Bijlage 2.6 Eindrapportage IGV Emmeloord

De technische opgave (inpassing van station en spoor), de uitvoering (opkopen, uitplaatsen én mixen met bedrijven) en de fasering (lastige eerste fase, veel afhankelijkheden bij rest van de fases). Wat je in ruil voor die inspanningen krijgt is wél iets nieuws. De stad heroriënteert zich op het ontwikkelen van de noordzuid as (langs de Nagelerweg en Zuidervaart), die in het hart van de stad aansluit op de al ontwikkelde oost-west as. Zo ontstaat een stad die het volledige historische assenkruis benut. Denk daarbij aan de Nagelerweg als stadboulevard met ontwikkeling aan weerzijden. De fundamentele vraag blijft echter of deze noord-zuid ontwikkeling wel samen moet gaan met een station op die plek inclusief alle complicaties.

48

Compacte stad Station Oost

Maakstad Station Zuid

Ecostad Station West

Nabijheid en verbinding stadscentrum

Stadscentrum op middelgrote afstand

Stadscentrum op grote afstand

Wonen

Nieuwe woonmilieus met station nabij. Contrast met bestaande stad wel groot. En hoe groot is de doelgroep?

Mogelijk beperkte doelgroep met interesse in woonwerkmilieu’s.

Gebruik en belevingswaarde polder / landschap

Gebruik en belevingswaarde stad

Kans voor nieuw onderwijscluster (HBO?) nabij station en regulier bedrijventerrein

Veel technische en Compacte stad ruimteëfficiente Station Oost maatregelen nodig. Grote bijdrage aan Goede verbinding Weinig restruimte, modal shift gebieden recreatiegebieden in mogelijk knelpunt in en stad. Stad blijft het oosten van de de toekomst (minder compact polder. robuust systeem). Wel ruimte aan de stadsranden.

Nabijheid en verbinding stadscentrum Kwaliteitssprong door revitalisering stadscentrum en stadsentree

Nieuw werkmilieu gericht op maakindustrie en koppeling onderwijs

Maakstad Complexe ontwikkeling om water, Station Zuid groen en een vitale Station als poort van Minder grote bijdrage bodem te realiseren. poldergebied en aan modal-shift ivm fietsroute naar afstand station tot Regionaal wél de beste schokland rest van stad benutting water en bodem voor recreatie en natuurontwikkeling.

Werken en onderwijs

Mobiliteit

Water en bodem

Stad groeit ten koste Water, bodem, groen Ecostad van polderlandschap, Beperkte bijdrage aan Beperkte bijdrage aan zit tot in de haarvaten Station maar inWest combinatie modal shift door economisch profiel / van het plan. Een met nieuwe natuur. De sprinter-station, Aantrekkelijke vestigingsklimaat. robuust water en nieuwe doorsnijding afstand van de A6, woonmilieu’s passend Goede nieuwe bodem systeem. Maar van het landschap is minder werk en bij huidige stad onderwijs- en lage dichtheden mogelijk wél een grote voorzieningen rondom zorglocatie vragen ook om veel aantasting van station. verharding. kwaliteiten in de polder

Stadscentrum op grote afstand Neutraal

Kans voor nieuw onderwijscluster (HBO?) nabij station en regulier bedrijventerrein

Gr mo en

grote uitdagingen leefbaarheid, sociale veiligheid.

Nieuw werkmilieu gericht op maakindustrie en koppeling onderwijs

Min aan af

Bep Beperkte bijdrage aan m economisch profiel / s Aantrekkelijke vestigingsklimaat. af woonmilieu’s passend Relatief eenvoudig. Goede nieuwe m bij huidige staden Vrijliggend tracé onderwijs- en voor station, geen zorglocatie transformatie nodig. Wel uitdaging meegroeien (groen)voorzieningen

Kosten

Kosten

Veel kwaliteit mogelijk in de Ecostad (station in West), maar hoe komt het spoortracé inGemiddeld de polder? Ecostad Gunstig gelegen in complex. stad, veel programma Inpassing station en past goed bijOost het huidige Emmeloordbundeling en de kwaliteiten Station en voorzieningen nabij vraagt station viaducten. van de polder; rust, ruimte, groen. Het biedt een gewild leefmilieu dat veel doelgroepen, in de polder en daarbuiten, zoeken. Hier wil je wonen, óók zonder Lelylijn. Ook zorgt het voor een complete en t.o.v. integrale afronding van de stad Perifeer rest van de stad, geen alzijdige Complex: bundeling aan de westzijde, hoewel wel op afstand van het Maakstad ontwikkeling. Wel grotere tracé, optillen spoor hogere dichtheden en tot +2 voor oversteek Station Zuid huidige centrum. Ook zal Urk optimaal mee profiteren. Het veel werk rondom A6 station. grote vraagstuk wordt echter duidelijk bij het uitzoomen naar de schaal van de Noordoostpolder: het spoortracé vormt een nieuwe doorsnijding van het polderlandschap. In hoeverre kan deze doorsnijding de kwaliteiten van de polder Perifeer t.o.v. rest van Relatief eenvoudig. Ecostad de stad, en bewaren, en hoeveel levert deweinig Ecostad op om deze ingreep Vrijliggend tracé en nabij programma. Wel Station West station te overwegen? koppeling met Urk

Werken en onderwijs

Uitvoerbaarheid

Nieuwe woonmilieus met station nabij. Contrast met bestaandecomplex. stad wel Gemiddeld groot. En hoe groot Inpassing station enis de doelgroep? bundeling komt met

Mogelijk beperkte Stadscentrum op doelgroep met middelgrote afstand interesse in ivm woonComplex Beleving van het werkmilieu’s. transformatie 'pionierskarakter' van bedrijventerrein, de polder; woon-werk bundeling tracé, gebied met water als ontwikkelen langs een kwaliteit. spoor-snelwegbundel

Vervoerswaarde

Vervoerswaarde

Wonen

Station Oost

Gunstig gelegen in Gemiddeld complex. stad, veel programma Inpassing station en en voorzieningen nabij bundeling vraagt station viaducten.

Maakstad Station Zuid

Perifeer t.o.v. rest van de stad, geen alzijdige Complex: bundeling ontwikkeling. Wel tracé, optillen spoor hogere dichtheden en tot +2 voor oversteek veel werk rondom A6 station.

Ecostad Station West

Perifeer t.o.v. rest van de stad, en weinig nabij programma. Wel koppeling met Urk

Relatief eenvoudig. Vrijliggend tracé en station

49

06

Aanbevelingen voor het vervolg

50

In dit hoofdstuk volgen enkele aanbevelingen voor het vervolg. Die zijn geordend in drie delen: interessante en kansrijke projecten waar de gemeente nu al mee aan de slag kan (6.1), inzichten in de spoortracés (6.2) en meer algemene aanbevelingen die kunnen dienen als handvatten voor verdere ontwikkeling van Emmeloord en de Noordoostpolder (6.3). 6.1 Interessante projecten In de lijst hieronder volgen een aantal concrete ingrepen/projecten die vanuit stedenbouwkundig oogpunt interessant zijn om mee te nemen. In verschillende toekomstbeelden zaten namelijk meerdere ideeën die, ongeacht de uiteindelijke stationslocatie (of ongeacht de komst van de Lelylijn) interessant kunnen zijn om op de agenda te zetten. Ze helpen bij het kwalitatief laten groeien van de stad. Concrete projecten wonen, werken, groen, voorzieningen • De Urkerweg afwaarderen / stadsboulevard + completeren ringweg door missing link Kleiweg (essentieel onderdeel in de modal shift en nieuwe autostructuur, nodig bij groei stad) • Centrumzone door-ontwikkelen. Gebied kan een impuls blijven gebruiken. (groei vd stad liefst ook laten plaatsvinden in centrum, logisch om dat te doen in oostelijke richting) (koppeling met opgave kwalieitssprong voorzieningen én kwaliteitssprong openbare ruimte, behoefte aan goede pleinen, ontmoetingsruimte, etc).

• Invulling Groene mantel (opgave meer ruimte nodig voor sport en andere voorzieningen) • Gemeentehuis naar nieuwe locatie in Groene mantel? Nabij station. Daardoor kans herontwikkelen gebied centrum. • Bouwerskamp + kwaliteiten kanaal/ insteekhavens (benutten blauwe kwaliteiten

• •

in de stad. In combinatie met verbreden, natuurlijke kades, etc.. Dus recreatie én klimaatadaptatie) Nagelerweg (alzijdig ontwikkelen). Kans voor binnenstedelijk ontwikkelen. Stuk akkerland, goed ontsloten, tegen bestaande stad aan. Ontwikkeling Emmeloord west, hoe te doen? Duidelijk begrenzen van de stad. Zorgen voor recreatie / groenstructuren aan deze kant vd stad. Er zijn in Ecostad nieuwe wijktypologieën getekend die goed passen bij de identiteit en kwaliteiten van Emmeloord. Groen, rustig, ruim. Zijn deze interessant of kansrijk?

6.2 Inzicht in opties spoortracés De toekomstbeelden hebben gekozen voor verschillende spoortracés. De fundamentele keuze daarbij is het verschil tussen een tracé gebundeld aan de A6 (die leidt tot een stationslocatie in Zuid of Oost), óf een vrij-liggend tracé die een stationslocatie in West mogelijk maakt. Kort samengevat betekent een bundeling van het spoor met de A6 een serie taluds en kunstwerken parallel aan de A6 en een flyover ter plaatse van de aansluiting van de N50. Een aanzienlijk deel van het spoor voor én na deze flyover zal ook op +1 worden uitgevoerd, om de dubbele oversteek van de A6 te maken en om de Zwolse Vaart en Marknesserweg niet af te snijden. De bundelingsvariant heeft als kwaliteit dat het een additionele doorsnijding van de polder voorkomt. Maar de barrierewerking van de infrabundel zal worden versterkt. Onderdoorgangen en de hele bufferzone langs de infrabundel worden zo een stuk onaangenamer. Bij de stationsomgeving en viaduct-onderdoorgangen zal sociale veiligheid en verblijfskwaliteit een zorgpunt zijn.

Gebied met potentie: de oude insteekhavens (noorden van Zuidflank) en het nabijgelegen Bouwerskamp.

Gebied met potentie: evenemententerrein / reserveringsgebied in de Groene mantel, tussen centrum en A6

51

Het vrij-liggende tracé levert een ander dilemma op. De vraag is hoeveel kwaliteit het vrijliggende station en de kans om het westen van de stad te ontwikkelen oplevert, om de nieuwe doorsnijding van het polderlandschap te compenseren. Daarnaast is er een keuze te maken over de uitvoering. In toekomstbeeld Ecostad komt het tracé grotendeels op een talud, dat is vormgegeven als een nieuw landschappelijk element met een beplantinsstrategie als bij de aansluiting van de N50. Het spoor ligt ter hoogte van het station en Urkerweg/-vaart op +1 maar zakt daarna snel naar maaiveldniveau. Dit is de meest kostenefficiënte optie. Andere variaties die denkbaar zijn, zijn het optillen van het tracé op kunstwerken langs de hele westzijde van Emmeloord (duurder) of het optillen op kunstwerken door de hele Noordoostpolder (vele malen duurder). Daar staat tegenover dat een spoor op kunstwerken beter kan aansluiten bij de karakteristieken en kwaliteiten van het polderlandschap. 6.3 Algemene aanbevelingen vanuit de IGV Naast concrete projecten en inzichten in tracékeuzes hebben de toekomstbeelden ook inzicht gegeven in mogelijk belangrijke uitgangspunten voor verdere ontwikkeling van Emmeloord en de Noordoostpolder. Ze staan hieronder gegroepeerd in landschap, netwerken en occupatie (programma als wonen en werken).

Landschap, water en bodem • Polderverkavelingen vs vloeiend tracé van het spoor > streef naar minimale doorsnijdingen van de orthogonale verkavelingen van de polder • Definieer de randen van de bebouwing. Het afmaken van de ringstructuur kan daarbij ondersteunend werken > Voorkom het volbouwen van weilanden zodat een te uiteengelegd Emmeloord ontstaat. 52

•

•

•

• •

•

•

In de studie van Feddes Olthof (Landschapsvisie Noordoostpolder (2012)) wordt een landschapsplan voorgesteld dat de oorspronkelijke ideeën van de ontwerpers ‘afmaakt’. Maak een landschapsontwerp waarin dit mogelijk is. De groene zoom is een van de oorspronkelijke concepten die door de ontwerpers van de Noordoostpolder zijn ingezet. In de groene zoom rond de dorpen worden sportplekken, en recreatievoorzieningen geplaatst. Gebruik de principes van de groene zoom voor de opgaven van nu. Onderzoek de kansen van het netwerk van vaarten, tochten, plassen. Dit netwerk is een goed uitgangspunt voor een groen-blauw raamwerk voor de polder dat naast ecologisch ook recreatief interessant is. Daar passen ingrepen bij als natuurlijke oevers en fiets- en wandelroutes. Een nieuw spoortracé moet de belangrijke vaarten niet afsnijden, daarmee gaan interessante routes over water verloren. Vertellen van het unieke verhaal van de Noordoostpolder. De Poldertoren zal altijd het herkenningspunt blijven. Daarmee samenhangend is het versterken van het toeristisch-recreatieve aanbod en voorzieningenstructuur als derde economische motor van de gemeente. Het station kan hierin een belangrijke toegangspoort vormen. De condities van water en bodem veranderen, maar niet overal even snel.

Op plekken in de polder waar bodemdaling en vernatting sterk spelen ontstaan uitdagingen voor huidige bedrijfsvoering, maar tegelijkertijd kansen voor nieuw recreatiegebied, natuurontwikkeling of andere bedrijvigheid. Er zijn voldoende opties voor binnenstedelijke ontwikkeling en compacte uitleglocaties aan de randen van de bestaande stad die zich op bodems zonder sterke bodemdaling bevinden. Verstedelijken in bodemdalingsgebieden zijn

•

niet nodig, sluit niet aan op de bestaande stad, en zijn af te raden vanuit het rekening houden met water en bodem. Er moet oog zijn voor het hele watersysteem; nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een robuust watersysteem. Dat betekent niet te sterk afhankelijk zijn van technische maatregelen en genoeg ruimte in plannen bieden voor klimaatadaptieve maatregelen (zoals water opvangen, vertragen, vasthouden). Voorkom potentiele grote knelpunten in het systeem.

Netwerken • Wel of niet bundelen: Het vraagstuk bundelen spoortracé met snelweg of niet, is een fundamentele. Beiden kennen voor- en nadelen. Bundelen voorkomt een nieuwe doorsnijding van de polder maar vraagt investeringen in sociale veiligheid en verblijfskwaliteit rondom het station en andere onderdoorgangen. Het vrij-liggende tracé voegt een grote nieuwe doorsnijding toe aan het unieke wederopbouwlandschap van Noordoostpolder, maar levert wel een aangenamere stationslocatie op die goed bereikbaar is voor Emmeloord én Urk. • Bouw het fietsnetwerk uit tot een robuust netwerk waarmee de polder kan worden doorkruist en een versterking van het recreatieve netwerk. • Maak werk van de mobiliteitstransitie. Denk in de woonwijken aan het stimuleren van parkeren aan de rand voor autovrij en veilige woonomgeving. • Het nieuwe station is de centrale hub en kloppend hart van de polder waar alle soorten van vervoer comfortabel, sociaal veilig en efficiënt samenkomen. Daarbij hoort het stimuleren actief verkeer (lopen en fietsen) naar het station door het maken van aantrekkelijke verbindingen. Een goede centrumas

•

•

• •

•

(Urkwerweg-Korte en Lange Dreef) is hierbij van groot belang. Werk aan een bereikbaar en gezond Emmeloord door het clusteren van voorzieningen aan fietsverbindingen (15 minutenstad) Met de schaalsprong van de stad zal het verkeer toenemen. Doorgaand verkeer wil je dan het liefst om centrum heen leiden. Dat voorkomt opstoppingen op de centrum-as Urkerweg/Korte- en Lange Dreef, en geeft de kans tot herinrichting van deze as met meer ruimte voor andere weggebruikers dan de auto. Een belangrijke missing link in de huidige ringstructuur is tussen rotonde Kuinderweg en de Amsterdamweg. Ga met de dorpen in overleg en onderzoek waar de complementariteit ligt. Gebruik het organiserend vermogen van een nieuw station in de samenwerking met Urk Urk en de Noordoostpolder profiteren beide van de Lelylijn. Er zal bij iedere locatie van een station goed samen met Urk gekeken moeten worden hoe beide gemeenten samen komen tot de beste oplossingen voor zowel de NOP als voor Urk. Goed gebruik van het station door Urkers zorgt ook voor een sterker station voor de NOP. Versterk de (H)OV-verbindingen richting Kampen/Zwolle en Lelystad. Belangrijke daily urban systems waar de Noordoostpolder op moet aansluiten. Dit kan ook in opmaat naar de Lelylijn, om alvast de relaties met de MRA te versterken.

Occupatie • Er zijn meerdere knoppen om aan te draaien om de vervoerswaarde van het station te versterken en te zorgen voor meer in- en uitstappers. Zet in op complete ontwikkeling rondom het station, met een mix van wonen, voorzieningen én werk en zorg voor een goede

•

•

•

•

•

aansluiting op het onderliggend regionale fietsen OV-netwerk voor bereikbaarheid van en naar de dorpen. Concentratie van wonen, werken, voorzieningen en recreatie biedt kansen voor schaal- en kwaliteitssprongen in mobiliteit, voorzieningenniveau en leefkwaliteit. Verdichting en nabijheid zijn hierbij belangrijke principes. Compact ontwikkelen zorgt voor meer draagvlak voor (hoog)frequent OV, hoogwaardige voorzieningen, beter benutten van bestaande infrastructuur en maakt lopen en fietsen aantrekkelijker. Transformeren bestaande bedrijventerreinen door te verduurzamen en te verdichten waarbij een clustering van innovatieve bedrijvigheid uit de Noordoostpolder centraal staat. De Noordoostpolder heeft hoogopgeleide mensen nodig die de sterke economie verder brengt. De Lelylijn brengt deze knappe koppen dichterbij - zorg er met het bedrijfsleven voor dat de stationsomgeving bruist van deze innovaties. Hoe sterker en meer gemengd een stationsomgeving is, des te sterker dit economische effect, dit pleit voor een station dichtbij het centrum van Emmeloord. In welk toekomstbeeld dan ook is een gefaseerde, gestage en bewuste woningbouwontwikkeling voorwaardelijk. De Lelylijn is er pas over circa 1,5 tot 2 generaties. De bevolkingssamenstelling verandert. Of dit een probleem is, hangt af van tempo, ontwerp, soort woningen, houding en opvatting.

Door te sturen op tempo en woonmilieus kan de gemeente beïnvloeden welke doelgroepen zich aangetrokken voelen. Eerst inzetten op woonmilieus die door eigen inwoners gevraagd worden en door het tempo van extra woningbouw niet te hoog te leggen kan een goede balans van doorstroming van Noordoostpoldenaren en ruimte voor nieuwkomers bereikt worden.

•

Start als gemeente met actief grondbeleid in de bestaande stad. Er liggen kansen om veel kwaliteit toe te voegen binnen de huidige contouren, maar deze vragen wel om sturingsmogelijkheden.

53

Colofon Dit ontwerpend onderzoek is uitgevoerd door PosadMaxwan en Arcadis in gezamelijke opdracht van de Projectorganisatie Lelylijn en Gemeente Noordoostpolder. PosadMaxwan René Heijne Martyna Adamczyk Jos Kenter Arcadis Joris Bokhove Imme van der Leij Rianne van Wijngaarden Tobias Deelstra Martijn Blankestijn Erik Lindhout Posad Maxwan Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag tel: 070 322 2869 Januari 2026

54