Bijlage 5 - Aanvullend behoefteonderzoek

11 Bron: Google Maps 12 Bronnen: Google Maps / Arriva 13 Bron: NS

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

25

Heerenveen is voorzien als halte op de toekomstige Lelylijn, de snelle spoorverbinding tussen Lelystad en Groningen met tussenstops in onder andere Emmeloord en Drachten. De lijn is bedoeld om de reistijd naar Noord-Nederland aanzienlijk te verkorten en de regionale economie te versterken. In december 2021 werd in het regeerakkoord besloten tot realisatie van de Lelylijn, met budgettaire reserveringen tot 2038. Op 13 september 2024 heeft het kabinet-Schoof het project formeel aangemerkt als “prioritair” in het nieuwe regeerprogramma.14 Op de begroting van het kabinet-Schoof is er € 3 miljard gereserveerd voor de aanleg van de Lelylijn. De kosten worden echter geraamd op € 8,2 tot € 21,4 miljard. Op 16 april 2025 maakte het kabinet-Schoof echter bekend dat er € 1,9 miljard wordt vrijgemaakt voor de aanleg van de Nedersaksenlijn. Het geld zou moeten komen uit een pot van 3,4 miljard euro die eerder was gereserveerd voor de Lelylijn. Er zijn echter nog geen verdere besluiten genomen. De realisering van de Lelylijn is hiermee verder op de lange baan geschoven.15 De dichtstbijzijnde regionale luchthaven is Groningen Airport Eelde, op 43 minuten rijafstand. Groningen Airport voert voornamelijk vakantievluchten uit op 10 bestemmingen in 5 landen.16 Figuur 8.

Bereikbaarheid Heerenveen

Hotellocatie

Bron: Google Maps, bewerkt door Horwath HTL

Heerenveen biedt parkeermogelijkheden in en rondom de binnenstad op straat, in parkeergarages en op parkeerterreinen. Bij station Heerenveen liggen twee P+R terreinen.17 De volgende tabel geeft een indicatie van de bereikbaarheid van Heerenveen. Hieruit blijkt dat de voornaamste bestemmingen in Fryslân en Groningen binnen een reisafstand van circa 60 minuten per auto liggen. De grotere steden als Amsterdam, Arnhem, Utrecht en Den Haag maar ook Schiphol liggen

14 Bron: Website Lelylijn 15 Bron: NOS, 17-04-2025 16 Bron: Groningen Airport Eelde 17 Bron: Digitaal Parkeerloket Heerenveen

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

26

op een rijafstand van circa 85 tot 120 minuten. Internationale steden als Bremen, Antwerpen en Brussel liggen op een rijafstand van 2,5 tot 3,5 uur. Tabel 2.

Bereikbaarheid Heerenveen (uitgangspunt centrale stations)

Bestemming

Afstand in km

Sneek Leeuwarden Harlingen Groningen Groningen Airport Eelde Amsterdam Arnhem Utrecht Amsterdam Airport Schiphol Den Haag Rotterdam Eindhoven Bremen Antwerpen Brussel Bronnen: Google Maps, NS

26 31 55 59 64 127 129 134 138 180 191 210 237 256 304

Reistijd per auto in minuten* 25 30 40 45 50 85 90 100 90 120 130 140 160 180 210

Reistijd per OV in minuten* 40 25 50 55 100 110 110 100 110 150 140 160 250 180 225

*) afgerond op 5 minuten, exclusief eventuele vertraging

Geconcludeerd wordt dat de beoogde hotellocatie relatief goed bereikbaar is per auto en per openbaar vervoer. 3.4

Zakelijk klimaat

3.4.1 Demografie en werkgelegenheid De gemeente Heerenveen telt per 1 januari 2025 in totaal 51.863 inwoners. Dit is 27,1% van de bevolking in Zuidoost-Friesland en 7,8% van de Friese bevolking. Het gebied Zuidoost-Friesland telt in 2025 191.480 inwoners, het gebied Zuidwest-Friesland 142.769. Tussen 2015 en 2015 is de bevolking van Heerenveen met 3,4% toegenomen. Dit is aanzienlijk sneller dan de provinciale groei in Fryslân in deze periode (2,8%), maar minder dan het landelijk gemiddelde (6,8%).18 Het werkloosheidspercentage in Heerenveen in 2024 bedroeg 3,7%. Daarmee lag de werkloosheid op een vergelijkbaar niveau als provinciale gemiddelde (3,6%) en landelijke gemiddelde (3,7%), maar iets boven het gemiddelde in Zuidwest-Friesland (3,2%) en Zuidoost-Friesland (3,6%).19 De gemeente Heerenveen telt in 2023 35.300 banen, verdeeld over 6.000 vestigingen. Dit is 35% van het aantal banen en 29% van het aantal vestigingen in Zuidoost-Friesland. Zoals is te zien in de volgende tabel heeft de sector Zorg het grootste aandeel in de werkgelegenheid qua aantal banen in ZuidoostFriesland. Deze wordt gevolgd door de sectoren Handel, Industrie en Zakelijke diensten. Circa 12% van het aantal banen (21% van het aantal vestigingen) in de regio Zuidoost-Friesland wordt gerekend tot de zakelijke dienstverlening, doorgaans een van de belangrijkste zakelijke vraaggeneratoren in de hotellerie.

De naastgelegen regio Zuidwest-Friesland heeft een vergelijkbare verdeling met 68.170 banen, waarvan circa 13% in Zakelijke diensten.

18 Bron: StatLine CBS, 9-5-2025 19 Bron: StatLine CBS, 28-2-2025

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

27

Tabel 3.

Werkgelegenheid Zuidoost-Friesland per sector

Sector Landbouw en visserij Industrie Nutsbedrijven Bouw Handel Vervoer en opslag Horeca Informatie en communicatie Financiële instellingen Zakelijke diensten Overheid Onderwijs Zorg Overige diensten Totaal

Vestigingen # % 1.870 9,0% 1.110 5,3% 40 0,2% 2.240 10,8% 3.470 16,7% 480 2,3% 640 3,1% 760 3,7% 160 0,8% 4.380 21,1% 20 0,1% 1.160 5,6% 2.460 11,8% 1.960 9,4% 20.760 100,0%

Banen # 3.860 14.150 840 6.210 18.450 4.640 4.000 1.800 1.090 12.500 2.760 6.470 19.910 3.990 100.670

% 3,8% 14,1% 0,8% 6,2% 18,3% 4,6% 4,0% 1,8% 1,1% 12,4% 2,7% 6,4% 19,8% 4,0% 100,0%

Bron: LISA, 2023

3.4.2 Economie en zakelijke markt De vraagontwikkeling naar hotelkamers heeft zich historisch op een gelijke wijze ontwikkeld als de Nederlandse economie, met meestal een grotere impact op de vraag vanuit de zakelijke markt en een minder groot effect in de toeristische markt. Nationaal en internationaal werden de jaren 2009 tot 2013 gedomineerd door de kredietcrisis en de Eurocrisis. Voor Nederland was dit duidelijk zichtbaar in de afnemende groei of krimp ( 2012 en 2013). Tot aan de coronacrisis in 2020 was sprake van een aanhoudende economische groei. Uit de volgende tabel blijkt dat de economische groei in de provincie Fryslân in de afgelopen jaren gemiddeld iets onder of boven het landelijke niveau lag. De COROP-regio Zuidoost-Friesland lag gemiddeld tussen het landelijke niveau en het provinciale niveau in. Met name in de periode 20162019 presteert de economie in de regio goed. Tabel 4. Locatie Nederland Fryslân Zuidoost-Friesland

Historische economische groei 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023* 2024* Gem. 1,8 -1,0 0,0 1,6 2,1 2,4 2,8 2,3 2,3 -3,9 6,3 5,0 0,1 1,0 1,6 2,3 -3,2 -2,9 1,1 2,3 1,4 1,6 1,4 2,7 -1,7 5,5 3,9 0,4 0,1 1,1 1,9 -0,4 -2,3 -6,1 1,4 2,4 2,3 1,6 4,4 -2,2 4,3 5,4 0,7 0,8 1,0

Bron: StatLine CBS, 24-4-2025 * voorlopige cijfers CBS Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft onlangs de nationale rekeningen gereviseerd. Deze tabel geeft de cijfers na revisie weer.

In 2020 was sprake van een economische krimp als gevolg van de coronapandemie. De krimp was in Zuidoost-Friesland minder sterk dan op provinciaal en landelijk niveau. In 2021-2022 is in alle regio’s sprake van een sterk herstel, gevolgd door een groeivertraging in 2023. De voorlopige cijfers voor 2024 geven opnieuw een lage groei aan. Per 10 maart 2023 is Nederland de endemische fase ingegaan met betrekking tot het coronavirus. COVID-19 leidt niet langer tot grote sociale en economische problemen en verder herstel kan plaatsvinden. Hier staat tegenover dat de oorlogen in Oekraïne en Gaza voor veel onzekerheid zorgen.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

28

Het CPB verwacht dat de landelijke economische groei in 2024 uitkomt op 0,9%, en in 2025 stijgt naar 1,9%. Voor de komende jaren verwacht het CPB een licht afnemende economische groei, van 1,5% in 2026 tot 1,4% in 2027-2028 en 1,1% in 2029.20 3.4.3 Kantoren en bedrijventerreinen De provincie Friesland kende in 2024 een sterke stijging in kantooropname, met name buiten de hoofdstad Leeuwarden. Ondanks deze stijging loopt Friesland achter op duurzaamheid: een aanzienlijk deel van de kantoren voldoet nog niet aan energielabel C of beter. In Heerenveen bleef de kantooropname stabiel rond 3.100 m², vergelijkbaar met voorgaande jaren. Het aanbod aan kantoorruimte nam in Heerenveen echter toe naar 9.600 m² in 2024, ongeveer 6% van de voorraad, wat nog onder het landelijke gemiddelde ligt. Er bestaat vooral vraag naar kleinere kantoorruimten, terwijl grotere panden vaak niet aansluiten bij de wensen van huurders. Dit leidt tot mogelijkheden voor herontwikkeling of transformatie naar woningen.21 De gemeente Heerenveen telt 11 bedrijventerreinen, zoals weergegeven in onderstaande figuur. Relevant voor het geplande Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen zijn vooral de bedrijventerreinen Heerenveen-Zuid, Sportstad Heerenveen en Internationaal Bedrijvenpark Friesland (IBF). Figuur 9.

Bedrijventerreinen gemeente Heerenveen 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Bedrijventerrein Heerenveen Zuid Bedrijventerrein Sportstad Heerenveen Bedrijventerrein Nijehaske Businesspark Friesland Bedrijventerrein Leeuwarderstraatweg Bedrijventerrein Kanaal Bedrijventerrein Spikerboor en Polsleatwei Bedrijventerrein Haskerveen Internationaal Bedrijvenpark Friesland (IBF) Bedrijventerrein Bornego KNO-locatie

Hotellocatie

Bron: Gemeente Heerenveen

20 Bron: CPB, Verzamelde bijlagen CEP2025, 26-2-2025 21 Bron: NVM business kantoren 2025

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

29

Heerenveen-Zuid telt circa negentig ondernemingen met ongeveer 2.400 werknemers, waaronder Accell (Batavus/Koga), Portena Logistiek en Royal Smilde.22 Sportstad Heerenveen biedt hoogwaardige kantoorlocaties, direct tegenover het Abe Lenstrastadion. Hier zijn onder andere Sportclub Heerenveen, Univé, Rabobank en diverse zakelijke dienstverleners gevestigd. Het IBF ligt strategisch aan het klaverblad A7-A32 en huisvest grote logistieke bedrijven en een zuivelcluster, met bekende namen zoals Royal A-ware, Fonterra en Ausnutria Hyproca. Het geplande hotel kan goed inspelen op de zakelijke bezoekersstroom die door deze bedrijventerreinen en kantoorontwikkelingen wordt gegenereerd. De aanhoudende vraag naar locaties geeft aan dat de zakelijke vraag naar hotelovernachtingen naar verwachting zal toenemen. Gezien de strategische ligging en de diversiteit van gevestigde bedrijven kan het hotel optimaal inspelen op de groeiende vraag naar zakelijke overnachtingen in Heerenveen. 3.5

Toeristisch klimaat Zuidoost Fryslân onderscheidt zich van de overige Friese regio’s door het landschappelijke karakter. Geen landschap van klei, grote meren of vlakke weilanden, maar een zeer bosrijke omgeving met hoge zandgronden en parken. De regio wordt gekenmerkt een fijnmazig fiets- en wandelnetwerk, met een groot aantal knooppunten. Ook zijn er verschillende vaarroutes, waaronder de Turfroute. De regio kent vele natuurgebieden, met drie Nationale Parken en een Nationaal Landschap. Daarnaast trekken de verschillende dorpen en steden veel toeristisch bezoek.

3.5.1 Natuurgebieden Nationaal Park de Alde Feanen, circa 17 kilometer ten noorden van Heerenveen, biedt verschillende natuurrecreatieactiviteiten aan zoals bijvoorbeeld watersporten en wandelroutes. Dit waterrijke natuurgebied is ontstaan vanuit veenafgravingen en bestaat uit honderden kleine eilandjes. Nationaal Park de Weerribben-Wieden ligt op de grens van Fryslân en Overijssel, circa 25 kilometer ten zuiden van Heerenveen. Het is het grootste aaneengesloten laagveenmoerasgebied van NoordwestEuropa, met moerasbossen, slootjes, plassen en meren omgeven door hoge rietkragen en bloemrijke hooilanden. Nationaal Park het Drents-Friese Wold ligt op de grens van Fryslân en Drenthe, circa 25 kilometer ten zuidoosten van Heerenveen. Het is na de Veluwe het grootste bosgebied van Nederland maar staat vooral bekend om haar zandduinen. Noardlike Fryske Wâlden is een landschappelijk aantrekkelijk en uniek gebied tussen Dokkum en Drachten, circa 25 kilometer ten noordoosten van Heerenveen. Het is één van de 20 Nationale Landschappen in Nederland. Het eeuwenoude coulisselandschap met duizenden kilometers elzensingels en houtwallen is vrijwel intact gebleven. Daarnaast zijn in dit Nationaal Landschap vrij veel pingo’s en pingoruïnes te vinden.

Deze ronde meertjes zijn restanten uit de ijstijd.23 Parklandschap Oranjewoud ligt direct ten oosten van Heerenveen, op circa 1,5 kilometer van de hotellocatie. Dit koninklijke bos ligt ten oosten van Heerenveen en bestaat uit een verzameling voormalige landgoederen met lange lanen, parken met royale eiken en beuken, een handjevol

22 Bron: Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen Nederland 23 Bron: Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

30

overgebleven landhuizen, waterpartijen en kleine weilandjes tussen de bossen. Ook ligt hier het museumpark met Museum Belvédère, een museum voor moderne kunst in relatie tot het Friese landschap.24 3.5.2 Steden en dorpen Heerenveen staat bekend als één van de grootste en sportiefste plaatsen van Fryslân, dankzij onder meer SC Heerenveen en de grote sportevenementen in ijsstadion Thialf en het Abe Lenstra Stadion. Sportstad Heerenveen biedt onder meer een indoor skeelerbaan. Heerenveen heeft een gezellig centrum met vele terrasjes, een groot aanbod aan shoppingmogelijkheden en Museum Heerenveen alsmede Museum Belvédère. Ook biedt Heerenveen een bioscoop en een theater. In de regio Heerenveen worden jaarlijks veel evenementen georganiseerd, van kleine evenementen tot grootse evenementen die duizenden bezoekers trekken, zoals de Gondelvaart, het Oranjewoudfestival en Night of The Koemarkt.25 Akkrum is het watersportdorp van de gemeente Heerenveen. Daarnaast biedt het dorp een jachthaven, fraaie parken, een breed winkelaanbod met bijzondere speciaalzaken en verschillende restaurants. 26 Oosterwolde is een oud dorp in het zuidoosten van Fryslân, met de Drentse karaktertrekken van een brinkdorp. Appelscha is een vakantiedorp en toeristische trekpleister aan de rand van het Nationaal Park het Drents-Friese Wold.

27 Het karaktervolle dorp Beetsterzwaag in de gemeente Opsterland ligt aan de rand van de Friese Wouden op circa 15 kilometer van Heerenveen. Het dorp wordt gekenmerkt door historische panden van die in de 18e en 19e eeuw door de adel bewoond werden. Daarnaast biedt het dorp galeries, gespecialiseerde winkels en wandel- en fietsroutes.28 Ook telt Beetsterzwaag verschillende hoog aangeschreven restaurants, waaronder het met Michelinster bekroonde De Heeren Van Harinxma op Landgoed Lauswolt.29 Drachten, op circa 22 kilometer van Heerenveen, ligt op een kruispunt van zowel wegen als landschappen, en wordt gezien als de plek waar voorzieningen zoals winkelcentra en scholen te vinden zijn in Noord-Nederland. De omgeving is rijk aan water, bos, heide en platteland. Drachten telt één museum, ‘Museum Dr888’. 30 Wolvega ligt op circa 10 kilometer van Heerenveen, in de gemeente Weststellingwerf. Wolvega is onder meer bekend van de drafbaan in het Victoriapark. Daarnaast biedt Wolvega culinaire voorzieningen op hoog niveau, zoals restaurant Smink. 31 Joure is een dorp met een stedelijk karakter, op circa 7 kilometer van Heerenveen. Joure is bekend van de jaarlijkse Friese ballonfeesten, de gezellige Midstraat, Park Heremastate, de jachthaven en van

24 Bron: Staatsbosbeheer 25 Bron: Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland 26 Bron: Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland 27 Bron: Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland 28 Bron: Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland 29 Bron: Guide Michelin 2023 30 Bron: Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland 31 Bron: Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

31

Douwe Egberts koffie en Pickwick thee. In Joure is het allereerste winkeltje van Douwe Egberts te vinden, naast het Museum Joure. 32 Lemmer, op 17 kilometer van Heerenveen aan de IJsselmeerkust, staat bekend om het strand, de geschiedenis en de terrasjes. Het gemaal van Lemmer, het Ir. D.F. het Woudagemaal, is het grootste nog functionerende stoomgemaal ter wereld en is uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed.33 Elfstedenstad Sneek, circa 18 kilometer van Heerenveen, is een levendige stad in Zuidwest-Friesland met een groot winkelaanbod en vele gezellige terrasjes in het centrum. Jaarlijks vindt in Sneek het grootste, op binnenwater georganiseerde, zeilwedstrijdenevenement van Europa plaats; de Sneekweek.34 Leeuwarden is de hoofdstad van de provincie Fryslân en ligt op circa 30 kilometer van Heerenveen. Leeuwarden is een stad met veel monumenten waarvan meer dan de helft is gelegen in het historische centrum en een gevarieerd aanbod aan winkels, horeca en musea. Leeuwarden kent tien musea die vele duizenden bezoekers per jaar trekken, waaronder het Fries Museum, Tresoar, Princessehof, Oldehove en het Natuurmuseum Fryslân.

Daarnaast biedt Leeuwarden een thuisbasis aan het eerder omschreven WTC Expo en een vestiging van Holland Casino, wordt Stadsschouwburg De Harmonie in Leeuwarden gerekend tot de vijf grootste schouwburgen van Nederland, heeft Leeuwarden sinds 2015 een hypermoderne ijshal die meer dan 180.000 bezoekers per jaar aantrekt en biedt Leeuwarden door de aanwezigheid van de jachthaven en de bevaarbare grachten in de binnenstad mogelijkheden voor waterrecreatie.35 Leeuwarden was in 2018 de Culturele Hoofdstad van Europa. Het aantal bezoeken aan de gerelateerde evenementen kwam uit op 5,4 miljoen.36 Nationaal Park De Alde Feanen en het dorp Earnewâld vormen het toeristische centrum van de gemeente Tytsjerksteradiel. De 17 dorpen die Tytsjerksteradiel rijk is hebben ieder hun eigen karakter. Burgum is het grootste dorp en biedt onder meer diverse winkels en watersportmogelijkheden.37 Meppel, op circa 33 kilometer van Heerenveen en op de grens van het onderzoeksgebied, biedt enkele culturele instellingen, waaronder Schouwburg Ogterop en Kunsthuis Secretarie. Veel bezienswaardigheden in de stad zijn gelieerd aan het handelsverleden en bestaan. Veel bezoekers worden aangetrokken door omliggende natuurgebieden zoals De Wieden, De Weerribben, het Reestdal en Dwingelderveld en combineren natuurrecreatie met een bezoek aan de stad Meppel.

38 Westerveld en de omgeving eromheen wordt gezien als fiets- en wandelgebied. De gemeente Westerveld bestaat uit de vier hoofdkernen Diever, Dwingeloo, Havelte en Vledder/Frederiksoord. Westerveld profileert zich op het gebied van natuur, hier zijn veel campings en vakantieparken te vinden. De toeristen die naar deze regio toe komen zijn vooral op zoek naar unieke ervaringen, vaak geassocieerd met de natuur.

32 Bron: VVV Waterland van Friesland 33 Bron: VVV Waterland van Friesland 34 Bron: VVV Waterland van Friesland 35 Bronnen: Marketing Leeuwarden, Buurtmonitor Gemeente Leeuwarden en andere 36 Bron: Artikel Friesch Dagblad d.d. 1-3-2019 37 Bron: Gemeente Tytsjerksteradiel 38 Bron: Gemeente Meppel

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

32

Steenbergen is een oude buurtschap in de gemeente De Wolden, met ongeveer 10 boerderijen en een eigen markegebied39. De naam van het dorp is afgeleid van het vlak bij het dorp gelegen hunebed, waarvan de Drentse benaming stienbarge is.40 Steenwijk is een vestingstad, gelegen op circa 20 kilometer van Heerenveen. De winkelstraten van Steenwijk voeren langs monumenten die herinneren aan een verleden vol strijdgeweld, zoals de stadswallen die een belangrijke rol speelden tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Steenwijk biedt verder onder meer een theater, een stadsmuseum en diverse restaurants in vaak historische panden.41 Het dorp Giethoorn, op circa 25 kilometer van Heerenveen geldt als een van de grootste attracties in de regio. Het dorp, dat ongeveer 2.600 inwoners heeft, trekt jaarlijks massaal bezoekers aan. De bekendste activiteiten zijn het varen met een fluisterbootje, stadswandelingen en het Museum De Oude Gaarde. Tot op heden is niet bekend hoeveel toeristen er jaarlijks naar het dorp komen, maar wel dat ongeveer 70% van Chinese afkomst is. Een veelgenoemde schatting voor het aantal Chinese toeristen in Giethoorn is 350.000.42 De stad Emmeloord, die pas sinds 1992 stadsrechten heeft, ligt centraal in de Noordoostpolder.

De Noordoostpolder is zowel een polder als een gemeente en omvat onder meer Schokland, het voormalige eiland in de Zuiderzee dat door de drooglegging onderdeel werd van de nieuwe polder. Noordoostpolder wordt gekenmerkt door de vele tulpenvelden. Emmeloord biedt een winkelcentrum met unieke conceptstores en boetiekjes. Activiteiten zijn onder meer de Draf- en renbaan Emmeloord en het strand van de Wellerwaard.43 3.5.3 Verblijfsbezoekers Fryslân In deze paragraaf wordt een analyse gegeven van de ontwikkeling van het aantal verblijfbezoekers in de provincie Fryslân. In hoofdstuk 5 wordt specifiek ingegaan op de aantallen hotelovernachtingen en de resulterende bezettingsgraden. Tussen 2012 en 2019 steeg het aantal gasten en overnachtingen in de provincie Fryslân sterk. In 2019 kwamen er in totaal 361.000 buitenlandse gasten naar de provincie die samen 1,6 miljoen overnachtingen genereerden. In 2020 en 2021 daalde dit onder invloed van de coronacrisis, tot circa 144.000 gasten en 610.000 overnachtingen. In 2022-2024 steeg het buitenlands toerisme weer. Volgens de voorlopige cijfers van CBS werden in 2024 in totaal 1,7 miljoen overnachtingen gegenereerd door 435.000 buitenlandse gasten. Duitsland is de belangrijkste buitenlandse bron voor buitenlandse overnachtingen, gevolgd door België en Overig Europa.

In 2019 kwam 98% van de buitenlandse overnachtingen in Fryslân uit Europa, en 83% uit Duitsland; in 2024 is dit afgenomen tot respectievelijk 97% en 80%. In deze periode was er een relatief sterke groei van overnachtingen uit Zweden, Frankrijk, Zwitserland en Denemarken.44 Het binnenlandse toerisme in Fryslân steeg van 1,3 miljoen gasten en 4,1 miljoen overnachtingen in 2012 naar 1,4 miljoen gasten en 4,6 miljoen overnachtingen in 2019. Na een daling in 2020 waren in 2021 en 2022 weer sterke stijgingen zichtbaar. In 2021 trok de provincie een recordaantal van 1,6

39 Markegebied is het gebied van de gemeenschappelijke grond, begroeid met heide; deze dient om er heide-plaggen van

te kunnen steken. Bron: Archief Eemland 40 Bron: Marketing Drenthe 41 Bron: Stichting MarketingOost 42 Bron: De Stentor / BNN VARA / Volkskrant / NVM 43 Bron: websites Visit Flevoland 44 Bron: StatLine CBS, 11-04-2025 Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

33

miljoen binnenlandse gasten en 5,5 miljoen binnenlandse overnachtingen. In 2022 steeg het aantal binnenlandse gasten naar 1,7 miljoen, maar zakte het aantal overnachtingen terug tot 5,4 miljoen. In 2023 daalde zowel het aantal gasten als het aantal overnachtingen, gevolgd door een nieuwe stijging in 2024. Het aantal binnenlandse overnachtingen in 2024 in Fryslân kwam hierdoor uit op 5,3 miljoen; circa 16% hoger dan in 2019, en circa 29% hoger dan in 2012, maar circa 4% lager dan het recordjaar 2021. Per saldo was het totaal aantal overnachtingen van binnen- en buitenlandse gasten in 2024 een recordaantal van 7,1 miljoen; ruim 15% hoger dan in 2019 en 2,3% hoger dan in 2022. Figuur 10.

Overnachtingen door binnenlandse en buitenlandse gasten in Fryslân

Bron: StatLine CBS, 13-5-2025

*) voorlopige cijfers

Tussen 2012 en 2019 nam vooral het aantal overnachtingen bij huisjesterreinen sterk toe. Het aantal overnachtingen in hotels/pensions/jeugdaccommodaties nam tussen 2015 en 2018 toe, maar daalde in 2019. Het aantal overnachtingen in groepsaccommodaties en op kampeerterreinen bleef tussen 2012 en 2019 relatief stabiel. Opvallend is dat in 2020 alle accommodatietypes sterk geraakt werden door de coronacrisis, behalve de kampeerterreinen. Terwijl het aantal overnachtingen in hotels en groepsaccommodaties daalde tot het laagste niveau in 8 jaar, steeg het aantal overnachtingen op kampeerterreinen naar een recordniveau. In 2021 lieten hotels en huisjesterreinen een vrij sterk herstel zien. Het aantal overnachtingen in groepsaccommodaties bleef historisch laag, met name als gevolg van de coronabeperkingen zoals de 1,5 meter-maatregel. Het aantal overnachtingen op kampeerterreinen steeg licht verder. In 2022 is het aantal hotelovernachtingen hersteld tot recordniveau en laten ook de groepsaccommodaties weer een stijging zien. Het aantal overnachtingen op huisjesterreinen en kampeerterreinen daalde licht, maar bleef boven het niveau van 2019.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

34

In 2022-2024 bleven de overnachtingen in de meeste accommodatietypen relatief stabiel. Huisjesterreinen daalden in 2023, maar stegen in 2024 tot een nieuw recordniveau. Hotels bleven vrijwel gelijk tussen 2022 en 2024. Kampeerterreinen en Groepsaccommodaties stegen in 2023 maar daalden in 2024 licht. Figuur 11.

Overnachtingen in Fryslân naar accommodatietype

Bron: StatLine CBS, 13-5-2025

*) voorlopige cijfers

Het verleden heeft laten zien dat de groei van het toerisme nooit lineair plaatsvindt, maar altijd met perioden van stijgingen en dalingen. Lange termijn groeiverwachtingen, vertaald naar een gemiddeld groeipercentage per jaar, zijn hiermee altijd een sterk versimpelde weergave van de werkelijkheid. NBTC publiceerde in 2018 een langetermijnprognose van het Nederlandse verblijfstoerisme. Deze verwachting maakte onderdeel uit van Perspectief 2030, de landelijke visie op toerisme in Nederland. Hierin voorspelde NBTC dat het inkomend verblijfstoerisme zou groeien van 18 miljoen in 2017 naar 29 miljoen in 2030.45 In februari 2025 heeft NBTC een nieuwe prognose opgesteld, Forecast 2035. Het NBTC verwacht in 2035 in totaal 61 miljoen verblijfsgasten, een stijging van 24% ten opzichte van 2023. Het aantal verblijfsgasten uit eigen land groeit met 13% naar 33 miljoen. Deze groei is sterker dan werd verwacht in Perspectief 2030. Het aantal internationale aankomsten in 2035 wordt geschat op 29 miljoen, 39% meer dan in 2023. Dit ligt onder de verwachting van Perspectief 2030. 46

45 Bron: Perspectief 2030 46 Bron: NBTC/CELTH, Forecast 2035

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

35

Voor de provincie Fryslân verwacht NBTC tussen 2023 en 2035 een groei van 9% in het aantal binnenlandse gasten en een groei van 15% van het inkomend toerisme. De sterkste groei wordt verwacht uit België (+24%). De totale groei zou daarmee uitkomen op circa 10%. 47 Tabel 5.

Overnachtingen in Fryslân naar accommodatietype

Bron: NBTC / CELTH, Forecast 2035 Fryslân

3.5.4 Toeristische ontwikkelingen De gemeente Heerenveen heeft de afgelopen jaren gericht ingezet op het versterken van recreatie en toerisme, onder meer via de uitvoering van de Visie Waterrecreatie (2022–2024) en deelname aan de Regio Deal Zuidoost Friesland. Deze inspanningen resulteerden in diverse toeristische projecten, zoals de ontwikkeling van overstappunten, entreelocaties, recreatieve routes en positionering van de regio als “Het Andere Friesland”. Voor de komende jaren blijft toerisme een speerpunt binnen het gemeentelijk beleid. De gemeente zal onder meer inzetten op het verduurzamen van toeristische voorzieningen, het verbreden van het aanbod voor meerdaags verblijfstoerisme en het aansluiten op de Friese ambities voor recreatie, sport en cultuur. In lijn met de Regio Deal is ook de komende jaren aandacht voor het verbinden van toerisme aan brede welvaart, leefbaarheid en landschappelijke kwaliteit. De uitvoeringsagenda van de Visie Waterrecreatie wordt in de komende periode verdiept. Hierbij ligt de nadruk op: • het verbeteren van voorzieningen en ontsluiting voor watergebonden toerisme (bijv. aanlegen ligplaatsen), • het versterken van routestructuren voor fietsers, wandelaars en watersporters, • en het stimuleren van kleinschalige verblijfsaccommodaties langs vaarwegen.

Daarnaast worden er nieuwe projecten uitgewerkt binnen het kader van de doorontwikkeling van Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (ZOF). De marketinginspanningen blijven gericht op bezoekers uit Noord-Nederland, Duitsland en Vlaanderen, waarbij het accent verschuift naar een meer digitale en thematische benadering (natuur, rust, sport, cultuur). Met het oog op toenemende recreatiedruk in andere delen van Friesland, profileert Heerenveen zich actief als logische uitvalsbasis voor toeristen die rust, bereikbaarheid en gevarieerd aanbod waarderen. Binnen dit kader wordt ruimte geboden aan initiatieven voor nieuwe logiesaccommodaties, mits passend binnen de gemeentelijke toeristische visie en ruimtelijke kaders. Heerenveen verwacht hiermee het toeristisch profiel de komende jaren verder te versterken en het economisch potentieel van toerisme structureel te verzilveren.48

47 Bron: NBTC/CELTH, Forecast 2035 Fryslân 48 Bron: Omgevingsvisie Heerenveen 1.0

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

36

4

Aanbodanalyse Het regionale aanbod op het gebied van hotels is geanalyseerd en een vergelijking is getrokken met het provinciale en nationale aanbod. Hierbij is niet alleen het huidige aanbod bestudeerd, maar tevens het verwachte toekomstige aanbod. Specifieke aandacht is besteed aan de directe concurrenten van het hotel.

4.1

Ontwikkeling van het hotelaanbod In 2025 is 6,5% van het aantal Nederlandse hotels gevestigd in de provincie Fryslân met 3,2% van het aantal hotelkamers. Hotels in de provincie zijn gemiddeld van een aanzienlijk kleinere omvang (19 kamers) dan in de hele Nederlandse markt (38 kamers). Daarnaast blijkt dat er over de periode 20132025 sprake was van een krimp in het aantal hotels en hotelkamers in de provincie, terwijl het landelijke aanbod sterk toenam. Circa 15% van de hotels in de provincie Fryslân en 13% van de hotelkamers zijn gelegen in de regio Zuidoost-Friesland. De regio Zuidwest-Friesland is iets groter in omvang, met 26% van de hotels en 17% van de hotelkamers. De meeste hotels liggen in Noord-Friesland. Mede dankzij de hotels in Leeuwarden en de Waddeneilanden vertegenwoordigt Noord-Friesland circa 60% van de hotels en 70% van de hotelkamers. Het aantal hotels in Zuidoost-Friesland daalde tussen 2012 en 2019, nam in 2020-2022 weer toe, maar daalde in 2023-2024 opnieuw. Per saldo telt de regio in 2025 38 hotels met 641 hotelkamers. Dit is drie hotels en 350 hotelkamers minder dan in 2012. Het aantal hotelkamers is hiermee met 36% gedaald. Ook de overige regio’s in Fryslân lieten dalingen zien in aantal hotels en hotelkamers, maar minder sterk dan in Zuidoost-Friesland.

De daling van het aantal hotelkamers in Zuidwest-Friesland was minder sterk dan eerder gedacht, door een bijstelling van de cijfers voor 2023. Door een verdere daling in 2024 en 2025 is het totaal aantal hotelkamers in Zuidwest-Friesland met 19% gedaald. Het hotelkameraanbod in Noord-Friesland is tussen 2012 en 2025 met 2,5% gestegen. Tabel 6.

Historische ontwikkeling hotelaanbod Nederland

2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024* 2025* Groei CAGR

Hotels 3.505 3.510 3.561 3.525 3.585 3.636 3.760 3.806 3.816 4.044 4.254 3.910 3.842 3.938 12,4% 0,9%

Kamers 110.905 113.813 117.917 118.121 121.021 124.049 131.903 138.546 142.322 147.398 149.289 148.131 150.124 150.245 35,5% 2,4%

Fryslân (PV) Hotels 281 276 272 263 264 261 272 257 254 272 295 259 251 256 -8,9% -0,7%

Kamers 5.255 5.281 5.199 5.050 5.135 5.126 5.130 4.884 5.014 5.114 5.111 4.774 4.725 4.797 -8,7% -0,7%

Zuidwest-Friesland Zuidoost-Friesland (CR) (CR) Hotels Kamers Hotels Kamers 69 1.012 41 991 69 1.046 39 997 82 1.255 35 919 78 1.219 32 860 79 1.251 35 843 81 1.222 34 823 82 1.212 34 774 80 1.180 34 687 80 1.154 37 726 82 1.118 43 781 92 1.044 44 790 76 957 40 677 65 849 37 629 66 822 38 641 -4,3% -18,8% -7,3% -35,3% -0,3% -1,6% -0,6% -3,3%

Bron: StatLine CBS, 11-4-2025 Bewerking: Horwath HTL *) voorlopige cijfers CBS CAGR = compound annual growth rate = jaarlijks samengesteld groeipercentage Hotel, motel, pension, appartement met hoteldienstverlening, jeugdaccommodatie of bed&breakfast, met minimaal 5 slaapplaatsen Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

37

4.2

Spreiding hotelaanbod onderzoekskader Heerenveen Binnen het onderzoekskader zijn 137 hotels geïnventariseerd met in totaal 3.782 hotelkamers. Het totale huidige hotelaanbod per gemeente binnen het onderzoekskader is weergegeven in de onderstaande tabel. De tabel toont het actuele aanbod per mei 2025. De gemeente Leeuwarden is de grootste hotelgemeente, met 21% van het totale kameraanbod. Na Leeuwarden is Súdwest-Fryslân de gemeente met het grootste aandeel in hotelkamers (16%), gevolgd door Westerveld (11%), De Fryske Marren (10%) en Steenwijkerland (9%). De regio Zuidoost-Friesland vertegenwoordigt in totaal 19% van het kameraanbod. De gemeente Heerenveen is de grootse gemeente binnen het COROP-gebied Zuidoost-Friesland, met 6% van het totale hotelkameraanbod binnen het onderzoekskader. Tabel 7.

Logiesaanbod onderzoekskader Heerenveen per gemeente (2025)

Heerenveen Ooststellingwerf Opsterland Smallingerland Weststellingwerf Subtotaal Zuidoost-Friesland De Fryske Marren Súdwest-Fryslân Subtotaal Zuidwest-Friesland Leeuwarden Tytsjerksteradiel De Wolden Meppel Westerveld Steenwijkerland Noordoostpolder Subtotaal Overig Totaal

Hotels

Kamers

7 7 4 3 2 23 17 28 45 15 4 5 5 15 21 4 69 137

215 147 117 123 118 720 366 594 960 812 105 69 95 410 337 274 2.102 3.782

Kamers/Hotel 31 21 29 41 59 31 22 21 21 54 26 14 19 27 16 69 30 28

Marktaandeel kamers 6% 4% 3% 3% 3% 19% 10% 16% 25% 21% 3% 2% 3% 11% 9% 7% 56% 100%

Bronnen: Horwath HTL , HorecaDNA, diverse websites

De spreiding van de hotels in de gemeenten binnen het onderzoekskader is weergegeven in de volgende figuur. Op de kaart is een duidelijke concentratie van hotels zichtbaar in het centrum van Leeuwarden. Daarnaast zijn clusters van hotels zichtbaar bij onder meer Drachten, Dwingeloo, Steenwijk en Sneek. Veel hotels liggen langs de snelwegen A6, A7 en A32. Ook liggen relatief veel hotels langs de IJsselmeerkust.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

38

Figuur 12.

Spreiding hotels onderzoekskader Heerenveen

Hotellocatie

Bron: Google Maps / Horwath HTL

4.3

Segmentatie hotelaanbod Sinds 1969 werden Nederlandse hotels in één tot en met vijf sterren ingedeeld. Echter, de afgelopen jaren sloten de normen van de Nederlandse Hotel Classificatie niet meer goed aan op de eigenschappen van de moderne Nederlandse hotelmarkt. Daarom is per 1 januari 2015 de verplichte deelname aan de verouderde Nederlandse Hotel Classificatie afgeschaft en wordt vanaf 1 januari 2016 de Nederlandse Hotel Classificatie opgevolgd door de Europese Hotel classificatie met deelname op vrijwillige basis. Per mei 2025 zijn nog maar 907 van de 3.938 hotels in Nederland officieel geclassificeerd.49 Hierdoor is het niet meer mogelijk een totaalbeeld van de segmentatie van hotels in Nederland te geven. In de praktijk positioneren veel ongeclassificeerde hotels zich echter nog altijd met een sterrenniveau op boekingssites. Onderstaande tabel is gebaseerd op een combinatie van officiële en onofficiële classificaties.

49 Bron: website Hotelsterren.nl / KHN

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

39

Binnen het onderzoekskader worden 105 van de 137 hotels gepositioneerd op twee tot vijfsterrenniveau. Deze hotels vertegenwoordigen 91,4% van het totale kameraanbod. De viersterrenkamers vormen 60% van het geclassificeerde aanbod, de driesterrenkamers 36%. De regio telt verder één vijfsterrenhotel en 6 tweesterrenhotels, maar geen éénsterhotels. Tabel 8.

Segmentatie hotelaanbod onderzoekskader Heerenveen, 2025 Hotels

Kamers

Kamers /Hotel

1 38 60 6 0 105 32 137

59 2.059 1.228 110 0 3.456 326 3.782

59 54 20 18 0 33 10 28

5 sterren 4 sterren 3 sterren 2 sterren 1 ster Totaal geclassificeerd Ongeclassificeerd Totaal

Marktaandeel kamers

Marktaandeel geclass. kamers

1,6% 54,4% 32,5% 2,9% 0,0% 91,4% 8,6% 100,0%

1,7% 59,6% 35,5% 3,2% 0,0% 100,0%

Bron: Horwath HTL

De spreiding van de hotels in de verschillende sterrencategorieën is weergegeven in de volgende figuur. Figuur 13.

Spreiding hotels naar sterrenpositionering

Hotellocatie

Bron: Google Maps, Horwath HTL

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

40

4.4

Overzicht hotelaanbod gemeente Heerenveen Onderstaande tabel geeft het overzicht van het huidige hotelaanbod in de gemeente Heerenveen. Tabel 9. 1 2 3 4 5 6 7

Hotelaanbod gemeente Heerenveen

Hotel Parkhotel Tjaarda Hotel2 (v/h Hajé Heerenveen)* Fletcher Hotel Heidehof Hotel-Café-Restaurant De Oude Schouw* Boutiquehotel 't Gerecht Hotel restaurant Goerres Watertorenhotel Nes Totaal 7 hotels

Plaats Oranjewoud Heerenveen Heerenveen Akkrum Heerenveen Akkrum Nes

Class. 4 4 4 3 0 3 0

# kamers 70 55 42 19 15 12 2 215

Bronnen: Horwath HTL , Hotelsterren.nl, HorecaDNA, diverse websites *) Hotel is momenteel gesloten of in gebruik als opvang voor vluchtelingen

Het hotelaanbod in gemeente Heerenveen omvat drie viersterrenhotels, twee driesterrenhotels en twee hotels zonder sterrenpositionering. Slechts één hotel heeft een officiële classificering binnen de Europese Hotel Classificatie: Fletcher Hotel Heidehof. Geen van de hotels heeft een viersterrensuperior of vijfsterren classificatie. Vier van de zeven hotels tellen minder dan 20 kamers. Het grootste viersterrenhotel telt 70 kamers. Het nieuwste hotel in Heerenveen is Watertorenhotel Nes met 2 kamers, geopend in 2017. Hotel2, voorheen bekend als Hajé Heerenveen, is in gebruik als opvang voor vluchtelingen en niet actief op de hotelmarkt. Het is niet bekend wanneer het weer in gebruik kan worden genomen als hotel. Hotel De Oude Schouw is gesloten en staat te koop. Verwacht wordt dat het na verkoop weer als hotel kan functioneren. Hotel/B&B Boarnshiem is niet meer in functie als hotel. De volgende figuur toont de locaties van de huidige hotels in Heerenveen.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

41

Figuur 14.

Locaties hotelaanbod gemeente Heerenveen

Hotellocatie

Bron: Google Maps, Horwath HTL

4.5

Relevante hotelmarkt onderzoekskader Heerenveen De relevante hotelmarkt voor de hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen bestaat uit de drie- en viersterrenhotels in het gedefinieerde onderzoekskader. Hiermee wordt aangesloten op de gehanteerde hotelmarkt in het eerdere onderzoek door Van Spronsen & Partners. Onderstaande tabellen geven het overzicht van het relevante hotelaanbod in het onderzoekskader, inclusief de hotels in Heerenveen zelf. Zoals beschreven is de verplichte hotelclassificatie in Nederland in 2015 afgeschaft, en is nog slechts een deel van de Nederlandse hotel officieel geclassificeerd. De tabellen geven daarom een combinatie weer van officiële en onofficiële classificaties. Gezien de beoogde positionering van Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen op viersterren-superior niveau, wordt ook het vijfsterren Landgoed Lauswolt in Beetsterzwaag gerekend tot de relevante hotelmarkt.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

42

Tabel 10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39

Viersterrenhotels onderzoekskader Heerenveen

Hotel Parkhotel Tjaarda Hotel2 (v/h Hajé Heerenveen)* Fletcher Hotel Heidehof Lunia Hotel Restaurant Boetiek Hotel Marum Landgoed Lauswolt Van der Valk Hotel Drachten Van der Valk Hotel Wolvega - Heerenveen Iselmar Sport-Rekr.Centr. Hotel Noudus (v/h Tjongervallei) Landhotel de IJsvogel (v/h Hampshire)* Van der Valk Hotel Sneek Hotel De Vigilante Hotel Restaurant Jachthaven Galamadammen* Hotel Amicitia Sneek Westcord WTC Hotel Leeuwarden Van der Valk Hotel Leeuwarden Hotel Post Plaza Leonardo Oranje Hotel Leeuwarden (v/h Eden) Fletcher Hotel Paleis Het Stadhouderlijk Hof Notiz Hotel Leeuwarden (Stenden University) Sleepexperience de Klinze Het Heerenhuys MyHotel Meppel Chateauhotel Restaurant De Havixhorst Van der Valk Hotel Spier-Dwingeloo Hotel Café Restaurant Brinkzicht Fletcher Hotel De Borken Hotel De Woudzoom Hotel Wesseling Boutique Hotel de Drentse Liefde (v/h De Drift) Villa BlauwHemel Fletcher Hotel Restaurant De Eese-Giethoorn Huis ten Wolde MyHotel Steenwijk H.C.R. De Harmonie Residence Kaatje bij de Sluis Fletcher Hotel Marknesse Van der Valk Exclusief Hotel Emmeloord Totaal 39 hotels

Gemeente Heerenveen Heerenveen Heerenveen Ooststellingwerf Ooststellingwerf Opsterland Smallingerland Weststellingwerf De Fryske Marren De Fryske Marren De Fryske Marren Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Tytsjerksteradiel De Wolden Meppel Meppel Westerveld Westerveld Westerveld Westerveld Westerveld Westerveld Westerveld Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Noordoostpolder Noordoostpolder

# kamers 70 55 42 18 3 59 91 105 30 23 21 159 81 47 35 143 117 82 78 78 28 22 5 60 8 110 48 42 36 33 15 4 56 41 28 16 7 112 110 2.118

Bron: Horwath HTL, HorecaDNA, Van Spronsen & Partners, diverse websites *) Hotel is momenteel gesloten voor verbouwing of vluchtelingenopvang

De relevante viersterren hotelmarkt in het onderzoekskader omvat 39 hotels met in totaal 2.118 hotelkamers. Hiervan zijn 7 hotels met meer dan 100 hotelkamers, waarvan 2 gelegen in Leeuwarden en twee in gemeente Noordoostpolder, alsmede één elk in de gemeenten Weststellingwerf, SúdwestFryslân en Westerveld. Het nieuwste viersterrenhotel in de regio is MyHotel Meppel, geopend in april 2024. Eerder opende Fletcher Hotel Marknesse, in maart 2023. MyHotel Steenwijk is geopend in mei 2022. In 2020 openden Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

43

boutique hotel Villa BlauwHemel en Boetiek Hotel Marum. Van der Valk Hotel Sneek is in 2023 met 45 hotelkamers uitgebreid tot 159 kamers. Drie van de 39 hotels zijn momenteel gesloten: Hotel2 Heerenveen, Landhotel de IJsvogel en Hotel Galamadammen. Alle drie de hotels zijn ingezet voor opvang van vluchtelingen. Onderstaande tabel geeft de driesterrenhotels weer met meer dan 20 kamers. Tabel 11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

Driesterrenhotels > 20 kamers onderzoekskader Heerenveen

Hotel Hotel De Zon 1870 (v/h Fletcher) Hotel Appelscha* Fletcher Hotel Gaasterland* HarTeluk Hotel Joure (v/h Hajé) Hotel Lemmer Boerderij Welgelegen* Hotel Jans Hotel de Wijnberg Hotel Workum Hotel De Vrouwe van Stavoren Hotel Vie Via Bastion Hotel Leeuwarden Eurohotel Leeuwarden Hotel Restaurant Princenhof Van der Valk Hotel Hardegarijp Leeuwarden De Stobbe hotel & suites Hotel Restaurant Villa Nova Fletcher Hotel-Restaurant Steenwijk Hotel Giethoorn Hotel Brasserie de Pergola Hotel van Saaze H.R. Grand Café 't Voorhuys Totaal 22 hotels

Gemeente Ooststellingwerf Ooststellingwerf De Fryske Marren De Fryske Marren De Fryske Marren De Fryske Marren De Fryske Marren Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Leeuwarden Leeuwarden Leeuwarden Tytsjerksteradiel Tytsjerksteradiel De Wolden Westerveld Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Noordoostpolder Noordoostpolder

# kamers 38 34 72 47 30 22 22 25 21 21 74 68 45 41 32 33 33 36 34 21 27 25 801

Bron: Horwath HTL, HorecaDNA, Van Spronsen & Partners, diverse websites *) Hotel is momenteel gesloten voor verbouwing of vluchtelingenopvang

Het onderzoekskader telt 22 driesterrenhotels met meer dan 20 kamers. Gemiddeld hebben zij 36 kamers per hotel. Het grootste driesterrenhotel in de regio is Hotel Vie Via met 74 kamers, gevolgd door Fletcher Hotel Gaasterland met 72 kamers en Bastion Hotel Leeuwarden met 68 kamers. Van de driesterrenhotels zijn Hotel Appelscha en Boerderij Welgelegen in gebruik als opvang voor vluchtelingen. Hotel Gaasterland is in november 2022 overgenomen door Fletcher Hotels en is gesloten voor renovaties. Het hotel wordt naar verwachting vervangen door nieuwbouw met circa 100 kamers. Ook Fletcher Hotel De Zon was in gebruik als opvang voor vluchtelingen. Inmiddels is het hotel verkocht en heropend als Hotel De Zon 1870. Onderstaande tabel geeft de kleinere driesterrenhotels in de regio weer, met 20 hotelkamers of minder.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

44

Tabel 12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38

Driesterrenhotels < 20 kamers onderzoekskader Heerenveen

Hotel Hotel-Café-Restaurant De Oude Schouw* Hotel restaurant Goerres Hotel-Restaurant de Stripe Het Witte Huis Hotel-Restaurant Ie-Sicht Hotel Restaurant Boschlust t Schippershuis (v/h Harbour Club) Boutique Hotel Joure (v/h Anne Klare / Herberg Joure) H.C.R. Teernstra Hotel Wymerts* Hotel De Stadsboerderij Het Weeshuis charme hotel en restaurant Hotel Café-Restaurant 'De Watersport' Hotel De Waag (v/h De Eerste Rang) Hotel de Gulden Leeuw Stadsherberg Sneek Buitenplaats 't Ges Hajé Hotel Afsluitdijk Zurich Hotel Café Restaurant Duhoux Weidumerhout Hotel Restaurant Ter Linde Hotel-Café Restaurant Kuik Café-Restaurant Steakhouse Hotel Boschzicht City Hotel Meppel Landhotel Diever Hotel Grenzeloos Doldersum De Wapser Herberg Ludiek eten en slapen (v/h Hoffmann's Vertellingen) Hotel Frederiksoord H.C.R. Geertien Stadspaleis Hotel OldRuitenborgh De dames van de Jonge Hotel-Restaurant H.C.R. De Kluft Hotel Restaurant de Kruumte Hotel Restaurant d' Olde Smidse Hotel Stadslogement De Oude Smidse Steenwijk Het Rietershuijs Auberge aan het Hof Totaal 38 hotels

Gemeente Heerenveen Heerenveen Opsterland Opsterland Smallingerland De Fryske Marren De Fryske Marren De Fryske Marren De Fryske Marren Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân Leeuwarden Leeuwarden De Wolden De Wolden De Wolden Meppel Westerveld Westerveld Westerveld Westerveld Westerveld Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland Steenwijkerland

# kamers 19 12 10 8 20 16 12 11 6 19 15 14 14 13 10 9 8 5 18 11 14 12 5 9 18 16 15 10 4 14 14 10 8 7 7 5 5 4 427

Bron: Horwath HTL, HorecaDNA, Van Spronsen & Partners, diverse websites *) Hotel is momenteel gesloten voor verbouwing of vluchtelingenopvang

De 38 driesterrenhotels met 20 hotelkamers of minder omvatten in totaal 427 hotelkamers. Gezien de kleinschaligheid van de hotels (gemiddeld 11 kamers per hotel) hebben zij een zeer ander product en daarmee een andere doelgroep dan een grootschalig viersterrenhotel. Daarmee is de relevantie voor en impact van het geplande Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen naar verwachting beperkt. In totaal telt het onderzoekskader, zoals weergegeven in voorgaande tabellen, per mei 2025 99 drieen viersterrenhotels met 3.346 hotelkamers. De volgende figuur toont de locaties van de drie- en viersterrenhotels binnen het onderzoekskader. Deze hotels vormen de huidige relevante hotelmarkt, en daarmee de basis voor de vraaganalyse in hoofdstuk 5 en de marktruimtebepaling in hoofdstuk 7. Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

45

Figuur 15.

Locaties drie- en viersterrenhotels onderzoekskader Heerenveen

Hotellocatie

Bron: Google Maps, Horwath HTL

4.6

Toekomstig hotelaanbod De harde en zachte planvoorraad is geïnventariseerd in de verschillende onderzoeken beschreven in hoofdstuk 2. In onderstaande tabel zijn de plannen samengevat en bijgewerkt door Horwath HTL. Hierbij is de huidige stand van zaken aangegeven op basis van de beschikbare informatie.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

46

Tabel 13.

Harde en zachte plancapaciteit hotelplannen

Gemeente/Plaats Plan Gemeente Heerenveen Heerenveen Nieuw Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen Uitbreiding Fletcher Stadhouderlijk Hof Heerenveen Uitbreiding Koningshof

Type

Status

M²/capaciteit

Stand van zaken

Kansrijk

Planfase

Max. 140 kamers

dit project

Hard

Ruimte bestemmingsplan Ruimte bestemmingsplan

Bouwhoogte 15m

onbekend

gvo 1.400m², bouwhoogte 6m

Heerenveen

Uitbreiding Museum Heerenveen

Hard

Ruimte bestemmingsplan

gvo 1.600m²

Heerenveen

Matser - Van der Valk Hotel A7-A32

Zacht

initiatief

Onbekend

Uitbreiding Landgoed Oude Schouw Akkrum Uitbreiding Hotel Goerres Gemeente Ooststellingwerf Ooststellingwerf Ketenhotel

Zacht

Ruimte bestemmingsplan

Onbekend

Hard

Ruimte bestemmingsplan

Onbekend

Restaurant verkocht, geen hotel meer genoemd Plannen uitgesteld; geen hotel meer genoemd maart 2025: als alternatief aangedragen Principebesluit genomen; 25 recreatiewoningen Onbekend

Zacht

Oriëntatiefase

Onbekend

april 2025: plan zit nog in de oriëntatiefase

Hard

Ruimte bestemmingsplan Ruimte bestemmingsplan Herontwikkeling met misschien hotel

68 kamers

maart 2025: meer geluidsonderzoek hotelontwikkeling mogelijk op kop eiland dec 2024: Gedacht wordt aan gecombineerd geheel met appartementen, kantoren en horeca. Misschien ook een hotel

Hard

Ruimte bestemmingsplan

50 kamers, gvo 5.350m², bouwhoogte 11m

2024 kamers gerenoveerd, uitbreiding "in toekomst"

Gemeente De Fryske Marren Joure Uitbreiding 't Haske

Hard

Ruimte bestemmingsplan

gvo 4.750m², bouwhoogte 12m

Joure

Mogelijkheid tot hotel bij Tolhuis Mogelijkheid tot hotel bij Oranjerie Mogelijkheid tot hotel bij De Jongens van Joure Uitbreiding HarTeluk (v/h Hajé)

Hard

Ruimte bestemmingsplan Ruimte bestemmingsplan Ruimte bestemmingsplan

gvo 290m²

2023 Verkocht aan Anne-Klare; geen hotelplan genoemd Tolhuis verkocht; geen hotelplan genoemd onbekend

Hard

Ruimte bestemmingsplan

gvo 2.000m²

Hotel Jachthavendyk / Luts

Hard

In ontwikkeling; bezwaar aangetekend

25 kamers + 26 appartementen + 10 vakantiewoningen

Akkrum

Gemeente Opsterland Geen ontwikkelingen bekend Gemeente Smallingerland Drachten Uitbreiding Van der Valk Hotel Drachten Drachten Gaastereiland Drachten

Burgemeester Wuiteweg

Gemeente Weststellingwerf Wolvega Uitbreiding Van der Valk Hotel Wolvega

Joure Joure

Joure

Balk

Hard

Hard Zacht

Hard Hard

Onbekend Onbekend

gvo 540m², bouwhoogte 8m gvo 300m², bouwhoogte 6m

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

2025 te huur, geen hotelplan genoemd 2020 gerenoveerd; 2024 verkocht; niet uitgebreid 2023: vastgesteld; bezwaar aangetekend

47

Rijs

Uitbreiding Fletcher Hotel Gaasterland

Hard

In ontwikkeling

40 kamers nieuwbouw

tijdelijk gesloten na overname Fletcher (nov 2022), 2025 start bouw

Hard

In ontwikkeling

25 suites + 32 recreatieappartementen

mrt 2024: bouw stilgelegd; april 2024 verkocht

Hard

in aanbouw

2024: bouw gestart, opening najaar 2026

Kansrijk

aanvraag ingediend

uitbreiding met 99 hotelkamers, zwembad, wellness, fitness nieuw hotel met 120 kamers in centrum

Zacht

8 kamers

Hard

principeverzoek ingediend opvang asielzoekers tot 2025

principeverzoek ingediend onbekend

Gemeente Tytsjerksteradiel Aldtsjerk Uitbreiding Sleepexperience de Klinze

Hard

In ontwikkeling

Onbekend

Hurdegaryp

Hard

Planfase

uitbreiding van 32 naar 79 kamers

Kansrijk

In ontwikkeling

Zacht

Visie met ruimte voor hotel

30 hotelkamers + 10 recreatiewoningen Onbekend

mei 2024: anterieure ovk getekend april 2024: gemeenteraad enthousiast

-

geannuleerd

zou klein hotel met 13 kamers komen

5-12-2024: gaat niet door

Zacht

Planfase

60 kamers

Zacht

Mogelijk scenario

50-80 kamers

Dec. 2020 geopend als Villa BlauwHemel, 6 kamers, 4* groepsaccommodatie; te koop met scenario voor hotelontwikkeling

Kansrijk

aanvraag ingediend

26 kamers in 2 gebouwen

mrt 2025: gemeenteraad ingestemd

27 kamers

september 2021 goedgekeurd RvS

6 kamers

2026 klaar voor gebruik?

Gemeente Súdwest-Fryslân Makkum Uitbreiding Hotel De Vigilante Gemeente Leeuwarden Leeuwarden Uitbreiding Van der Valk Hotel Leeuwarden Leeuwarden WestCord Hotel Leeuwarden Centrum Leeuwarden Ruiterskwartier 57 Goutum

Earnewâld Burgum

v/h Campanile

Uitbreiding Van der Valk Hotel Hurdegaryp Verbouwing de Wiidpleats De Warren

Gemeente Meppel Meppel Hotel Bleekerseiland Gemeente Westerveld Diever Uitbreiding Villa Blauwhemel (v/h De Walhof) Havelte Landgoed Overcinge

Gemeente De Wolden Zuidwolde Hotel bij restaurant Narline

Gemeente Steenwijkerland Giethoorn Uitbreiding Hotel de Hard Ruimte Harmonie bestemmingsplan Gemeente Noordoostpolder Poldertoren hotelkamers in Hard In aanbouw bovenste verdiepingen Bron: Horwath HTL, ZKA, Van Spronsen & Partners, Decisio

49 kamers

2024: plan ingediend

binnenkort ook B&B, naast proefslapen beddenwinkel; 2025: opvang plan ingediend februari 2025

In totaal zijn 34 plannen geïnventariseerd, voor naar schatting circa 1.390 hotelkamers. De harde plancapaciteit omvat 21 plannen en wordt geschat op circa 686 hotelkamers. Zes plannen, totaal 200 kamers, hebben de status ‘in ontwikkeling’ of ‘in aanbouw’. Verwacht wordt dat deze op relatief korte termijn kunnen worden gerealiseerd. Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

48

Voor veel plannen geldt dat het onzeker is of zij daadwerkelijk worden gerealiseerd. Ook wanneer een locatie een hotelbestemming heeft of een bestemmingswijziging wordt ondersteund, is de daadwerkelijke realisatie afhankelijk van het samenkomen van ontwikkelaar, investeerder en exploitant. Omdat hotels als exploitatiegebonden vastgoed worden gedefinieerd, waarbij de functie sterk samenhangt met het ontwerp, worden hotels zelden op risico gebouwd door een ontwikkelaar.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

49

5

Vraaganalyse De analyse van de vraagzijde van de markt bestaat uit een analyse van de huidige vraag en verwachtingen ten aanzien van de toekomstige ontwikkelingen van de vraag naar de genoemde typen verblijfsaccommodaties in het onderzoekskader Heerenveen. Waar mogelijk is ook op provinciale/regionale en nationale schaal gekeken om een vergelijkingskader te bieden. In deze analyse zijn de historische en verwachte ontwikkelingen in de verschillende marktsegmenten van de lokale hotelmarkt onderzocht. De gemiddelde kamerbezetting en kameropbrengsten, seizoensspreiding, groeiverwachtingen per segment en de potentiële doelgroepen en vraaggeneratoren zijn daarvoor zo goed mogelijk geïnventariseerd. Alle bedragen zijn exclusief btw.

5.1

Overnachtingen

5.1.1 Nederland De onderstaande figuur geeft de ontwikkeling van hotelovernachtingen weer in hotels in Nederland. In Nederland is er geen enkele hotelmarkt die zich qua aantrekkingskracht en resultaten kan meten aan de hotelmarkt van Amsterdam. Bovendien heeft deze hotelmarkt een relatief groot marktaandeel. Daarom is Amsterdam in deze paragraaf buiten beschouwing gelaten. Figuur 16.

Hotelovernachtingen in Nederland (excl. Amsterdam & Schiphol) (x 1.000) 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023 2024*

Hotelovernachtingen x 1.000 13.540 14.365 15.027 16.098 17.721 19.063 19.295 12.448 13.951 20.274 21.158 22.140 Bron: StatLine CBS, 11-4-2025 Bewerking: Horwath HTL *) voorlopige cijfers CBS Hotel, motel, pension, appartement met hoteldienstverlening, jeugdaccommodatie of bed&breakfast, met minimaal 5 slaapplaatsen

Het aantal hotelovernachtingen in Nederland (exclusief Amsterdam & Schiphol) vertoonde tussen 201 en 2019 een continue groei. In 2020 en 2021 was het aantal hotelovernachtingen fors lager, als gevolg van de coronacrisis. Na een sterk herstel in 2022 is in zowel 2023 als (de voorlopige cijfers van) 2024 een recordaantal hotelovernachtingen geregistreerd. Per saldo is het aantal hotelovernachtingen tussen 2013 en 2024 met 65,3% gegroeid. Dit komt overeen met een gemiddelde groei van 4,6% per jaar.

5.1.2 Fryslân De onderstaande figuur toont de ontwikkeling in hotelovernachtingen in de provincie Friesland. Ook voor de provincie Friesland geldt dat het aantal overnachtingen in 2020, onder invloed van de Coronacrisis, sterk is gedaald. In 2021 en vooral 2022 is sprake van een sterk herstel, gevolgd door een verdere stijging in 2023 en 2024 bij buitenlandse gasten. Vanaf 2023 vindt er een lichte daling plaats bij het aantal hotelovernachtingen van Nederlandse gasten. Over de gehele periode 2013-2024 was de gemiddelde groei per jaar circa 2,6%, tegen 4,7% landelijk.

Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

50

Figuur 17. Hotelovernachtingen Provincie Fryslân (x 1.000) 2500 2000 1500 1000 500 0

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023 2024*

Totaal landen

1477

1568

1468

1613

1726

1730

1626

1329

1578

1925

1945

1953

Nederland

1246

1305

1212

1322

1463

1382

1296

1172

1465

1649

1595

1555

Totaal buitenland

231

263

256

291

263

348

331

157

114

276

350

397

Totaal landen

Nederland

Totaal buitenland

Bron: StatLine CBS, 11-4-2025 Bewerking: Horwath HTL *) Voorlopige cijfers CBS Hotel, motel, pension, appartement met hoteldienstverlening, jeugdaccommodatie of bed&breakfast, met minimaal 5 slaapplaatsen

In 2024 is het aantal hotelovernachtingen in de provincie Friesland met 0,4% gestegen ten opzichte van 2023. Het totaal aantal hotelovernachtingen is 23,8% hoger dan in 2019. 5.1.3 COROP-gebieden onderzoekskader Onderstaande figuur geeft de ontwikkeling weer van het aantal overnachtingen in hotels in de COROPgebieden Zuidoost-Friesland en Zuidwest-Friesland. Figuur 18. Ontwikkeling hotelovernachtingen COROP-gebieden Zuidoost- en Zuidwest-Friesland 450 400 350

300 250 200 150 100 50 0 Zuidoost-Friesland

2013 2014 2015* 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024* 266

234

236

238

263

244

215

186

249

301

314

332

Zuidwest-Friesland 292

356

362

367

369

387

370

271

326

343

340

325

Zuidoost-Friesland Bron: Data Center Toerisme, CBS / NBTC

Zuidwest-Friesland *) schatting Horwath HTL obv YTD cijfers

De ontwikkeling van het aantal overnachtingen in het COROP-gebied Zuidoost-Friesland, waartoe Heerenveen behoort, was tussen 2013 en 2019 relatief grillig in vergelijking met de landelijke en provinciale trends. Tegen het landelijke beeld in daalde het aantal hotelovernachtingen in 2014 en, na een herstel in 2017, opnieuw in 2018 en 2019. Het aantal hotelovernachtingen in 2019 lag hierdoor 19% onder het niveau van 2013, wat overeenkomt met een daling van 3,5% per jaar. Vanaf het coronajaar 2020 presteert de regio daarentegen bovengemiddeld. De daling in 2020 was slechts 13,5% en werd in 2021 en 2022 gevolgd door sterke stijgingen van respectievelijk 34% en 21%. De cijfers van Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen

51

2023 geven een verdere stijging aan met 4,3%, en de voorlopige cijfers voor 2024 geven een groei aan van circa 6%. Hierdoor ligt het totaal aantal hotelovernachtingen in 2024 naar verwachting circa 54% boven het niveau van 2019, en zelfs 25% boven het niveau van 2013. De daling in de periode 20142020 is hiermee geheel ongedaan gemaakt. De ontwikkelingen in het naastgelegen COROP-gebied Zuidwest-Friesland, dat eveneens in zijn geheel tot het onderzoekskader wordt gerekend, zijn sinds de coronacrisis minder positief. Tussen 2013 en 2019 steeg het aantal overnachtingen met 26,7%, oftewel circa 4,0% per jaar. In 2020 daalde het aantal overnachtingen met 27%, gevolgd door een herstel in 2021 van circa 20%. De groei van het aantal overnachtingen in 2022 blijft echter achter op de landelijke trends. In 2023 is sprake van een lichte daling, in 2024 daalt het aantal hotelovernachtingen naar verwachting nog iets sterker. Per saldo ligt het aantal hotelovernachtingen in 2024 naar verwachting circa 12% onder het niveau van 2019, maar 11% boven het niveau van 2013. Ter vergelijking worden in de volgende figuur ook de aantallen hotelovernachtingen weergegeven in de COROP-gebieden Noord-Friesland, Zuidwest-Drenthe en Flevoland. Hierbij wordt aangetekend dat voor elk van de gebieden geldt dat zij voor een belangrijk deel buiten het onderzoekskader vallen.

De cijfers voor het COROP-gebied Noord-Overijssel zijn niet beschikbaar. Figuur 19. Ontwikkeling hotelovernachtingen COROP-gebieden Noord-Friesland, ZuidwestDrenthe en Flevoland 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024*

Zuidwest-Drenthe

143

169

108

148

123

113

123

Noord-Friesland

919

978

896

1.009 1.095 1.100 1.041

872

1.050 1.281 1.196 1.332

Flevoland

266

279

295

291

224

309

Zuidwest-Drenthe

121 358

135 349

425

Noord-Friesland

214 582

148 662

157 653

Flevoland

Bron: Data Center Toerisme, CBS / NBTC

In de periode 2013-2019 liet het COROP-gebied Flevoland de sterkste groei zien, gemiddeld 8,1% per jaar. Het aantal hotelovernachtingen in Noord-Friesland groeide met gemiddeld 2,1% per jaar, terwijl het aantal overnachtingen in Zuidwest-Drenthe met gemiddeld 2,5% per jaar daalde. Flevoland werd in 2020 relatief hard geraakt door de coronacrisis, en kent in 2021 een minder snel herstel, waardoor het niveau in 2021 nog 27% onder het niveau van 2019 ligt. In 2022 en 2023 is een sterk herstel zichtbaar. Ondanks een lichte daling in 2024 ligt het totaal aantal hotelovernachtingen in Flevoland circa 54% boven het niveau in 2019. Noord-Friesland daalde in 2020 minder sterk en herstelt sneller, waardoor het aantal overnachtingen in 2021 alweer 1% boven het niveau van 2019 ligt. Het herstel zette door in 2022. In 2023 was een lichte daling zichtbaar, gevolg door een nieuw stijging in 2024. Per saldo ligt het aantal hotelovernachtingen in 2024 ruim 28% hoger dan in 2019. Behoefteonderzoek Hotelontwikkeling Van der Valk Exclusief Hotel Heerenveen