Bijlage 1 - Themabegroting 2026 incl rectificatie

Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 863

864

862

862

Groot onderhoud (voorziening)

2.297

1.755

1.755

1.755

Kapitaallasten

1.994

2.370

2.737

2.837

Totaal onderhoudskosten verhardingen

5.154

4.988

5.354

5.454

Civieltechnische kunstwerken De gemeente beheert bruggen (vast en beweegbaar), tunnels en viaducten, steigers en duikers. In totaal gaat het om 563 civieltechnische kunstwerken. Het beheer vindt plaats op basis van de landelijke erkende CROW systematiek, richtlijnen voor kunstwerkenbeheer en de geldende NEN-normering (2767-4). Het doel is gericht op duurzame instandhouding en het borgen van de veiligheid en functionaliteit van de kunstwerken. Elke vijf jaar voeren we een volledige inspectie en conditiemeting uit. We leggen alles vast in het beheersysteem. Aan de hand van rekenregels maken we een kwalitatieve (meerjaren)planning en meerjarenbegroting op, die we verwerken in het beheerplan civiele kunstwerken en de benodigde uitvoeringsplannen. We geven daarbij ook een onderbouwing van de benodigde investeringen en de beoogde inzet vanuit de onderhoudsvoorziening. Naast enkele onderzoeksopgaven zijn onder meer de volgende werkzaamheden in de planning voor 2026 opgenomen: • Voorbereiding/uitvoering aan diverse kunstwerken:  conserven en reinigen;  herstel en vervangen slijtlagen (bruggen);  vervangen onderdelen (bruggen);  herstel voegwerk en voegovergangen. • Voorbereiding vervangen diverse civiele kunstwerken park de Heide (Heerenveen). • Voorbereiding vervanging Weidlânsbrêge (Akkrum).

De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten civieltechnische kunstwerken Klein onderhoud Groot onderhoud (voorziening) Kapitaallasten Totaal onderhoudskosten civieltechnische kunstwerken

Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 72

72

72

72

1.904

630

630

630

325

342

666

676

2.301

1.044

1.367

1.377

Oevers en kaden De gemeente beheert oevers en kaden, beschoeiingen, damwanden en natuurlijke oevers. In totaal meer dan 55 kilometer. Elke vijf jaar - en als het nodig is ook tussentijds - inspecteren we het gehele areaal. De gegevens verwerken we in het beheersysteem. We beheren en onderhouden ze om ze duurzaam in stand te houden, kapitaalvernietiging te voorkomen en veiligheid en functionaliteit te borgen.

93

Op basis van de conditiemetingen (conform de NEN 2767-4) maken we een onderhoudsplanning die we in het beheerplan en in uitvoeringsplannen verwerken. Dit gebeurt aan de hand van vastgelegde cyclische normeringen. In het beheerplan nemen we op welke investeringen hiervoor nodig zijn. Ook nemen we een onderbouwing van de onderhoudsvoorziening op. De benodigde investeringen en onderhoudsopgaven vertalen we naar de begroting. Het areaal is in 2024 aangepast als gevolg van 'de overdracht van oevers langs vaarwegen. Hiertoe vond de afgelopen jaren veel afstemming plaats tussen de Friese gemeenten, de provincie en het wetterskip. Voor Heerenveen leidde dit tot een uitbreiding in areaal en daarmee de (toekomstige) beheer- en onderhoudsopgaven. De financiële meerjarige consequenties hiervan zijn via het proces van de Perspectiefnota 2024 verwerkt in de meerjarenbegroting. De volgende werkzaamheden zijn in de planning 2026 opgenomen: • Vervanging damwanden op diverse locaties. Naast de bovenstaande opgaven voeren we, op basis van het beheerplan oevers en kaden, divers onderhoud uit aan damwanden en beschoeiingen. Waar mogelijk leggen we natuurvriendelijke oevers aan in plaats de aanwezige 'harde' oeverbescherming te herstellen of te vervangen. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten oevers en kaden Klein onderhoud Groot onderhoud (voorziening) Kapitaallasten Totaal onderhoudskosten oevers en kaden

Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 722

561

560

417

-

105

105

105

497

561

581

596

1.219

1.227

1.246

1.119

Openbare verlichting In de begroting zijn voor het versneld verledden van de openbare verlichting financiële middelen beschikbaar. Eind 2029 is alle verlichting verled en daarmee verduurzaamd. In 2026 voeren we hiertoe onder meer de onderstaande werkzaamheden uit: • Buitengebied Jubbega, 72 lichtmasten; • Aenwirderweg, Hegedyk, Deelenweg, Hooivaartsweg, Tijnjeweg en Verseweg (Gersloot), 39 lichtmasten; • Bornego, P.G. Otterweg, Aenwirderweg en Jonkersweg (Luinjeberd), 17 lichtmasten; • Wjitteringswei Sudkant West, 52 lichtmasten; • Deelspaad, Dorpstraat, Hellingpad, Konvintspaad, Rijksstraatweg, Spitsendyk, Stobbega'ster Pad, Tolvepaed, Kapellewei, Leeuwardenstraatweg en Lier (Haskerdijken Nieuwbrug), 60 lichtmasten; • Kern Heerenveen, 250 lichtmasten in combinatie met voorbereiding/uitvoering herinrichting Centrum Heerenveen; • Pr. Kennedylaan, 22 lichtmasten; • Kattebos, 23 lichtmasten; • Oranjewoud: Anna Charlottelaan, Casimiralaan, Heidelaan, Henriëtte Amalialaan, Sophia Hedwiglaan, 90 lichtmasten.

94

Riolering Gemeentelijke watertaken Voor een gezonde, veilige leefomgeving en het duurzaam, toekomst- en klimaatbestendig maken van Heerenveen, zijn goede rioleringen, robuuste watersystemen en passende inrichting van de openbare ruimte nodig. Zo zorgen we voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu (de waterkwaliteit) en een voldoende klimaatrobuuste inrichting van de (openbare) ruimte waarmee we overlast door water en droogte voorkomen of beperken. De taken en opgaven zijn vastgelegd in het eind 2024 vastgestelde Watertakenplan 2025 - 2029 (inclusief bijlagen). We beheren circa 19.000 kolken, 450 kilometer vrijvervalriolering, 950 rioolgemalen en grote ondergrondse bergingskelders voor rioolwater. Samen vertegenwoordigen deze assets inmiddels een vervangingswaarde van ca. € 400 miljoen. Het beheer en onderhoud van de riolering is gericht op het functioneel en veilig houden en het voorkomen van kapitaalvernietiging. Voor een goed beeld voeren we jaarlijks inspecties uit voor een deel van het areaal. Die inspecties verwerken we in het rioolbeheersysteem. Op basis hiervan worden herstel- en onderhoudsmaatregelen en vervangingsopgaven bepaald, ingepland en uitgevoerd. We combineren de werkzaamheden zo veel mogelijk met andere opgaven. Onderdeel van het Watertakenplan 2025 - 2029 is een kostendekkingsplan met een onderbouwing van de kosten voor het beheer en onderhoud.

Dit kostendekkingsplan geeft een doorkijk op de langere termijn, met een langere termijn ontwikkeling van het rioolheffingstarief. Hiermee borgen we het beheer, onderhoud en de vervanging op een duurzame manier. Het kostendekkingsplan houdt ook rekening met maatregelen in het kader van klimaatadaptatie, gericht op het voorkomen of beperken van wateroverlast en droogte. We blijven ook de komende jaren inzetten op risicogestuurd beheer, het vergroenen van Heerenveen, het creëren van meer ruimte voor water, het repareren en vervangen van slechte riolering en een goede samenwerking met bewoners en bedrijven. De volgende grootschalige rioleringsmaatregelen staan onder andere voor 2026 gepland: • Kattebos te Heerenveen. Uitvoering herinrichting (verbetering en renovatie van de riolering in combinatie met herinrichting van de weg en vergroening van het straatprofiel). • Hiddingastraat en omgeving te Heerenveen. Aanleg hemelwater riolering en vervangen/repareren van bestaande riolering. • Jelle van Damweg te Jubbega (tweede fase). Rioolvervanging en afkoppelen verharding. • President Kennedylaan te Heerenveen. Uitvoeren herinrichting (rioolvervanging en aanleg hemelwaterriool in combinatie met herinrichting van het straatprofiel inclusief vergroening). • Kernwinkelgebied Heerenveen. Aanleg van hemelwaterriool, vervangen van bestaande riolering en renovatie/reparatie van riolen.

• Voorbereiding van renovatie (relinen) van de riolering op diverse plekken in de gemeente Heerenveen.

95

De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten riolering

Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029

Klein en groot onderhoud

2.566

2.549

2.549

2.549

Vervangingsinvesteringen (voorziening)

3.061

1.319

2.372

2.352

Kapitaallasten

1.213

1.264

1.310

1.320

Totaal onderhoudskosten watertakenplan

6.840

5.133

6.231

6.222

Water Waterbeheer bestaat uit het beheer van: • vaarwegen; • water in bebouwd gebied; • water in landelijk gebied. Vaarwegen De provincie Fryslân heeft de Friese vaarwegen toebedeeld aan zichzelf en aan het Wetterskip Fryslân. De gemeente Heerenveen heeft geen vaarwegen in beheer en onderhoud. Water in bebouwd gebied In 2016 hebben de Friese gemeenten en Wetterskip Fryslân een overeenkomst ondertekend voor de overdracht van het oppervlaktewater in bebouwd gebied. Het gaat hierbij om de watergangen en brede waterpartijen. Wetterskip Fryslân is verantwoordelijk voor het beheer en het onderhoud. De gemeente voert echter het feitelijk onderhoud uit, in ruil voor een vergoeding van het wetterskip. Het onderhoud betreft het tijdig uitmaaien (hekkelen) en periodiek baggeren van de wateren. De uitvoering van het beheer en onderhoud (welke maatregelen en wanneer) stemmen we af met het Wetterskip Fryslân en nemen we op in het gemeentelijk beheersysteem. In totaal onderhouden wij voor het Wetterskip Fryslân circa 95 kilometer watergang en 60 hectare water (brede waterpartijen) in het bebouwd gebied. Met Wetterskip Fryslân is afgesproken dat we alle achterstallige bagger, voor wat betreft de over te dragen watergangen, op basis van een 50/50 kostenverdeling wegwerken. Dit is in 2023 - 2025 uitgevoerd.

Zoals afgesproken in de overeenkomst zijn de watergangen daarmee overgedragen aan het Wetterskip. Voor de brede waterpartijen ontvangen we als gemeente nog een jaarlijkse bijdrage in de onderhoudskosten en kiezen we zelf het moment van baggeren. Baggerplan 2023 - 2030 De baggeropgaven zijn vastgelegd in het baggerplan 2023 - 2030. Dit hebben we samen met het Wetterskip Fryslân opgesteld. In deze begroting zijn de kosten voor het baggeren vertaald en opgenomen. Water landelijk gebied In het landelijk gebied voeren wij zelf deels het onderhoud uit van de watergangen. Dit gebeurt veelal op basis van de schouwplicht die ons door het Wetterskip Fryslân is opgelegd. Daarnaast voeren agrariërs onderhoud voor ons uit. Hiervoor krijgen zij van

96

ons een vergoeding. In totaal onderhouden wij in het landelijk gebied ruim 250 kilometer aan watergangen. Groen Het beheer en onderhoud van het groen voeren we uit op basis van het huidige beleid 'bewust beheer', zoals dit eind 2022 bij de vaststelling van de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 is bepaald. Dit beleidskader is ook uitgangspunt voor deze begroting. We maken onderscheid in bomen, bos, bosplantsoen, gras, hagen, heesters, houtwallen, plantenbakken en vaste plantvakken, op basis van de gebiedsindeling bedrijventerrein, buitengebied, centra, groengebied, hoofdwegen en woongebied. In 2022 is besloten het kwaliteitsniveau van eerdere jaren voort te zetten. Over het algemeen geldt een onderhoudsniveau 'basis', maar in sommige gebieden is bewust gekozen voor een aldaar acceptabel geacht 'laag' of juist 'hoog' onderhoudsniveau. Vandaar de naamgeving 'bewust beheer'. We betalen het onderhoud aan het groen vanuit de onderhoudsbudgetten. Er zijn ook middelen in de begroting opgenomen voor de duurzame vervanging en het herstel van boomstructuren. De investeringsmiddelen hiervoor zijn opgenomen in de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 en kunnen we inzetten om goede, duurzame groeiplaatsen voor de bomen te creëren (groeiplaatsverbetering).

Nieuw te planten bomen (als vervanging van huidige slechte exemplaren) kunnen uitgroeien tot volwassen en volwaardige grote bomen en herstel leidt tot volwaardige boomstructuren. We hebben besloten om het tempo van de daadwerkelijke inzet van de middelen - ten opzichte van de planning in de Brede Nota Kapitaalgoederen - iets te vertragen, rekening houdend met de financiële positie van de gemeente. Dit is ook verwerkt in deze themarekening. De vervanging van bomen is verder uitgewerkt in het Vervangingsplan boomstructuren Heerenveen, voor de periode 2024-2032. De vertraging is hier onderdeel van. De kwaliteit van de openbare ruimte beoordelen wij op basis van rapportcijfers. Dit doen we door eens per jaar een schouw uit te voeren op minmaal zes locaties per wijk, verdeeld over de betreffende structuurgebieden. Al ons areaal is vastgelegd in ons (groen)beheersysteem. We beheren ongeveer zes miljoen vierkante meter groen en ruim 41.000 bomen. Het beheer van onze bomen volgt uit een veiligheidsinspectie. We inspecteren alle bomen gebiedsgericht met een omlooptijd van vier jaar, waaruit de jaarlijkse beheer- en onderhoudskosten voortvloeien. Voor het groenbeheer werken we met maatregelenpakketten (arbeid, materiaal) en maken we een begroting van de benodigde kosten van onderhoud. Dit doen we aan de hand van het ambitieniveau 'bewust beheer'.

Zowel de technische staat van de groenonderdelen als de verzorging ervan passen bij het huidige ambitieniveau en daarmee het vastgestelde beleidskader bewust beheer. Zoals wettelijk verplicht zorgen wij voor het beheer en onderhoud in onze gemeente. Hieronder valt ook onze zorgplicht voor bomen en de naleving van de hiertoe opgenomen bepalingen in de Omgevingswet. In 2026 moeten alle lidstaten een Nationaal herstelplan hebben opgesteld in het kader van de Wet Natuurherstel. Een van de verplichtingen uit deze wet is herstel van de ecosystemen in de bebouwde omgeving.

97

Wij willen vooral optreden als goede rentmeester, waarbij we kapitaalvernietiging tegengaan. Bij het beheer en onderhoud houden we waar mogelijk rekening met biodiversiteit, klimaatontwikkeling, plaagdierbestrijding en invasieve soorten. De volgende werkzaamheden zijn in de planning voor 2026 opgenomen: • Het groenstructuurprogramma leggen we ter informatie voor aan de raad. Het opstellen van een groenstructuurprogramma volgt mede uit de Omgevingsvisie. • Vervanging/herstel van circa zes boomstructuren (in het kader van het vervangingsplan boomstructuren). • Het herstel van lanen in Oranjewoud (volgens het uitvoeringsplan lanen Oranjewoud). Onder projectleiding van de provincie Fryslân voeren we het herstel gezamenlijk met alle eigenaren uit. Herstel van de gemeentelijke lanen is in het vervangingsplan boomstructuren opgenomen. • Het vastgestelde Plan van aanpak Bestrijding invasieve exoten gemeente Heerenveen 2023-2027 evalueren en actualiseren we in 2026. De financiële effecten nemen we mee bij de actualisatie van de Brede Nota Kapitaalgoederen. • In het kader van klimaatadaptatie en biodiversiteit voeren we projecten uit om de openbare ruimte te vergroenen (groen en bomen) en de kwaliteit te behouden. Dit betreft kleine renovaties maar ook grotere herinrichtingen. • We stellen in 2026 een meerjarenplan renovatie/investeringen groen op.

De financiële effecten nemen we mee bij de actualisatie van de Brede Nota Kapitaalgoederen. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten openbaar groen Klein en groot onderhoud Kapitaallasten Totaal onderhoudskosten openbaar groen

Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 3.143

3.145

3.139

3.140

430

359

563

721

3.574

3.504

3.702

3.861

Spelen en speelvoorzieningen (een aantal van de geplande werkzaamheden voor 2026) • Vervanging van de speeltoestellen op de Jan van der Heydenweg, Willem Lodewijklaan, Zevenwoudenlaan en Eerste Compagnonsweg. • We vervangen en/of repareren diverse speeltoestellen aan de hand van de keuringsrapporten die aan het einde van elk jaar worden opgesteld. Gebouwen De gemeente Heerenveen heeft diverse gebouwen in eigendom en beheer. Om het onderhoud hiervan planmatig en efficiënt te kunnen uitvoeren, is het belangrijk om te weten welk bouwkundig en installatietechnisch onderhoud precies nodig is. Daarom hebben we in 2021 de staat van het onderhoud van de gemeentelijke gebouwen en de daar aanwezige installaties in kaart gebracht. De inspecties zijn deels uitgevoerd op basis van de landelijk gehanteerde NEN 2767 norm en voor een deel geïnspecteerd door de eigen organisatie. De uitkomst was dat alle gebouwen in een redelijke staat van onderhoud verkeren (conditiescore 3). De inspecties en de gebouwspecifieke data (waaronder bouwjaar en adres) zijn opgenomen in het gebouwenbeheersysteem. Met behulp van dit systeem is een

98

meerjarige planning opgesteld op basis waarvan we al onze gebouwen en hun installaties in stand houden. Waar onderhoud of vervanging nodig is, vertaalden we die opgave in de Brede Nota Kapitaalgoederen 2023 t/m 2027 en het beheerplan gebouwen. Via het beheersysteem zijn aan deze opgaven/maatregelen eenheidsprijzen gekoppeld, waarna we ze hebben vertaald in een financiële opgaaf voor onderhoud- en vervanging voor de komende jaren. De uitkomsten voor 2026 zijn geactualiseerd en meegenomen in deze begroting. De volgende werkzaamheden staan onder meer in de planning voor 2026: • Voorbereiding en uitvoering buiten- en binnen schilderwerk gemeentelijke panden. • Voorbereiden en uitvoeren vervangen buitenkozijnen en CV-installaties gymzaal Van Kleffenschool. • Voorbereiden en vervangen deel zonnepanelen Gemeentewerf. De totale beheer- en onderhoudskosten (inclusief kapitaallasten) zijn als volgt: (Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten gemeentelijke gebouwen Klein onderhoud

Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029 984

984

930

1.068

Groot onderhoud (voorziening)

1.174

894

1.483

1.483

Kapitaallasten

4.624

6.102

7.134

7.924

Totaal onderhoudskosten gemeentelijke gebouwen

6.782

7.980

9.548

10.475

(Bedragen x € 1.000)

Overzicht onderhoudskosten kunstobjecten

Begroting Begroting Begroting Begroting 2026 2027 2028 2029

Klein en groot onderhoud

32

32

32

Kapitaallasten

3

3

4

4

35

35

35

36

Totaal onderhoudskosten kunstobjecten

32

Huisvesting onderwijs De gemeente is ervoor verantwoordelijk dat het basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs voldoende en passende schoolgebouwen heeft. We zorgen er dus niet zomaar voor dat de huisvesting op orde is: het is onze wettelijke taak. Voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) geldt deze verantwoordelijkheid niet. Scholenplan ToekomstWIJS (Duurzaam Integraal Huisvestingsplan Onderwijs – PO) In maart 2021 zijn we samen met de schoolbesturen van het primair onderwijs gestart met het herijken van het integrale huisvestingsplan uit 2016. Vanwege inhoudelijke opgaven en onze ambities op het gebied van duurzaamheid, financiën en onderlinge samenwerking kozen we voor een beleidsrijk plan: scholenplan ToekomstWIJS (voorheen Duurzaam Integraal Huisvestingsplan). Dit plan is op 12 mei 2022 door de raad vastgesteld en geeft inzicht in de huisvestingsplannen voor de basisscholen van 2023 tot 2038.

99

Kindcentrum De Buitenkans Het huidige schoolgebouw is ruim veertig jaar oud en eigendom van de gemeente. In scholenplan ToekomstWIJS is gekozen voor renovatie en uitbreiding waar nodig. De voorbereidingen zijn in 2023 gestart, met extra aandacht voor de zorgen van omwonenden over de verkeerssituatie rondom de school. De start van de bouwwerkzaamheden staat na de zomer van 2025 gepland en duurt tot na de zomer van 2026. Kindcentrum De Greiden (inclusief gymzalen) Voor de vier basisscholen in de wijk De Greiden is een haalbaarheidsonderzoek voor toekomstige huisvesting uitgevoerd. Er zijn meerdere scenario’s in beeld gebracht. In scholenplan ToekomstWIJS is voor kindcentrum Ekke de Haan en het kindcentrum Het Kompas gekozen voor vernieuwbouw. Voor de scholen Het Vogelnest en De Roerganger is gekozen voor nieuwbouw in één gebouw: kindcentrum De Greiden. De vernieuwbouw van Ekke de Haan en Het Kompas zijn begin 2025 afgerond. De bouwwerkzaamheden voor kindcentrum De Greiden (Het Vogelnest en De Roerganger) starten in de zomer van 2025. De oplevering staat gepland voor de zomer van 2026. Kindcentrum Albertine Agnesschool (inclusief gymzalen) In scholenplan ToekomstWIJS is voor deze school gekozen voor volledige nieuwbouw op dezelfde locatie. In 2023 zijn de voorbereidingen gestart. De daadwerkelijk bouw vindt plaats vanaf de zomer van 2025 tot en met de zomer van 2026.

Kindcentrum Bernesintrum Aldeboarn (inclusief gymzalen) Vanaf de zomer van 2023 is onderzocht waar we de scholen De Finne en De Boarne inclusief gymzaal - het beste kunnen huisvesten. In 2024 kozen we definitief voor de locatie van De Finne. De bouw begint hier naar verwachting eind 2026 of begin 2027. Kindcentrum Tjongerschool (inclusief gymzalen) In 2025 zijn de voorbereidingen gestart voor vernieuwbouw of nieuwbouw van de Tjongerschool. De daadwerkelijk bouw verwachten we tussen eind 2026 en 2027. Nieuwe projecten in voorbereiding In 2026 statten we ook de voorbereidingen voor de basisscholen in Nieuwehorne, de St. Jozefschool en de Hoeksteen in Heerenveen. Scholenplan ToekomstWIJS (Integraal Huisvestingsplan Onderwijs – VO) In 2020 kwam hier ook het vraagstuk bij over het ruimtegebruik van SBO It Oerset en de Duisterhoutschool (speciaal onderwijs) in Het Facet. Op 12 mei 2022 stelde uw raad het Integrale Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs vast (nu: scholenplan ToekomstWIJS). Dit plan biedt tot en met 2031 een helder perspectief op de huisvesting van het voortgezet onderwijs in de gemeente. In de herfstvakantie 2022 (na renovatie van de Kingweg 10) is de Compagnie/PrO Sevenwolden (praktijkonderwijs) van de Buitenbaan 3 naar de Beroepencampus aan de Kingweg 10 verhuisd. Hierdoor ontstond ruimte in de Buitenbaan 3 voor de (v)so Duisterhoutschool.

Met beperkte bouwkundige ingrepen is dit gebouw voor een periode van circa tien jaar geschikt gemaakt voor het speciaal onderwijs.

100