven speerpunten), die de komende tijd in samenspraak met de culturele organisaties en andere relevante partijen verder vertaald zullen worden naar een uitvoeringsprogramma. Gaandeweg kunnen ook nieuwe initiatieven ontstaan. De resultaten vormen het uitvoeringsprogramma cultuur 2018-2022. Programmalijn 1: Meedoen aan cultuur in Heerenveen 1. Versterking, verbreding en vernieuwing van cultuureducatie: a. Cultuureducatie maakt onderdeel uit van onze sociale basisinfrastructuur. Wij vinden het belangrijk dat alle kinderen en jongeren tot 18 jaar kunnen kennismaken met diverse vormen van cultuur, zowel binnen als buiten de school. De gemeente ondersteunt vanuit de basisinfrastructuur de culturele loopbaan van kinderen en jongeren. Wij onderscheiden daarin twee fasen, de kennismaking met kunst en cultuur en een verlengde oriëntatie op het gebied van kunst en cultuur. De fase verzelfstandigen gaan wij niet meer subsidiëren; in plaats daarvan kiezen wij voor een verlengde oriëntatie. Hierdoor denken wij dat wij meer kinderen in staat stellen om zich te oriënteren op diverse vormen van cultuur.

Wij vinden het van belang dat cultuureducatie binnen en buiten school als doorgaande cultuurlijnen worden ontwikkeld en dat de ondersteuning op cultuureducatie leidt tot levenslange interesse en/of ontwikkeling op gebied van cultuur, zowel actief als passief. Nieuw is dat, naast de doelgroep kinderen en jongeren, de cultuureducatie zich ook richt op bijzondere doelgroepen in onze samenleving om ontwikkeling en participatie te bevorderen van deze groepen (bijvoorbeeld laaggeletterden, mensen met grote afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met een beperking). Voor jongeren tot 18 met een laag inkomen biedt het Jeugd Cultuurfonds mogelijkheden. b. Ateliers Majeur ontwikkelt zich binnen deze basisinfrastructuur nog verder tot een netwerk organisatie voor de cultuureducatie en fungeert als culturele makelaar tussen vraag en aanbod. In de huidige situatie werkt Ateliers Majeur al samen met 120 aanbieders van cultuur voor het verzorgen van aanbod voor kennismaking en oriëntatie. Bovendien leidt Ateliers Majeur kinderen en volwassenen toe naar lokale aanbieders voor de verzelfstandigingsfase. Binnen het basisonderwijs stelt Ateliers Majeur een budget beschikbaar voor cultuureducatie per leerling (kindbudget cultuur), aanvullend op het budgetcultuureducatie van de school.

Hierdoor kunnen maatwerkarrangementen worden geleverd die aansluiten bij de vraag van de school en het onderwijsconcept versterken. Voor het aanbod buitenschool stelt Ateliers Majeur ook middelen beschikbaar om laagdrempelig kennismakings- en oriëntatieactiviteiten aan te kunnen bieden. Ateliers Majeur maakt zowel binnen als buiten school zoveel mogelijk gebruik van lokale aanbieders, zowel professioneel als amateurverenigingen. Op deze manier worden ook de cultuureducatie activiteiten van andere aanbieders vanuit Ateliers Majeur financieel ondersteund. Ateliers Majeur krijgt de opdracht om deze vorm van kindbudget voor kennismaking en oriëntatie buitenschools voor 1 juni 2017 nader uit te werken en vervolgens gefaseerd te implementeren zodat deze per 2018 kan functioneren. Voor cultuureducatie voor binnen school op het VO en MBO geldt dit kindbudget niet. Op het VO en MBO zijn vakleerkrachten werkzaam. Wel biedt Ateliers Majeur in samenspraak met het VO en MBO projectmatig educatieve activiteiten aan gericht op de vraag van het onderwijs. Daarnaast ontwikkelt Ateliers Majeur in samenspraak met maatschappelijke partners programma’s op maat gericht op zelfontplooiing en participatie, inclusief gerichte programma’s voor bijzondere doelgroepen.

25

c. De combinatiefunctionaris heeft een spilfunctie in kunst en cultuureducatie. Deze verbindingsfunctionaris zorgt voor het koppelen van vraag en aanbod op gebied van cultuur binnen en buiten het onderwijs en voor bijzondere doelgroepen. De combinatiefunctionaris bewaakt daarbij de kwaliteit én jaagt nieuwe ontwikkelingen én innovatie in het aanbod aan. Bij het aanbod betrekt deze functionaris lokale aanbieders, zowel amateurkunsten als professionele private aanbieders. De taken van de combinatiefunctionaris worden uitgebreid ook naar de bijzondere doelgroepen. 2. Bijdrage cultuur binnen het sociaal domein: a. Cultuureducatie en andere culturele activiteiten richten zich specifiek op bijzondere doelgroepen in het sociaal domein. Met als doel om participatie- en ontwikkelingsmogelijkheden van deze groepen te vergroten. Een nieuwe stimuleringsregeling van € 15.000 per jaar voor kwetsbare inwoners wordt ingevoerd (zie Financiële paragraaf op pag. 12). b. In dit kader bouwt de bibliotheek, naast haar kernfuncties op het gebied van lezen, leren, informeren en ontmoeten, voor alle inwoners haar sociaalmaatschappelijke activiteiten verder uit zoals het Digihuis waarbij laaggeletterden worden ondersteund om hun participatiemogelijkheden te vergroten. Hiervoor worden structureel extra middelen, € 50.000 per jaar, uit het budget sociaal domein beschikbaar gesteld.

Hiermee kan dit aanbod niet alleen in de hoofdvestiging in Heerenveen, maar ook decentraal in de locaties in Akkrum en Jubbega worden geborgd. 3. Amateurverenigingen en belangrijke terugkerende culturele activiteiten: a. De gemeente subsidieert tot op heden niet structureel culturele activiteiten. Wel worden op aanvraag eenmalige culturele activiteiten gesubsidieerd met een lokaal belang en laagdrempelige toegankelijkheid. Wij willen in het nieuwe cultuurbeleid een aantal jaarlijkse culturele activiteiten tijdens landelijke feestdagen en herdenkingen ondersteunen met jaarlijkse subsidie. Momenteel (2016 ) gaat het hierbij om: Koningsconcert door Mannenkoor Credo (in samenwerking met anderen) op Koningsdag 27 april; stille tocht en herdenking in Akkrum op 4 mei door St. Akkrum Ald en Nij; stille tocht en herdenking in Heerenveen op 4 mei door Raad van Kerken; herdenkingsconcert op 4 mei (door Oratoriumkoor COV Heerenveen, Collegium Vocale Fryslân en Toonkunstkoor Heerenveen); en de landelijke Open Monumentendag in september in de gemeente door Stichting werkgroep Oud-Heerenveen (in samenwerking met alle andere cultuurhistorische verenigingen). Programmalijn 2: Het culturele DNA van Heerenveen 4. Een eigentijdse, toekomstbestendige vorm geven aan cultuurhistorie door het vertellen van ‘Het verhaal van Heerenveen’: publieksgericht, interactief en flexibel a.

Wij hechten grote waarde aan cultuurhistorie binnen het culturele DNA van Heerenveen. Het Museum Heerenveen heeft de functie van beheer, behoud en presentatie van het cultureel erfgoed van Heerenveen. De afgelopen jaren heeft het Museum verschillende acties ondernomen om in te spelen op de aanbevelingen van de verkenning naar de toekomst van het Museum in november 2012 (bureau LAGroup in opdracht van het Museum Willem van Haren). Deze acties hebben geresulteerd in verbeteringen maar het bereik en de uitstraling van het Museum blijven echter beperkt, wat ook wordt bevestigd door het aantal bezoekers aan het Museum (zie bijlage 3). In de afgelopen 5 jaar is het aantal bezoekers aan het museum vrij stabiel gebleven op een bezoekersaantal tussen de 4.000 (2015) en 6.200 (2012) per jaar (entreebetalend of met gebruik van een museumkaart plus schoolkinderen / rondleidingen). Wel moet worden opgemerkt

26

dat een aantal aanvullende functies en activiteiten ook (gratis) bezoek genereren, hoewel deze niet direct meetellen als museumbezoek. Het betreft onder andere: leeszaal van de bibliotheek van het Museum (bezoeken in 2016, 915); de kunstruimte / Pronkkeamer (bezoeken in 2016, 1164); bezoek door vrienden van het Museum, opening van tentoonstellingen en open monumentendag (in totaal 2.919 in 2016) en VVV agentschap (bezoeken in 2016, 5.469). Verder constateren wij dat bezoekers niet zozeer afkomen op het vaste aanbod maar vooral op tijdelijke tentoonstellingen die ook niet altijd gerelateerd zijn aan de historie van Heerenveen. Verandering noodzakelijk – meer focus Onze conclusie is dat vooral de huidige statische vorm van het Museum Heerenveen belemmerend is om de doelen: publieksgericht, interactief en flexibel te realiseren. Het ontbreekt aan slagkracht om de noodzakelijke vernieuwing waar te kunnen maken. Wij willen nu echt de omslag maken naar een nieuwe vorm van cultuurhistorie voor het op eigentijdse en toekomstbestendige wijze vertellen van ‘Het verhaal van Heerenveen’.

Richtinggevend voor de nieuwe vorm waarin het Museum Heerenveen cultuurhistorie onder de aandacht brengt zijn: Het 'Vertellen van het verhaal van Heerenveen' is corebusiness voor het Museum Heerenveen Daarbij ligt de focus op de ontstaansgeschiedenis van de plaats Heerenveen en de verhaallijn ‘Arm en rijk’ Het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum en de geschiedenis van de adel en de Oranjegeschiedenis in Oranjewoud ondersteunen dit bovengenoemd verhaal Publieksgericht en toegankelijk Verbinding leggen tussen Museum Heerenveen en andere verenigingen, stichtingen en initiatieven in de gemeente Heerenveen die zich richten op cultuurhistorie Interactief en flexibel Naar buitengericht (het publiek actief opzoeken) Naast de gemeentelijke subsidie wordt actief op zoek gegaan naar andere financieringsbronnen De nieuwe vorm zal per 1 augustus 2019 (of eerder) gerealiseerd moeten. Kern van ‘Het Verhaal van Heerenveen’ Naast de ontstaansgeschiedenis van Heerenveen vormen de collectie van het Domela Nieuwenhuis Museum en de collectie met betrekking tot de adellijke- en Oranjegeschiedenis van Oranjewoud de kern van ‘Het verhaal van Heerenveen’. De gemeente is zich bewust van de ‘heren van het Veen’ die aan de wieg hebben gestaan van het ontstaan van de plaats Heerenveen.

Daarnaast onderkent de gemeente de bijzondere rol van Ferdinand Domela Nieuwenhuis in de geschiedenis van Heerenveen (en elders in de regio waar zijn verhaal ook wordt verteld) en in dat verband ook de bredere betekenis voor de socialistische beweging in Nederland. Juist de spiegel met de adellijke en Oranjegeschiedenis in Oranjewoud maakt het verhaal van Heerenveen uniek. Deze aspecten van onze geschiedenis behouden hun plek in de beoogde nieuwe, eigentijdse vorm voor het vertellen van het verhaal van Heerenveen. Over de vorm en inhoud daarvan verwachten wij een voorstel van het Museum Heerenveen. Mocht daarin de keuze worden gemaakt om delen van de collectie af te stoten dan geschiedt dit met respect voor de bijzondere waarde daarvan. Plan met invulling van de richting Het college van B&W heeft het Museum Heerenveen verzocht om vóór 1 juni 2017 een voorstel in te dienen waarin zij aangeeft hoe zij invulling kan geven aan de richting zoals benoemd in deze cultuurnota. Het museum ontvangt nu jaarlijks

27

€ 165.000 subsidie voor personele en organisatiekosten. Richtinggevend voor de nieuwe vorm van cultuurhistorie is een jaarlijks bedrag van € 100.000 vanaf 2020. In de jaren 2018 en 2019 blijft het Museum Heerenveen het huidige bedrag van €165.000 ontvangen. Het plan van het Museum Heerenveen zal de gemeente beoordelen op basis van bovengenoemde toetsingscriteria en de geschetste financiële richting. Het Museum Heerenveen wordt nadrukkelijk gevraagd aan te geven wat binnen deze voorwaarden geboden kan worden op het gebied van Cultuurhistorie. Mocht het museum hiertoe niet in slagen, dan stelt het college van B&W voor om daarna andere partijen uit te nodigen om de cultuurhistorie in Heerenveen vorm te geven binnen de gestelde voorwaarden en toetsingscriteria. Uitwerking en consequenties van het plan Zodra het Museum Heerenveen haar plan heeft ingediend (vóór 1 juni 2017) zal blijken of dit plan voldoende vertrouwen en perspectief biedt voor nadere uitwerking en uitvoering door het Museum Heerenveen, daartoe krijgt het Museum de tijd tot uiterlijk 1 augustus 2019. Op het moment van indienen van het plan kan ook pas definitief worden vastgesteld of de financiële taakstelling van € 100.000 kan worden gerealiseerd. Het ingediende plan moet voldoende financieel onderbouwd zijn waardoor keuzes kunnen worden gemaakt om het bedrag definitief vast te stellen.

Uit het plan van het Museum zal dit in samenhang met de gewenste omslag duidelijk moeten worden gemaakt. In het hoofdstuk financiën wordt ingegaan op de financiële consequenties hiervan op het cultuurbeleid. Overigens ontvangt het Museum Heerenveen naast subsidie voor personeel en organisatie van € 165.000 per jaar een bedrag van € 229.860 voor huisvestingskosten (kale huur € 168.000 gerelateerd aan marktconforme huur gelet op de Wet Markt en Overheid en overige huisvestingskosten € 61.860). Deze kosten blijven door de afgegeven garantstelling aan de Stichting Heerenveense School vooralsnog aanwezig en deze middelen kunnen dus niet worden herverdeeld voor cultuur. Uiteraard wordt dit betrokken bij de marktdialoog over de Heerenveense School. Tot die tijd blijft de gemeente garant staan voor deze kosten. Het ombouwen van de subsidierelatie met het Museum Heerenveen zal overigens afbouwkosten met zich meebrengen. Ook zal voor het realiseren van de nieuwe vorm mogelijk een eenmalig investeringsbedrag nodig zijn. Voorstellen voor dekking van de afbouwkosten en de eenmalige investeringskosten zullen worden betrokken bij het voorstel aan de gemeenteraad over de te kiezen vorm waarin ‘Het verhaal van Heerenveen’ verteld zal worden.

Samenhang met marktdialoog Heerenveense School Het plan van het Museum Heerenveen alsmede de eventuele nadere verkenning met andere partijen worden afgestemd met het traject voor een marktdialoog over de toekomst van de Heerenveense School. Mede gezien de aspecten rond de huisvesting die hierbij spelen. De rapportage hierover is voorzien in juli 2017. 5. Het culturele DNA van Heerenveen versterken en meer bezoekers naar Heerenveen trekken: a.

We zijn voornemens om het Museum Belvédère en het Oranjewoud Festival structureel met extra middelen te ondersteunen, gezien de bijzondere meerwaarde die ze hebben voor het culturele klimaat en aanbod van de gemeente. In het geval van het Museum Belvédère wordt deze steun

28

b.

c.

d.

noodzakelijk gekoppeld aan een substantiële cq grotere bijdrage van de provincie Fryslân, gezien het (boven)regionale belang van dit Museum. Tevens verwachten wij de inzet van het Museum Belvédère om zelf meer inkomsten te genereren. Vanaf 2018 gaat het structureel om een bedrag van € 30.000 per jaar. Voor het Oranjewoud Festival wordt structureel een bedrag van € 18.000 per jaar beschikbaar gesteld. Een bedrag van € 10.000 als bijdrage aan de kosten van het festival en € 8.000 voor hieraan gerelateerde activiteiten op het gebied van cultuureducatie en –participatie; deze activiteiten dienen integraal te worden uitgevoerd in afstemming met de combinatiefunctionaris om hiermee de kwaliteit van cultuureducatie te borgen. We ondersteunen het Posthuis Theater om een breed en gevarieerd programma te bieden in een bijzondere ambiance. Het theater biedt naast voorstellingen en concerten ook een plek voor ontmoeting. De gemeente verwacht dat het Posthuis Theater zich blijft inzetten voor eigen producties waarin gewerkt wordt met professionals en amateurs alsmede voor het faciliteren van podium gerelateerde activiteiten buiten het theatergebouw. Het gebouw wordt daarnaast maximaal benut voor commerciële en maatschappelijke activiteiten. Bij de marktdialoog voor de Heerenveense School dient de afstemming met het Posthuis Theater meegenomen te worden.

Het Posthuis Theater werkt lokaal en regionaal samen met veel partijen uit uiteenlopende disciplines. Naast de lokale samenwerking met de andere culturele instellingen en partijen wordt met name samengewerkt met andere podia, zowel regionaal als landelijk. Het is aan het Posthuis Theater om de komende twee jaar te onderzoeken of verdere samenwerking met andere podia zinvol is met het oog op een betere exploitatie en het behouden van kwaliteit, in: programmering, programma’s, projecten, activiteiten en het behouden van de kwaliteit van de dienstverlening. De Ecokathedraal in Mildam en Le Roy tuin in Heerenveen zijn ook bijzondere culturele elementen in de gemeente. Deze worden door de stichting TIJD beheerd, met de inzet van veel vrijwilligers. De gemeente draagt hier niet structureel aan bij maar aanvragen voor eenmalige projecten zijn mogelijk.

6. Benutten van kunst in de openbare ruimte als bijdrage aan het culturele klimaat in de gemeente: a. We actualiseren de inventarisatie van kunst in de openbare ruimte en stellen een meerjarenonderhoudsplan op met als doel beter structureel beheer en onderhoud van de kunst in de openbare ruimte. De kosten hiervan worden gedekt uit het hiervoor beschikbare budget van € 28.050 per jaar. Programmalijn 3: Samen maken we cultuur in Heerenveen: zichtbaarheid en verbinding 7. Versterking en verbreding van de samenwerking van de professionele culturele instellingen én de amateurverenigingen. a. De samenwerking tussen de professionele culturele instellingen wordt voortgezet en uitgebouwd. Deze samenwerking richt zich op versterken cultuureducatie én gezamenlijke programmering. Hierbij zullen ook de amateurverenigingen meer worden betrokken. b. De samenwerking tussen professionele instellingen en amateurverenigingen wordt versterkt. Deze samenwerking richt zich op de volgende speerpunten: Cultuureducatie: - amateurkunsten en private aanbieders betrekken bij kennismaking en oriëntatie (zie ook speerpunt 1.) Zichtbaarheid:

29

c.

- versterken gezamenlijke culturele programmering - amateurkunsten betrekken Verbinding: - zichtbaarheid van het culturele aanbod - ontmoeting - kennisdeling - facilitering Vernieuwing: - innovatie van het aanbod - aanbod voor de bijzondere doelgroepen in het sociaal domein ontwikkelen. Voor de nieuwe doelen in het cultuurbeleid, namelijk versterking en verbreding samenwerking tussen culturele instellingen en amateurverenigingen is de 4% (€ 60.000) beschikbaar vanuit de budgetten van de culturele instellingen. We vragen de samenwerkende culturele instellingen dit vorm te geven in een Cultureel Platform Heerenveen. Waarbij tevens aandacht is voor de zichtbaarheid voor het gehele culturele veld, inclusief de amateurverenigingen. Ook de zichtbaarheid van het aanbod van het amateurveld en de activiteiten die worden georganiseerd kunnen sterk worden verbeterd. Het voorbeeld van het Cultuurplein in De Fryske Marren met subpleinen voor de verschillende disciplines (muziek, zang, toneel, letteren en cultureel erfgoed) kan hierbij als inspiratie dienen. Ideeën vanuit het culturele veld voor het ontwikkelen van een meerjarenagenda en het inzetten van een cultuurgids of cultuurtour kunnen hierbij worden betrokken. We willen de komende jaren waar mogelijk de samenwerking met culturele instellingen in omliggende gemeenten intensiveren.

Om meer vraag- en klantgericht te werken denken we bijvoorbeeld aan gezamenlijke marketing van het Posthuis Theater en omliggende theaters in Drachten en Franeker. Gezien het elkaar aanvullende programma-aanbod van de theaters zou dit positief kunnen uitpakken.

30

4. Organisatie en middelen In dit hoofdstuk gaan we in op de organisatie van het cultuurbeleid. We bespreken de rolverdeling tussen gemeente en instellingen, de inzet van middelen en de monitoring van het beleid.

4.1. Rolverdeling Bij de ontwikkeling en uitvoering van het cultuurbeleid staat de gemeente een heldere rolverdeling voor ogen. De gemeente is regisserend en voorwaardenscheppend. De regierol houdt in dat de gemeente op hoofdlijnen richting geeft aan het cultuurbeleid. De voorwaardenscheppende rol krijgt vorm door middel van subsidie voor huisvestingskosten en een organisatorische infrastructuur (subsidie en regie). De culturele organisaties hebben een heel andere rol. Het is aan hen om een zo breed mogelijk publiek te verleiden om van kunst en cultuur te genieten, zowel actief als passief. Zij zijn met concrete projecten en activiteiten de makelaars tussen cultuuraanbod en publiek. De culturele organisaties hebben daarin een verantwoordelijkheid die reikt over de grenzen van de eigen instelling. Hierbij wordt van de organisaties een gezonde dosis cultureel ondernemerschap gevraagd. De gemeente kan in de basis ondersteunen, maar het is aan de organisaties om creatief en ondernemend te zijn. De gemeente vindt samenwerking tussen organisaties binnen de verschillende stromingen/disciplines gewenst zodat men sterker en beter georganiseerd is en met meer draagvlak kan optreden als gesprekspartner naar de gemeente. Bovendien is het effectiever (minder versnippering en overlap) en bevordert het de samenhang en kwaliteit van de activiteiten en projecten.

De gesubsidieerde culturele instellingen zelf beslissen welke organisatievorm en accommodatie hen het beste passen om hun activiteiten uit te voeren. Om de benoemde programmalijnen voortvarend en effectief op te pakken en uit te voeren is een duidelijke regie nodig. Samenwerking tussen culturele organisaties en de gemeente is daarbij onontbeerlijk, ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. Bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma in 2017 wil de gemeente in gesprek met het culturele veld over het aanstellen van een culturele trekker per programmalijn. Afspraken over de resultaten wordt vastgelegd in de subsidiebeschikkingen. Afspraken over de samenwerking leggen wij vast in convenanten en gezamenlijke uitvoeringsplannen. De gemeente ziet toe op de samenhang tussen de drie programma’s. Regievoering is niet alleen van belang richting externe partners maar ook binnen de gemeente is continue afstemming nodig tussen de verschillende beleidsterreinen.

4.2. Inzet van middelen Conform de Startnotitie Herijking Cultuurbeleid Heerenveen geldt als uitgangspunt dat we het nieuwe cultuurbeleid willen uitvoeren binnen het huidige budget. In het geval van nieuw te ondersteunen activiteiten zal het budget herschikt moeten worden. Waar er sprake is van culturele activiteiten die bijdragen aan andere beleidsvelden worden deze (deels) gedekt uit andere gemeentebudgetten. Als we nieuwe culturele activiteiten willen ondersteunen, zullen er keuzes gemaakt moeten worden. In de afgelopen jaren is al een fors bedrag bezuinigd bij de culturele instellingen. Herverdelen van de culturele budgetten via de kaasschaaf is niet mogelijk. Er zullen expliciete keuzes nodig zijn. a. Wij stellen voor de geoormerkte bijdrage van het bestaande budget voor samenwerking van de professionele culturele instellingen na 2017 niet te verhogen naar 6% van de variabele kosten (conform het besluit van de gemeenteraad in december

31

2015) maar vast te zetten op 4%. Op basis van de ervaring in 2016 verwachten we dat met dit percentage een goede balans kan worden gevonden tussen de beoogde samenwerking tussen de betrokken instellingen en de subsidie per afzonderlijke instelling die beschikbaar blijft om ‘eigen’ activiteiten voldoende te kunnen bekostigen. b. Op basis van het nieuwe beleid (zie programmalijnen / speerpunten hierboven) gaat het vanaf 2018 om de volgende structurele wijzigingen in de inzet van middelen bedrag

Voorstel nieuwe inzet

Bedrag 4

Huidige vorm Museum Heerenveen

€ 165.000

Eigentijdse vorm ‘Verhaal van Heerenveen’

€ 100.000

Budget Leefbaarheid en Meedoen (sport en cultuur)

€ 1.000

Verbreding activiteiten bibliotheek sociaal domein

€ 50.000

Jaarlijkse subsidies feestdagen en herdenkingen

€

Museum Belvédère

€ 30.000

Oranjewoud Festival:  Jaarlijks festival  Cultuureducatie + participatie

€ 10.000 € 8.000

Nieuw beschikbare middelen 1. Vrijvallende middelen

2. Aanvullende dekking uit andere gemeentebudgetten Sociaal domein  

Totaal

€ 50.000

Participatiebudget W&I Preventiebudget WMO

€ 216.000

3.000

Samenwerking / activiteiten brede culturele veld en inzet voor kwetsbare inwoners (onder regie van combinatiefunctionaris)

€ 15.000

Totaal

€ 216.000

4.3 Afbouwkosten en eenmalige investeringskosten Het ombouwen van de subsidierelatie met het Museum Heerenveen zal afbouwkosten met zich meebrengen. Ook zal voor het realiseren van de nieuwe vorm mogelijk een eenmalig investeringsbedrag nodig zijn. Voorstellen voor dekking van de afbouwkosten en de eenmalige investeringskosten worden betrokken bij het voorstel aan de gemeenteraad over de te kiezen vorm waarin 'Het verhaal van Heerenveen’ verteld zal worden. In afwachting van het voorstel over de nieuwe vorm wordt de gemeenteraad gevraagd om voor de jaren 2018 en 2019 incidenteel € 65.000 per jaar beschikbaar te stellen. Voor de jaren 2020 en daarna kunnen de meerkosten uit dit cultuurbeleid worden gedekt 4

Aan de bedragen genoemd in deze tabel kunnen geen rechten worden ontleend ten behoeve van de instellingen. Er dient ook voldaan te worden aan diverse (procedurele) vereisten om in aanmerking te komen voor subsidie en de activiteiten dienen te passen overeenkomstig vigerend beleid.

32

uit de verlaging van het budget voor Cultuurhistorie. In de Perspectiefnota 2018 worden hiervoor nadere voorstellen gedaan. 4.4 Uitvoering en Monitoring Na vaststelling van de cultuurnota worden de acties besproken met het culturele veld en vertaald in een uitvoeringsprogramma 2018-2022. De (gesubsidieerde) culturele instellingen en verenigingen zullen worden gevraagd om naast basisgegevens zoals participatie- en bezoekersgegevens ook informatie over de waardering van producten en activiteiten te leveren. Wij stellen voor om na twee jaren in 2020 een tussenevaluatie te doen en op basis daarvan eventueel bij te sturen én een ‘eindevaluatie’ in 2022. 4.5 Juridische paragraaf Voor de subsidieverstrekking geldt op basis van wetgeving dat getoetst wordt op staatssteun. Voor de bibliotheek en Ateliers Majeur is er mogelijk sprake van zuiver lokaal, waardoor er sprake is van geoorloofde steun. Voor museum Belvédère ligt dit vermoedelijk anders, aangezien hier ook sprake is van een groter bereik en zij richten zich meer op landelijk bereik dan regionaal en lokaal. De deminimis-verklaring is hierbij van groot belang. Deze is voor 2017 reeds ontvangen. Voor structurele subsidiering is een nieuwe toets nodig.

In het eerste kwartaal 2017 wordt onderzocht op staatssteunproof (maken) van de vier culturele instellingen en van de twee nieuw te subsidiëren organisaties met de onderbouwing erbij.

33

Literatuurlijst Startnotitie Culturele Kaders: herijking van de Cultuurnota Heerenveen (april 2016) Op maat, Kunst- en cultuurnota Heerenveen 2007-2017 (september 2007) Richtinggevende kaders culturele functies, gemeente Heerenveen (december 2015) Convenant Cultureel Heerenveen Op weg naar (oktober 2015) en Uitvoeringsprogramma Heerenveen, volop in beweging. Collegeprogramma 2014-2018 (december 2013) Voortzetten, versterken, verbinden. Notitie recreatie en toerisme, vrijetijdseconomie in Heerenveen 2015-2018 (februari 2015) Economisch beleidsplan 2011-2016 Heerenveen Evaluatie evenementenbeleid gemeente Heerenveen (mei 2016) Gezamenlijke werkagenda centrum (B&W oktober 2015) Kadernotitie profilering Heerenveen (oktober 2012) Jaarverslag 2015 Heerenveen ’n Gouden Plak (maart 2016) Cultuurhistorisch erfgoed Heerenveen (2010 en 2016) Onderzoek verzelfstandiging Posthuistheater, bijlage bij B&W notitie Besluitvorming richtinggevende kaders culturele functies (28 oktober 2015) Ruimte voor cultuur, uitgangspunten rijksbeleid cultuur 2017-2020, OCW (juni 2015) De cultuurverkenning, Raad voor Cultuur (juli 2014) Agenda cultuur 2017-2020 , Raad voor Cultuur(april 2015) Met elkenien, foar elkenien. Collegeprogramma 2015-2019 provincie Fryslân Mei hert, holle en hannen.

Beleidsbrief cultuur, taal, onderwijs en sport 2017-2020 provincie Fryslân (juni 2016) Documenten Culturele Hoofdstad Leeuwarden-Fryslân 2018 Samenwerken aan Kunst en Cultuur in Fryslân, Keunstwurk (2015) Wat weten we over muziekonderwijs? Verslag van een bijeenkomst met wetenschap en praktijk. LKCA (2015) Regeling cultuureducatie met Kwaliteit, Fonds Cultuurparticipatie Impulsregeling muziek, Fonds cultuurparticipatie Jaarverslagen en beleidsplannen culturele instellingen in Heerenveen Cultuurnota’s andere gemeenten oa Samenspel, gemeente De Fryske Marren (november 2014)

34

Bijlage 1 Overzicht realisatie Op maat, kunst- en cultuurnota 2007-2017 De cultuurnota Op maat die een looptijd had van 2007-2017 stelde het bevorderen van cultuurparticipatie door zoveel mogelijk burgers centraal. Prioriteit werd gegeven aan: bevorderen beoefening amateurkunst bevorderen jongerencultuur bevorderen omgang cultureel erfgoed vergroten cultuurparticipatie door inzet professionele instellingen Veel van de beleidspunten uit de nota Op maat zijn gerealiseerd. Zo is er sprake van actieve cultuurparticipatie en werken alle scholen in Heerenveen inmiddels met doorgaande leeslijnen en cultuur-educatieve programma’s. Andere beleidsdoelstellingen zijn achterhaald of niet gerealiseerd. A-7 is failliet gegaan waarvoor Ateliers Majeur in de plaats is gekomen. De ontwikkeling van een regionaal historisch centrum is niet van de grond gekomen en Museum Heerenveen zoekt naar een goede invulling van zijn rol mede door opgelegde gemeentelijke bezuinigingen. De beoogde samenwerking tussen de verschillende culturele partijen krijgt pas het laatste jaar echt vorm en richt zich nog te weinig op het brede culturele veld waaronder de amateurkunstverenigingen. In onderstaand overzicht worden de geformuleerde en gerealiseerde beleidsdoelstellingen verder weergegeven. Onderwerp

Voornemen

Realisatie

Opmerkingen

Amateurkunst

Coördinator amateurkunst (vraagbaak en infoloket)

Niet gerealiseerd.

Faillissement A7. Onderdeel opdracht samenwerking vier instellingen

Amateurkunst

Faciliteren repetitieruimten

Gerealiseerd via Ateliers Majeur

Amateurkunst

Subsidieregeling

Gerealiseerd. Regeling voor: a. korpsen en muziekverenigingen b. leefbaarheid en meedoen

Jongerencultuur

Jongerencentrum Ism Friesland Pop en Eight 4

Gerealiseerd

Jongerencultuur

Samenwerking scholen en culturele instellingen

Gerealiseerd: cultuureducatie en leesbevordering

Focus op basisscholen met inzet van Bibliotheek, AM, combinatiefunctionaris, programma KEK. Ook voorschoolse educatie

Cultureel erfgoed

Focus museum op cultuurhistorie

In ontwikkeling

Profiel museum onvoldoende helder en bereik beperkt.

Cultureel erfgoed

Regionaal erfgoedcentrum in Heerenveense school

Niet gerealiseerd

Geen belangstelling omliggende gemeente en provincie

Cultureel erfgoed

Borgen ruimtelijke kwaliteit (erfgoed en kunst) bij

Is opgepakt voor wat betreft erfgoed

Geen duidelijk beleid ten aanzien van kunst in openbare ruimte.

35

Door bezuinigingen is gekort op Budget Leefbaarheid en Meedoen

ruimtelijke ontwikkelingen

Wel budget voor onderhoud

Cultureel erfgoed

Inventarisatie monumenten en erfgoednota

Gerealiseerd

Nota vastgesteld in 2010 en herijkt in 2015. Aandacht voor wettelijke taken versus publieksgerichte activiteiten

Professionele instellingen

Bijdrage culturele agenda door theater (coördinatie), bibliotheek, museum en kunstencentrum

In ontwikkeling, via gemeentelijke financieringsconstructie van 2% in 2016, 4% in 2017 en 6% in 2018.

Richting gevende kaders vastgesteld in 2015.

Professionele instellingen

Bibliotheek a. Mediatheek op scholen b. Historische informatiepunten c. Adequate huisvesting

a. Gerealiseerd via bieb op school en doorgaande leeslijn b. Gerealiseerd in bieb Heerenveen en Jubbega c. Gerealiseerd

Professionele instellingen

Posthuistheater a. Differentiatie door sfeer, programmering en activiteiten b. privatisering c. Bevorderen cp schooljeugd, ouderen, dorpen d. samenwerking theaters omliggende gemeenten

Professionele instellingen

Museum Willem van Haren a. Focus op cultuurhistorie en ontwikkeling regionaal historisch centrum b. Erfgoededucatie (bezoekers en scholen) c. Coördinator erfgoededucatie d. Exposities moderne kunst nader bezien

Professionele

Instellingen werken samen via stuurgroep en C-team. Eerste resultaat: UITfestival Heerenveen. Samenwerking met ‘n Gouden Plak gestart.

a. Gerealiseerd via specifieke projecten (kerstproductie) en maatjesprogramma’s b. Van afgezien in 2015 c. in ontwikkeling d. Gerealiseerd via regulier overleg

a. In ontwikkeling, niet gerealiseerd

b. In ontwikkeling

c. Niet gerealiseerd

d. Stop gezet

Kunstencentrum A7 a. Bijdragen aan cp

a. Te grote opgave voor museum (fysiek en inhoudelijk).

b. Te weinig formatie en expertise om dit goed op te pakken. Samenwerking met andere instellingen helpt. c. Combinatiefunctionaris speelt coördinerende rol cultuur breed (niet specifiek erfgoed) d. Taak wordt niet meer door gemeente ondersteund. Museum biedt dit nu als open podium. A7 failliet gegaan. Opvolger Ateliers Majeur

36

instellingen

van zoveel mogelijk burgers (leeftijden, milieus, plekken) b. Innovatief en toekomstgericht c. Samenwerking onderwijs en popmuziek

a. In ontwikkeling

b. In ontwikkeling c. Gerealiseerd

kent andere aanpak: kennismaking en oriëntatie op scholen. Naar de kinderen en jongeren toe. Ateliers Majeur werkt met klein vast team en inhuur docenten. Inzet combinatiefunctionaris

37

Bijlage 2: Beschrijving functies van de afzonderlijke professionele culturele instellingen (uit de richtinggevende kaders vastgesteld door de gemeenteraad, 15 december 2015)

1. Theaterfunctie (/Posthuis Theater) Beleidsplan Posthuis Theater Kernfuncties -

Verzorgen en vertonen van podiumkunst Faciliteren van amateurkunst (/ onderwijs) Faciliteren van podiumkunst gerelateerde activiteiten buiten het theatergebouw Uitbuiten van het theatergebouw

Doel / Missie ‘Het Posthuis Theater wil zich verder ontwikkelen als hét regionale centrum waar inspiratie, presentatie, educatie en creatie samen komen.’ Dit wil het Posthuis Theater bereiken door oog te hebben voor wat er leeft in de samenleving, met een prioriteit voor het eigen verzorgingsgebied. Aanvullend doel: Van 80% podiumkunst, 20% overige activiteiten nu naar op termijn 40% podiumkunst, 60% overige activiteiten. Trends en Ontwikkelingen -

-

Tegen de landelijke trend in is het aantal bezoekers (= verkochte kaarten) de laatste jaren stabiel gebleven (de verdeling over genres is wel veranderd). Theater / podiumkunst staat onder druk in de moderne maatschappij: veel concurrerende activiteiten, minder overheidsgeld etc. Net als veel andere theaters, minder programma / voorstellingen (in verband met verzadiging van de markt)’. Commerciële omzet is de laatste jaren sterk gegroeid maar stagneert nu. Van ‘traditioneel’ naar ‘documentair’ theater (‘maatschappelijke onderwerpen op een theatrale wijze over het voetlicht brengen’): is een van de pijlers waar het Posthuis de laatste jaren medeinitiatiefnemer van is en waarmee deels een mogelijke daling van bezoekersaantallen is voorkomen. Samenwerking: op het gebied van programmering en marketing met andere theaters in de regio en (enigszins) met andere culturele instellingen in Heerenveen.

Richtinggevende kaders gemeente i)

Een toekomstbestendige theaterfunctie in Heerenveen, tegen zo laag mogelijke kosten / financiële bijdrage van de gemeente. Toelichting en relatie met onderzoek naar mogelijke verzelfstandiging van het Posthuis Theater: De gemeente vindt behoud van de theaterfunctie in Heerenveen van groot belang. Dit op basis van de culturele bijdrage maar ook de economische en sociale waarde voor Heerenveen en veel inwoners van de gemeente.

38

In het recente onderzoek naar mogelijke verzelfstandiging van het Posthuis Theater is onder andere geconcludeerd dat een toekomstbestendig theater mogelijk is met of zonder verzelfstandiging. Bij verzelfstandiging gaat men uit van een zuiverdere relatie tussen het theater en de gemeente met een duidelijke afbakening van rollen en waarbij de gemeente stuurt op hoofdlijnen en de uitvoerende partij vrij is om in te spelen op de markt. In het onderzoek is geconcludeerd dat effectieve aansturing (met of zonder verzelfstandiging) vooral afhankelijk is van een duidelijke visie van de gemeente om op te sturen en waarbij het theater weet welke prestaties worden verwacht. De richtinggevende kaders zijn hier voor een eerste stap die nader vervolgens uitgewerkt moeten worden in criteria waarop gestuurd kunnen worden. In het onderzoek is ingegaan op de vraag of cq in hoeverre bedrijfseconomische en financiële voordelen (bijvoorbeeld efficiencyvoordelen uit marktwerking en of het inkopen van back-office functies) te realiseren zijn bij verzelfstandiging. Geen eenduidige conclusies hierover zijn getrokken. Ook binnen de huidige organisatievorm zijn er bijvoorbeeld mogelijkheden om meer marktgericht te opereren waar dit gewenst is. Ervaringen elders laten een gemengd beeld zien.

Verder blijkt in de praktijk dat (taakstellende) financiële voordelen bij verzelfstandiging niet altijd haalbaar blijken te zijn. Op korte termijn wordt verwacht dat bij verzelfstandiging van het Posthuis Theater de gemeente hogere kosten moet maken, bijvoorbeeld als gevolg van frictiekosten van personeel en een eventuele bruidsschat om verplichtingen af te kopen en als dekking voor extra kosten voor de uitvoerende partij tijdens de overgang naar een zelfstandige organisatie. Op de langere termijn zijn efficiencyvoordelen wellicht wel te halen. In het kader van het huidige interne reorganisatieplan is de insteek dat door de reorganisatie het Posthuis Theater inhoudelijk en financieel toekomstbesteding wordt gemaakt, wel of niet in een verzelfstandigde vorm. ii)

Behoud van de unieke ambiance en sfeer van het Posthuis Theater (sociëteitszaal / theaterzaalpodium). Toelichting: De bijzondere ambiance / sfeer van het Posthuis Theater is een belangrijke onderscheidende factor ten opzichte van andere regionale theaters cq concurrerende theaters in Fryslân. Deze troefkaart moet ook in de toekomst worden gekoesterd. Een hoofdpodium / zaal passend bij een regionaal theater wordt ook als essentieel beschouwd. iii)

Speciale aandacht voor maatschappelijk relevante onderwerpen cq de behoefte van de inwoners van deze gemeente en de regionale doelgroep. Toelichting: De gemeente vindt het belangrijk dat het theater in Heerenveen zijn maatschappelijke relevantie verder uitbreidt cq ontwikkelt. Het initiatief ‘Podium van de stad’ elders in Nederland wordt als een interessant voorbeeld gezien waarbij partijen uit de samenleving worden uitgenodigd om zelf programma’s en/of voorstellingen te realiseren in het theater. En bij de programmering en aanverwante activiteiten dient naast culturele en financiële overwegingen maatschappelijke relevantie mee te wegen. Daarbij dienen de doelgroepen ‘jongeren’ en sociale kwetsbare groepen in de samenleving speciale aandacht te krijgen (zie ook het gemeenschappelijke thema ‘sociaal domein’ hieronder). iv)

Blijvend aandacht besteden aan het stimuleren en assisteren van amateurtheater in de gemeente. Toelichting: in verband met haar maatschappelijke functie en de rol om theater in de gemeente te stimuleren, dient amateurtheater actief te worden gefaciliteerd. v)

De mogelijkheden van het theatergebouw maximaal benutten voor verschillende commerciële en maatschappelijke functies en activiteiten. Toelichting: het Posthuis Theater staat tijdens het theaterseizoen (september t/m mei) overdag en in de avonden vaak leeg. Het gebouw van het theater dient effectiever te worden uitgebuit voor verschillende

39

activiteiten en doelgroepen. Daarnaast moet gekeken worden in hoeverre het gebouw (deels) ook in de zomer nuttig gebruikt zou kunnen worden. Deze richtingen sluiten aan bij het ‘aanvullende doel’ in het plan van het Posthuis Theater (zie hierboven). vi)

Het Posthuis Theater doorontwikkelen als hét regionale centrum waar inspiratie, presentatie, educatie en creatie samen komen. Toelichting: deze ambitie is opgenomen in het beleidsplan van het Posthuis Theater en is al zichtbaar in activiteiten die het theater, vaak samen met andere partijen ontwikket en/of initieert. De gemeente verwacht dat het theater deze koers verder uitbouwt en vorm geeft. Samenwerking met de andere culturele instellingen in de gemeente en met andere theaters in de regio dient in dit verband optimaal te worden benut.

2. Bibliotheekfunctie gemeente Heerenveen Huidig beleid (Meerjaren beleidsplan Bibliotheken Mar en Fean 2015-2019) Kernfuncties 1. 2. 3. 4. 5.

Leesbevordering bij alle groepen uit de samenleving van de gemeente Laagdrempelig informatiecentrum / informatieverstrekking van informatie Fysieke en digitale ontmoetingsplek voor een breed publiek Faciliteren en stimuleren van zelf ontplooiing / persoonlijke ontwikkeling van de bewoners van de gemeente Debat en cultuurbevordering in de breedste zin van het begrip.

Doel / Visie ‘De bibliotheek ontwikkelt zich door tot een publieke ontmoetingsplek met als doel mensen in staat te stellen kennis, ervaring en interesses te delen waarbij thema’s als lezen, leren en informeren centraal staan.’ Missie -

De bibliotheek verbindt mensen, kennis en informatie, fysiek en digitaal. De bibliotheek richt zich op de persoonlijke ontwikkeling van mensen en de verbetering van hun kansen in de maatschappij. - De bibliotheek is de plek voor ontmoeting en inspiratie, waar iedereen welkom is en waar altijd wat te doen en wat nieuws te vinden is. Kernoorden hierbij zijn: verbinden, creëren, ontplooien en ontspannen. Trends en ontwikkelingen -

-

-

Bibliotheekwet per 1 januari 2015: In deze wet is vastgelegd dat iedere Nederlander toegang moet hebben tot een openbare bibliotheek, zowel in fysieke als digitale vorm. Ook zijn de functies (zie de vijf kernfuncties hierboven) en voorwaarden vastgelegd waaraan een openbare bibliotheek moet voldoen. Rapport Cohen, jan 2014: 'Bibliotheek van de toekomst, knooppunt voor kennis, contact en cultuur.' Centraal staat ‘ontwikkeling en ontplooiing van het individu’. Belangrijk hierbij is ‘minder collectie, meer connectie (= verbinden)’. ‘Een centrale, dynamische ontmoetingsplaats waar mensen komen om in een inspirerende omgeving kennis en vaardigheden op te doen: laagdrempelig, toegankelijk, niet commercieel van karakter. De bibliotheek is een vitale schakel in een samenleving die het meer dan ooit van kennis en innovatie moet hebben. Digitale ontwikkeling: e-books, multimedia, digitale informatie’

40

-

De bibliotheek in een veranderende samenleving (individualisering / participatiemaatschappij / zelfredzame burger); verbinding / ontmoeting; educatie en leesbevordering.

Richtinggevende kaders van de gemeente Conform de Bibliotheekwet 2015 zijn de vijf kernfuncties van de bibliotheek (zie hierboven) vastgelegd. In het Meerjaren Beleidsplan Mar en Fean 2015-2019 zijn beleid en actielijnen voor de bibliotheek in de regio, waaronder Heerenveen, uiteengezet. In de richtinggevende kaders geeft de gemeente aan hoe ze op basis van de kernfuncties nadere invulling wil geven aan de bibliotheekfunctie in deze gemeente. i)

Een toekomstbestendige bibliotheek voor alle inwoners, tegen zo laag mogelijke kosten / financiële bijdrage van de gemeente. Toelichting: de bibliotheekfunctie zit in een transitiefase (zie rapport Cohen bij ‘trends en ontwikkelingen’ hierboven). De meningen lopen uiteen hoe de bibliotheek van de toekomst eruit zal/moet zien. Duidelijk is, dat de bibliotheek zich steeds moet aanpassen aan de digitale ontwikkelingen en aan de veranderende behoeften van de inwoners. In dit verband verwacht de gemeente dat de bibliotheek de mogelijkheden voor kostenverlaging ook benut, onder andere waar minder fysieke ruimte nodig is dan in de huidige situatie in verband met de verschuiving van het accent van het uitlenen van boeken naar digitale media en informatie. ii) De bibliotheek moet goed bereikbaar blijven voor alle bewoners van de gemeente. Toelichting: De vorm, de dienstverlening en de doelgroepen van de bibliotheek zijn aan het veranderen. De gemeente beschouwt het aantal bezoekers als een van de belangrijke indicatoren van maatschappelijke waardering voor de bibliotheek. In dit verband cq met het oog op de toegang tot de fysieke bibliotheek voor alle bewoners is voor de gemeente uitgangspunt dat naast de bibliotheek in Heerenveen de bibliotheken in Jubbega en Akkrum in de toekomst ook worden behouden. iii)

Verschuiving van de functie van de traditionele (boeken)bibliotheek naar de bibliotheek waar ‘connectie’ centraal staat (zie rapport Cohen). De bibliotheek moet zich verder ontwikkelen als hét laagdrempelige informatiepunt op het gebied van informatisering en digitalisering waar alle burgers terecht kunnen. Toelichting: Deze veranderende rol zal vorm moeten krijgen in een verschuiving in accent van de boekencollectie naar activiteiten die bijdragen aan informatieverstrekking en in dit verband het effectief verbinden van mensen met een breed scala een informatiebronnen. Het gaat hierbij o.a. om digitale informatie waarvoor andere vormen van dienstverlening en andere competenties vereist zullen worden van het personeel van de bibliotheek. iv)

Flexibel inspelen op actuele vragen en behoeften op het gebied van kennis en informatie van de verschillende doelgroepen in de Heerenveense samenleving. Toelichting: De veranderende maatschappelijke context vergt een andere vorm van bibliotheek en aanbieden van functies en activiteiten. De bibliotheek fungeert als partner in de netwerk- en participatiesamenleving. De gemeente verwacht dat de bibliotheek haar functies en activiteiten nader zal ontwikkelen om zo effectief mogelijk bij te dragen aan de kennis en vaardigheden van de inwoners van de gemeente. In dit verband heeft de bibliotheek tevens een speciale verantwoordelijkheid als het gaat om de toegankelijkheid en gebruik van dergelijke diensten door kinderen en kwetsbare groepen in de samenleving (bijvoorbeeld ouderen, laaggeletterden en allochtonen). De gemeente verwacht dat de bibliotheek o.a. door de contacten met haar partners in het maatschappelijke veld goed op de hoogte blijft van de actuele behoeften die zich voordoen in de samenleving.

41

De aard en omvang van deze activiteiten en het aantal deelnemers en doelgroepen die worden bereikt, worden door de gemeente beschouwd als belangrijke indicatoren van de maatschappelijke waardering voor de functies. v)

Bibliotheek op School: vanuit de rol als ‘leesbevorderaar’ ondersteuning van scholen (en voorschool) cq formeel onderwijs in taalontwikkeling. Toelichting: het gaat hier vooral om de rol van ‘educatieve bibliotheek’ met als doel:    

Goed kunnen lezen met leesplezier Voorkomen van laaggeletterdheid Bevorderen van ontwikkelingskansen. Mediawijs zijn.

3. Kunst- en cultuureducatie (/ Ateliers Majeur)

Achtergrond / Inleiding Kernfunctie / gemeentelijke opdracht -

-

producten leveren op gebied van kunstzinnige vorming, waarbij alle kinderen/jongeren in de leeftijd van 4 t/m 18 jaar in de gemeente Heerenveen minimaal kennismaken met cultuur (uitgangspunt: vier fasenmodel en lesgeven in groepsverband) producten leveren waarin volwassenen zich kunnen oriënteren op kunstzinnige vorming (vormgeven culturele loopbaan tegen betaalbaar kostendekkend tarief) Aanjagen van alle kunst- en cultuureducatie, -participatie en -beleving in de gemeente Verbinden van culturele initiatieven

Doel / Missie De missie van AM is om iedere bewoner in Heerenveen de mogelijkheid te bieden om een eigen kunst en culturele ontwikkeling door te maken en een culturele loopbaan te volgen, gebruikmakend van alle culturele partners in de gemeente en haar omgeving. AM werkt vanuit het belang en de waarde van kunst en cultuur op terreinen als persoonlijke groei, gemeenschapszin, integratie, onderwijs, veiligheid, toerisme en economie. AM wil een brug slaan tussen enerzijds de individuele keuze voor kunst en cultuur tbv persoonlijke ontwikkeling en de maatschappelijke (lees: gemeentelijke) opdracht op kunst en cultuur in te zetten voor gemeenschappelijke doelen. Door deze verbinding, samen met partners, te leggen kan een toekomstbestendige en sociaal maatschappelijk productieve kunst en cultuurpraktijk in Heerenveen ontwikkeld worden. AM stelt zich ten doel om een sturende en aanjagende rol te vervullen in het veld van kunst en cultuur in Heerenveen, waardoor persoonlijke zelfverwerkelijking en maatschappelijke meerwaarde tot wasdom kunnen komen. AM heeft samenwerking gelegd met basisonderwijs, voortgezet onderwijs, het verenigingsleven/amateurkunst en de private sector. Daarvoor heeft AM acht inhoudelijke programma’s ontwikkeld. Per programma zijn beoogde resultaten beschreven evenals te behalen contactmomenten. In totaal heeft AM in 2013-2014 ca.

70.000 contactmomenten gerealiseerd. (Een contactmoment is elk professioneel / vakinhoudelijk ‘educatiemoment’ tussen een individuele medewerker van AM met kinderen, scholieren, cursisten etc.)

42

Trends en Ontwikkelingen -

-

-

AM ontwikkelt projecten die kunnen bijdragen aan de nieuwe opdrachten die de gemeente krijgt op het gebied van de nieuwe participatie maatschappij, de WMO, AWBZ en jeugd en jongerenbeleid. Participatie via kunst en cultuur staat centraal. Daarvoor wordt samenwerking opgezet met o.a. Talant en Caleidoscoop AM kijkt naar de kansen die er zijn in het continurooster in het basisonderwijs, de huiskamergedachte in de ouderenzorg of om langdurig werklozen en/of jongeren weer actief te krijgen dmv een actief kunst en cultureel aanbod De huidige maatschappij kenmerkt zich steeds meer als ’n geheel waarin alles met alles is verbonden in een keten van processen. Gaat dan om: betrokkenheid, verantwoordelijkheid, oplossing gericht denken en proactief handelen. Deze stijgende complexiteit van de maatschappelijke ordening vraagt om vaardig burgerschap. De kunstkwalificaties leveren hieraan een wezenlijke bijdrage. Zowel op persoonlijk niveau als op het niveau van de samenleving.

Richtinggevende kaders gemeente i)

Een toekomstbestendige kunst- en cultuureducatie functie in Heerenveen, tegen zo laag mogelijke kosten (/financiële bijdrage van de gemeente). Toelichting: De gemeente vindt de aanwezigheid van laagdrempelige kunst- en cultuureducatie in Heerenveen belangrijk. Dit in eerste instantie vanuit de intrinsieke waarde die kunst en cultuur vervult voor persoonlijke groei en ontwikkeling. De gemeente wil iedere inwoner (en specifiek elke 18-) in de gelegenheid stellen om een eigen kunst- en culturele ontwikkeling door te maken (beginfasen 1 + 2 van de culturele loopbaan, zie Bijlage). Iedere inwoner kan daarmee het eigen creatief en kunstzinnig potentieel aanboren en ontwikkelen. (NB AM ondersteunt nu vier lesjaren van kinderen en jongeren met gemeentelijke subsidie. In het seizoen 2015-2016 wordt dit teruggebracht naar drie lesjaren en in het seizoen 2016-2017 naar twee lesjaren.) Belangrijk is dat alle vormen en lagen van kunst en cultuur in Heerenveen worden verbonden zoals muziek, drama, beeldende kunst en nieuwe media. Dit door samen te werken met primair-, voortgezet- en beroepsonderwijs. En met private partijen, amateurkunst en met alle overige partners – van het kunst en culturele veld in Heerenveen. De fasen 1 + 2 worden in samenwerking met het onderwijsveld, amateur-verenigingen, collega professionele instellingen en de private sector ontwikkeld.

De combinatiefunctionaris cultuur vervult hierbij een belangrijke, coördinerende rol. ii) Programmering en activiteiten die goed aansluiten bij maatschappelijk relevante behoeften. Toelichting: De gemeente vindt het belangrijk dat de maatschappelijke relevantie (netwerkfunctie) van kunst- en cultuureducatie verder wordt uitgebreid cq ontwikkeld. Die dient bij programmering en aanverwante activiteiten aangetoond te worden. Daarbij is extra aandacht nodig voor de doelgroepen jongeren (18-) en kwetsbare groepen in de samenleving. Dit ook om sociaal maatschappelijk isolement actief tegen te gaan (cq. voorkomen). Bij kunst- en cultuureducatie dient invulling te worden gegeven aan doorgaande persoonlijke leerlijnen samen met private aanbieders, amateurkunstverenigingen en de docenten. Programmering krijgt -op hoofdlijnen beschreven- inhoud en vorm via de jaarlijkse dienstverleningsovereenkomst met de gemeente. iii)

Maximaal bijdrage aan zelfontplooiing van de inwoners van de gemeente.

43

Toelichting: Kunst- en cultuureducatie is een vitale schakel in een samenleving die gericht is op netwerken en persoonlijke vaardigheden. De gemeente verwacht dat functies en activiteiten nader zullen worden ontwikkeld om zo effectief mogelijk bij te dragen aan de kennis en vaardigheden van de inwoners. Hierbij hoort een ‘op maat’ benadering: inspelen op de vraag en behoeften van de verschillende doelgroepen in de Heerenveense samenleving.

4. Museumfunctie (/Museum Heerenveen) Hoofddoel ‘Museum Heerenveen is de plaats waar het verhaal van Heerenveen wordt verteld’. Opdracht van de gemeente Het museum heeft de opdracht gekregen de geschiedenis van Heerenveen veilig te stellen voor de toekomst. Het beheren, behouden, documenteren en presenteren van historisch erfgoed is hierbij de kernfunctie. Kernfuncties (conform Statuten) -

Inrichten en exploiteren van een algemeen streekmuseum Het vergroten van kennis van de historische (kunst- en cultuur) geschiedenis van Heerenveen bij een groot publiek Het verzamelen van objecten van belangrijke waarde voor Heerenveen Verwerven en stimuleren van onderzoek, het beheren en presenteren van historisch erfgoed en het overdragen van kennis Inwoners en organisaties verbinden met de eigen historie en met elkaar De ligging (locatie) in het centrum geeft kracht en taak tot verbinden

Visie: -

Het museum bewaart de Heerenveense cultuur voor de toekomst, toont deze in het nu en geeft kunst- en cultuureducatie een belangrijke plek. Het museum is er voor een breed publiek van alle leeftijden. Het publiek komt voor kunsttentoonstellingen en presentaties van regionale en op termijn van landelijke betekenis en het cultuurhistorisch erfgoed van Heerenveen en omgeving. Het museum zet aan tot meningsvorming en discussie en kenmerkt zich door een open, kleurrijke cultuur.

Trends en ontwikkelingen -

-

-

Door het Museum is de afgelopen periode veel tijd en energie gestoken in het zoeken naar een nieuw profiel dat het Museum een positiever toekomstperspectief kan bieden (cq toekomstbestendig kan maken). Een herinrichting, nieuwe naam en imago zijn het resultaat daarvan. Het Museum gaat zich toespitsen op twee verhaallijnen over Heerenveen; (1) ‘De Heeren van het veen’ en Domela Nieuwenhuis (2) “Made in Heerenveen” over Ambacht, Leisure en Middenstand Teruglopend regulier bezoek; 2014 : 8.700. Groepsbezoeken en ruimteverhuur is gestegen. Meer inzicht in bijvoorbeeld het aantal betalende bezoekers, wel of niet gekoppeld aan tentoonstellingen, is nu bij de gemeente niet bekend. De begroting 2016 laat een negatief saldo zien. Dit dwingt tot harde maatregelen aan de kostenzijde. Genereren van eigen inkomsten is een lastige opgave gebleken.

44

-

-

-

Het ontbreekt het Museum aan voldoende personeel, tijd en middelen om substantiële activiteiten op het terrein van fondsenwerving te ontplooien (fondsen ondersteunen veelal projecten en zelden exploitaties). Voornemen om professional in te zetten voor fondswerving. Efficiëntievoordeel van het voorgenomen cultuurbedrijf is niet gerealiseerd. Er is een start gemaakt met het digitaliseren van de Museumbibliotheek. Er wordt in 2015 een collectie- en restauratieplan ontwikkeld. In de bibliotheek is een uitgebreide cultuurhistorische foto-, kranten- en boekencollectie over Heerenveen en omgeving. In 2014 zijn 6 tentoonstellingen gehouden waarvan 3 grote zgn. ‘crowdpleasers’. De kleinere tentoonstellingen hebben een plaatselijk karakter. Rondleidingen worden gegeven in het museum maar ook via stadtours. Nieuw: VVV agentschap is overgenomen. Educatie, zowel voor kinderen als ouderen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de combinatiefunctionaris cultuur. Daarvoor zijn bestaande museumlessen en worden speciale museumlessen gemaakt op aanvraag van scholen. Er is gestart met cultuurblokken voor voortgezet onderwijs.

Richtinggevende kaders van de gemeente i)

Een toekomstbestendige streekmuseumfunctie tegen zo laag subsidie van de gemeente die betekenisvol is en blijft voor de Heerenveense samenleving. Toelichting: De museumfunctie in Heerenveen heeft het moeilijk. Het aantal bezoekers van het Museum Heerenveen loopt terug. Het Museum zit financieel ook in zwaar water. Het Museum is hier heel goed van bewust en is druk bezig het tij te proberen te keren. De gemeente is in gesprek met het Museum Heerenveen over de mogelijkheden om de museumfunctie steviger en toekomstbestendig te maken. De richtinggevende kaders zijn hierbij van belang. Onder andere is het belangrijk dat het museum zich richt op een breed publiek en uiteraard op diegene met speciale interesse voor de cultuurhistorie en het culturele erfgoed van Heerenveen. Het museum moet zo uitnodigend en aantrekkelijk mogelijk zijn. De mogelijkheden van externe financieringsbronnen en kostenverlaging dienen blijvende aandacht te krijgen. ii)