Bijlage 1 - Themarekening 2023 - Gemeente Heerenveen - Defintief (gewaarmerkt)
Tekst van het document
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
THEMAREKENING 2023
THE THEMAREKENING 2023 MAREKENING 2023
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................... 3 Algemeen ............................................................................................................. 4 Voorwoord .................................................................................................. 5 Financieel resultaat 2023 ............................................................................. 10 Jaarverslag .......................................................................................................... 12 Thema's .............................................................................................................. 13 Sociale Leefomgeving ........................................................................................... 15 Thema Samen met Inwoners ....................................................................... 16 Thema Zorg en Welzijn ............................................................................... 18 Economische Leefomgeving ................................................................................... 34 Thema Werken en Ondernemen ................................................................... 35 Fysieke Leefomgeving ...........................................................................................
43 Thema Wonen en Leven .............................................................................. 44 Thema Toekomstbestendig en Duurzaam ...................................................... 55 Middelen, Mensen en Bestuur ................................................................................. 64 Thema Financiën en organisatie ................................................................... 65 Paragrafen ........................................................................................................... 71 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................... 72 Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................... 84 Financiering ............................................................................................... 91 Bedrijfsvoering ........................................................................................... 96 Indicatoren .............................................................................................. 106 Samenwerking ......................................................................................... 107 Grondbeleid ............................................................................................. 127 Lokale Heffingen .......................................................................................
134 WOO ....................................................................................................... 141 Jaarrekening ...................................................................................................... 143 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ....................................... 144 Balans ..................................................................................................... 152 Toelichting op de balans ............................................................................ 154 Activa ..................................................................................................... 154 Passiva.................................................................................................... 164 Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen ................................... 171 EMU-saldo ............................................................................................... 173 Overzicht lasten en baten en toelichting ...................................................... 175 Dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien ......................................... 178 Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................. 179 Overzicht incidentele lasten en baten ..........................................................
181 Overzicht lasten en baten per taakveld ........................................................ 186 Verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa) ........................ 191 Overzicht reserves en voorzieningen ........................................................... 226 WNT ....................................................................................................... 237 Overige gegevens ............................................................................................... 238 Controleverklaring .................................................................................... 239 Indicatoren .............................................................................................. 240
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
3
Algemeen
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
4
Voorwoord Beste raadsleden, Voor u ligt de jaarrekening van 2023. Wij leggen hiermee verantwoording aan u af over de uitvoering van de voorgenomen beleidsdoelstellingen. De afwijkingen op baten en lasten lichten we per product toe. Deze zijn opgenomen in de thema’s. Het gaat hierbij alleen om afwijkingen groter dan € 50.000, zoals is opgenomen in de financiële verordening conform artikel 212. Een confronterend jaar Het jaar 2023 was in vele opzichten een onrustig jaar. We hadden nog steeds te maken met grote geopolitieke onzekerheid. De escalatie tussen Israël en Gaza raakte gezinnen in onze gemeente direct. Ook de voortdurende oorlog in Oekraïne heeft nog grote invloed op onze samenleving: we vangen nog steeds vele vluchtelingen op. En de energiecrisis en de inflatie hielden aan en vormen nog altijd een grote uitdaging voor veel inwoners en ondernemers. Ook als gemeente zagen we in 2023 opnieuw een stijging van de prijzen, zowel op de energiekosten als op producten en diensten. En dat terwijl de gemeente zich al in een financieel onzekere situatie bevond. Confrontatie met de werkelijkheid De begroting voor 2023 is opgesteld in 2022, het jaar van de verkiezingen. In 2022 voerden we al een pakket van bezuinigingen door en stelden we de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord vast.
In de begroting 2023 vond een financiële vertaling plaats van de nieuwe nota kapitaalgoederen en van het integraal huisvestingsplan voor zowel het voortgezet onderwijs als het primair onderwijs. Ook stelden we de ambities uit de raadsagenda en het hoofdlijnenakkoord in de begroting van 2023 vast, maar hiervan kon nog geen confrontatie met de werkelijkheid plaatsvinden in de vorm van een financiële vertaling. In 2023 kon dit wel. Eerst vertaalden we de focusonderwerpen van de raadsagenda en de transities van het hoofdlijnenakkoord inhoudelijk in de Meerjarenplanning deel 1. Voor deze transities zijn in 2024 programma’s gestart. In Meerjarenplanning deel 2 vond de eerder genoemde confrontatie met de werkelijkheid plaats. We konden in de begroting voor 2024 maar beperkt middelen vrijmaken voor de focusonderwerpen en transities. In december informeerde het college de raad in een brief over de manier waarop de middelen voor de nieuwe ambities vanaf 2024 worden ingezet en wat het college wel en niet kan uitvoeren. Een gezonde omgeving voor jong en oud Ondanks de onzekerheden is het in 2023 weer gelukt om verder te investeren in onze samenleving. Zo werkten we aan bestaanszekerheid en hielpen we meer mensen, die langdurig in de bijstand zitten, aan werk. Het totale aantal inwoners in de bijstand daalde licht.
We hebben ook ingezet op meer betrokken buurten waarin iedereen mee kan doen. We lieten inwoners meedenken over de onderwerpen die hen direct raken en gaven hen zo een stem in de besluitvorming. Om eenzaamheid te bestrijden begonnen we in 2023 met de uitvoering van het actieplan 'Samen één in Heerenveen – 2020-2028’ en voor mensen met een beperking werkten we aan een goede toegankelijkheid van openbare gebouwen en recreatieplekken, zoals De Heide en de inclusieve speeltuin in De Greiden. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
5
Voor jongeren en jongvolwassenen namen we in 2023 een wijk-GGD’er aan. De gemeenteraad stelde aan het eind van het jaar de Verordening Jeugd Heerenveen 2024 vast, met de nadere beleidsregels jeugd 2024 hieraan toegevoegd. Er zijn afspraken gemaakt over de rol en betrokkenheid van de raad bij de verdere totstandkoming van de visie op het jeugdbeleid. Wat betreft de nieuwbouw- en renovatieprojecten voor het primair en voortgezet onderwijs zijn beide integrale huisvestingsplannen in 2023 volgens plan van start gegaan. Een aantal projecten voor het primair onderwijs zit al in de ontwerpfase, anderen staan nog aan het begin met het opstellen van het programma van eisen. Voor het voortgezet onderwijs en voortgezet speciaal onderwijs is een aantal verbouw/renovatieprojecten al afgerond. Cultuur, sport en vrije tijd We zijn in 2023 begonnen met een tweejaarlijks bestuurlijk overleg met onze belangrijkste lokale sportpartners: Thialf, Firda, Sportstad, Sport Fryslân, SC Heerenveen en Topsport Noord. Sport en bewegen staan in dit overleg centraal. Culturele evenementen en instellingen werden goed bezocht: Museum Belvedère ontving 45.000 bezoekers, kunstbeurs Art Noord voor galerieën en kunsthandels uit het noorden trok iets meer dan 2.500 bezoekers en het landelijk geprezen Oranjewoud Festival trok in totaal 12.500 betalende bezoekers.
Op de ochtend voor het festival vond 'Het Festival als Klaslokaal' plaats. Hier deden zes basisscholen uit onze gemeente mee met circa 180 kinderen. Ondernemen en wonen Dan de economie. Ondernemers op de bedrijventerreinen zochten in 2023 samen naar oplossingen voor de netwerkcongestie. We kregen een glasvezelnetwerk op de bedrijventerreinen en ontwikkelden een visie op de kansen voor een Clean Energy Hub, waardoor de logistieke sector kan verduurzamen. Door innovatie en samenwerking met ondernemers en onderwijs creëren we bovendien kansen in de circulaire economie. We ondersteunden ondernemers met een subsidieregeling om te kunnen investeren in duurzaamheid. Er wordt al volop gebouwd in Heerenveen en de omliggende dorpen. Ook zijn diverse inen uitbreidingsplannen in voorbereiding om de komende jaren voldoende nieuwe woningen aan de markt toe te voegen. We zijn in gesprek gegaan met De Fryske Marren om de gebiedsontwikkeling in Heerenveen West op te starten. In het project Gezonde Wijkaanpak werkten we in 2023 met inwoners aan de leefbaarheid van dorpen en wijken en conform ons gezondheids- en preventiebeleid werkten we aan een gezonde en toegankelijke leefomgeving. Meerdere wijken en dorpen werden groener en aantrekkelijker. Er zijn in 2023 zestien laadpalen geplaatst in de openbare ruimte om verder vorm te geven aan de duurzame bereikbaarheid in onze gemeente.
Het totaal komt hiermee op 68 openbare laadpalen. Ook vond er een nieuwe concessie-aanbesteding OV plaats waarbij de provincie Fryslân een andere busvervoermaatschappij de opdracht gunde. Vanaf 15 december 2024 verzorgt deze partij de komende 10 jaar het busvervoer. Een deel van de busvloot bestaat uit elektrische bussen. Vanaf 2030 dient de gehele busvloot emissievrij te zijn. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
6
Ontmoeten en samenwerken Tot slot de interne organisatie, want ook die verdient vanzelfsprekend onze aandacht. Ons kantoorpand is in 2023 verder ingericht voor ontmoeten, overleggen en hybride vergaderen. Hierdoor kunnen we beter samenwerken aan de dienstverlening voor onze inwoners. Ook kunnen we individuele inwoners en externe samenwerkingspartners nu goed ontvangen om samen te werken aan resultaten. Bedragen x € 1.000
Omschrijving
Begroting 2023 voor wijziging
Begroting 2023 na Realisatie wijziging
Verschil
Totaal Lasten
-199.133
-220.675
-206.660
14.016
Totaal Baten
189.437
210.717
215.161
4.444
Saldo van baten en lasten
-9.696
-9.958
8.502
18.460
Mutatie reserve
10.214
10.643
10.397
-246
518
685
18.899
18.214
Resultaat
Het jaar 2023 sluit af met een positief financieel resultaat In de jaarrekening 2023 presenteren wij u een incidenteel positief resultaat van € 18,9 miljoen. We hadden een resultaat verwacht van € 685.000, dus per saldo een hoger resultaat van € 18,2 miljoen. Dit betreft een eenmalig incidenteel hoger resultaat dat hierna zal worden toegelicht. Het grootste deel hiervan komt door een incidenteel positief resultaat van € 9,2 miljoen op het grondbedrijf. Dit heeft in belangrijke mate te maken met hogere verwachte grondopbrengsten binnen de grondexploitaties als gevolg van het niet meer toepassen van een risico buffer van 15% op de geraamde grondopbrengsten. Hierdoor is de voorziening voor verliezen verlaagd en is tevens de tussentijdse winstneming hoger uitgevallen. Het is in Nederland gebruikelijk om rekening te houden met een buffer voor onvoorziene kosten. Ook is ervoor gekozen aan de grondopbrengstenkant een buffer aan te brengen om zo enige voorzichtigheid te betrachten. Op die manier houden we rekening met schommelingen op de markt. Aan het eind van 2023 is echter gebleken dat de woningprijzen weer zijn aangetrokken. Aan de kostenkant is een stabilisatie van de stijging waarneembaar, zij het op een hoog niveau. Het feit dat de woningprijzen en bouwkosten in mindere mate ‘schommelen’, betekent ook dat de schommelingen in grondprijzen voorbij lijken te zijn.
Dit zijn namelijk de factoren die de residuele grondwaarde bepalen. Dit heeft in de loop van 2023 tot het voortschrijdend inzicht geleid dat een buffer van 15% binnen de grondexploitaties wellicht een maatregel is die niet meer aansluit bij de trends die zich momenteel in de markt voordoen. Dit houdt niet in dat er geen rekening gehouden wordt met nieuwe schommelingen op de markt: de opslag voor onvoorziene kosten blijft in de grondexploitatie staan en in de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit wordt rekening gehouden met de onzekerheid van de grondprijzen. Hierdoor houdt de gemeente alsnog rekening met risico’s en onzekerheden. Het resterende resultaat van € 9,7 miljoen wordt onder andere veroorzaakt door de uitkomst van de decembercirculaire. Dit heeft een positief effect van circa € 2,8 miljoen. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
7
Het overige deel van het positieve resultaat wordt onder andere verklaard door het niet uitgevoerde baggerwerk, het uitlopen van de planning voor de centrumontwikkelingen en lagere kosten voor de opvang van de Oekraïners. Daarnaast zijn de inkomsten voor de compensatie van de toeslagenaffaire hoger dan begroot. Daarentegen zijn er ook hogere uitgaven geweest voor jeugdhulp, lagere inkomsten voor participatie en is de rentetoerekening aan de activa lager dan begroot doordat het werkelijke rentepercentage lager is dan begroot. Dit zorgt voor een lager renteresultaat. Het resultaat in de jaarrekening is echter een momentopname. Gedurende het jaar heeft u de begroting bijgesteld via verzamel- en separate raadsbesluiten. Gelet op deze bijstellingen kunnen we constateren dat ondanks een fors incidenteel positief resultaat de structurele doorwerking van ontwikkelingen in bijvoorbeeld de Wmo, jeugd en de bijstand in komende jaren fors zal zijn. Ook de uitdagingen in het fysiek domein zijn groot. Denk hierbij aan de ontwikkelingen die nu spelen, het uitvoeren van de geplande werkzaamheden en de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en energie vragen zowel middelen voor de uitvoering maar ook op het gebied van de bedrijfsvoering. Gelijk aan de jaren 2021 en 2022 zijn we ook in 2023 niet in staat geweest al het geplande werk uit te voeren.
De uitvoering van de geplande investeringen en groot onderhoudswerkzaamheden zijn maar ten dele uitgevoerd. Dit heeft in mindere mate impact op het resultaat maar legt het onnodig beslag op middelen voor de toekomst. Tot slot zien we dat onze beschikbare gronden aan het afnemen zijn. Dit is het geval voor zowel de bedrijfsgronden als woningbouwgronden. Tot op heden beschikt de gemeente over een algemene reserve met een flinke omvang. In de jaarrekening 2023 bedraagt deze circa € 50,2 miljoen. Als we rekening houden met de besluiten die u eerder heeft genomen en de huidige spelregels wat betreft de benodigde weerstandscapaciteit, is de vrij beschikbare ruimte van deze reserve beperkt. We zien dan ook dat de solvabiliteit van de gemeente de komende jaren terugloopt. In tegenstelling tot voorgaande jaren zijn de mogelijkheden om uitgaven incidenteel te dekken beperkt geworden. Begrotingsrechtmatigheid Het is het eerste jaar dat het college de verantwoording afgeeft over de rechtmatigheid. In deze jaarrekening ziet u dat het college veel onrechtmatig verklaart. Dit komt voort uit de recent aangepaste kadernota rechtmatigheid.
Waar voorheen alleen budgetoverschrijdingen als onrechtmatig werden beschouwd, geldt dat nu ook voor elke overschrijding van baten en/of onderschrijding van lasten en baten indien die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Dit omdat de over- en onderschrijding in strijd kan zijn met het budgetrecht van de gemeenteraad. Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) dienen deze overschrijdingen herkenbaar in de jaarrekening te worden opgenomen. Dat is dan ook transparant gedaan. Hierbij kan de kanttekening worden gemaakt dat pas in oktober/november van 2023 duidelijk is geworden op welke wijze de rechtmatigheidsverantwoording geïnterpreteerd moet worden. Op dat moment was er geen mogelijkheid meer om de afwijkingen te melden bij uw raad.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
8
We sluiten 2023 weliswaar positief af, maar vanaf 2026 vertoont het begrotingssaldo een negatieve trend die oploopt naar circa € 10 miljoen. Dit komt onder andere door minder inkomsten van het Rijk en grote geplande investeringen. Daarom moeten we onze uitgaven aanpassen en goed kijken welke investeringen en andere uitgaven we wel en niet gaan doen. Dit is noodzakelijk zodat we onze ambities kunnen realiseren en tegelijkertijd financieel gezond blijven. Burgemeester en wethouders van Heerenveen, De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
J. van Leeuwestijn
A. Fokkens-Kelder
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
9
Financieel resultaat 2023 De uitkomsten van de jaarrekening 2023 Het jaar 2023 wordt afgesloten met een positief resultaat van € 18,9 miljoen. In de onderstaande tabel zijn de uitkomsten van de jaarrekening 2023 opgenomen. Bedragen x € 1.000
Begroting 2023 voor wijziging
Omschrijving
Begroting 2023 na Realisatie wijziging
Verschil
Samen met inwoners
Lasten
-6.934
-9.012
-9.039
-27
Zorg en Welzijn
Lasten
-104.104
-120.217
-118.887
1.331
Wonen en Leven
Lasten
-60.460
-66.304
-54.039
12.265
Werken en Ondernemen
Lasten
-1.529
-1.967
-1.950
18
Toekomstbestendig en duurzaam
Lasten
-17.715
-18.096
-17.629
468
Financiën en organisatie
Lasten
-8.390
-5.078
-5.116
-39
-199.133
-220.675
-206.660
14.016
Begroting 2023 na Realisatie wijziging
Verschil
Totaal Lasten
Begroting 2023 voor wijziging
Omschrijving Samen met inwoners
Baten
275
488
495
7
Zorg en Welzijn
Baten
23.959
35.899
36.978
1.080
Wonen en Leven
Baten
22.970
24.076
24.637
561
Werken en Ondernemen
Baten
143
143
136
-6
Toekomstbestendig en duurzaam
Baten
16.380
16.503
16.058
-445
Financiën en organisatie
Baten
125.710
133.609
136.857
3.248
189.437
210.717
215.161
4.444
Saldo van baten en lasten
-9.696
-9.958
8.502
18.460
Toevoegingen reserve
-1.095
-5.546
-5.229
317
Onttrekking reserve
11.309
16.189
15.626
-564
518
685
18.899
18.214
Totaal Baten
Resultaat
Toelichting van de belangrijkste verschillen In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste verschillen opgenomen waarbij uitgegaan is van het gerealiseerde resultaat. In deze verschillen zijn de onttrekkingen en stortingen in de reserves al meegenomen. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de thema's.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
10
Bedragen x € 1.000
Thema Samen met Inwoners Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Wonen en Leven Toekomstbestendig en Duurzaam Toekomstbestendig en Duurzaam Toekomstbestendig en Duurzaam Toekomstbestendig en Duurzaam Middelen, Mensen en Bestuur Middelen, Mensen en Bestuur Middelen, Mensen en Bestuur Middelen, Mensen en Bestuur Middelen, Mensen en Bestuur
Omschrijving College Bijstand Gymnastiekonderwijs Jeugd Minimabeleid Onderwijs Participatie Sportaccommodaties WMO Beleid groen Ruimtelijk beleid Grondexploitaties Leges titel 1 Planologisch beleid Posthuis Verkeersveiligheid Watergangen Wegen Wijken Afvalinzameling Duurzaamheid Riolering Vastgoed Algemene uitkering Algemene uitgaven en inkomsten Bedrijfsvoering Belastingen Beleggingen Kleine afwijkingen
Lasten Baten -61 -52 81 -56 -488 141 256 888 530 -129 317 892 123 -96 8.852 375 59 151 520 -151 416 138 1.367 -380 1.119 187 59 530 -468 162 65 -332 107 2.769 -739 178 59 503 -146 423 785 -614 192 -133 14.016 4.444
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
11
Jaarverslag
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
12
Thema's
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
13
Algemeen Lagere kapitaallasten door lagere rentelasten Bij het opstellen van de begroting werd rekening gehouden met dat wij een lening aan zouden moeten trekken. Hierdoor is voor het toerekenen van de rente aan de kapitaallasten gerekend met een percentage van 2,1%. Mede doordat investeringen vertraging hebben opgelopen is er geen lening aangetrokken. Hierdoor is ons rentepercentage berekend op 0,6%. Dit zorgt ervoor dat de geraamde kapitaallasten (afschrijving inclusief rente) lager zijn. Ten eerste dus door de lagere rente en ten tweede doordat niet alle geraamde investeringen zijn gerealiseerd. Dit zal op een aantal plekken terugkomen bij de financiële analyse.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
14
Sociale Leefomgeving Us Mienskip
Input vanuit de raadsagenda • Bestaanszekerheid van inwoners • Cultuur Input vanuit het hoofdlijnenakkoord • Samen werken aan welzijn • Geven om gezondheid en zorg • Een sterke sociale samenhang • Verbinding zoeken in vrije tijd • Een veilige gemeente Hieronder vallen de volgende thema’s: • Samen met inwoners • Zorg en welzijn
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
15
Thema Samen met Inwoners In onzekere tijden We staan als gemeente voor een aantal stevige opgaven. Het klimaat. De arbeidsmarkt. De zorg en het onderwijs. De woningmarkt. Digitale veiligheid. Armoede en eenzaamheid. De oorlog in Oekraïne en vluchtelingenstroom. De Coronacrisis. De energiecrisis en inflatie. Al deze uitdagingen leiden tot onzekerheid in de samenleving en zetten onze bestaanszekerheid onder druk. We kunnen in Heerenveen niet alles oplossen en zeker niet binnen de komende vier jaar, maar wij voelen ons als college de komende vier jaar wel verantwoordelijk voor het verloop. Want de opgaven waar we voor staan, kunnen niet wachten. Ze vragen om een duidelijke, robuuste aanpak. Dit betekent vooral dat we het nog meer sámen willen doen. Samen met u als gemeenteraad, met de mensen uit de organisatie, en samen met ondernemers en inwoners. Want samen staan we niet alleen sterker: het is ook eerlijker. Als we samen goed door deze onzekere periode heen komen, hebben we daar allemaal iets aan. Al lopen we niet weg voor het maken van lastige keuzes. We kunnen tenslotte niet altijd iedereen alles geven wat hij wil. Focus voor de komende jaren: • We gaan samen met onze inwoners en ondernemers aan de slag met de grote opgaven waar we voor staan. • We brengen onze dienstverlening als overheid dichterbij, door ons fysiek te vestigen in wijkcentra en dorpshuizen.
• We zien de uitkomsten van de onderzoeken die u als gemeenteraad doet, naar de verwachtingen van onze inwoners en hun mening over onze dienstverlening, met belangstelling tegemoet. • We gaan met u in gesprek over het vergroten van de bestaanszekerheid. Wat hebben we bereikt? Samen aan de slag met de grote opgaven waar we voor staan Inwoners op de onderwerpen, die hen direct raken, mee laten denken, om zo invloed uit te oefenen op de besluitvorming. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 Samen aan de slag met de grote opgaven waar we voor staan Participatie is belangrijk om tot goede besluiten te komen en bestaat in vele vormen. Het varieert van informeren en meepraten tot meebeslissen. In 2023 hebben wij verschillende participatietrajecten georganiseerd. Zo waren er bijeenkomsten over de mogelijke vestiging van een AZC, waar bezoekers hun mening konden geven over mogelijke locaties en ook zelf locaties mochten inbrengen en bespreken. We hebben verschillende enquêtes uitgezet, bijvoorbeeld voor het gebiedsperspectief Oranjewoud. En we deden een haalbaarheidsonderzoek voor een horecagelegenheid in recreatiegebied De Heide. Bij de renovatie of nieuwbouw van de scholen hebben we de ouders/verzorgers en omwonenden nauw betrokken. Zij konden meepraten over onderwerpen zoals de locatie, Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d.
4 juni 2024
16
het ontwerp, het verkeer en de inrichting van het schoolplein. In het programma Centrum Heerenveen hebben we stevig ingezet op participatie met een kerngroep, een monitorgroep als een klankbordgroep. En tot slot waren er verschillende bijeenkomsten met diverse doelgroepen over het programma Buitengebied (Omgevingswet). Wat heeft het gekost
Bedragen x € 1.000
Begroting 2023 voor wijziging
Omschrijving
Begroting 2023 na Realisatie wijziging
Verschil
Bestuurszaken
Lasten
-1.831
-2.251
-2.269
-17
College
Lasten
-3.851
-5.244
-5.305
-61
Erfgoed
Lasten
-65
-71
-94
-23
Plattelandsbeleid/wijkmanagement Lasten
-1.048
-1.308
-1.270
38
-138
-138
-103
35
-6.934
-9.012
-9.039
-27
Begroting 2023 na Realisatie wijziging
Verschil
Maak het! en nieuwe rollen
Lasten
Totaal Lasten
Begroting 2023 voor wijziging
Omschrijving Bestuurszaken
Baten
-
-
-
-
College
Baten
-
-
1
1
Erfgoed
Baten
-
-
-
-
Plattelandsbeleid/wijkmanagement Baten
275
488
494
7
-
-
-
-
275
488
495
7
-6.659
-8.525
-8.545
-20
4
4
75
75
75
-6.584
-8.446
-8.466
Maak het! en nieuwe rollen Totaal Baten Saldo van baten en lasten
Baten
Toevoegingen reserve Onttrekking reserve Resultaat
-20
Toelichting afwijkingen College ( € 61.000 hogere lasten) Als gevolg van de pensioenafspraken die (voormalige) wethouders of hun nabestaanden hebben op de gemeente Heerenveen, is een voorziening gevormd. Jaarlijks vindt een actualisatie plaats van de totale pensioenverplichtingen. Als gevolg hiervan heeft in 2023 een dotatie van de voorziening plaatsgevonden van € 70.000.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
17
Thema Zorg en Welzijn Welzijn We willen dat het goed gaat met onze inwoners. Dat ze zich op een schaal van één tot tien, minimaal een zeven voelen. En hoewel iedere persoon hier iets anders voor nodig heeft, doen we als gemeente ons best om hiervoor de randvoorwaarden te scheppen. Dit pakken we enerzijds praktisch aan: met groen in de straten en door ervoor te zorgen dat mensen genoeg ruimte en faciliteiten hebben om te bewegen en elkaar te ontmoeten. Anderzijds zorgen we ervoor dat er ondersteuning is voor mensen met wie het niet goed gaat. Wie er zelf niet uitkomt en geen sociaal vangnet heeft, heeft hulp nodig en kan op steun rekenen. In het geval van betalingsachterstanden bieden we zelfs actief onze hulp aan, om te voorkomen dat de schulden verder oplopen en er ernstige financiële problemen ontstaan. Dit is belangrijk. Zeker nu alles steeds duurder wordt. Tot slot willen we onze inwoners actief bij onze welzijnsdoelstellingen betrekken. Uiteindelijk weten zij tenslotte het beste wat goed voor hen is. Focus voor de komende jaren: • We richten de omgeving in met genoeg groen en genoeg ruimte om te bewegen en anderen te ontmoeten, want dit is belangrijk voor ons fysieke en sociale welzijn. • We zorgen voor het voortbestaan van verenigingen en maatschappelijke voorzieningen, zoals dorpshuizen.
• We onderzoeken hoe veel inwoners in armoede dreigen te komen en geven u inzicht in de uitkomsten van dit onderzoek. • We scherpen de aanpak van de schuldenproblematiek in onze gemeente aan. We achterhalen hoe we kunnen voorkomen dat schulden verder oplopen en er ernstige financiële problemen ontstaan. Ook bekijken we hoe we kunnen voorkomen dat er malafide bewindvoerders werkzaam zijn in onze gemeente. Deze uitkomsten delen wij met u als gemeenteraad. • We vinden het belangrijk dat mensen zelf de regie houden, wanneer ze hulp of ondersteuning nodig hebben. We horen daarom graag van onze inwoners wat zij nodig hebben wanneer het niet goed met ze gaat. We gaan actief op pad om tot een zinvolle en duurzame aanpak te komen waar zowel de huidige als komende generaties voordeel van hebben. Wat hebben we bereikt? De basis is versterkt We hebben ingezet op meer betrokken buurten waarin iedereen mee kan doen. Ook hebben we gewerkt aan een aanbod van algemene voorzieningen dat aansluit bij de wensen en behoeften van de betreffende doelgroep. In onze gemeente geeft 10% van de volwassen inwoners mantelzorg en doet 27% vrijwilligerswerk. (Zeer) ernstige eenzaamheid komt voor bij 12% van de volwassen inwoners.
Meer inzet van preventieactiviteiten om problemen en zwaardere vormen van ondersteuning te voorkomen We realiseerden diverse voorzieningen op het gebied van welzijn, sport en cultuur om zoveel mogelijk inwoners mee te laten doen. We ondersteunden inwoners die om verschillende redenen (zoals schulden of beperkingen) niet op eigen kracht konden meedoen. Dit bereikten we door een gebiedsgerichte aanpak en het stimuleren van algemene voorzieningen en betrokken buurten die ertoe bijdragen dat iedere inwoner kan meedoen aan activiteiten in de samenleving. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
18
Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 We werken samen aan preventie Om alle inwoners gelijke kansen te bieden om mee te kunnen doen in de samenleving, hebben we in 2023 activiteiten uitgevoerd die zijn vastgesteld in het uitvoeringsprogramma Samenwerken aan preventie! Mienskiphuskeamers We hebben via de Friese IZA extra middelen ontvangen voor de realisatie van Mienskipshûskeamers. In 2023 is hiervoor al een pilot gestart. De Mienskipshûskeamers zijn 'doe en ontmoet plekken' in de gemeente Heerenveen en versterken onze sociale basis. Er is aandacht voor een gezonde leefstijl en lichte zorg, wat kan helpen om de zorg dichterbij, samen met en naar de mienskip toe te organiseren. We zetten in op valpreventie We hebben een projectleider Valpreventie aangesteld die de huidige situatie in kaart brengt rondom het valpreventief aanbod en de opsporing van valrisico's. Ook hebben we gedurende het jaar op meerdere momenten zowel online als offline over diverse onderwerpen gecommuniceerd om meer bewustwording te creëren. Netwerk Dementie We hebben het Netwerk Dementie gefaciliteerd om ons samen met hen in te zetten voor een dementievriendelijke samenleving. We ondersteunden het Odensehuis en stimuleerden ook andere laagdrempelige ontmoetingsplekken voor mensen met beginnende dementie.
We maakten een start met de welzijnscoach Dementie, die mensen helpt met het vinden van passende dagactiviteiten. De welzijnscoach Dementie is tevens gericht op de omgeving, door inclusieve gemeenschappen te creëren. Domotica We troffen voorbereidingen voor het realiseren van een uitleenpunt voor domotica, ofwel slimme hulpmiddelen voor thuis. Regenboogbeleid In samenwerking met Regenboogbelang zetten we in op de sociale acceptatie, weerbaarheid en veiligheid van LHBTI-ers. Iedere twee maanden zijn er de OUT.frl ontmoetingsavonden en voor de zomer is er een extra BBQ middag georganiseerd. In oktober, rond coming-out day op 11 oktober, was er weer de Regenboogweek georganiseerd. Naast het hijsen van de vlag waren er een week lang uiteenlopende activiteiten, zoals de expositie ‘Leef je kleur’ in het Posthuis Theater, vrijwilligers die op scholen voorlazen voor uit het kinderboek Koning & Koning, een speciale film in de bios en een feestelijke ontmoetingsavond van OUT.frl bij Lekkerzzz. Bij een aantal kerken in de gemeente Heerenveen stond de dienst in het teken van inclusie en samenleven. Daarnaast waren er deze week activiteiten speciaal voor jongeren en bij de ouderenzorg. Firda ontving de Regenboog aanmoedigingsprijs omdat zij het gehele jaar door genderdiversiteit en seksualiteit op de kaart te zetten.
Ook op andere thema dagen in het jaar is er extra aandacht voor dit onderwerp. Denk bijvoorbeeld aan de Week van de liefde in februari of Paarse vrijdag in december. Door het hele jaar verspreid worden er voorlichting van gastsprekers van Regenboogbelang Heerenveen en Tûmba gegeven. Van een escaperoom waarin ze een inkijkje krijgen in het coming out proces tot een voorlichting waarbij ze in gesprek kunnen gaan over vooroordelen met een ervaringsdeskundige. Drie a vier keer per jaar wordt er een nieuwsbrief verspreid met alle ontwikkelingen en het delen van verhalen aan partijen die de intentieverklaring hebben ondertekend en andere belangstellenden die zich hiervoor opgegeven hebben. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
19
Mantelzorgers We hebben de mantelzorgers gedurende het jaar op verschillende manieren gewaardeerd. We ondersteunen hen via onze meitinkers en de welzijnswerkers. Regioplan Heerenveen We werkten met verschillende zorg- en welzijnsorganisaties samen in het Regioplan Heerenveen en hebben ingezet op een datagedreven, populatiegerichte benadering. Vanuit onze gezamenlijke visie op 'de juiste zorg op de juiste plek door de juiste zorgverlener’ werkten we samen aan de versterking en verankering van een integraal zorg-, welzijns- en ondersteuningsaanbod. We maakten een gezamenlijk plan en dienden een aanvraag in bij de IZA transformatiemiddelen voor de bekostiging hiervan. Gezondheid en Zorg We willen dat onze inwoners hun kwaliteit van leven als zo hoog mogelijk ervaren. Daarom zorgen we ervoor dat onze inwoners gezond kunnen leven, maar houden zij zelf de regie. Dit geldt voor zowel fysieke als mentale gezondheid. Want wanneer mensen mentale stress ervaren, heeft dit invloed op hun leefstijl en daarmee op hun fysieke gezondheid. Werken aan de veerkracht van mensen is belangrijk, ook met het oog op de toekomst. De bevolking vergrijst terwijl de zorg met personeelstekorten kampt. We zetten meer in op innovatieve oplossingen en stimuleren community-denken zodat mensen binnen hun eigen omgeving meer voor elkaar gaan zorgen. De Jeugdzorg verdient onze aparte aandacht.
Wij zetten ook hier in op preventie. In het proces van het lokaal akkoord jeugdbeleid zoekt de gemeenteraad samen met onze partners en ervaringsdeskundigen naar een andere manier van denken en doen in het jeugdbeleid. We willen dat de overgang van de Jeugdzorg naar de Wmo op de 18e verjaardag soepeler verloopt. Tot slot vinden we het belangrijk dat zowel bij de uitvoering van de Jeugdzorg als de Wmo een andere manier van denken en doen ontstaat. Dat mensen meer durven te werken vanuit de bedoeling in plaats van volgens protocol, en zich hierbij gesteund voelen. Zo willen we ervoor zorgen dat iedereen de hulp krijgt die hij nodig heeft. Focus voor de komende jaren: • Door de kans op een gezonde leefstijl te vergroten, verkleinen we het gezondheidsverschil tussen inwoners. Hiervoor doorbreken we vicieuze cirkels en moedigen we scholen en sportverenigingen aan om nog meer gezonde keuzes te maken in hun aanbod. • We hebben aandacht voor zowel mentale als fysieke gezondheid en betrekken onze inwoners actief bij onze gezondheidsdoelen. • We zetten in op preventie, want voorkomen is beter dan genezen. Over de wijze waarop gaan we in gesprek met onder andere huisartsen, fysiotherapeuten, tandartsen en de thuiszorg. Ook luisteren we naar de ervaringen van wetenschappelijke onderzoeksbureaus. • We willen dat kinderen gezond opgroeien in onze gemeente en moedigen gezonde schoolzones aan.
Ook maken we van rookvrij de standaard en willen we het misbruik van alcohol, lachgas en drugs voorkomen en verslavingen tegengaan. • We zetten meer in op innovatieve oplossingen en stimuleren community-denken. • We gaan met alle betrokken partijen in gesprek over een andere manier van denken en doen binnen de uitvoering van de Jeugdzorg en de Wmo. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
20
•
We bieden medewerkers binnen ons team Jeugd en Gezin een nieuw houvast om te werken vanuit de bedoeling - in het belang van het kind - en niet per definitie volgens protocol. Deze nieuwe houvast verdient de steun van gemeenteraad en college.
Wat hebben we bereikt? Wmo maatwerkvoorzieningen Er is een stabilisatie van gebruik en inzet uren doorgezet. Hiervoor gebruiken we onder andere het eerder ingezette HRM protocol voor huishoudelijke hulp. De samenhang tussen maatwerk- en voorliggende voorzieningen is vertaald naar een programmastrategie ter voorbereiding op toekomstbestendigheid en financiële beheersbaarheid. En er is een basis gelegd voor de uitvoering van de programmapilots en de nieuwe aanbestedingen en inkoop voor de aankomende jaren. Integraal Zorgakkoord (IZA) Vanuit het Integraal Zorgakkoord hebben we in Friesland met partners en stakeholders een werkstructuur opgezet: FRIZA. Vier Friese gemeenten kennen hierin een voortrekkersrol, waaronder Heerenveen als koppelgemeente. Vanuit deze samenwerking is met zorgpartijen voor de zomer een regiobeeld voor Friesland opgesteld en aan het eind van het jaar een regioplan. Aan de hand van het regioplan geven we de komende jaren invulling aan de opgaven binnen de zorg en ondersteuning in Friesland. In Heerenveen hadden we een vliegende start met het project Mienskipshûskeamers. Ernstige Psychiatrische Aandoening (EPA) We deden onderzoek naar de aanpak en doelgroep van mensen met een Ernstige Psychiatrische Aandoening (EPA). Dit is een vervolg op een eerdere verkenning. We rollen de aanpak de komende jaren verder uit.
Wijk-GGD'er Specifiek voor jongeren en jongvolwassenen is een wijk-GGD’er aangesteld. Dit is een vervolg op het eerdere succes van de wijk-GGD’er van Heerenveen. Wonen en zorg In november 2023 vond een regionale 24-uurssessie wonen en zorg plaats, als inspiratie voor - en aftrap van - een nieuwe woonzorgvisie. Zuidoost-gemeenten trekken samen op als het gaat om hun woonzorgvisies. De lokale opgave is hier onderdeel van. Daarnaast sloegen we in Friesland de handen ineen voor wonen en zorg voor ouderen. Dit deden we vanuit een nieuwe samenwerking binnen de taskforce wonen en zorg. Samen op weg naar meer gezonde en gelukkige inwoners In Heerenveen ervaart 75% van de volwassenen een als (zeer) goed ervaren gezondheid. Roken is onder volwassenen gedaald naar 16% van onze inwoners (dit is lager dan het gemiddelde in Fryslân van 21%). Van de Heerenveense inwoners ervoer 19% (heel) veel stress (in de laatste 4 weken). Dit ligt iets lager dan het Fries gemiddelde. 47% van onze inwoners heeft matig tot ernstig overgewicht. Ook dit ligt net iets lager dan het Fries gemiddelde.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
21
Het gezondheidspotentieel van inwoners (in accentwijken) is beter benut Van een aantal groepen is bekend dat we hier de meeste gezondheidswinst kunnen behalen en/of gezondheidsverlies zoveel mogelijk kunnen voorkomen. Deze groepen kregen in onze gemeente extra aandacht. Het gaat om kinderen en inwoners met grootste gezondheidsachterstanden (zoals mensen met een laag sociaal economische status). Daarnaast hebben we ingezet op de drie bekende speerpunten die de oorzaak zijn van een groot deel van de ziektelast in Nederland: roken, overgewicht en een ongezond eet- en beweegpatroon, en problematisch alcoholgebruik. Gezonde leefomgeving In 2023 ondernamen we conform ons gezondheids- en preventiebeleid diverse acties die bijdragen aan een gezonde en toegankelijke leefomgeving. Verschillende wijken en dorpen werden groener en aantrekkelijker. Voorbeelden zijn het groener en aantrekkelijker geworden Rozenveld, met voldoende speelmogelijkheden en ontmoetingsplekken voor alle leeftijden en voor mensen met een beperking. In de Greiden realiseerden we met het plaatsen van motorische speelelementen de laatste aanpassingen voor de inclusieve speeltuin. En in het project Gezonde Wijkaanpak werkten we met inwoners aan de leefbaarheid van dorpen en wijken.
We zijn deelnemer van het regionaal veiligheidsteam (Jeugd) In het kader van het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming nam de gemeente Heerenveen en het Team Jeugd en Gezin in 2023 deel aan het regionaal veiligheidsteam, in Heerenveen genaamd het MET. Dit is de zogenaamde proeftuin. We deden dit zowel als huisvester als inhoudelijk. Het betreft een samenwerking tussen verschillende ketenpartners in het vrijwillige en gedwongen kader, met als doel om de kind- en gezinsbeschermingsketen te vereenvoudigen. Dit past bij onze ambities om te werken vanuit de bedoeling. Een nieuwe verordening jeugd Eind 2023 stelde de gemeenteraad de Verordening Jeugd Heerenveen 2024 vast. Aan deze verordening zijn, anders dan voorheen, de nadere beleidsregels jeugd 2024 toegevoegd. Hiervoor is gekozen in navolging van de ambitie om de medewerkers van het team Jeugd en Gezin goed te faciliteren en van ambtelijke en bestuurlijke dekking te voorzien. Eind 2023 stelde het college de nadere regels vast. Het proces rondom de visie op het jeugdbeleid Tijdens een dialoogsessie van de commissie SaZa op 11 september 2023 is de commissie geïnformeerd over de sociale transitie en de stand van zaken rond de visie op het jeugdbeleid. Er zijn afspraken gemaakt over de rol en betrokkenheid van de raad bij de verdere totstandkoming van de visie op het jeugdbeleid.
Dit is gedaan in de vorm van een procesvoorstel. Er is afgesproken om in het eerste semester van 2024 een startnotitie jeugd aan te leveren, dit wordt in de loop van 2024.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
22
Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 Wmo maatwerkvoorzieningen • We bleven het HRM protocol huishoudelijk hulp hanteren, waardoor het gemiddelde gebruik in uren daalde. • We troffen voorbereidingen voor toekomstbestendigheid en financiële beheersbaarheid, waaronder 'quick wins toegang'. • Er is een toezichthouder (zorgaanbieders) aangesteld. • De kostenprognose tot en met 2025 is extern belegd. Programma Gezond, welzijn, vernieuwen (zorgtransitie) We hebben onze programmastrategie bepaald en troffen voorbereidingen voor de uitvoering hiervan. Integraal zorgakkoord (IZA) • We zijn als koppelgemeente vertegenwoordigd in FRIZA (Friese IZA). • We maakten samenwerkingsafspraken. • In samenwerking met regionale zorgpartijen en gemeenten werkten we mee aan een regioplan en bepaalden we de grootste opgaven van de aankomende jaren. • We maakten een plan van aanpak (en deden een subsidieaanvraag) voor de realisatie van drie Mienskipshûskaemers in Heerenveen. Behoud van ziekenhuis Tjongerschans Er is een onderzoek gestart naar impact op de zorgketen, economie en samenleving. Ernstige Psychiatrische Aandoening (EPA). In samenspraak met de GGZ is onderzoek gedaan naar een mogelijke nieuwe werkwijze voor de doelgroep EPA. Wonen en zorg • We hebben samenwerking gezocht in regio Zuidoost. • We organiseerden een 24-uurs sessie.
• We zorgden voor integrale afstemming met het programma Een thuis voor iedereen. • We analyseerden lokale data ter voorbereiding op het Heerenveense deel binnen de woonzorgvisie. Gezondheid • Om gezondheidswinst te behalen, voerden we in 2023 activiteiten uit die zijn vastgesteld in het uitvoeringsplan Samen scoren voor gezondheid. • Via het project Gezonde Wijkaanpak is gezondheidsbevordering met voorrang toegepast in een aantal wijken en buurten met het grootste gezondheidspotentieel. • We maakten een plan van aanpak (GALA/SPUK) waarmee we middelen aanvroegen en ontvingen uit een specifieke uitkering (de brede SPUK) om te werken aan de doelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord. • We hebben Welzijn op Recept verder uitgerold, waardoor nu alle huisartsen in Heerenveen eenvoudig patiënten kunnen doorverwijzen naar welzijnsinitiatieven en -organisaties. Ook maakten we een start met doorverwijzing vanuit het ziekenhuis en de thuiszorg. • We bepaalden onze programmastrategie voor het programma Gezond welzijn vernieuwen. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
23
• • •
We maakten een start met het opstellen van een nieuwe visie op (pedagogische sociale basis). We bekijken dit vanuit een bredere blik op gezondheid. Dankzij de inzet van de gezondheidsbevorderaar van de GGD en Team Fit van Sport Fryslân zijn er meer gezonde scholen, sportverenigingen en dorpshuizen. We hebben gezonde voeding en het voorkomen van ondervoeding onder ouderen gestimuleerd door initiatieven te ondersteunen waarbij mensen samen gezond eten in de buurt, bij elkaar thuis of in het wijkcentrum.
Gezonde leefomgeving We bouwen scholen, kinderopvanglocaties en zorgfuncties op gezonde plekken. Sinds 2023 kunnen scholen subsidies aanvragen voor een Groen Schoolplein. Er zijn verschillende scholen die de stimuleringsregeling Gezonde School hebben aangevraagd. Tijdens de Smikkelweken zijn ook de kinderopvanglocaties meegenomen. Autoluwe en/of autovrije zones zijn meegenomen als speerpunt in het Integraal Huisvestingsplan van de scholen. Het centrum is ook (deels) autoluw gemaakt. Werken vanuit de bedoeling bij Jeugd en Gezin Binnen het team Jeugd en Gezin is in 2023 gewerkt aan een herijking van de bestaande werkprocessen. Hierbij is, zoals de ambitie was, ruimte gehouden voor het werken vanuit de bedoeling. Doen wat het juiste is, in dát specifieke geval. Hierbij hanteerden we als uitgangspunt dat we beschrijven wat noodzakelijk is om een vraag te beantwoorden. Bij het herijken en beschrijven van deze werkprocessen hielden we zo goed als mogelijk rekening met de (aanstaande) landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. We troffen in 2023 ook de voorbereidingen om de tot dan toe gehanteerde Verordening Jeugd te herzien. Lokaal Akkoord Jeugdbeleid Om het jeugdhulpstelsel toekomstbestendig te maken werkten we vanaf 2021 tot begin 2023 aan een Lokaal Akkoord Jeugdbeleid.
De commissie SaZa formuleerde op een aantal bijeenkomsten de bouwstenen en leidende principes voor het kader van dit akkoord. De sociale transitie De thema’s uit het Hoofdlijnenakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar transities. De Sociale Transitie is één van deze transities en de uitvoering hiervan gebeurt via een programmatische aanpak. Voorgesteld is om het proces Lokaal Akkoord en het programma Sociale Transitie met elkaar te vervlechten. De gemeenteraad ging hier op 25 mei 2023 mee akkoord, met daarbij de expliciete wens om een visie op het jeugdbeleid vast te stellen en hierin de geformuleerde leidende principes op te nemen. Op 13 november 2023 vond een kick-off bijeenkomst plaats van de Sociale Transitie waarbij ketenpartners en de commissie SaZA een presentatie volgden over 'boemerangbeleid’ en de dialoog met elkaar aangingen. Sociale Samenhang In een tijd van verharding, zijn wij op zoek naar verbinding. We vinden dit belangrijk, omdat we een ontwikkeling in de samenleving zien waarin mensen juist meer afstand nemen. Van elkaar, maar ook van het sport- en verenigingsleven, de kerk en van de overheid onder andere. We willen het vertrouwen van mensen in instituties herstellen en Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
24
verbeteren door een betrouwbare overheid te zijn die haar beloftes nakomt. Ook thema’s als eenzaamheid, het tekort aan vrijwilligers en de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor mensen die minder mobiel zijn verdienen onze aandacht. Als we menskracht inzetten om onderlinge verbindingen te versterken, wordt de hele sociale samenhang daar sterker van. En dat is wat we nodig hebben om de uitdagingen het hoofd te kunnen bieden waar we voor staan. Focus voor de komende jaren: • We informeren onze inwoners actief over wat we doen en waarom we dat doen. • Om erachter te komen hoe we dit het beste kunnen aanpakken en hoe we het vertrouwen in de overheid kunnen herstellen, gaan we met inwoners in gesprek. • We willen onderzoeken waar de boosheid en het wantrouwen tegen de overheid vandaan komt. • We doen een beroep op de samenleving om de handen uit de mouwen te steken en een stapje extra te zetten wanneer een vereniging, organisatie of persoon hulp nodig heeft. • We onderzoeken wat de omvang is van eenzaamheid in onze gemeente en vragen inwoners wanneer zij zich eenzaam voelen en wat daarvan de oorzaak is. • We willen dat onze openbare ruimte voor iedereen toegankelijk is. • De transities waarvoor we staan kunnen we alleen in gezamenlijkheid realiseren.
Daarom willen we meer met andere gemeenten samenwerken en zoveel mogelijk dwarsverbanden aangaan om onze slagkracht te vergroten. Wat hebben we bereikt? Eenzaamheid We begonnen in 2023 met de uitvoering van het actieplan 'Samen één in Heerenveen – 2020-2028'. Hiermee willen we eenzaamheid aanpakken. We geven invulling aan dit actieplan met behulp van een (externe) aanjager. Bewegen in de openbare ruime Gezondheid is een onderdeel van de belangenafweging in ons ruimtelijk beleid. In omgevingsplannen is aandacht voor het creëren van een beweegvriendelijke en groene omgeving. Denk aan de planvorming voor de A32 en de herinrichting van het centrum. In 2023 zijn in het plan van aanpak GALA afspraken gemaakt over het nieuw op te stellen BOSS beleid (bewegen, ontmoeten, sport en spelen). Inclusie Voor mensen met een beperking zetten we in op onder andere een goede toegankelijkheid van openbare gebouwen en recreatieplekken, zoals De Heide en sporten. We doen dit in samenwerking met het VN panel. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 Eenzaamheid Om eenzaamheid te voorkomen en terug te dringen hebben we onder andere ingezet op bewustwording, signalering en betere toeleiding, en samenwerking. Enkele voorbeelden hiervan zijn: • De campagne '1 op 3 is best eenzaam', met workshops om bewustwording en kennis over eenzaamheid te vergroten en te verbreden.
• Signalering en doorverwijzing van inwoners door huisartsen via Welzijn op Recept. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
25
•
De Week van de Ontmoeting, met activiteiten georganiseerd door, voor en met inwoners van de gemeente. Mensen konden elkaar hier ontmoeten en nieuwe contacten leggen.
Ondersteuning van vrijwilligers We ondersteunden en waardeerden vrijwilligers via onze welzijnsorganisatie. Caleidoscoop coördineerde in 2023 diverse projecten om vrijwilligerswerk te stimuleren, zoals de vrijwilligersprijs, NL doet, de campagne 'Mensen maken even tijd', en de vrijwilligerswaardering via onder andere HeerenveenBedankt.nl. Bewegen in de openbare ruimte In omgevingsplannen is aandacht voor het creëren van een beweegvriendelijke en groene omgeving. Denk aan de planvorming voor de A32 en de herinrichting van het centrum. In 2023 zijn in het plan van aanpak GALA afspraken gemaakt over het nieuw op te stellen BOSS beleid (bewegen, ontmoeten, sport en spelen). Inclusie In samenwerking met het VN panel zetten we in op een goede toegankelijkheid van openbare gebouwen, of recreatieplekken zoals de Heide, voor mensen met een beperking. Er zijn verschillende acties uitgevoerd om te werken aan hindernisvrije stoepen en toegankelijke looproutes. Via diverse kanalen zorgen we voor offline en online informatie over toegankelijkheid van publieke locaties. De app Fixi is gelanceerd waarin inwoners makkelijk meldingen kunnen doen van plekken die niet toegankelijk zijn. Er is actief ingezet op bewustwording en verbinding met lotgenoten in de Week van de Toegankelijkheid. Het VN panel heeft bij verschillende projecten t.a.v. herontwikkelingen meegedacht.
Denk bijvoorbeeld aan het Centrum in Heerenveen en recreatiegebied de Heide. Vanuit de dienstverleningsvisie is digitale toegankelijkheid een speerpunt waarbij het VN panel ook heeft meegedacht. In 2023 is het cliëntervaringsonderzoek Wmo breder uitgevoerd zodat we meer inzicht krijgen in de ervaringen t.a.v. toegankelijkheid en inclusie van onze inwoners. In 2023 hebben we een bijeenkomst georganiseerd voor ouderen van kinderen met een beperking waarbij aanbieders van aangepast sporten en fondsen die specifieke materialen verhuren voor deze doelgroep informatie hebben gedeeld. Het doel was om ouders te informeren zodat meer kinderen met een beperking kunnen meedoen. Bovendien was dit een mooie manier om ouders met elkaar in contact te brengen voor het uitwisselen van ervaringen. Sportverenigingen zijn geïnformeerd over de mogelijkheden van subsidies om hun sportaccommodaties toegankelijker te maken en buurtsportcoaches hebben de opdracht gekregen om de activiteiten die ze organiseren zo inclusief mogelijk te zijn. Visie op de sociale basis We zijn gestart met de voorbereidingen voor het opstellen van onze visie op de sociale basis, als onderdeel van het GALA. Deze visie wordt het uitgangspunt van onze inzet en focus in de aankomende jaren. We stellen de visie op in samenwerking met partners en inwoners.
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
26
Cultuur, sport en vrije tijd Cultuur, sport en vrije tijd zijn sociale aspecten met economische waarde die in een gezonde samenleving onmisbaar zijn. We koesteren ze, omdat we er ook in de toekomst van willen genieten. Daarom staan we voor een sterk en toegankelijk sport- en cultuurbeleid. Dit zorgt voor aantrekkingskracht onder jong en oud en maakt van de gemeente Heerenveen een aantrekkelijke plek om te leven. Sinds de pandemie staan de amateurkunst en het verenigingsleven in de creatieve en sportieve sector onder druk. Vooral in de breedtesport - de (amateur)sporten die door alle lagen van de bevolking worden beoefend - valt veel winst te behalen. Hier moeten we mee aan de slag, want we willen op sportgebied toonaangevend zijn én blijven! Dit is in het belang van de gezondheid van onze inwoners. Hier hoort ook de topsport bij. Want juist de topsport in Heerenveen is belangrijk voor het bereiken van de doelen die we hebben met de breedtesport. We hebben, tot slot, in de gehele vrijetijdssector speciale aandacht voor mensen met een beperking. Focus voor de komende jaren: • We gaan voor een inclusieve vrijetijdssector. Zowel cultuur als sport moeten in algemene zin laagdrempelig en voor iedereen toegankelijk zijn. • We geven de cultuursector de aandacht die het verdient en willen een verdere afname van het kunst- en cultuuraanbod, als gevolg van de pandemie, voorkomen.
We ontwikkelen een nieuwe cultuurvisie, samen met de culturele instanties in onze gemeente en met onze inwoners, en betrekken u hier als gemeenteraad vanaf het begin bij. • Om onderlinge samenwerking te bevorderen en versnippering tegen te gaan, creëren we een ‘cultuurkwartier’. Een fysiek, gastvrij centrum waar men cultuur in de volle breedte kan ervaren en beleven. Hierbij betrekken we niet alleen de grote kunst- en cultuurinstellingen, maar ook de amateurkunst, het verenigingsleven en het onderwijs. • We willen dat verenigingen elkaar inspireren. Hoe kunnen ze de mensen weer bij hun sportclub betrekken en waar vinden ze nieuwe vrijwilligers? We ondersteunen sportverenigingen actief bij de werving van deze nieuwe krachten. • We onderzoeken hoe toegankelijk de vrijetijdsbestedingen in onze gemeente zijn voor mensen met een beperking. Waar nodig gaan we hiermee aan de slag. • We zetten in op intensieve samenwerking met onze (top)sportpartners. Wat hebben we bereikt? Museum Belvedère Museum Belvedère ontving afgelopen jaar 45.000 bezoekers. De kunstbeurs Art Noord, die vooral is bedoeld voor galerieën en kunsthandels uit het noorden, trok in vier dagen iets meer dan 2.500 bezoekers. Oranjewoud Festival Het Oranjewoud Festival trok in totaal 12.500 betalende bezoekers. Daarnaast namen ruim 2.000 kinderen deel aan het programma in de family zone.
Aftermovie Oranjewoud Festival 2023 - YouTube
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
27
Museum Belvedère was tijdens het Oranjewoud Festival in 2023 als geheel geïntegreerd in het evenement. Er vonden in en om het museum diverse optredens en belevingen plaats. Posthuis Theater Ons theaterseizoen loopt over het kalenderjaar heen, maar er zijn nu al ruim 26.000 kaarten verkocht. Dit betekent dat mensen (gelukkig) weer terugkeren naar het theater. Afgelopen jaar waren ook twee eigen (amateur) producties te zien. Naast de familiemusical Opskur in Herreturv was de eigen Sinterklaas voorstelling een succes. Iedereen (zes keer een volle zaal) kon hier laagdrempelig genieten van het theater. POPup Door de gezamenlijke inzet van Caleidoscoop, de gemeente en de bibliotheek is de POPup een succes als ontmoetings- en creëerplek in het centrum. Dankzij financiering met subsidie van onder andere het Iepen Mienskipsfuns is het initiatief met een jaar verlengd. Buurtsportcoaches Het werkgeverschap van de buurtsportcoaches die in Heerenveen actief zijn is geformaliseerd en bij Sport Fryslân belegd. Er is sprake van een daling van de gemeentelijke (financiële) bijdrage en een verhoging van de inzet vanuit het onderwijs. Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Vanuit GALA hebben we het Lokaal Sport Akkoord II gerealiseerd. Het Heerenveense plan is door NOC NSF als voorbeeld gebruikt voor andere gemeenten. Pumptrack We hebben in het centrum van Heerenveen een Pumptrack gebouwd.
We realiseerden deze geweldige nieuwe speelvoorziening voor kinderen, jeugd, jongeren en andere ‘fanatiekelingen op wielen'. Het is wederom een pareltje van een playground voor Heerenveen. Clubondersteuning We ondersteunen verenigingen met clubondersteuning. Binnen het team van buurtsportcoaches is één coach aangesteld met de taak om verenigingen met raad en daad bij te staan. Samenwerking partners We zijn in 2023 begonnen met een tweejaarlijks bestuurlijk overleg met onze belangrijkste lokale sportpartners: Thialf, Firda, Sportstad, Sport Fryslân, SC Heerenveen en Topsport Noord. Sport en bewegen staan in dit overleg centraal. Wat hebben we daarvoor gedaan in 2023 Cultuur In het meerjarenperspectief hebben we het (investerings- en exploitatie) budget opgenomen waarmee we het cultuurkwartier kunnen vormgeven. Hiervoor werken we samen met het Programma Centrum Heerenveen, onze culturele partners en de monitorgroep G1000. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden Behorend bij controleverklaring d.d. 4 juni 2024
28
Sport In samenspraak met Sport Fryslân en het onderwijs maakten we afspraken over de buurtsportcoaches en vakleerkrachten en de inzet voor de komende jaren. Vanuit het bestaande kernteam Lokaal Sport Akkoord (LSA I) hebben we samen met lokale sportpartners, LSA II gerealiseerd. De betrokkenheid en inzet van de Heerenveense sportpartners stond hierbij voorop. Een specifieke uitvraag, meerdere individuele gesprekken en een succesvolle bijeenkomst legden hiervoor de basis. Met Sport Fryslân maakten we ten slotte afspraken over het ‘supporteren’ van Heerenveense sportverenigingen met clubondersteuning. Veiligheid Veiligheid raakt ons allemaal, op meerdere manieren. Wij willen de algemene veiligheid van onze inwoners, bezoekers en ondernemers garanderen en bedrijven en organisaties binnen onze gemeente beschermen. Want iedereen moet hier veilig kunnen wonen, verblijven, werken en ondernemen. We willen incidenten en overlast door groepen jongeren verminderen en nog liever voorkomen en we willen dat jongeren die het al goed doen, het goed blijven doen. Naast daadwerkelijke veiligheid willen we ook werken aan veiligheidsbeleving: het gevoel van veiligheid. Zowel op straat als online. We willen hierbij ook preventief een bijdrage leveren aan het terugdringen van (online) criminaliteit.