Bijlage 2 - Perspectiefnota 2026

Perspectiefnota 2026

1

Inhoudsopgave

Inleiding ............................................................................................................... 3 Financieel kader 2026-2029 .................................................................................... 5 Structurele mutaties .................................................................................... 6 Incidentele mutaties .................................................................................... 7 Uitgangspunten Themabegroting 2026 ..................................................................... 8 Ontwikkelingen per programma ............................................................................... 9 Programma 'Gezond welzijn vernieuwen' .............................................. 9 Programma 'Meedoen aan de samenleving' ...........................................

9 Programma ‘Een thuis voor iedereen’ ..................................................10 Programma ‘Energie van morgen’ .......................................................10 Programma ‘Toonaangevend in de circulaire samenleving’ .....................11 Programma ‘Landschap in balans’ .......................................................11 Programma ‘Dienstverlenende overheid’ ..............................................12 Ontwikkelingen per thema .....................................................................................13 Sociale Leefomgeving .................................................................................14 Economische Leefomgeving .........................................................................21 Fysieke Leefomgeving .................................................................................25 Mensen, Middelen en bestuur .......................................................................31 Algemene Dekkingsmiddelen........................................................................34 Overhead ..................................................................................................35 Bijlage ................................................................................................................38 Niet verwerkte aanvragen ............................................................................38

2

Inleiding Voor u ligt de Perspectiefnota 2026. In deze nota schetsen we in hoofdlijnen het beleidsperspectief en het financiële beeld voor 2026 en de jaren daarna. Daarmee vormt dit document de opmaat naar de Themabegroting 2026. Hoofdlijnenakkoord en Raadsagenda zijn de basis Dit is het laatste jaar van het hoofdlijnenakkoord 2022-2026 ‘Daadkrachtig veranderen’. In dit hoofdlijnenakkoord zijn in tien programma’s de ambities voor onze mooie gemeente vastgelegd. Een akkoord waarin we de resultaten niet in detail hebben vastgelegd, maar wel de weg ernaar toe hebben beschreven. Een weg die zich kenmerkt door daadkracht en door samenwerking. En daadkracht en samenwerking is nu belangrijker dan ooit. Want we werken in een omgeving die voortdurend wordt beïnvloed door externe ontwikkelingen zoals de herijking van het gemeentefonds, potentiële rijksbezuinigingen en nieuwe taken. En dit betekent dat we heldere keuzes moeten maken en moeten prioriteren, zodat we onze ambities kunnen realiseren en tegelijkertijd een gezond financiële positie voor de gemeente Heerenveen realiseren. Naast het hoofdlijnenakkoord is ook de Raadsagenda, waarin vier onderwerpen als prioriteit zijn benoemd, een handvat. De dienstverlening van de gemeente, bestaanszekerheid van inwoners, duurzaamheid en wonen en huisvesting komen ook in de Perspectiefnota terug.

Opbouw van deze Perspectiefnota 2026 De opbouw van deze perspectiefnota is in grote lijnen gelijk aan de opbouw van de Perspectiefnota 2024. Een wijziging ten opzichte van vorig jaar is dat in deze perspectiefnota geen gevolgen op het (structurele) resultaat en de algemene reserve zijn opgenomen. Dit komt doordat de combinatie met de ombuigingen ertoe heeft geleid, dat deze gevolgen zijn opgenomen in het overkoepelende document (bijlage 1 bij het raadsvoorstel). Project Gezonde Financiële Positie In 2024 zijn we gestart met het project ‘Gezonde Financiële Positie’ (GFP). Afgesproken is dat bij de perspectiefnota van dit jaar de integrale afweging plaats gaat vinden. De uitkomsten van het project GFP zijn in een separaat voorstel tegelijk met deze perspectiefnota aan de gemeenteraad gepresenteerd. Financiële samenvatting Mede door de voorstellen in deze perspectiefnota zal het geraamde resultaat voor de toekomstige jaren verder verslechteren. Er is voor gekozen om in deze perspectiefnota geen impact op het resultaat op te nemen, vanwege de samenhang met de ombuigingen en de uitwerking van de Voorjaarsnota van het Rijk en eventueel de Meicirculaire van het gemeentefonds. In het overkoepelende document (bijlage 1 bij het raadsvoorstel) zijn deze gevolgen gepresenteerd.

3

Leeswijzer We starten deze perspectiefnota bij het financieel kader, daarna volgen de ontwikkelingen op de transities/programma's en de thema's. De thema-indeling sluit aan op de nieuwe thematische indeling zoals vastgesteld in de financiële verordening in februari 2024. De programma's van deze perspectiefnota zijn: • Circulaire transitie: Toonaangevend in de circulaire samenleving • Woontransitie: Een thuis voor iedereen • Landschap in balans: Landschap, klimaatadaptatie en biodiversiteit • Dienstverlenende overheid • Zorgtransitie: Gezond welzijn vernieuwen • Sociale transitie: Meedoen aan de samenleving • Energietransitie: Energie van morgen De beleidsmatige thema’s van deze perspectiefnota zijn: • Sociale leefomgeving • Economische leefomgeving • Fysieke leefomgeving • Mensen, middelen en bestuur De opbouw van de toelichting op de thema's en programma's: Elk thema begint met de kernboodschap en de onderwerpen waar we mee aan de slag gaan. Daarna volgen de ontwikkelingen op deze onderwerpen.

4

Financieel kader 2026-2029 De financiën van de gemeente Heerenveen staan onder druk. Niet alleen doordat we gekort worden door het Rijk in de Algemene Uitkering, maar ook door de hoogte van de uitgaven in exploitatie en investeringen. Om inzicht te krijgen in waar mogelijkheden zijn om een gezond financieel perspectief te krijgen is een project gestart. Dit project (GFP) bestaat uit een aantal deelprojecten. Naast deze Perspectiefnota 2026 worden ook ombuigingsvoorstellen gedaan en de uitkomsten van de meeste deelprojecten gepresenteerd. Dit moet in samenspraak met deze Perspectiefnota 2026 worden bekeken. Het doel van deze Perspectiefnota 2026 is om inzicht te krijgen in de benodigde extra (structurele) gelden voor 2026 en verder. Doordat de financiën onder druk staan is kritisch gekeken naar de aanvragen die zijn voorgelegd en heeft een integrale afweging plaatsgevonden. Daarom is een keuze gemaakt om een deel van de aanvragen niet te verwerken in deze perspectiefnota en daarmee worden deze ook niet verwerkt in de Themabegroting 2026. De motivatie hierbij en een toelichting op de niet verwerkte aanvragen is opgenomen in de bijlage.

5

Toelichting autonome ontwikkelingen Structurele mutaties (x € 1.000) Omschrijving

I/S Wettelijk O&O/NB/VHB

Wmo indexatie hulp in de huishouding

S

Ja

Wmo Maatschappelijke Opvang SD

S

Ja

Wmo demografie

S

Wmo demografie gedekt uit stelpost taakmutaties Specialistische jeugdhulp

Fte

2026

2027

2028

2029

O&O

-145

-153

-163

-176

O&O

-77

-77

-77

-77

Ja

O&O

-254

-511

-773

-1.000

S

Ja

O&O

254

511

773

1.000

S

Ja

O&O

-2.600

-2.600

-2.600

-2.600

Wet Sociale Werkvoorziening (WSW)

S

Ja

O&O

-100

-100

-90

-90

WSW gedekt uit stelpost taakmutaties en uitkeringen

S

Ja

O&O

73

72

71

70

Vroegsignalering

S

Ja

O&O

1,67

-180

-180

-180

-180

Inburgering

S

Ja

O&O

1,90

-160

-160

-160

-160

Lasten gymzalen

S

Ja

O&O

-50

-50

-50

-50

Exploitatie zwembad

S

Nee

O&O

-1.005

-1.005

-1.005

-1.005

-150

-150

-150

-150

150

150

150

150

Kabels en leidingen Personeelslasten

S

Ja

O&O

Kabels en leidingen Dekking uit leges

S

Ja

O&O

1,30

Wettelijke taken facilitair en arbo

S

Ja

O&O

1,80

-200

-200

-200

-200

Kwartiermaker Europa

S

Nee

VHB

0,78

-116

-116

-116

-116

3,56

-400

Keten OOV scenario A

S

Ja

NB

-400

-400

-400

Veiligheidsregio

S

Ja

O&O

82

82

82

82

Evenementenbureau

S

Nee

VHB

-100

-100

-100

-100

Jongerenparticipatie

S

Nee

NB

0,45

-79

-79

-79

-79

Maatschappelijke opgave wonen

S

Ja

O&O

12,00

-1.243

-1.372

-1.503

-1.563

Regisseur energienetwerk

S

Nee

VHB

1

-138

-138

-138

-138

Aanjager circulaire economie

S

Nee

O&O

0,2

-28

-28

-28

-28

Vervanging Weidlânsbrêge (investering € 6 mln)

S

Ja

O&O

0

0

-254

-251

Recruiter en ondersteuner recruiter

S

Nee

O&O

2,00

-191

-191

-191

-191

Nieuwe organisatie

S

Nee

O&O

1,80

-350

-350

-350

-350

Ondernemingsraad

S

Ja

O&O

0,44

-44

-44

-44

-44

Secundaire arbeidsvoorwaarden (reiskosten)

S

Nee

O&O

0

-400

-400

-400

Werkbudget CC&A

S

Ja

O&O

-30

-30

-30

-30

Correctie stelpost taakmutaties en uitkeringen

S

Ja

O&O

-223

-126

-508

-334

Totaal structurele aanvragen

28,90 -7.304 -7.745 -8.512 -8.409

Toelichting De verschillende structurele mutaties worden bij de thema's toegelicht. Deze structurele mutaties hebben een negatief effect op het structurele resultaat voor 2026 en verder. Per aanvraag is aangegeven of deze mutaties Onontkoombaar & Onvermijdbaar (O&O), Voortzetting Huidige Beleid (VHB) of Nieuw Beleid (NB) zijn. Tevens is aangegeven hoeveel fte hiermee gemoeid is.

6

Incidentele mutaties (x € 1.000) Omschrijving

I/S Wettelijk O&O/NB/VHB

Fte

2026

Flexschil jeugd

I

Ja

O&O

2,00

-250

Leerlingenvervoer

I

Ja

O&O

-400

1e Inrichting It Bûtenplak

I

Ja

O&O

-43 1,30

2027

Strategisch adviseur Thialf en Sportstad

I

Nee

VHB

Bibliotheek

I

Ja

O&O

-214 -150

Bibliotheek gedekt uit stelpost taakmutaties

I

Ja

O&O

150

Lelylijn

I

Nee

VHB

-250

Onderhoud bruggen

I

Ja

O&O

-50

-50

Financiering EPF

I

Nee

VHB

-52

-52

Achterstanden vergunningverlening

I

Ja

O&O

1,20

-138

I&I adviseur (AI)

I

Nee

NB

1,00

-105

Programmaleiders transities

I

Nee

VHB

3,10

-485

Totaal incidentele aanvragen

8,60 -1.987

-105

-207

Toelichting Naast de structurele mutaties zijn er ook incidentele mutaties voorgesteld. Deze mutaties worden ten laste van de algemene reserve gebracht. De toelichting op deze mutaties is opgenomen onder de verschillende thema's waar deze betrekking op hebben. Per aanvraag is aangegeven of deze mutaties Onontkoombaar & Onvermijdbaar (O&O), Voortzetting Huidige Beleid (VHB) of Nieuw Beleid (NB) zijn. Tevens is aangegeven hoeveel fte hiermee gemoeid is.

7

Uitgangspunten Themabegroting 2026 In deze Perspectiefnota 2026 zijn de aanvragen die zijn gedaan in het kader van Onontkoombare & Onvermijdbare ontwikkelingen opgenomen evenals aanvragen voor nieuw beleid en voortzetting huidige beleid. Wat niet is meegenomen in deze Perspectiefnota 2026, maar wel wordt verwerkt in de Themabegroting 2026 zijn: • Indexatie • Personeelsbegroting • Actualisatie investeringen • Actualisatie algemene uitkering (Meicirculaire) Per onderdeel wordt hierna een korte toelichting gegeven over hoe hiermee om wordt gegaan en op welke wijze dit wordt verwerkt in de Themabegroting 2026. Indexatie Sinds de Themabegroting 2025 werken we met constante prijzen. Dat betekent dat we alleen het begrotingsjaar ophogen met het indexatiepercentage en de jaren daarna gelijk houden aan het begrotingsjaar. Door het hanteren van constante prijzen zijn de jaren vergelijkbaar. Deze wijziging van werkwijze komt voort uit de deelopdracht Indexatie van het project Gezonde Financiële Positie. Het toe te passen indexatiepercentage baseren we zoals ieder jaar op de inflatieverwerking in de Meicirculaire 2026. Deze is op het moment van schrijven van de Perspectiefnota 2026 nog niet bekend en daarom niet meegenomen.

We stellen voor om het percentage voor de inkomsten en uitgaven gelijk te houden en geen afwijkend (lager) percentage voor de inkomsten te hanteren zoals in het verleden wel gebeurde. Voor meer informatie wordt verwezen naar de overkoepelende rapportage van het project Gezonde Financiële Positie, waarin de uitkomsten van de deelopdrachten zijn samengevat. Personeelsbegroting Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de actualisatie van de personeelsbegroting. Het gaat dan om de verwerking van de nieuwe CAO, de tredes, HR21 en dergelijke. De financiële gevolgen die voortkomen uit deze personeelsbegroting nemen we in de Themabegroting 2026 mee. Deze actualisatie zorgt niet voor uitzetting van fte, want die aanvragen zitten wel in deze Perspectiefnota 2026. Het betreft dus een actualisatie van de personeelsformatie. Actualisatie investeringen In de periode tot het opstellen van de Themabegroting 2026 wordt de investeringsbegroting geactualiseerd. Hierbij wordt gekeken naar de planning op basis van capaciteit, voorraad en markt en naar de realiteit van de geraamde investeringsbedragen. Dit kan financiële impact hebben, ten eerste op het benodigde krediet en daarmee de doorberekening in de kapitaallasten. Hierbij worden de gevolgen uit de deelopdracht investeringen (project DGF) ook meegenomen en verwerkt.

Actualisatie algemene uitkering (Meicirculaire) In mei is de Meicirculaire 2025 beschikbaar gekomen. In deze circulaire wordt een overzicht gepresenteerd van de ontwikkeling van het gemeentefonds, de zogenaamde algemene uitkering. De uitkomsten van deze Meicirculaire is aan u gepresenteerd, maar deze is nog niet financieel verwerkt. Ook dat gebeurt bij het opstellen van de Themabegroting 2026.

8

Ontwikkelingen per programma Thema’s Sociale Leefomgeving

Programma’s/ transities Gezond welzijn vernieuwen (Zorgtransitie) Meedoen aan de samenleving (Sociale transitie) Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Dienstverlenende overheid Cultuur

Economische leefomgeving

Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Dienstverlenende overheid Bestaanszekerheid

Fysieke Leefomgeving

Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Landschap in balans Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Dienstverlenende overheid Dienstverlenende overheid

Mensen, middelen en bestuur

Ontwikkeling programma's Programma 'Gezond welzijn vernieuwen' De komende jaren staan we voor aanzienlijke uitdagingen binnen het sociaal domein. Door onder andere de vergrijzing neemt de vraag naar zorg en ondersteuning toe, terwijl de beschikbare middelen onder druk staan. Er wordt een tekort aan zorgpersoneel verwacht en de druk op mantelzorgers wordt groter. Daarnaast vraagt de transitie van zorg naar gezondheid en preventie om duurzame investeringen in voorliggende collectieve voorzieningen. Het is essentieel om verder in te zetten op oplossingen die zowel efficiënt als effectief zijn. Het programma ‘Gezond welzijn vernieuwen’ vormt de basis voor de beweging van zorg naar gezondheid en preventie en is het fundament voor financiële beheersbaarheid. Het programma brengt samenhang en focus, zodat we onze inspanningen gerichter kunnen inzetten. Dit doen we samen in de driehoek: toegang, preventie en maatwerk. Flexibiliteit, samenwerking, samenhang en werken vanuit onze toekomstgerichte programmavisie zijn van essentieel belang om de uitdagingen aan te gaan, om zo ondersteuning te kunnen blijven bieden aan wie dat echt nodig heeft. De programma-inspanningen hebben een relatie met de onderdelen uit het thema sociale leefomgeving. Programma 'Meedoen aan de samenleving' Op 27 februari 2025 heeft de raad de visie op opvoeden en opgroeien vastgesteld.

Dit vormt de basis voor een uitvoeringsplan. Ons toekomstbeeld is dat jeugdigen in 2035 opgroeien in een omgeving die hen de mogelijkheid biedt om liefdevol, veilig, gezond en kansrijk op te groeien. Om dit te realiseren, zullen we duurzaam investeren in een positieve en ondersteunende omgeving voor jeugdigen en hun opvoeders. We richten ons op doelgerichte preventie, het versterken van de pedagogische basis waarin jeugdigen waardevolle sociale relaties kunnen opbouwen. Waar het bieden van effectieve 9

ondersteuning en samenwerking tussen verschillende voorzieningen onderdeel van is. Ons doel is om jeugdigen en hun gezinnen zoveel mogelijk in hun eigen omgeving te ondersteunen en te versterken, zodat zij optimaal kunnen opgroeien en ontwikkelen. De programma-inspanningen hebben een relatie met de onderdelen uit het thema sociale leefomgeving. Programma ‘Een thuis voor iedereen’ Sneller, integraler, publieke waarde. Meer regie bij de overheid, volkshuisvesting. Dat is de kern van de transitie ten grondslag aan het programma ‘Een thuis voor iedereen’. Wij willen dat huidige en toekomstige inwoners (o.a. van elders) een 'thuis' vinden en fijn wonen op een plek die passend is bij zijn/haar behoefte. We willen vitale dorpen en wijken die brede welvaart versterken en duurzaam zijn. Als gemeente Heerenveen nemen we hiervoor toekomstgericht een sturende, regisserende rol in het ruimtelijke en sociale domein in. Door middel van een programmatische aanpak wordt gewerkt aan verschillende doelen. Deze doelen vloeien voort uit de door de gemeenteraad vastgestelde Woonvisie. Dit doen we in samenwerking met partners (zoals de woningcorporaties), marktpartijen en overheden (zoals de provincie, gemeenten in Zuidoost Fryslân en F4-gemeenten).

Programma ‘Energie van morgen’ We werken aan duurzame energiebronnen die fossiele energie vervangen voor verwarming van gebouwen, voor mobiliteit en bij bedrijven. We werken aan klimaatdoelen voor 2050 en de daarvan afgeleide doelen voor 2030. De energietransitie zit op een kantelpunt; veranderingen komen snel op de gemeente af. Dankzij de programmatische aanpak kunnen we als gemeente flexibel meebewegen met en bijdragen aan de ontwikkelingen van die transitie. Drie ontwikkelingen vragen op middellange termijn bijzondere aandacht van de gemeente: Natuurvriendelijk isoleren We willen energie besparen, door o.a. het isoleren van woningen. Naast het isoleren van vloeren en ramen, zijn ook daken en spouwmuren belangrijk om te isoleren. Beschermde vogels en vleermuizen kunnen hierbij echter verstoord worden. Om hen te beschermen, is het nodig om een Soorten Management Plan (SMP) op te stellen en te monitoren. Dat vraagt schaarse expertise van een ecoloog en een ecologische adviesbureau en kost veel geld (actuele raming is € 8 ton). Als we geen SMP opstellen en monitoren, kan de Specifieke uitkering (SPUK) Nationaal Isolatieprogramma (NIP) (momenteel 5 miljoen) niet gebruikt worden als subsidie voor dak- en spouwmuurisolatie. Publiek energiebedrijf Een mogelijk ingrijpende ontwikkeling is die van een publiek warmtebedrijf.

In 2024 startten we ambtelijk een onderzoek naar mogelijke constructies voor een publiek warmtebedrijf (voor warmtenetten) en lokaal eigendom (voor opwek). We verkenden de rol die we als gemeente moeten, willen en kunnen nemen in een ‘energiebedrijf’ en hoe we hierin willen en kunnen samenwerken met andere publieke en maatschappelijke organisaties (o.a. provincie, andere gemeenten, OVEF, Alliander). In 2025 staat besluitvorming gepland door de raad. Afhankelijk van de constructie kan dit forse toekomstige inzet (geld en menskracht) van ons als gemeente vragen.

10

Nieuwe hoogspanningsverbinding TenneT gaat een nieuwe hoogspanningsleiding tussen Ens en Vierverlaten realiseren die zeer waarschijnlijk langs Heerenveen komt. Deze 380kV-verbinding versterkt het landelijke elektriciteitsnet en maakt daarmee verduurzaming (veelal door elektrificatie) mogelijk. In 2025 vindt een keuze voor het tracé plaats. Omdat Heerenveen op een knooppunt ligt van mogelijke tracés, zullen de hoogspanningsverbindingen bij elk van de alternatieven langs Heerenveen komen. Dit zal (grote) gevolgen hebben voor de ruimtelijke inrichting, en inzet vanuit onze organisatie. De netcongestie heeft onze aandacht. Programma ‘Toonaangevend in de circulaire samenleving’ De urgentie voor circulair beleid neemt toe, mede door geopolitieke spanningen en de afhankelijkheid van schaarse grondstoffen uit het buitenland. Een circulaire economie versterkt onze leveringszekerheid en strategische autonomie. Landelijk wordt het Nationaal Programma Circulaire Economie herzien. Nederlandse overheden kopen jaarlijks voor zo'n 100 miljard euro in aan producten, werken en diensten. Hiermee hebben we als overheid een enorme impact om de urgente vraagstukken van vandaag aan te pakken. Er wordt door inwoners en de markt steeds meer naar de gemeente gekeken als opdrachtgever. Practice what you preach, maar ook stimulering van nieuwe ketens, zoals de biobased keten (Fryske vezelhennepdeal).

Daarnaast is het Rijk bezig om bij aanbestedingen binnen de Grond-, Weg-, en Waterbouw (GWW)-sector het uitvragen met MKI (milieukostenindicator) verplicht stellen. Ook de Europese CSRD-richtlijn vraagt meer transparantie van ons als gemeente betreft onze duurzame prestaties, dit vraagt om monitoring. De ruimtelijke vraag naar circulaire functies zoals hergebruikcentra, materialen/grondstoffenbanken en circulaire werkplaatsen groeit. Deze ruimteclaims moeten we meenemen in onze omgevingsvisie en ruimtelijke afwegingen. Bij huishoudelijk afval verplaatst de focus naar het recyclepercentage. Hierbij krijgen we ook een nieuwe verplichting vanuit Europa van een recyclepercentage van minimaal 55%. Dit geeft mede aanleiding om de strategie en uitvoering die we hebben op afval- en grondstoffen rond huishoudens vast te leggen in beleid. Programma ‘Landschap in balans’ Ons klimaat verandert. Het wordt warmer, natter en droger. Hittegolven en heftige buien worden het nieuwe normaal en we krijgen vaker te maken met (langdurige) perioden van droogte. Dat is een bedreiging voor onze inwoners, bedrijven en bezoekers en voor hun gezondheid en bezittingen. Dit betekent dat we ons moeten aanpassen aan een nieuw klimaat (klimaatadaptatie). Het betekent ook, dat we dit nieuwe normaal moeten accepteren en dat enige overlast door deze veranderingen onvermijdelijk is.

Schade kunnen we voorkomen, maar vraagt veel aanpassingen van de omgeving en hoge investeringen. Een klimaatrobuuste inrichting om voorbereid te zijn en schade zoveel mogelijk te voorkomen vraagt om een grote investering (tot twintig miljoen), waarbij verstandig werken (werk met werk maken en “geen spijt maatregelen') en de beperking van onze middelen een decennia durende aanpak veroorzaken. Deze bestuursperiode maken we daarmee een start. De biodiversiteit (ecosysteemdiversiteit, soortendiversiteit en genetische diversiteit) is de afgelopen decennia fors afgenomen. De leefomgeving van planten en dieren is minder 11

geworden, minder voedsel, veiligheid, ruimte voor voortplanting en verbinding, en minder variatie. Als gemeente maken we bij ons eigen beheer en onderhoud al lange tijd ecologische keuzes, maar we willen meer impact maken. De soortenrijkdom zal ook deze bestuursperiode blijven afnemen, maar we maken een start voor een steviger aanpak. Programma ‘Dienstverlenende overheid’ De stijgende verwachtingen van inwoners vragen om een toegankelijke, proactieve en gepersonaliseerde dienstverlening. Hierbij is er speciale aandacht voor digitale inclusie en het gebruik van begrijpelijke taal in zowel communicatie als systemen. Daarnaast is het van belang om ethiek en de menselijke maat te integreren in zowel de dienstverlening als de digitalisering. Dit betekent dat we de komende jaren blijven inzetten om onze dienstverlening stap voor stap te verbeteren. De voorgaande jaren zijn besteed aan het op orde brengen van het fundament. Enkele onderwerpen hebben een langere doorlooptijd, omdat ze omvangrijke opgaven zijn. Denk bijvoorbeeld aan het verbeteren van het proces- en projectmatig werken. Maar ook aan het goed vormgeven van participatiemogelijkheden. In 2025 is de visie op dienstverlening aan de gemeenteraad voorgelegd. Onze dienstverlening wordt hiermee: vraaggerichter, procesgerichter en integraler, meer digitaal en met meer participatie.

Daarnaast maken we stappen in het continu meten van de tevredenheid over onze dienstverlening. Wanneer het gevolg van de nieuwe visie is dat er extra middelen noodzakelijk zijn, dan komen we daar bij u op terug.

12

Ontwikkelingen per thema

13

Sociale Leefomgeving Us Mienskip Input vanuit de raadsagenda • Bestaanszekerheid van inwoners • Cultuur Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Samen werken aan welzijn • Geven om gezondheid en zorg • Een sterke sociale samenhang • Verbinding zoeken in vrije tijd • Een veilige gemeente

De handen ineen voor een sterker sociaal netwerk De mate van sociale samenhang maakt een samenleving sterker. Een sociaal netwerk, het verenigingsleven, de nabijheid van fijne buren, vrienden of familie; het draagt allemaal bij aan dat wat voor mensen belangrijk is. Dit geldt zowel voor ieders welzijn en gezondheid als voor hun behoefte aan kwaliteit van zorg, kansengelijkheid en veiligheid. In tijden van financiële schaarste en krapte op de arbeidsmarkt moeten we als gemeente nog meer dan anders een beroep doen op dit sociale netwerk. We hebben als overheid simpelweg niet de middelen om in alle behoeften te voorzien. We gaan aan de slag met: • Betaalbare en beschikbare zorg • Positieve gezondheid en een sterk sociaal netwerk • Sport en Cultuur • Gelijkwaardigheid Ontwikkelingen Sociaal domein onder grote druk De kosten in het sociaal domein stijgen al jaren. We zien een toename in gebruik, stijgende tarieven, complexere zorgvraag en vergrijzing. Tegelijkertijd worden we vanaf 2026 gekort door het Rijk. Efficiënte en effectieve oplossingen zijn nodig om zorg en ondersteuning te kunnen blijven bieden aan wie dat echt nodig heeft. De Wmo, Jeugdwet en Participatiewet zijn bovendien wettelijke taken met een zogenaamde open einde regeling: er is geen budgetplafond en ondersteuning moet geboden worden aan wie dat nodig heeft.

Binnen iedere wet leggen we eigen accenten om deze zorg en ondersteuning te kunnen blijven bieden en betalen. In de breedste zin werken we aan de beweging van zorg en ondersteuning naar preventie en gezondheid. Hiermee willen we juist de inzet van duurdere en zwaardere (zorg)vragen voorkomen. Dit doen we sociaal domein breed. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Sinds de besluitvorming MJP-II met een taakstelling op de Wmo de hanteren we voor de Wmo-uitgaven het principe: 'eenvoudig en sober waar het kan, professioneel waar nodig'. Dit heeft gezorgd voor een eerste verlaging van de uitgaven van maatwerkvoorzieningen.

14

Het programma 'Gezond welzijn vernieuwen' (zorgtransitie, beweging van zorg naar preventie en gezondheid) fungeert als kapstok voor onze inspanningen en uitgaven. Dit programma zorgt voor focus, samenhang en efficiëntie. Onze strategie is zakelijk. Hoewel we ons bewust zijn van de noodzakelijke veranderingen om überhaupt ondersteuning te kunnen blijven bieden in de toekomst, brengt deze inzet spanningen met zich mee en heeft het impact op inwoners, medewerkers en zorgaanbieders. Op basis van de ervaringen en cijfers van 2024 lijkt de prognose voor de komende jaren positief door de genomen maatregelen. Tegelijkertijd zijn er grote onzekerheden zoals stijging in het gebruik van hulp in het huishouden en stijgende tarieven. Mogelijke bezuinigingen in het voorliggend veld (preventie) kunnen ervoor zorgen dat het gebruik van maatwerkvoorzieningen juist weer toeneemt. Vanaf 1 januari 2027 verdwijnt het abonnementstarief en wordt het gebruik van de Wmo weer inkomensafhankelijk. Het is nog niet bekend wat dit betekent voor de financiën van de gemeenten. Jeugdwet De visie op opvoeden en opgroeien is vanaf 2025 richtinggevend voor de budgetten op het gebied van jeugd. We kunnen niet om de stijgende kosten voor jeugdhulp heen. Gemeenten zijn vanuit de jeugdwet verplicht om passende zorg te bieden. Dit betekent dat gemeenten de kosten voor jeugdhulp betalen.

Het beheersen van deze uitgaven vormt een complexe uitdaging door verschillende factoren, namelijk landelijke ontwikkelingen, onvoorspelbare zorgvraag, (externe) verwijzingen, complexe zorgbehoeften en open-einde regeling. Vanuit het programma ‘Meedoen aan de samenleving’ (sociale transitie) gaan we inzetten op het toekomstbeeld van 2025: Liefdevol, gezond, veilig en kansrijk opgroeien in de gemeente Heerenveen. Dit is uitgewerkt onder het programma meedoen aan de samenleving. Asiel en migratie We streven een warm welkom voor onze statushouders na, maar asiel en migratie blijft een gevoelig thema. Zo ligt er landelijk een wetsvoorstel klaar dat de voorrang van statushouders wil gaan verbieden. Lokaal anticiperen wij hierop door dit onderwerp ook te bespreken met de woningbouwcorporaties in relatie tot de prestatieafspraken. Het wetsvoorstel kan namelijk gevolgen hebben voor de plaatsing van, aan onze gemeente gekoppelde statushouders. Deze is nu al moeizaam door het woningtekort. Ook de beoogde intrekking van de spreidingswet kan gevolgen hebben voor gemeenten. Welke gevolgen dit zullen zijn, is op dit moment nog niet duidelijk. De opvang van onze Oekraïense ontheemden zal ook in 2026 de nodige inzet van ons blijven vergen.

Hoewel de Europese regelgeving, de zogenaamde Regeling Tijdelijke Bescherming (RTB), op dit moment nog actueel is tot maart 2026, verwachten wij dat de opvang in 2026 verlengd zal worden. Of via tijdelijke Europese regelgeving of via een landelijke tijdelijke regeling. Zodra er meer duidelijkheid is over de hiervoor genoemde ontwikkelingen binnen het dossier asiel en migratie, wordt de raad hierover geïnformeerd.

15

Onderwijshuisvesting Het 'ToekomstWIJS Scholenplan', eerder bekend als DIHP PO en IHP VO, brengt ook in 2026 verschillende opgaven met zich mee. In 2026 worden verschillende kindcentra of de voorbereiding voor de (ver)nieuwbouw ervan gestart. Voorbeelden zijn in ieder geval de vernieuwbouw van Kindcentrum De Buitenkans, nieuwbouw van Kindcentrum Albertine Agnes, nieuwbouw van Kindcentrum De Greiden, inclusief gymzaal en het opstarten van de toekomstige nieuwbouw Sint Jozefschool. Olympische Spelen Topsport Noord heeft de visie om een voorbereidingscentrum voor de Olympische Winterspelen in Heerenveen te ontwikkelen. Naast shorttrack en langebaanschaatsen wordt met name gedacht aan curling, bobslee en skeleton. Hiermee kan clustering plaatsvinden van Olympische Wintersporten. Topsport Noord wil actief bijdragen aan het welzijn van de regio en aan de ontwikkeling van nieuwe kansen voor toekomstige generaties. De toekomst ligt in een integrale benadering van sport, samenleving en bedrijf. Op het gebied van scholing is in Heerenveen een actieve samenwerking met het onderwijs. Onlangs zijn er gesprekken geweest met de Cruijff Foundation om het opzetten van een onderwijs hub te bespreken. Op zowel het onderwerp voorbereidingscentrum als onderwijs hub wil de gemeente de komende tijd samen met de partners tot een nadere uitwerking/concretisering van de plannen komen.

Deze plannen zullen ook een positieve impact hebben op het topsportprofiel van Heerenveen. Breedtesport en topsport zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Financiën (x € 1.000) Omschrijving

I/S Wettelijk O&O/NB/VHB

Fte

2026

2,00

-250

2027

2028

2029

-153

-163

-176

Incidentele aanvragen Flexschil jeugd

I

Ja

O&O

Leerlingenvervoer

I

Ja

O&O

Strategisch adviseur Thialf en Sportstad

I

Nee

VHB

Bibliotheek

I

Ja

O&O

Bibliotheek gedekt uit stelpost taakmutaties

I

Ja

O&O

-400 1,30

-214 -150 150

3,30

-864

Structurele aanvragen Wmo indexatie hulp in de huishouding

S

Ja

O&O

-145

Wmo Maatschappelijke Opvang SD

S

Ja

O&O

-77

-77

-77

-77

Wmo demografie

S

Ja

O&O

-254

-511

-773

-1.000

Wmo demografie gedekt uit stelpost taakmutaties

S

Ja

O&O

254

511

773

1.000

Specialistische jeugdhulp

S

Ja

O&O

-2.600

-2.600

-2.600

-2.600

Lasten gymzalen

S

Ja

O&O

-50

-50

-50

-50

Exploitatie zwembad

S

Nee

O&O

-1.005

-1.005

-1.005

-1.005

Keten OOV scenario A

S

Ja

NB

-400

-400

-400

-400

Veiligheidsregio

S

Ja

O&O

82

82

82

82

-4.195

-4.203

-4.213

-4.226

3,56

3,56

16

Flexschil jeugd (incidenteel) In 2024 is gekeken naar de werkdruk en organisatie van het team Jeugd en Gezin. We zien dat vanaf 2023 het jeugdbestand stabiel is met een lichte daling. Wel zien we dat de de zwaarte van de caseload is toegenomen vanwege een toename van het aantal complexe zaken. Met deze kennis is een aantal werkprocessen anders georganiseerd waardoor er meer tijd is vrijgekomen voor regietaken. Om die reden is onze verwachting dat de flexschil voor 2026 kan worden teruggebracht naar 2,0 fte. De wachtlijst blijft kritisch gevolgd worden om zo nodig te kunnen bijsturen. Leerlingenvervoer (incidenteel) In het jaar 2024 is het leerlingenvervoer opnieuw aanbesteed. Sinds 1 september 2024 is er een nieuwe vervoerder gecontracteerd. De verwachting is, dat de kosten voor leerlingenvervoer zullen stijgen door indexatie en nieuwe en wettelijke voorwaarden rondom duurzaamheid. Strategisch adviseur Thialf en Sportstad (incidenteel) In 2026 vragen Thialf en Sportstad inzet op een fors aantal terreinen zoals verduurzaming, actualiseren ijshockeyhal, exploitaties Sportstad/Thialf, nieuw masterplan Sportstad, energiekosten. Er zijn hiervoor geen structurele middelen beschikbaar. Daarom vragen we, vooruitlopend op het onderzoek in 2025, incidentele middelen voor 2026.

In 2025 wordt onderzocht of en op welke wijze het strategisch advies voor Thialf en Sportstad plaats zal vinden. Bibliotheek (incidenteel) Vanaf 2026 wordt er een wettelijke zorgplicht voor gemeenten ingevoerd ten aanzien van de openbare bibliotheek. Voor het uitvoeren van deze taak ontvangen gemeenten op termijn een structurele bijdrage via het gemeentefonds. In de periode tussen de specifieke uitkering en de invoering van de wettelijke zorgplicht (en dus de structurele bijdrage) ontvangen de gemeenten een decentralisatie-uitkering, om zich op de periode van de zorgplicht te kunnen voorbereiden. Voor de gemeente Heerenveen gaat dit om een bedrag van € 150.000 per jaar. Omdat de bedragen alleen voor 2025 en 2026 beschikbaar zijn gesteld worden ze incidenteel opgenomen. Met de inzet van deze decentralisatie-uitkering kan enerzijds het huidige niveau van diensten van Bibliotheken Mar en Fean in de bibliotheken van Heerenveen, Akkrum en Jubbega worden behouden en voldoen we aan de normen voor de zorgplicht. Wmo indexatie hulp in de huishouding (structureel) Bij de Perspectiefnota 2024 is extra budget voor indexatie aangevraagd en verwerkt in de begroting voor het totaal aan uitgaven maatwerkvoorzieningen. Vanaf 2023 zijn de tarieven gestegen door de loonstijgingen binnen de CAO’s bij Wmo aanbieders. Het standaard indexatie-tarief in de begroting is daardoor niet toereikend.

Inmiddels is duidelijk geworden dat de CAO-onderhandelingen voor onder andere de thuiszorg op korte termijn resulteert in een loonstijging van ruim 7,5%. Dit heeft impact op de tarieven die wij betalen aan de zorgaanbieders voor de maatwerkvoorziening hulp in het huishouden. Vanaf 1 januari 2026 gaan de nieuwe contracten in voor hulp in het huishouden. De aanbesteding vindt in 2025 plaats. De tariefbepaling wordt op dit moment samen met zorgaanbieders opgesteld. De nieuwe loonstijging wordt meegenomen in de nieuwe tarieven. Om deze extra loonstijging op te kunnen vangen in onze tarieven is extra budget voor indexatie nodig. Indexatie is een verplichte component in de tariefstelling voor aanbieders. Met name in de maatwerkvoorziening hulp in het huishouden weegt deze component zwaar.

17

Naast deze structurele stijging is er sprake van een taakstelling. In aanloop naar de taakstelling in 2026 zijn al eerste resultaten geboekt, maar tegelijkertijd zien we dat de druk op deze maatwerkvoorzieningen toeneemt door de vergrijzing. Met nog soberder indiceren en administratief-arm inkopen draagt de nieuwe aanbesteding bij aan stabilisatie van deze maatwerkvoorziening. Door hogere indexatie neemt de druk op de taakstelling nog meer toe. Wmo maatschappelijke opvang Sociaal Domein (structureel) Vanuit de Wmo zijn enkele wettelijke taken belegd bij de centrumgemeenten. In Friesland voert Sociaal Domein Fryslân (SDF) deze taken uit namens de centrumgemeente Leeuwarden. Hierbij gaat het om onder andere Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Voor deze taken ontvangt de centrumgemeente ook middelen. De kosten van Maatschappelijke Opvang nemen toe, terwijl de decentralisatie uitkering maatschappelijke opvang niet (evenredig) toeneemt. Als gemeenten zijn wij gehouden aan de Algemene Maatregel van Bestuur, wat betekent dat gemeenten de reële kostprijs moet betalen voor Wmo activiteiten. Wmo demografie (structureel) Met de VNG is afgesproken dat in de toekomst een nader te bepalen deel van de Wmo niet langer via de algemene uitkering van het Gemeentefonds loopt, maar via een aparte financiering.

Afhankelijk van de gekozen bekostigingsvorm wordt een passende objectieve indexering onderzocht die ook rekening houdt met kostenontwikkeling en demografie/vergrijzing. Vooruitlopend op deze uitwerking heeft het Rijk jaarlijks € 75 miljoen, vanaf 2026 oplopend tot € 300 miljoen in 2029, toegevoegd aan het gemeentefonds als aanvullende indexering voor de gevolgen van demografie. Zie hiervoor septembercirculaire 2024 en de raadsbrief van 19 november 2024. Via deze aanvraag stellen wij voor om de extra uitkering toe te voegen aan de posten maatwerkvoorzieningen Wmo (zoals bedoeld vanuit het Rijk). Het bedrag dat we in de algemene uitkering hebben ontvangen is al opgenomen in de begroting als inkomst, dit kan niet als dekkingsmiddel worden gebruikt. Door de toenemende vergrijzing zullen de Wmo-zorgkosten voor gemeenten stijgen. In 2022 was 20% van de inwoners in de gemeente 65 jaar of ouder. De verwachting is dat het aantal 65-plussers in Heerenveen de komende jaren verder zal toenemen naar 25% in 2030. Ook het aantal 80-plussers zal toenemen. In 2022 was ongeveer 5% van de inwoners 80 jaar of ouder. Dit percentage zal naar verwachting stijgen tot 7% in 2030. Deze cijfers laten zien dat de vergrijzing in Heerenveen een aanzienlijke impact zal hebben op de behoefte aan zorg en ondersteuning.

Ouderen blijven langer thuis wonen, waardoor meer vraag is naar Wmo voorzieningen, ondersteuning en woningaanpassingen. De gemeente heeft een wettelijke taak om ondersteuning te bieden voor wie dat nodig heeft. Lasten gymzalen (structureel) We willen dat kinderen en volwassenen goed kunnen bewegen, waaronder gymmen. Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen van accommodaties voor bewegingsonderwijs. Wij huren verschillende gymzalen ten behoeve van het bewegingsonderwijs. De servicekosten hiervan zijn, met name vanwege de energiecontracten, fors omhooggegaan. Ook de normvergoedingen die wij overmaken aan scholen voor de klokuren (gebruik van externe gymzalen), en het gebruik zelf, zijn gestegen.

18

Specialistische jeugdhulp (structureel) De commissie Hervormingsagenda Jeugd adviseert de komende jaren bij de volumeontwikkeling uit te gaan van de verwachte reële groei van de totale netto zorguitgaven, die voor 2025 4,7% bedraagt. Met ons eigen gebruikte indexatie voor 2025 van 4,45% komen we uit op een bedrag van € 3.600.000. Echter onze inzet is om het tekort minimaal te houden. Om die reden houden we vooralsnog rekening met € 2.600.000. Daarmee zeilen we scherp aan de wind en hebben we nog geen rekening gehouden met de uitkomst van de productieverlagingen over het jaar 2024. De uitgangspunten die in de prognose zijn meegenomen is een gelijkblijvend aantal van instroom jeugdigen en een kostenstijging die gelijk blijft met de indexatie van de begroting. Belangrijk om te noemen is dat de kostenstijging geen relatie heeft met het aantal kinderen dat specialistische jeugdhulp ontvangt. Dit is de laatste twee jaren stabiel, we zouden zelfs kunnen spreken van een lichte daling. Wel zien we een toename van het aantal complexe situaties waarvoor duurdere voorzieningen nodig zijn. In hoeverre dit bedrag ook toereikend is voor het begrotingsjaar 2026 en opvolgende jaren is nog niet met zekerheid te zeggen. Wat we wel zien is dat de afgelopen jaren er elk jaar een toename te zien is van de kosten voor specialistische jeugdhulp.

De afgelopen jaren waren de werkelijke uitgaven voor specialistische jeugdzorg in 2023 (€ 17,7 miljoen) en fors oplopend naar in 2024 (€ 22,5 miljoen). De gemeente heeft de wettelijke verplichting de uitgaven voor de Jeugdwet te betalen. Exploitatie zwembad (structureel) Vanaf 1 juni 2006 wordt de exploitatie van het gemeentelijke Sportcentrum met zwembad en sporthallen uitgevoerd door Sportstad Heerenveen Sportvoorzieningen BV (hierna Sportvoorzieningen BV), een dochter BV van Sportstad Heerenveen BV. (hierna Sportstad BV). In de exploitatieovereenkomst is destijds als uitgangspunt met Sportstad Heerenveen B.V. gehanteerd dat er sprake moet zijn van een sluitende exploitatie van het Gemeentelijk Sportcentrum. Op basis van de verwachting dat er sprake zou zijn een kostendekkende exploitatie, is er destijds geen exploitatiebijdrage overeengekomen. Niet voor het exploitatietekort en ook niet voor de kosten van groot onderhoud en vervangingsinvesteringen. De afgelopen 20 jaren is gebleken dat het Sportcentrum, met name het onderdeel zwembad, niet budgettair neutraal kan worden geëxploiteerd.

Op 1 juni 2026 loopt het huidige contract met Sportvoorzieningen BV af. Sportstad BV heeft aangegeven dat Sportstad, na afloop van het huidige contract, per 1 juni 2026 de exploitatie van het Sportcentrum wel wil voortzetten, maar alleen als hiervoor een kostendekkende bijdrage wordt betaald. De benodigde bijdrage is gebaseerd op de daadwerkelijke kosten van het exploitatietekort van het zwembad, inclusief kosten van groot onderhoud en vervangingsinvesteringen. Dit staat dus los van de huurafspraken met overige huurders in het Sportstad complex. De benodigde bijdrage is getoetst door een onafhankelijke partij, namelijk Antea en beoordeeld als efficiënt en realistisch. Indien we als gemeente zelf het zwembad zouden exploiteren of een andere partij hiervoor

19

zouden inzetten, zouden we minimaal dezelfde vergoeding, en mogelijk zelfs meer, moeten betalen. Onderzoek scenario’s In verband met het aflopen van het contract per 1 juni 2026 hebben we verschillende scenario’s verkend voor het zwembad met als doel om u als gemeenteraad een keuze voor te kunnen leggen. Wij hebben de volgende scenario’s verkend: • Continueren van de huidige voorziening • Gedeeltelijke sluiting (sluiting wedstrijdbad) • Gehele sluiting zwembad De scenario’s zijn vergeleken op zowel maatschappelijke waarde als op de kostenramingen van de scenario’s. Conclusie is dat er op dit moment maar 1 scenario wenselijk is, namelijk continueren van de huidige situatie. De andere scenario’s zijn namelijk duurder én hebben een grotere negatieve maatschappelijke impact. Keten Openbare orde en veiligheid scenario A (structureel) Veiligheid raakt ons allemaal. Iedereen in onze gemeente moet hier veilig kunnen wonen, verblijven, werken en ondernemen. Daarom investeren wij in veiligheid. In 2023 hebben wij bij de vaststelling van het MJP-2 besloten extra te investeren in veiligheid. Recente onderzoeken, zoals het rekenkameronderzoek naar toezicht en handhaving in de openbare ruimte, laten echter zien dat onze huidige capaciteit niet in lijn is met de gestelde ambities. Extra investeringen zijn nodig, met name ook in het kader van toezicht en handhaving.

Er wordt voorgesteld om te investeren in de boa’s. Boa’s die je zichtbaar aantreft op straat en zo een direct aanspreekpunt kunnen zijn op het moment dat je ze nodig hebt. Het voorstel is om vanaf 2026 structureel € 400.000 te investeren in de veiligheid van onze gemeente. Naast de extra inzet in Boa's zal ook op andere vlakken inzet plaatsvinden, zoals op het gebied van ondermijning en juridisch advies. Het is duidelijk dat deze investering niet direct zorgt dat al onze doelen en ambities op het gebied van veiligheid worden behaald, maar het is hiermee een balans tussen ambities en financiële haalbaarheid. Veiligheidsregio Op 30 januari 2025 is de kaderbrief van de Veiligheidsregio behandeld in de gemeenteraad. Het gevolg van de uitwerking van deze kaderbrief is dat onze bijdrage daalt door de aanpassing van de investeringsplanning met € 82.000. De afgelopen jaren is er bij de Veiligheidsregio sprake geweest van een voordelig rekeningresultaat. Dit is grotendeels ontstaan door vrijval van kapitaallasten als gevolg van een achterstand in de investeringsplanning. Deze achterstand wordt de komende jaren ingehaald. In de tussenliggende periode zal er nog sprake zijn van een vrijval van kapitaallasten. Deze vrijval is verwerkt in de kaderbrief, waardoor we dit nu ook op kunnen nemen.

20

Economische Leefomgeving Us Ekonomy Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Economische eensgezindheid • Vitaal werken, genoeg verdienen

Werken aan een duurzaam economisch systeem We willen ondernemers een aantrekkelijk vestigingsklimaat bieden met goede voorzieningen voor werknemers en voldoende arbeidskrachten. We geven recreatie en toerisme de ruimte om verder te groeien. En we willen dat iedereen kan bijdragen aan de circulaire economie. Bij de keuzes die we maken, verliezen we de balans tussen mens, leefomgeving en economie niet uit het oog. Want het doel is een economisch gezonde toekomst, waarin een kansrijk leven mogelijk is voor iedereen. We gaan aan de slag met: • Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat • De handen ineen met bedrijfsleven en onderwijs • Aandacht voor mobiliteit • Banenmotor van Fryslân • Bestaanszekerheid • Recreatie en toerisme Ontwikkelingen De bestaanszekerheid staat onder druk De impact van de sociaal economische voorspellingen zijn voelbaar zowel in onze sociale leefomgeving als in de economische leefomgeving. De druk op onze voorzieningen zal onverminderd voelbaar zijn, zeker in relatie tot de rijksbijdrage die daar tegenover staat. Participatiewet in balans Dit wetsvoorstel biedt een samenhangend pakket van ruim twintig maatregelen om de Participatiewet te verbeteren en de balans tussen rechten en plichten te herstellen. De beoogde inwerkingtreding is op zijn vroegst op 1 januari 2026.

Vooruitlopend daarop zijn we als gemeente al aan de slag gegaan, onder meer via het nieuwe beleidskader terugvordering & verhaal, bijzondere bijstand en ons giftenbeleid, zoals vastgesteld door de raad. Wetsvoorstel van school naar duurzaam werk: kansengelijkheid vergroten De begeleiding van jongeren tot 27 jaar met (een risico op) een afstand tot de arbeidsmarkt wordt verbeterd, zowel bij de overgang van school naar werk als bij het behouden van werk. Dit gebeurt onder andere doordat scholen tijdens het onderwijs aanvullende loopbaanbegeleiding bieden, en na diplomering meer aandacht besteden aan de overstap naar vervolgonderwijs of werk. Daarnaast komen er doorstroompunten waar jongeren zonder startkwalificatie begeleiding krijgen om terug te keren naar school of aan het werk te gaan.

21

Verdienvermogen in een constant veranderende economie De (Nederlandse en ook regionale) economie is divers en continu in ontwikkeling. In deze tijd van transities op het gebied van digitalisering, circulair en energie, en geopolitieke veranderingen is het belangrijk dat de economie wendbaar en dynamisch is, en blijft. Geopolitieke veranderingen leiden er ook toe dat economische zelfstandigheid een ruimtelijke vertaling behoeft. Het verdienvermogen staat ook onder druk met de duurder wordende samenleving. Innovatie en productiviteitsgroei zijn (mede in verband met de krapte op de arbeidsmarkt) belangrijk om onze brede welvaart te behouden. Schaarste zet ons vestigingsklimaat en ondernemersklimaat onder druk De komende jaren blijven we geconfronteerd worden met schaarste op het gebied van energie en netcongestie. Verduurzamingsplannen en ontwikkelplannen van ondernemers kunnen daardoor lastiger worden gerealiseerd. Ook is er sprake van schaarse bedrijfsgrond. Daarom dienen we zorgvuldig om te gaan met de ruimteclaims die er zijn en staat kwaliteit van de ontwikkeling en bijdrage aan de maatschappelijke transities voorop. Schaarse grondstoffen betekenen voor ons een uitdaging, daarom werken we aan een circulaire economie, Er liggen kansen voor ondernemers in onze Circular Valley, maar ook hier zal de schaarse ruimte zorgvuldige afwegingen vergen.

Economische ontwikkeling stimuleren en begeleiden vereist regionale samenwerking Economische ontwikkeling is een complexe opgave die steeds meer een integrale en regionale aanpak vereist. Individuele gemeenten hebben niet de schaal en de slagkracht. Gezamenlijke keuzes maken, afstemming en samenwerking tussen gemeenten onderling en ook met de provincie, ontwikkelmaatschappijen, onderwijs- en kennisinstellingen en ondernemers zelf, zijn daarom noodzakelijk.

Financiën (x € 1.000) Omschrijving

I/S

Wettelijk

O&O/NB/VHB

1e Inrichting It Bûtenplak

I

Ja

O&O

Financiering EPF

I

Nee

VHB

Fte

2026

2027

2028

2029

Incidentele aanvragen -43 -52

-52

-95

-52

Structurele aanvragen Wet Sociale Werkv oorziening (WSW)

S

Ja

O&O

-100

-100

-90

-90

WSW gedekt uit stelpost taakmutaties en uitkeringen

S

Ja

O&O

73

72

71

70

Vroegsignalering

S

Ja

O&O

1,67

-180

-180

-180

-180

Inburgering

S

Ja

O&O

1,90

-160

-160

-160

-160

Ev enementenbureau

S

Nee

VHB

-100

-100

-100

-100

Jongerenparticipatie

S

Nee

NB

0,45

-79

-79

-79

-79

Kwartiermaker Europa

S

Nee

VHB

0,78

-116

-116

-116

-116

4,80

-662

-663

-654

-655

1e Inrichting It Bûtenplak (incidenteel) Op basis van de wettelijke verplichting, zoals vastgelegd in de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs, heeft It Bûtenplak recht op bekostiging van extra eerste inrichting (onderwijsleerpakket en meubilair). Dit recht vloeit voort uit het groeiende aantal leerlingen en de gemiddelde leerlingenprognose over de komende 15 jaar.

22

Financiering EPF (incidenteel) Op 5 november 2024 heeft het college besloten de samenwerkingsovereenkomst rondom het Europa Pact Fryslân (EPF) te verlengen voor de periode 2025 t/m 2027. Op dat moment is ook besloten dat het daarbij horende integrale financieringsbesluit voor de jaren 2026 en 2027 meegenomen wordt in deze perspectiefnota. De financiering voor het jaar 2025 was al gedekt. Het EPF is een netwerkorganisatie waarin we in Fries verband samenwerking op het complexe Europese toneel. De kwartiermaker Europa kan gebruik maken van deze samenwerking. Wet Sociale Werkvoorziening (structureel) In het hoofdlijnenakkoord zetten we in op bijdragen aan een robuuste sociale werkvoorziening met als doel om zoveel mogelijk mensen uit te laten stromen naar de reguliere arbeidsmarkt. Om de robuustheid te garanderen is een transitie nodig. Met onze sociale werkvoorziening Caparis hebben we daarom afspraken gemaakt om samen deze transitie door te maken om te komen tot een toekomstbestendige inrichting. Dit is nodig omdat het aantal cliënten en hun loonwaarde afneemt. Het Rijk heeft hiervoor het zogenoemde impulsbudget beschikbaar gesteld. Vroegsignalering (structureel) Iedereen kan te maken krijgen met schulden. We zetten vol in op vroeg signalering van mogelijke schulden, zoals dat ook door de raad via het uitvoeringsprogramma ‘Armoede, schulden en laaggeletterdheid’ is besloten.

De inzet van de benodigde menskracht is tot op heden incidenteel opgelost. Maar sinds 2024 is er structurele financiering vanuit het Rijk beschikbaar waarmee vroeg signalering in lijn met uw eerdere besluit structureel gedekt kan worden. Het gaat hier om een structureel bedrag van € 180.000. Ditzelfde geldt voor de uitvoering van de wettelijke inburgeringstaken. De inzet van menskracht is tot op heden incidenteel afgedekt, maar het is structureel nodig. Inburgering (structureel) Sinds 1 januari 2022 is de Wet Inburgering (WI21) in werking getreden als wettelijk gemeentelijke taak. De huidige structurele formatie is onvoldoende om de wettelijk taak naar behoren uit te kunnen voeren. Om de WI21 naar de normen van de wettelijke taak uit te kunnen voeren is structurele uitbreiding van de formatie noodzakelijk, zodat statushouders goed en tijdig starten met hun inburgeringstraject. Evenementenbureau (structureel) Om ook in de komende jaren een belangrijke rol te blijven spelen bij het aantrekken van aansprekende evenementen naar Heerenveen, is het nodig om de huidige incidentele bijdrage aan het evenementenbureau ’n Gouden Plak structureel te maken. Dit geldt zeker voor topsportevenementen, omdat wij geloven dat topsport kansen creëert voor de breedtesport, de amateursport, die door alle lagen van de bevolking wordt beoefend.

In 2021 zijn op initiatief van de gemeente de taken van de regio Heerenveen ’n Gouden Plak verbreed naar het evenementenbureau. Doelstellingen van het evenementenbureau zijn: • Binnenhalen van (grote) evenementen • Coördineren en meer “on brand” maken van evenementen • Ondersteunen van bestaande en nieuwe evenementenorganisatoren • Sterker in de markt zetten van evenementen

23

In de afgelopen jaren heeft ’n Gouden Plak haar meerwaarde bewezen. Zij ondersteunt diverse evenementenorganisatoren bij het organiseren en promoten van evenementen, zorgt voor verbinding van organisatoren en is actief betrokken geweest bij het aantrekken van aansprekende evenementen, zoals internationale ijshockeytoernooien, de Zandtovenaar, of het managen van de bidprocedure voor het WK vrouwenvoetbal en de Olympische Spelen. Jongerenparticipatie (structureel) In oktober 2021 heeft de raad unaniem het initiatiefvoorstel 'jongerenparticipatie' aangenomen. De inzet van de aanjager jongerenparticipatie die hieruit voort is gekomen was op basis van incidentele middelen en toen beschikbare budgetten. Na de positieve ervaringen van de afgelopen jaren is voor 2025 nogmaals incidenteel budget beschikbaar gesteld. In dit voorstel wordt deze incidentele situatie structureel aangevraagd met een beleidsbudget en bijbehorende formatie, zodat hier meerjarig invulling aan kan worden gegeven. De inzet op jongerenparticipatie is nodig om de positie van jongeren binnen beleid, plannen en projecten te verankeren. Met als doel om de betrokkenheid en het vertrouwen van jongeren in de lokale democratie en overheid te versterken. De ervaringen van de afgelopen jaren laat zien, dat de tijdelijk inzet positief is en zijn vruchten afwerpt.

Betrokken scholen zijn enthousiast over de activiteiten en willen graag de banden met de gemeente en de politiek behouden en uitbouwen. Kwartiermaker Europa (structureel) Dit voorstel sluit aan bij de wijziging ‘Financiering Europa Pact Fryslân’. Onze bijdrage aan het Europa Pact is in het raadsbesluit van 2-12-2021 gekoppeld aan het creëren van interne ambtelijke capaciteit in de vorm van een ‘kwartiermaker Europa’, om projecten te kunnen ontwikkelen en fondsen te werven specifiek gericht op de gemeente Heerenveen. Dit is eerst gedaan voor drie jaar, waarbij nu de afweging moet worden gemaakt of deze functie structureel wordt gemaakt en daarvoor structurele middelen worden opgenomen in de begroting middels deze perspectiefnota. Begin 2024 is in de raad de Europese beleidsagenda vastgesteld. Het beleid krijgt steeds meer handen en voeten. De gemeente Heerenveen is inmiddels actief in 6 gesubsidieerde projecten, o.a. op het gebied van de arbeidsmarkt (ESF+), herijking van sportbeleid (Interreg Europe) en het tegengaan van lichtvervuiling (Interreg North Sea). Daarnaast zijn recent twee nieuwe projectaanvragen ingediend en worden er nieuwe projectideeën uitgewerkt, in samenwerking met het Europa Pact.

De financiële opbrengsten dekken inmiddels ook de kosten ruimschoots (zelfs zonder inbegrip van de LEADER-gelden, die niet in de gemeentelijke organisatie maar in de brede regio landen). Naar verwachting zet die positieve lijn zich de komende jaren door. Onze huidige inzet, met een kwartiermaker in de rol van verbinder, regisseur en facilitator, loopt tot 31-12-2025. Bij het ontwerp van het Europa Pact heeft de provincie ons gevraagd om een inzet van 1 tot 1,6 fte. Het voorstel is voor structurele inzet van 1,0 fte, dus het minimum daarvan. Op dit moment is een kwartiermaker in dienst voor 28 uur (0,78 fte), dit dienstverband kan voortgezet worden. De jaarlijkse kosten voor een full time functie bedragen € 138.000. Daarnaast wordt rekening gehouden met een werkbudget van € 9.000, voor reis- en verblijfskosten, deelname en organisatie evenementen en lidmaatschapskosten. Hierbij wordt de 0,78 fte verwerkt (€ 107.000) en het restant is opgenomen in de bijlage niet verwerkte aanvragen.

24

Fysieke Leefomgeving Us Romte Input vanuit de raadsagenda • Wonen en volkshuisvesting • Duurzaamheid Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Opgaven uit het onderwijs • Wonen waar je wil • Een betere bereikbaarheid • Doen en laten in landschap en milieu

Een vitale en duurzame inrichting van onze leefruimte Heerenveen wil een bloeiende plattelandsgemeente zijn waar inwoners goed kunnen wonen. De huidige nieuwbouwplannen helpen, maar lossen het bestaande woningtekort niet op. Daarom willen we zo snel mogelijk meer nieuwe woningen bouwen. Hiermee bedienen we diverse doelgroepen en sorteren we alvast voor op de woonvraag van de toekomst. We willen onze leefomgeving zo inrichten en beheren dat onze inwoners ook in de toekomst prettig wonen in een schone, hele en veilige woon- en leefomgeving. Aandacht voor water, klimaat, natuur, milieu en biodiversiteit is hierbij van groot belang. We gaan aan de slag met: • Vandaag de huizen van morgen bouwen • Sturend werken met meer menskracht • Werken aan bereikbaarheid van Heerenveen • Vitale kernen • Voorbeeldfunctie in duurzaamheid • Samenwerken aan een klimaatbestendige omgeving • Voorbeeldfunctie duurzaamheid • Openbare orde en veiligheid Ontwikkelingen Heerenveen werkt aan de kwaliteit van de leefomgeving, voor nu en de toekomst. Beleidshuis van de Omgevingswet Het beleidshuis van de Omgevingswet dient als kader voor alle ruimtelijke ontwikkelingen. Om een heldere richting tot 2050 te bepalen waar we als gemeente naar toe willen, wordt in 2026 de Omgevingsvisie geactualiseerd. Hoe we dat willen bereiken wordt integraal in Omgevingsprogramma’s uitgewerkt.

Bijvoorbeeld in 2026 op het thema Mobiliteit en het Volkshuisvestelijkprogramma. Deze verschillende beleidsdocumenten dienen als basis voor de juridische regels in het Omgevingsplan. Samen met het casco wat we in 2025 hebben gebouwd, gaan we in 2026 aan de slag met het deel Omgevingsplan kern Heerenveen en starten we met het deel Omgevingsplan Buitengebied. Kritisch punt hierbij is de beschikbaarheid van capaciteit, die in de ketens beleid en omgevingszaken, sterk onder druk staat.

25

We werken aan ontwikkelingen op de korte termijn Heerenveen groeit! We zetten in op een versnelling van de woningbouw om onze ambitie te realiseren: minimaal 2.000 woningen toevoegen vóór 2030. De kaders vanuit het beleid over doelgroepen, betaalbaarheid, sociaal en zorg zijn daarin leidend. We sturen op de uitvoering van de afspraken in het convenant sociale woningbouw die we met de corporaties hebben gesloten. Naast diverse kleinschalige dorpsuitbreidingen, inbreidingslocaties in Heerenveen en het 'afbouwen' van Skoatterwâld, gaan we ons richten op de uitvoering van de gebiedsvisie A32. Daarnaast werken we aan een gebiedsvisies voor de uitbreiding van Akkrum en Heerenveen-West. We werken ook aan ontwikkelingen voor op lange termijn Masterplan Lelylijn Om de besluitvorming over de Lelylijn dichterbij te brengen, werken we vanaf juni 2025 aan een Masterplan Lelylijn. Belangrijk onderdeel hiervan is de integrale gebiedsgerichte verdiepingen, waarbij we een aantal integrale en consistente toekomstbeelden ontwikkelen voor Heerenveen. Deze worden afgestemd met de lokale plannen zoals de contourennotitie, de omgevingsvisie 2.0 en de visie op wonen, werken en mobiliteit. In 2026 worden de toekomstbeelden nader geobjectiveerd en vertaald in indicatoren brede welvaart.

Fries Stedelijk Netwerk Voor de lange(re) termijn hebben wij, samen met Leeuwarden, Smallingerland en SûdWest Fryslân, een sterke propositie en strategie richting het Rijk ten aanzien van wonen, werken, mobiliteit en voorzieningen. Vanuit het Fries Stedelijk Netwerk kan met een groei in het woningaanbod worden bijgedragen aan de landelijke opgave voor voldoende en versnelde woningbouw, meer draagvlak onder voorzieningen (zoals het ziekenhuis) en het opvangen van de gevolgen van vergrijzing (behoud economie). De verstedelijkingspropositie zal in de volgende fase, onder andere in 2026, uitgewerkt worden naar een verstedelijkingsstrategie en bijbehorende investeringsagenda. Hierbij worden ook de Rijksoverheid en de overige Friese gemeenten betrokken. De aanpak hiervoor is in voorbereiding. Beheer kapitaalgoederen In 2022 is de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 door de raad vastgesteld. In deze nota is aangegeven hoe wij als gemeente ons areaal aan kapitaalgoederen (verhardingen, bruggen, gebouwen) in onze fysieke leefomgeving beheren en onderhouden. In 2026 starten de voorbereidingen voor een actualisering van de Brede Nota Kapitaalgoederen en een nieuwe Nota voor de komende 4-5 jaar. Als gevolg van interne en externe factoren constateren we dat de voorbereiding en uitvoering van de beheerplannen onder druk staan.