Bijlage 2b. Uitkomsten week van het financieel perspectief

Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen Uitkomsten week van het financieel perspectief

april 2024

1

Inhoudsopgave Samenvatting

3

H1 Inleiding en aanpak

7

1.1 Inleiding

7

1.2 Aanpak

7

H2 Uitkomsten per product en taakveld

8

2.1 Product Bestuur en ondersteuning

8

2.2 Product Veiligheid

19

2.3 Product Verkeer, vervoer en waterstaat

21

2.4 Product Economie

26

2.5 Product Onderwijs

31

2.6 Product Sport, cultuur en recreatie

35

2.7 Product Sociaal Domein

42

2.8 Product Volksgezondheid en milieu

52

2.9 Product Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

58

H3 Onderzoeksrichtingen en vervolg

61

3.1 Aanbevolen onderzoeksrichtingen

61

3.2 Vervolg

63

| 2 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Samenvatting Inleiding De gemeente Heerenveen heeft voor 2024 een positief begrotingssaldo (3,8 miljoen), maar vanaf 2025 tot en met 2027 wordt een negatieve trend verwacht, met een piek van circa -/€ 9,8 miljoen in 2027 na verwerking van de decembercirculaire. Belangrijkste oorzaken zijn de afname van de algemene uitkering, een groot gepland investeringsvolume en stijgende rentepercentages met toenemende financieringslasten. In reactie hierop is het project "Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief" gestart, gericht op het structureel sluitend maken van de begroting vanaf 2025. Binnen het project ligt de focus op verschillende deelopdrachten, waaronder het verkrijgen van inzicht middels een benchmark. De benchmark omvat onder andere een vergelijking van baten en lasten van de gemeente met die van andere gemeenten. In het eerste kwartaal van 2024 is deze financiële benchmark opgesteld, waarna deze met de organisatie en het college is gedeeld. De volgende stap is het bepalen van onderzoeksrichtingen voor taakvelden die interessant zijn om nader te analyseren. In het plan van aanpak van het project was ook voorzien dat het door het college opgestelde profiel zou worden betrokken bij het vaststellen van onderzoeksrichtingen. Echter, omdat het profiel naar verwachting in het najaar van 2024 gereed zal zijn, kon het niet direct worden meegenomen.

Zodra het profiel gereed is, zal het alsnog worden geïntegreerd in het project. Aanpak week van het financieel perspectief Om onderzoeksrichtingen te formuleren, is de week van het financieel perspectief georganiseerd, waarbij dertien gesprekken zijn gevoerd met diverse medewerkers binnen de organisatie. Tijdens deze gesprekken zijn alle taakvelden besproken om te beoordelen in hoeverre ze interessant zijn als onderzoeksrichting. De gesprekken zijn gevoerd met inhoudelijk betrokken medewerkers bij het taakveld, een meedenker die niet binnen het taakveld werkzaam is en de financieel strateeg. Hierbij zijn de benchmarkresultaten besproken, gevolgd door een bespreking van de grootboeknummers die bij het taakveld horen. Ter afsluiting van ieder gesprek is geconcludeerd of elk taakveld al dan niet (gedeeltelijk) als interessant wordt beschouwd voor verdere onderzoeksrichtingen. Onderzoeksrichtingen Op basis van de gesprekken is een verdeling gemaakt tussen taakvelden die interessant zijn als onderzoeksrichting en taakvelden die op dit moment als minder interessant worden beoordeeld. Deze afweging is gemaakt door te kijken naar wettelijke taken en beleidsvrijheid, (externe) ontwikkelingen, hoogte van de begroting en reeds opgelegde taakstellingen.

Vanwege reeds lopende onderzoeken naar budgetten door eerder opgelegde taakstellingen binnen het Sociaal Domein, wordt voorgesteld om bij sommige taakvelden aan te sluiten bij deze onderzoeken in plaats van nieuwe onderzoeken te starten.

| 3 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Dit resulteert in drie categorieën: 1. Taakvelden waarvoor een vervolgonderzoek wordt gestart als onderdeel van de onderzoeksrichtingen; 2. Taakvelden waarbij wordt aangesloten bij lopende onderzoeken als onderdeel van de onderzoeksrichtingen. 3. Taakvelden die niet worden meegenomen in de onderzoeksrichtingen. Deze aanpak verbetert de efficiëntie en voorkomt onnodige dubbele inspanningen van medewerkers. Een aandachtspunt is dat de uitgangspunten van het project DGFP worden meegenomen in de lopende onderzoeken, wat zal worden geïntegreerd in de aanpak voor de onderzoeksrichtingen die nog wordt opgesteld. Het feit dat een taakveld interessant wordt bevonden als onderzoeksrichting, betekent echter niet per definitie dat dit automatisch zal resulteren in ombuigingsvoorstellen. Het duidt aan dat uit de benchmark en gesprekken blijkt dat er potentiële onderzoeksrichtingen zijn, die onderzocht kunnen worden. Hieronder wordt de onderverdeling weergegeven in tabellen. Categorie 1: Taakvelden waarvoor een vervolgonderzoek wordt gestart als onderdeel van de onderzoeksrichtingen Begroting 2024 Taakveld(en)

% totale begroting

Lasten in €

% totale begroting

Baten in €

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

2.669.252

1,20%

-2.042.247

0,92%

0.4

Ondersteuning organisatie

27.027.327

12,18%

-4.785.858

2,16%

233.526

0,11%

-8.272.267

3,73%

0

0,00%

-8.686.509

3,91%

0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 2.1

Verkeer en vervoer

9.587.329

4,32%

-202.755

0,09%

2.3

Recreatieve havens

32.512

0,01%

-24.837

0,01%

2.4

Economische havens en waterwegen

2.222.849

1,00%

-923.275

0,42%

3.1

Economische ontwikkeling

1.587.267

0,72%

-3.479

0,00%

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

101.001

0,05%

-84.158

0,04%

3.4

Economische promotie

504.328

0,23%

-320.396

0,14%

5.1

Sportbeleid en activering

1.101.308

0,50%

-71.371

0,03%

5.2

Sportaccommodaties

3.298.487

1,49%

-182.552

0,08%

5.3

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

2.804.023

1,26%

-643.307

0,29%

5.4

Museu

555.804

0,25%

0

0,00%

5.6

Media

1.200.324

0,54%

0

0,00%

5.7

Openbaar groen en (openlucht)recreatie

7.446.928

3,36%

-15.120

0,01%

6.5

Arbeidsparticipatie

2.128.165

0,96%

0

0,00%

7.2

Riolering

6.050.233

2,73%

-7.762.755

3,50%

7.3

Afval

6.680.017

3,01%

-7.780.260

3,51%

| 4 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

8.1

Ruimtelijke Ordening

1.957.540

0,88%

-60.988

0,03%

8.2

Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

9.722.096

4,38%

-10.011.900

4,51%

8.3

Wonen en bouwen

4.042.563

1,82%

-1.839.610

0,83%

90.952.879

40,99%

-53.713.644

24,20%

Tabel 1: Taakvelden waarvoor een vervolgonderzoek wordt gestart als onderdeel van de onderzoeksrichtingen

Categorie 2: Taakvelden waarbij wordt aangesloten bij lopende onderzoeken als onderdeel van de onderzoeksrichtingen. Begroting 2024 Taakveld(en)

% totale begroting

Lasten in €

% totale begroting

Baten in €

4.3

Onderwijsbeleid en leerlingzaken

2.510.976

1,13%

-813.103

0,37%

6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

5.248.041

2,36%

0

0,00%

6.2

Wijkteams

1.474.723

0,66%

0

0,00%

6.3

Inkomensregelingen

26.994.301

12,16%

-22.040.085

9,93%

6.6

Maatwerkvoorzieningen (WMO)

2.410.251

1,09%

0

0,00%

6.71

Maatwerkdienstverlening 18+ (totaal)

16.738.411

7,54%

-692.011

0,31%

6.72

Maatwerkdienstverlening 18- (totaal)

21.114.759

9,51%

0

0,00%

6.81

Geëscaleerde zorg 18+ (totaal)

386.780

0,17%

-904.650

0,41%

6.82

Geëscaleerde zorg 18- (totaal)

1.615.451

0,73%

0

0,00%

75.982.717

34,24%

-23.636.746

10,65%

Tabel 2: Taakvelden waarbij wordt aangesloten bij lopende onderzoeken vanuit de transities

Categorie 3: Taakvelden die niet worden meegenomen in de onderzoeksrichtingen Begroting 2024 Taakveld(en)

0.1

Bestuur

% totale begroting

Lasten in €

% totale begroting

Baten in €

3.154.806

1,42%

0

0,00%

0.10 Mutatie reserves

1.279.000

0,58%

-4.504.229

2,03%

0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten

3.828.872

1,73%

0

0,00%

0.2

Burgerzaken

2.227.274

1,00%

-907.286

0,41%

0.5

Treasury

16.663

0,01%

-579.446

0,26%

0

0,00%

-3.590.226

1,62%

373.379

0,17%

-200.419

0,09%

201.811

0,09%

-120.342.642

54,23%

1.294.807

0,58%

-129.533

0,06%

0.63 Parkeerbelasting 0.64 Belastingen overig 0.7

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds

0.8

Overige baten en lasten

0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

264.000

0,12%

0

0,00%

1.1

Crisisbeheersing & brandweer

3.614.968

1,63%

0

0,00%

1.2

Openbare orde & veiligheid

1.600.368

0,7%

-23.385

0,0%

2.2

Parkeren

1.193.649

0,54%

-20.419

0,01%

| 5 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

2.5

Openbaar vervoer

0

0,00%

0

0,00%

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

12.219.000

5,51%

-13.119.000

5,91%

4.1

Openbaar basisonderwijs

0

0,00%

0

0,00%

4.2

Onderwijshuisvesting

6.223.585

2,8%

-42.666

0,0%

5.5

Cultureel erfgoed

87.857

0,04%

0

0,00%

6.4

Begeleide participatie

10.121.638

4,56%

0

0,00%

7.1

Volksgezondheid

2.353.727

1,1%

0

0,0%

7.4

Milieubeheer

1.925.706

0,87%

0

0,00%

7.5

Begraafplaatsen & crematoria

486.177

0,22%

-291.115

0,13%

23,64% -143.750.366

64,78%

52.467.287

Tabel 3: Taakvelden die niet worden meegenomen in de onderzoeksrichtingen

Vervolg Het resultaat van de week van het financieel perspectief en de voorgestelde onderzoeksrichtingen worden voorgelegd aan de stuurgroep en het college. De onderzoeksrichtingen zullen bij de perspectiefnota 2024 worden gevoegd, waarbij de raad wordt gevraagd deze eveneens vast te stellen tijdens de behandeling van de perspectiefnota. De gemeentelijke organisatie werkt vervolgens de onderzoeksrichtingen uit.

| 6 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

H1 Inleiding en aanpak 1.1

Inleiding

Financiële opgave De gemeente Heerenveen heeft de begroting 2024 met een positief saldo vastgesteld. Echter, vanaf 2025 tot en met 2027 vertoont het begrotingssaldo een negatieve trend, stijgend naar ruim € 11 miljoen in 2027. Zelfs na verwerking van de decembercirculaire wordt voor 2026 en 2027 nog steeds een aanzienlijk negatief saldo verwacht, circa € 9,8 miljoen negatief in 2027. De belangrijkste oorzaken liggen in de terugloop van de algemene uitkering vanaf 2026, het stijgende rentepercentage met als gevolg oplopende financieringslasten en het grote geplande investeringsvolume voor de komende jaren. Project Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief en de benchmark Gezien de verwachting dat het rijk het tekort mogelijk niet volledig zal compenseren, is recentelijk het project "Duurzaam en gezond financieel perspectief" (DGFP) gestart. Het voornaamste doel van dit project is het realiseren van een gezond en duurzaam financieel perspectief, resulterend in een organisatie die financieel gezond en duurzaam is. Het project richt zich op het structureel sluitend maken van de begroting vanaf 2025, evenals het voorbereiden van een pakket aan ombuigingen. Hierdoor wordt het college en de raad in staat gesteld tijdig bij te sturen door het maken van verantwoorde keuzes.

Binnen het project ligt de focus op verschillende deelopdrachten, waaronder het verkrijgen van inzicht middels een benchmark. De benchmark omvat onder andere een vergelijking van baten en lasten van de gemeente met die van andere gemeenten. Volgende stap: bepalen van onderzoeksrichtingen In het eerste kwartaal van 2024 is deze financiële benchmark opgesteld, waarna deze met de organisatie en het college is gedeeld. De volgende stap is het bepalen van onderzoeksrichtingen voor taakvelden die interessant zijn om nader te analyseren. In het plan van aanpak van het project was ook voorzien dat het door het college opgestelde profiel zou worden betrokken bij het vaststellen van onderzoeksrichtingen. Echter, omdat het profiel naar verwachting in het najaar van 2024 gereed zal zijn, kon het niet direct worden meegenomen. Zodra het profiel gereed is, zal het alsnog worden geïntegreerd in het project.

1.2

Aanpak

Om onderzoeksrichtingen te formuleren, is de week van het financieel perspectief georganiseerd, waarbij dertien gesprekken zijn gevoerd met diverse medewerkers binnen de organisatie. Tijdens deze gesprekken zijn alle taakvelden besproken. De gesprekken zijn gevoerd met inhoudelijk betrokken medewerkers bij het taakveld, een meedenker die niet binnen het taakveld werkzaam is en de financieel strateeg. Hierbij zijn de benchmarkresultaten besproken, gevolgd door een bespreking van de grootboeknummers die bij het taakveld horen. Ter afsluiting van ieder gesprek is geconcludeerd of elk taakveld al dan niet (gedeeltelijk) als interessant wordt beschouwd voor onderzoeksrichtingen. Deze afweging is gemaakt door te kijken naar wettelijke taken en beleidsvrijheid, (externe) ontwikkelingen, hoogte van de begroting en reeds opgelegde taakstellingen. De bevindingen per taakveld zijn gepresenteerd in hoofdstuk 2.

| 7 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

H2 Uitkomsten per product en taakveld 2.1

Product Bestuur en ondersteuning

Bestuur (0.1) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld Bestuur bestaat voornamelijk uit de salariskosten van de leden van het college van Burgemeester en Wethouders. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Bestuur Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

3.154.806

3.154.734

3.154.734

3.154.734

1,4%

1,5%

1,6%

1,5%

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

3.154.806

3.154.734

3.154.734

3.154.734

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.1

Bestuur

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-47,3

-62,4

-60,9

-47,0

-52,2

-53,6

Uitkomsten week van het financieel perspectief Het benoemen van de burgemeester en wethouders is een bevoegdheid van de gemeenteraad. De gemeenteraad kan besluiten om het aantal wethouders te verhogen of te verlagen, afhankelijk van de behoeften van de gemeente en de politieke situatie na de verkiezingen. Dit besluit wordt genomen door de gemeenteraad zelf, en het is niet gebruikelijk dat de ambtelijke organisatie hierover adviseert. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 8 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Mutatie reserves (0.10) Het taakveld ‘mutatie reserves’ heeft enkel betrekking op de dotaties en onttrekkingen uit de reserves, en is daarom niet relevant voor het vaststellen van onderzoeksrichtingen.

Resultaat van de rekening van baten en lasten (0.11) Het taakveld ‘resultaat van de rekening van baten en lasten’ omvat het resultaat van het boekjaar, en is daarom niet relevant voor het vaststellen van onderzoeksrichtingen.

| 9 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Burgerzaken (0.2) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld Burgerzaken bestaat uit de budgetten voor burgerzaken, leges en rijksleges en de verkiezingen. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Burgerzaken Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

2.227.274

2.075.072

2.078.671

1.979.949

1,0%

1,0%

1,0%

1,0%

-907.286

-1.000.496

-1.000.496

-1.000.496

0,4%

0,5%

0,5%

0,5%

1.319.988

1.074.576

1.078.175

979.453

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.2

Burgerzaken

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-17,5

-19,8

-25,5

-18,5

-18,7

-19,8

Uitkomsten week van het financieel perspectief Gemeenten delen de activiteiten rondom burgerzaken verschillend in en dit heeft effect op de lasten die op dit taakveld terechtkomen. Zo zijn er gemeenten die medewerkers van het klantcontactcentrum ook achter de publieksbalies plaatsen en gemeenten die bepaalde taken bij andere afdelingen beleggen en niet bij burgerzaken (bijvoorbeeld registratie van begraafplaatsen). Daarnaast heeft de afdeling incidentele budgetten, waaronder extra capaciteit voor de voorbereiding op pensionering van personeelsleden om kennisverlies te minimaliseren. Dit kan het verschil per inwoner in 2024 verklaren en is van incidentele aard. Ook lokale factoren, zoals een ziekenhuis in de gemeente, hebben invloed. Dit resulteert in een hoog aantal geboorte- en overlijdensregistraties, wat leidt tot extra werklast. Bovendien heeft de gemeente relatief veel huwelijksvoltrekkingen en hebben ontwikkelingen zoals digitalisering en verplichte controlemaatregelen rondom fraude impact. De leges die de gemeente int voor bepaalde activiteiten vallen reeds binnen de deelopdracht kostendekkendheid leges en worden daarom buiten beschouwing gelaten. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 10 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Beheer overige gebouwen en gronden (0.3) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld Beheer overige gebouwen en gronden bestaat uit budgetten voor het beheren van alle gebouwen en gronden waarvan de gemeente Heerenveen eigenaar is. Dit bestaat onder andere uit het gemeentehuis en werkstate. Onder dit taakveld behoren ook inkomsten van verhuur, erfpacht en recht van opstal. Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Beheer overige gebouwen en gronden Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

2.669.252

2.156.103

2.149.310

2.168.462

1,2%

1,0%

1,1%

1,1%

-2.042.247

-1.842.268

-1.842.268

-1.962.268

0,9%

0,9%

0,9%

1,0%

627.005

313.835

307.042

206.194

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

12,4

-1,5

-12,1

-7,2

-14,0

-18,5

Uitkomsten week van het financieel perspectief Uit de benchmark blijkt dat de gemeente Heerenveen minder uitgeeft per inwoner dan de gemiddelde referentiegemeenten, maar dit wijkt per jaar sterk af. Echter, opvallend is het verschil tussen inkomsten en uitgaven per gebouw. Ook geven de betrokken medewerkers aan dat zij wel mogelijkheden zien om andere keuzes te maken. Dit richt zich op het beheer van leegstaande gebouwen, wijzigingen in onderhoudsniveaus en mogelijkheden rondom het afstoten van gebouwen. Het is essentieel om bij het vervolgtraject ook andere afdelingen te betrekken die verband houden met de voorzieningen, zoals Maatschappelijke Ontwikkeling, met betrekking tot gebouwen die maatschappelijke voorzieningen huisvesten. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen.

| 11 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Ondersteuning organisatie (0.4) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld Ondersteuning organisatie omvat een breed scala aan baten en lasten die verband houden met de overhead. Hieronder vallen onder andere de kosten en opbrengsten gerelateerd aan bedrijfsvoeringsafdelingen zoals ICT, belastingen en facilitaire zaken, evenals de managementassistenten en het management. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Ondersteuning organisatie Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

27.027.327

24.928.554

23.977.175

25.627.833

12,2%

11,7%

11,9%

12,6%

-4.785.858

-1.959.784

-449.784

-134.159

2,2%

0,9%

0,2%

0,1%

22.241.469

22.968.770

23.527.391

25.493.674

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.4 Ondersteuning organisatie

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-447,5

-441,5

-518,7

-407,7

-391,0

-443,6

Uitkomsten week van het financieel perspectief Het taakveld ondersteuning organisatie is de grootste kostenpost van de gemeente, gericht op overheadkosten (materiaal en personeel). Het is opmerkelijk dat er een aanzienlijk verschil is tussen de uitgaven van de gemeente Heerenveen en die van de referentiegemeenten, waarbij Heerenveen circa € 75 per inwoner meer uitgeeft in 2024. Tijdens het gesprek werd vermeld dat er in 2017 een benchmarkonderzoek heeft plaatsgevonden, waaruit bleek dat de gemeente Heerenveen destijds onderaan de lijst stond wat betreft overheadkosten. Zonder verdere analyse is het huidige verschil, evenals de veranderingen tussen 2017 en nu, niet afdoende te verklaren. Conclusie Desalniettemin wordt, gezien de hoge budgetten, voorgesteld om dit taakveld te betrekken als onderzoeksrichting. Gezien de verscheidenheid aan onderdelen, wordt voorgesteld om een tussenstap te hanteren voordat onderzoeksrichtingen voor ombuigingsvoorstellen worden geformuleerd.

| 12 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Het wordt aanbevolen om te starten met een gedetailleerde analyse om vast te stellen welke overheadonderdelen de gemeente Heerenveen in de afgelopen jaren aanzienlijke groei heeft doorgemaakt. Daarnaast zal er specifiek worden gekeken naar de kosten per fte, gezien de kosten op dit taakveld betrekking hebben op de ondersteuning van de organisatie. Op basis daarvan kan een weloverwogen selectie worden gemaakt om verder te onderzoeken en ombuigingsvoorstellen te formuleren.

Treasury (0.5) Het taakveld treasury omvat voornamelijk de financiële lasten en baten die voortkomen uit het aantrekken van geld en het stallen ervan, bijvoorbeeld in de rijksschatkist. Binnen het project DGFP is er een aparte deelopdracht gericht op treasury, waarbij het huidige treasurybeleid wordt geëvalueerd en mogelijkheden tot optimalisatie worden onderzocht. Om deze reden is het taakveld buiten beschouwing gelaten in de week van het financieel perspectief.

| 13 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

OZB woningen (0.61) Informatie over het taakveld Inhoud Tot dit taakveld behoren de inkomsten onroerendezaakbelasting op woningen en de lasten die gemaakt worden voor het heffen en innen. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens OZB woningen

2024

2025

2026

2027

Lasten in euro's

233.526

229.331

229.363

229.456

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

-8.272.267

-8.272.267

-8.272.267

-8.272.267

3,7%

3,9%

4,1%

4,1%

-8.038.741

-8.042.936

-8.042.904

-8.042.811

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.61

OZB woningen

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

139,6

141,6

155,2

141,8

131,3

138,6

Uitkomsten week van het financieel perspectief Uit de benchmark blijkt dat de gemeente Heerenveen al hogere OZB-tarieven hanteert dan het landelijk gemiddelde. De belastingcapaciteit bedraagt (nog) geen 100%. Aangezien gemeenten zelf de hoogte van hun OZB-inkomsten mogen vaststellen, biedt de OZB-belasting ruimte voor aanpassingen. Uit de bevindingen van de week van het financieel perspectief blijkt dat de gemeente Heerenveen momenteel geen vastomlijnd beleid heeft met betrekking tot de ontwikkeling van de onroerendezaakbelasting (OZB). Momenteel wordt bij het opstellen van de begroting bepaald welke opbrengsten nodig zijn (bijvoorbeeld door de opbrengsten van het voorgaande jaar te indexeren), waarna de tarieven voor het volgende jaar worden vastgesteld op basis van de gemiddelde WOZ-waarde. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen. De focus van deze onderzoeksrichting ligt op het verhogen van de opbrengsten uit onroerendezaakbelasting woningen. Voorgesteld wordt om deze onderzoeksrichting gezamenlijk met de OZB niet-woningen (0.62) op te pakken.

| 14 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

OZB niet-woningen (0.62) Informatie over het taakveld Inhoud Tot dit taakveld behoren de inkomsten onroerendezaakbelasting op niet-woningen, zoals een (bedrijfs)gebouw of een stuk grond. De lasten voor het heffen en innen staan (onterecht) op taakveld 0.61. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens OZB niet-woningen

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

-8.686.509

-8.686.509

-8.686.509

-8.686.509

3,9%

4,1%

4,3%

4,3%

-8.686.509

-8.686.509

-8.686.509

-8.686.509

Lasten in euro's Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.62

OZB niet-woningen

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

154,0

153,7

167,7

89,7

102,5

106,6

Uitkomsten week van het financieel perspectief Uit de benchmark blijkt dat de gemeente Heerenveen al hogere OZB-tarieven hanteert dan het landelijk gemiddelde. De belastingcapaciteit bedraagt (nog) geen 100%. Aangezien gemeenten zelf de hoogte van hun OZB-inkomsten mogen vaststellen, biedt de OZB-belasting ruimte voor aanpassingen. Uit de bevindingen van de week van het financieel perspectief blijkt dat de gemeente Heerenveen momenteel geen vastomlijnd beleid heeft met betrekking tot de ontwikkeling van de onroerendezaakbelasting (OZB). Momenteel wordt bij het opstellen van de begroting bepaald welke opbrengsten nodig zijn (bijvoorbeeld door de opbrengsten van het voorgaande jaar te indexeren), waarna de tarieven voor het volgende jaar worden vastgesteld op basis van de gemiddelde WOZ-waarde. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen. De focus van deze onderzoeksrichting ligt op het verhogen van de opbrengsten uit onroerendezaakbelasting niet-woningen. Voorgesteld wordt om deze onderzoeksrichting gezamenlijk met de OZB woningen (0.61) op te pakken.

| 15 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Parkeerbelasting (0.63) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld parkeerbelasting bevat de inkomsten uit de parkeerdiensten. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Parkeerbelasting

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

-3.590.226

-3.447.226

-3.448.660

-3.634.660

1,6%

1,6%

1,7%

1,8%

-3.590.226

-3.447.226

-3.448.660

-3.634.660

Lasten in euro's Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.63

Parkeerbelasting

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

57,3

63,6

69,3

29,1

34,5

35,6

Uitkomsten week van het financieel perspectief De gemeente Heerenveen heeft een fors hoger saldo dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Uit de benchmark blijkt dat enkel de gemeente Smallingerland meer parkeerinkomsten heeft. Tijdens het gesprek blijkt dat Heerenveen de tarieven al stapsgewijs verhoogd heeft en dat het verder verhogen nadelig effect heeft op het gebruik. Wanneer omliggende gemeenten met centrumfuncties lagere tarieven hanteren wordt het namelijk minder interessant om gebruik te maken van de Heerenveense parkeervoorzieningen. Ook heeft het taakveld een relatie met taakveld 2.2, waar de kosten van het parkeren staan. Op dit taakveld heeft de gemeente in 2024 een negatief saldo per inwoner van € 22,7. Dit betekent dat de gemeente per saldo geld aan het parkeren verdient, gezien de inkomsten € 69,3 per inwoner bedragen. Een andere ontwikkeling is het besluit om een tweede parkeergarage te bouwen, wat zowel extra lasten als inkomsten met zich mee zal brengen en van invloed zal zijn op beide taakvelden. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 16 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Belastingen overig (0.64) Informatie over het taakveld Inhoud Onder dit taakveld behoren de inkomsten uit precariobelasting en reclamebelasting. Daarnaast bevat het de (personeels)lasten voor heffing en invordering en bezwaar en beroep. De toeristenbelasting en forensenbelasting behoren niet tot dit taakveld. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Belastingen overig Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

373.379

367.785

367.828

367.951

0,2%

0,2%

0,2%

0,2%

-200.419

-200.419

-200.419

-200.419

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

172.960

167.366

167.409

167.532

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

0.64

Belastingen overig

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-2,4

-4,2

-3,3

8,0

6,4

7,7

Uitkomsten week van het financieel perspectief Op taakveld 0.64 zijn de lasten voornamelijk gerelateerd aan personeelskosten voor het innen en invorderen van belastingen binnen de gemeente Heerenveen. Daarnaast omvat dit taakveld een jaarlijks budget voor oninbare vorderingen, dat wordt gebruikt om onbetaalde vorderingen af te schrijven. De gemeente Heerenveen heft precariobelasting en reclamebelasting. De inkomsten reclamebelasting komen in een fonds reclamefonds terecht. Op dit moment is de gemeente in gesprek met de betreffende ondernemersvereniging over de hoogte van dit tarief en de grondslag van heffen. Omdat de opbrengst van de reclamebelasting als subsidie wordt verstrekt aan de ondernemersverenging heeft dit geen effect op de begroting. Gemeenten hebben de mogelijkheid om hondenbelasting te heffen, een aspect dat onder taakveld 0.64 valt. Niettemin heeft de gemeente Heerenveen sinds 2020 besloten om geen hondenbelasting meer te heffen. In het kader van het project DGFP lijkt het onderzoeken van het herinvoeren van hondenbelasting niet relevant, omdat eventuele besparingen marginaal zouden zijn. De inkomsten uit hondenbelasting worden doorgaans gebruikt voor

| 17 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

voorzieningen met betrekking tot honden, waardoor het herinvoeren ervan per saldo geen significante bezuiniging zou opleveren. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds (0.7) Het taakveld Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds omvat uitsluitend de inkomsten die de gemeente ontvangt van het Rijk en is niet direct beïnvloedbaar voor de gemeente Heerenveen. Om deze reden wordt dit taakveld niet beschouwd als een interessante onderzoeksrichting voor ombuigingsvoorstellen en is het ook niet opgenomen in de week van het financieel perspectief.

Overige baten en lasten (0.8) Het taakveld overige baten en lasten bestaat voornamelijk uit de reservering voor indexatie, die initieel op dit taakveld wordt geboekt totdat deze reservering wordt toegewezen aan de verschillende budgetten. Het project DGFP bevat een afzonderlijke deelopdracht indexatie, waarbij de verschillende mogelijkheden van indexeren worden onderzocht en een advies wordt gegeven over de toekomst. Om deze reden is het taakveld buiten beschouwing gelaten in de week van het financieel perspectief.

Vennootschapsbelasting (0.9) Het taakveld 0.9 bevat de vennootschapsbelasting die de gemeente betaalt aan het Rijk. Sinds 1 januari 2016 zijn overheidslichamen, zoals gemeenten en provincies, onderworpen aan de vennootschapsbelastingplicht voor zover zij een onderneming drijven en er wordt gehandeld met als doel om winst te behalen, bijvoorbeeld bij het grondbedrijf. De inkomsten uit deze activiteiten staan op andere taakvelden, maar de belasting staan op dit taakveld. Dit taakveld wordt niet beschouwd als een interessante onderzoeksrichting voor ombuigingsvoorstellen en is het ook niet opgenomen in de week van het financieel perspectief.

| 18 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

2.2

Product Veiligheid

Crisisbeheersing en brandweer (1.1) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bestaat uit de bijdrage aan de Veiligheidsregio Fryslân, welke activiteiten voor crisisbeheersing en brandweer uitvoert voor alle Friese gemeenten. Mate van beleidsvrijheid Beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Crisisbeheersing en brandweer Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

3.614.968

3.803.625

3.939.146

4.073.146

1,6%

1,8%

2,0%

2,0%

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

3.614.968

3.803.625

3.939.146

4.073.146

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo

Uitkomsten benchmark Heerenveen Taakveld

Crisisbeheersing en 1.1 brandweer

Gemiddelde referentiegemeenten

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-63,9

-68,5

-69,8

-61,8

-66,2

-71,2

Uitkomsten week van het financieel perspectief Uit de benchmark was reeds gebleken dat het taakveld grotendeels betrekking heeft op de bijdrage die de gemeente doet aan de Veiligheidsregio Fryslân. Alle gemeenten zijn verplicht om deel te nemen in een veiligheidsregio en hebben zitting in het Algemeen Bestuur. Aangezien de kosten van dit taakveld betrekking hebben op een gemeenschappelijke regeling, lijkt dit taakveld minder interessant als onderzoeksrichting voor ombuigingen. Dit komt doordat de gemeente Heerenveen niet individueel kan beslissen om minder uit te geven, gezien haar deelname samen met zeventien andere gemeenten in de Veiligheidsregio. Het gesprek met de betrokken medewerkers bevestigt dit standpunt. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen. Aangezien de gemeente Heerenveen deelnemer is aan diverse gemeenschappelijke regelingen, waarbij de financiële impact aanzienlijk is en de invloed beperkt, wordt aanbevolen om in het algemeen te kijken naar de mogelijkheden voor alle gemeenschappelijke regelingen.

| 19 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Openbare orde en veiligheid (1.2) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bestaat uit (personeels)budgetten voor activiteiten rondom integrale veiligheid, dierenopvang en vergunningen en handhaving van bijzondere wetten. Voor het vergunnen ontvangt de gemeente ook leges. Mate van beleidsvrijheid Beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Openbare orde en veiligheid Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

1.600.368

1.559.582

1.562.421

1.562.086

0,7%

0,7%

0,8%

0,8%

-23.385

-23.385

-23.385

-23.385

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

1.576.983

1.536.197

1.539.036

1.538.701

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

1.2

Openbare orde en veiligheid

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-23,3

-23,4

-30,4

-23,6

-27,0

-32,5

Uitkomsten week van het financieel perspectief Het taakveld kent een beperkte mate van beleidsvrijheid en dit komt ook naar voren in het gesprek. Gemeenten hebben verplichte taken met betrekking tot veiligheid, dierenopvang en vergunningen en handhaving van bijzondere wetten. Lokale aspecten spelen hierbij een extra rol, zoals betaald voetbal, Thialf en ijshockey, evenals de toename van evenementen en stadsproblematiek. De afname van politie-inzet heeft tevens invloed op dit gebied. Binnen dit taakveld valt ook de inzet van buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA's), waar recentelijk extra formatie voor is gecreëerd. De gemeenteraad heeft verschillende scenario's overwogen en uiteindelijk gekozen voor het laagste scenario, mede vanwege de financiële gevolgen. De leges die de gemeente int voor bepaalde activiteiten vallen reeds binnen de deelopdracht kostendekkendheid leges en worden daarom buiten beschouwing gelaten. Conclusie Het aantal BOA’s is niet wettelijk vastgelegd en zou theoretisch gezien verlaagd kunnen worden. Echter, gezien de bevindingen en de beperkte mate van beleidsvrijheid wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 20 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

2.3

Product Verkeer, vervoer en waterstaat

Verkeer en vervoer (2.1) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bevat de baten en lasten voor het verkeer en vervoer in de gemeente. Dit betreft onder andere het onderhoud van verhardingen, straatinrichting, civiele kunstwerken, gladheidsbestrijding en verkeersveiligheid. Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Verkeer en vervoer Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

9.587.329

9.994.854

10.379.626

10.728.720

4,3%

4,7%

5,2%

5,3%

-202.755

-202.755

-202.755

-192.755

0,1%

0,1%

0,1%

0,1%

9.384.574

9.792.099

10.176.871

10.535.965

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

2.1

Verkeer en vervoer

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-98,6

-167,6

-181,2

-155,0

-173,9

-184,9

Uitkomsten week van het financieel perspectief Het niveau van onderhoud aan kapitaalgoederen, zoals de wegen, is vastgesteld door de gemeenteraad in de nota kapitaalgoederen, gebaseerd op de CROW-normen. In theorie kan gekozen worden om het onderhoudsniveau te verlagen, echter de onderhoudsnormen staan al op basisniveau en het verlagen brengt risico’s met zich mee. Bovendien zorgt het er op lange termijn voor dat er kapitaalvernietiging plaatsvindt, wat juist zorgt voor extra kosten. Het is wel mogelijk om te onderzoeken of er creatief kan worden omgegaan met beleid en areaal, bijvoorbeeld door het verminderen van het aantal bruggen. Het taakveld bevat ook budgetten die geen betrekking hebben op de onderhoudsnormen. Dit zijn bijvoorbeeld verkeersveiligheid, gladheidsbestrijding en straatinrichting. Voor deze budgetten geldt dat er nader onderzocht kan worden of hier anders invulling aan gegeven kan worden of dat er taken gestopt kunnen worden. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen.

| 21 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Parkeren (2.2) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bevat de baten en lasten die gemeenten maken ten aanzien van parkeervoorzieningen. De lasten bestaan uit kapitaallasten en exploitatie van de Geert Willigen parkeergarage, het parkeerservicebureau en het straatparkeren. De baten hebben betrekking op de leges invalidenparkeerkaarten. De baten uit de garage en het straatparkeren staan op het taakveld parkeerbelasting (0.63). Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Parkeren Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

1.193.649

1.272.864

1.232.046

1.991.119

0,5%

0,6%

0,6%

1,0%

-20.419

-20.419

-20.419

-20.419

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

1.173.230

1.252.445

1.211.627

1.970.700

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

2.2

Parkeren

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-21,9

-22,3

-22,7

-21,0

-20,0

-21,4

Uitkomsten week van het financieel perspectief De gemeente Heerenveen heeft een saldo dat vergelijkbaar is met het gemiddelde van de referentiegemeenten. Het taakveld staat in verband met taakveld 0.63, waar de inkomsten van het parkeren worden geregistreerd. In 2024 heeft de gemeente een positief saldo van € 69,3 per inwoner op het taakveld 0.63. Dit betekent dat de gemeente over het algemeen winst maakt op het parkeren, aangezien de lasten op dit taakveld € 22,7 per inwoner bedragen. Tijdens het gesprek werd bevestigd dat parkeren een belangrijke inkomstenbron is voor de gemeente, waardoor het stoppen van deze activiteit financieel niet verstandig is. Er zijn geen opties om de lasten te verlagen en het wordt zelfs verwacht dat de lasten van het parkeerservicebureau zullen toenemen. Een andere ontwikkeling is het besluit om een tweede parkeergarage te bouwen, wat zowel extra lasten als inkomsten met zich mee zal brengen en van invloed zal zijn op beide taakvelden. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 22 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Recreatieve havens (2.3) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bevat de baten en lasten voor diverse ligplaatsen en aanlegvoorzieningen, waaronder de inkomsten uit vergunningverlening. Het onderhoud van deze ligplaatsen en aanlegplekken valt niet onder dit taakveld, maar wordt afhankelijk van de taak geboekt onder economische havens en waterwegen (2.4) of openbaar groen en (openlucht)recreatie (5.7). Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Recreatieve havens

2024

2025

2026

2027

Lasten in euro's

32.512

36.359

36.294

36.368

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

-24.837

-24.837

-24.837

-24.837

Baten t.o.v. totale begroting

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

Totaal saldo baten en lasten

7.675

11.522

11.457

11.531

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

2.3

Recreatieve havens

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-0,1

-0,7

-0,2

-1,7

-1,4

-2,1

Uitkomsten week van het financieel perspectief Uit het gesprek blijkt dat er op dit moment een inventarisatie uitgevoerd wordt om alle ligplaatsen, aanlegplekken en dergelijke in beeld te brengen. Voor het gedeelte van de inventarisatie die betrekking heeft op recreatie wordt verwacht dat dit einde 2024 gereed is (dit is exclusief de particuliere aanlegplaatsen etc.). Na deze inventarisatie kan afgewogen worden in hoeverre er voldoende baten tegenover de lasten staan en kan onderzocht worden of er ombuigingsmogelijkheden zijn. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen.

| 23 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Economische havens en waterwegen (2.4) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bevat de baten en lasten ten aanzien van het onderhoud aan waterwegen, hekkelwerkzaamheden voor vijvers en de industriehaven. Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Economische havens en waterwegen Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

2.222.849

1.861.256

1.593.915

1.453.071

1,0%

0,9%

0,8%

0,7%

-923.275

-547.275

-316.275

-316.275

0,4%

0,3%

0,2%

0,2%

1.299.574

1.313.981

1.277.640

1.136.796

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

2.4

Economische havens en waterwegen

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-9,6

-16,5

-25,1

-11,4

-10,0

-17,2

Uitkomsten week van het financieel perspectief Uit de benchmark blijkt dat de gemeente Heerenveen in 2023 en 2024 meer geld uitgeeft dan de referentiegemeenten. Dit komt doordat Heerenveen waterwegen gaat overdragen aan Wetterskip Fryslân, wat een inhaalslag voor baggerwerkzaamheden vereist voordat de overdracht kan plaatsvinden. Hierdoor stijgen de lasten van de gemeente incidenteel in 2023 en 2024, maar de gemeente ontvangt ook een incidentele vergoeding van het Wetterskip Fryslân. Dit kan het verschil in deze jaren verklaren. Uit het gesprek blijkt dat de gemeente jaarlijks een bijdrage krijgt van het Wetterskip om de watergangen in wateren in het buitengebied vrij te houden. De gemeente voert hiervoor hekkelwerkzaamheden uit. Dit doet zij ook in het buitengebied, maar hier ontvangt de gemeente geen vergoeding voor. Het kan interessant zijn om te onderzoeken in hoeverre de lasten kunnen worden verlaagd, bijvoorbeeld door aanpassingen aan de werkzaamheden in het buitengebied door te voeren. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen.

| 24 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Openbaar vervoer (2.5) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bevat normaliter budgetten ten aanzien van activiteiten rondom het openbaar vervoer. Echter, Heerenveen heeft geen budgetten begroot op dit taakveld. Mate van beleidsvrijheid Enige mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Openbaar vervoer Lasten in euro's Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0

0

0

0

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

2.5

Openbaar vervoer

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

0,0

0,0

0,0

-3,3

-2,4

-2,9

Uitkomsten week van het financieel perspectief Hoewel er geen aparte budgetten zijn vastgesteld, blijkt uit het gesprek dat er wel enige ambtelijke inzet wordt gepleegd met betrekking tot het thema openbaar vervoer. Echter, deze inzet wordt niet specifiek toegeschreven aan dit taakveld. Dit komt waarschijnlijk doordat het aantal uren per jaar relatief beperkt is, en de toerekening van uren per medewerker op hoofdlijnen wordt verdeeld. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 25 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

2.4

Product Economie

Economische ontwikkeling (3.1) Informatie over het taakveld Inhoud Tot dit taakveld behoren baten en lasten ten aanzien van algemeen beleid ter versterking van economische bedrijvigheid, zoals (personeels)budgetten algemene economische zaken, het ondernemersfonds en de regionale economische samenwerking (F4). Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Economische ontwikkeling

2024

2025

2026

2027

1.587.267

1.487.906

1.437.075

1.436.720

Lasten t.o.v. totale begroting

0,7%

0,7%

0,7%

0,7%

Baten in euro's

-3.479

-3.479

-3.479

-3.479

Baten t.o.v. totale begroting

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

1.583.788

1.484.427

1.433.596

1.433.241

Lasten in euro's

Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

3.1

Economische ontwikkeling

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-25,5

-21,9

-30,6

-20,3

-19,5

-23,2

Uitkomsten week van het financieel perspectief De gemeente Heerenveen besteedt meer aan economische ontwikkeling dan de gemiddelde referentiegemeenten. Binnen dit taakveld vallen niet alleen werkbudgetten, maar ook de medewerkers van economische zaken. Uit het gesprek blijkt dat medewerkers binnen economische zaken ook initiator zijn van de activiteiten rondom energietransitie en circulariteit, wat bij andere gemeenten elders belegd is in de organisatie. Een aandachtspunt is de toerekening van uren richting de andere taakvelden, waaronder ook de grondexploitaties. Ook is gebleken dat er een budget voor Europapact Fryslân op dit taakveld is beland, maar dit hoort niet zo en wordt gecorrigeerd. Een belangrijk lokaal kenmerk is de prominente rol die de bedrijven in de gemeente Heerenveen spelen in de werkgelegenheid. De gemeente biedt werkgelegenheid aan 900 formatieplaatsen per 1.000 inwoners, terwijl het gemiddelde van de referentiegemeenten 660 formatieplaatsen per 1.000 inwoners is. Dit is een verschil van ongeveer 36%. Deze grotere rol vereist ook meer capaciteit om bedrijven te ondersteunen en actief te benaderen. Daarnaast heeft de gemeente Heerenveen een ondernemersfonds, welke

| 26 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

gefinancierd wordt door de bedrijven zelf vanuit de OZB inkomsten niet-woningen. De lasten staan op dit taakveld, maar de baten op 0.62. De bovenstaande resultaten verklaren het verschil met de gemiddelde referentiegemeenten en werpen een ander licht op het idee dat de gemeente veel economische budgetten heeft. Desondanks behouden gemeenten de beleidsvrijheid om te beslissen hoeveel nadruk gemeenten leggen op economische ontwikkeling en in hoeverre ze extra middelen toewijzen aan deze inspanningen. Het aanstaande profiel van de gemeente Heerenveen zal hier meer inzicht in verschaffen. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen.

| 27 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Fysieke bedrijfsinfrastructuur (3.2) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld betreft de baten en lasten rondom locaties die als bedrijventerrein worden aangelegd en ingericht en niet voor andere functies (zoals woningen) worden gebruikt. Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Fysieke bedrijfsinfrastructuur Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

12.219.000

4.740.000

1.500.000

1.530.000

5,5%

2,2%

0,7%

0,8%

-13.119.000

-4.740.000

-1.500.000

-1.530.000

5,9%

2,2%

0,7%

0,8%

-900.000

0

0

0

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

35,9

12,0

17,4

-0,8

4,9

6,6

Uitkomsten week van het financieel perspectief Tijdens het gesprek werd duidelijk dat de gemeente Heerenveen een actief beleid heeft op de ontwikkeling van bedrijventerreinen, met lopende en aanstaande projecten zoals KNO fase 2 en 3. Deze projecten omvatten het ontwikkelen en verkopen van bedrijventerreinen door de gemeente. Tijdens deze meerjarige projecten worden winsten geboekt, welke jaarlijks variëren en van incidentele aard zijn. De gehanteerde grondprijzen door de gemeente worden als marktconform beschouwd. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 28 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen (3.3) Informatie over het taakveld Inhoud Binnen dit taakveld vallen de baten en lasten ten aanzien van de kermis en de markten. Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

101.001

101.334

101.247

101.276

0,0%

0,0%

0,1%

0,0%

-84.158

-84.158

-84.158

-84.158

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

16.843

17.176

17.089

17.118

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

0,1

-0,3

-0,3

-4,1

-2,6

-4,5

Uitkomsten week van het financieel perspectief Uit de benchmark blijkt dat de gemeente Heerenveen lage netto lasten per inwoner heeft op dit taakveld. Opvallend is dat de geprivatiseerde markten niet kostendekkend zijn en de gemeente geld kosten, zonder duidelijke reden. Aan de andere kant blijkt dat de kermis wel kostendekkend is, waarvan de gemeente zelf organisator is en hiervoor pachtgelden int. Conclusie Gezien bovenstaande bevinding wordt geadviseerd om dit taakveld gedeeltelijk als onderzoeksrichting op te nemen, met name op het gebied van de markten.

| 29 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Economische promotie (3.4) Informatie over het taakveld Inhoud Binnen dit taakveld vallen de baten en lasten ten aanzien van de forensenbelasting, toeristenbelasting en de evenementen (in het centrum en algemeen). Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Economische promotie Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

504.328

497.095

497.757

496.697

0,2%

0,2%

0,2%

0,2%

-320.396

-320.396

-320.396

-320.396

0,1%

0,2%

0,2%

0,2%

183.932

176.699

177.361

176.301

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

3.4

Economische promotie

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

4,1

2,4

-3,6

5,6

5,4

5,2

Uitkomsten week van het financieel perspectief Allereerst valt op dat de gemeente Heerenveen in 2024 netto lasten per inwoner heeft, terwijl de referentiegemeenten gemiddeld geld overhouden op dit taakveld. De gemeente heeft nagenoeg volledige beleidsvrijheid op dit taakveld. De gemeente Heerenveen hanteert forensenbelasting. Deze belasting wordt geheven van mensen die niet in de gemeente wonen, maar wel meer dan 90 dagen per jaar een tweede woning ter beschikking hebben in de gemeente Heerenveen. Er kan onderzocht worden of de inkomsten uit deze belasting verhoogd kunnen worden. Ook de toeristenbelasting valt onder dit taakveld. In de tweede helft van 2024 wordt de toeristenbelasting geëvalueerd, zoals is toegezegd aan de gemeenteraad bij de vorige verhoging. Daarnaast omvat het taakveld ook subsidies voor evenementen vanuit dorpen. Ook dit aspect kan als een mogelijke onderzoeksrichting worden beschouwd. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen.

| 30 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

2.5

Product Onderwijs

Openbaar basisonderwijs (4.1) Informatie over het taakveld Inhoud Tot dit taakveld behoren de baten en lasten ten aanzien van openbaar basisonderwijs. De gemeente Heerenveen heeft echter geen lasten op dit taakveld. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Openbaar basisonderwijs Lasten in euro's Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0

0

0

0

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0

0

0

0

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

4.1

Openbaar basisonderwijs

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

0,0

0,0

0,0

-1,6

-1,3

-1,7

Uitkomsten week van het financieel perspectief Binnen dit taakveld heeft de gemeente geen aparte budgetten. Het zou kunnen dat er wel enige ambtelijke inzet wordt gepleegd met betrekking tot het thema openbaar basisonderwijs, maar dat deze inzet niet specifiek wordt toegeschreven aan dit taakveld. Dit komt waarschijnlijk doordat het aantal uren per jaar relatief beperkt is, en de toerekening van uren per medewerker op hoofdlijnen wordt verdeeld. Daarnaast ligt de wettelijke taak voor gemeenten ten aanzien van onderwijs op het faciliteren in onderwijshuisvesting en dit staat op taakveld 4.2. Het onderwijsbeleid en leerlingzaken staat daarnaast op taakveld 4.3. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 31 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Onderwijshuisvesting (4.2) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bevat de baten en lasten die de gemeente maakt ten aanzien van onderwijshuisvesting. Mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Onderwijshuisvesting Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

6.223.585

8.251.221

6.986.662

7.224.834

2,8%

3,9%

3,5%

3,5%

-42.666

-139.534

-219.438

-222.973

0,0%

0,1%

0,1%

0,1%

6.180.919

8.111.687

6.767.224

7.001.861

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

4.2

Onderwijshuisvesting

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-81,6

-131,5

-119,3

-74,2

-76,8

-77,4

Uitkomsten week van het financieel perspectief Dit taakveld omvat hoofdzakelijk kapitaallasten voor investeringen die zijn gedaan of nog zullen worden gedaan in scholen, evenals de capaciteit van medewerkers die zich bezighouden met onderwijshuisvesting. Gemeenten zijn wettelijk verplicht om scholen te voorzien van passende huisvesting, waarvoor ook specifieke normen gelden. Op dit moment komt het voor dat scholen gesloopt worden, maar waar geen nieuwe school komt. De kosten voor sloop worden echter wel toegewezen aan onderwijs, terwijl deze onder Ruimtelijke Ordening zouden moeten vallen. Dit vertekent het beeld. Ook heeft de gemeente in het verleden langere afschrijvingstermijnen gehanteerd, terwijl eerder moet worden geïnvesteerd dan gedacht. Dit leidt tot hogere kosten. In 2022 heeft de gemeente Heerenveen een realistisch en actueel Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) opgesteld. Uit het gesprek blijkt dat andere gemeenten nog niet zo ver zijn en nog stappen moeten zetten. Ook in de eerste fase van actualisatie van de investeringsplanning reeds een taakstelling op de onderwijshuisvesting opgenomen, wat reeds een besparing van € 100.000 aan kapitaallasten in 2028 betekent. Conclusie Gezien de bevindingen wordt geadviseerd om het taakveld niet als onderzoeksrichting op te nemen.

| 32 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Onderwijsbeleid en leerlingzaken (4.3) Informatie over het taakveld Inhoud Het taakveld bevat de baten en lasten ten aanzien van onder andere leerplicht, leerlingzorg en leerlingbegeleiding, achterstandenbeleid en onderwijsondersteuning. Mate van beleidsvrijheid Beperkte mate van beleidsvrijheid Financiële gegevens Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

2.510.976

2.501.496

2.501.798

2.501.376

1,1%

1,2%

1,2%

1,2%

-813.103

-813.103

-813.103

-813.103

0,4%

0,4%

0,4%

0,4%

1.697.873

1.688.393

1.688.695

1.688.273

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Gemiddelde referentiegemeenten

Heerenveen Taakveld

Onderwijsbeleid en 4.3 leerlingzaken

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

€ per inwoner 2022

€ per inwoner 2023

€ per inwoner 2024

-23,5

-28,4

-32,8

-23,5

-38,0

-43,3

Uitkomsten week van het financieel perspectief Gemeenten hebben naast onderwijshuisvesting ook andere plichten ten aanzien van onderwijs. Zoals bijvoorbeeld leerplicht, leerlingzorg en leerlingbegeleiding, achterstandenbeleid en onderwijsondersteuning. Een voorbeeld hiervan is de voorschoolse educatie. De voorschoolse educatie is gericht op het voorkomen van onderwijsachterstanden. Kinderen maken dan 4 dagdelen per week gebruik van de voorschool. De gemeente draagt hiervoor voor een deel de lasten. Ouders betalen wel een vergoeding, maar deze is wettelijk bepaald en kan niet verhoogd worden. Dit taakveld heeft ook een relatie met de taakvelden rondom jeugdzorg (6.72 en 6.82). Gezien de wettelijke verplichting zijn er weinig tot geen mogelijkheden om de activiteiten te stoppen. Wel is er een mogelijkheid om in te zetten op preventie, waardoor bepaalde interventies niet nodig zijn in de toekomst. Dit vraagt inzet van middelen. Daarnaast wordt integraal werken als aandachtspunt genoemd. Uit de gesprekken blijkt dat men kansen ziet om vraagstukken efficiënter op te pakken door integraler te werken tussen jeugd, wmo en participatie.

| 33 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

Conclusie Bovenstaande bevindingen bieden kansen, maar hier zijn middelen voor nodig en dat zal naar verwachting pas op langere termijn tot mogelijke besparingen leiden. Wel wordt geadviseerd om het taakveld als onderzoeksrichting op te nemen, maar hierbij aan te sluiten op het lopende traject binnen de sociale transitie en niet een afzonderlijk onderzoek te starten.

| 34 | Met de benchmark naar onderzoeksrichtingen: uitkomsten week van het financieel perspectief

2.6

Product Sport, cultuur en recreatie

Sportbeleid en activering (5.1) Informatie over het taakveld Inhoud Tot dit taakveld behoren de niet-fysieke maatregelen ter stimulering van professionele en amateursport. Mate van beleidsvrijheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid Financiële gegevens Sportbeleid en activering Lasten in euro's

2024

2025

2026

2027

1.101.308

1.052.600

1.052.873

1.052.165

0,5%

0,5%

0,5%

0,5%

-71.371

-71.371

-71.371

-71.371

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

1.029.937

981.229

981.502

980.794

Lasten t.o.v. totale begroting Baten in euro's Baten t.o.v. totale begroting Totaal saldo baten en lasten

Uitkomsten benchmark Heerenveen Taakveld