Bijlage 1 - Themabegroting 2026 incl rectificatie

Jeanette Lautenbach

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................... 3 Ynlieding .................................................................................................... 4 Inleiding ..................................................................................................... 6 Financieel perspectief ................................................................................... 8 Leeswijzer .................................................................................................12 Overzicht thema's en programma's ...............................................................13 Programma's .......................................................................................................14 Gezond welzijn vernieuwen ..........................................................................16 Meedoen aan de samenleving ......................................................................20 Toonaangevend in de circulaire samenleving ..................................................24 Een thuis voor iedereen ...............................................................................28 Landschap in balans ....................................................................................31 Energie van morgen

....................................................................................34 Dienstverlenende overheid ..........................................................................37 Thema's ..............................................................................................................39 Sociale Leefomgeving .................................................................................40 Economische leefomgeving ..........................................................................51 Fysieke leefomgeving ..................................................................................58 Middelen, mensen en bestuur.......................................................................68 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................72 Overhead ..................................................................................................74 VPB ..........................................................................................................75 Onvoorzien ................................................................................................75 Paragrafen ...........................................................................................................76 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................77 Onderhoud

kapitaalgoederen .......................................................................90 Financiering ............................................................................................. 103 Bedrijfsvoering ......................................................................................... 110 Samenwerking ......................................................................................... 119 Grondbeleid ............................................................................................. 140 Lokale Heffingen ....................................................................................... 145 WOO (Wet Open Overheid) ........................................................................ 154 Financiën ........................................................................................................... 157 Overzicht van baten en lasten .................................................................... 158 Overzicht incidentele lasten en baten per thema ........................................... 159 Overzicht reserves en voorzieningen ........................................................... 164 Uiteenzetting financiële positie ................................................................... 166 Uitgangspunten Themabegroting 2026-2029 ................................................

167 Bijlagen ............................................................................................................. 168 Investeringsplan 2026 - 2029 .................................................................... 169 Taakvelden begroting en Beleidsindicatoren ................................................. 179 Overzicht van te verstrekken subsidies ........................................................ 183 Indicatoren .............................................................................................. 186

3

Ynlieding Foar jo leit de ‘Themabegroting 2026’ fan de gemeente It Hearrenfean. Yn de temabegrutting stiet wat wy berikke wolle, hoe't wy dat dwaan wolle en wat it kostet. De transysjes en de programma’s dy’t dêrút fuortkomme en dy’t yn it ‘Hoofdlijnenakkoord’ fêstlein binne, steane sintraal. Yn dit ‘Hooflijnenakkoord’ rjochtsje wy ús benammen op it ‘wêrom’ fan de programma’s en yn de Temabegrutting rjochtsje wy ús op it ‘hoe’ foar it kommende jier. Ek de ûnderwerpen fan de riedsaginda, lykas duorsumens, tsjinstferliening, besteanssekerheheid en folkshúsfêsting, binne hjiryn ferwurke. Lêste begruttingsjier fan de hjoeddeistige gemeenteried Us motto is en bliuwt 'Samen voor Goud'. Op it stuit dat dizze begrutting yn wurking giet binne de tariedings foar de ferkiezingen foar de nije gemeenteried yn folle gong. Yn de ôfrûne trije jier is hurd wurke oan de útgongspunten út it haadlineakkoart en is der in soad berikt. Dat betsjut dat yn dizze Temabegrutting 2026 gjin grutte nije doelen nei foaren komme. Steane we dêrmei stil? Nee, wis en seker net; wy hawwe in soad yn gong setten en op basis dêrfan wurdt der in soad útfierd. De ûntwikkelingen binnen de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) geane troch, wêrby’t wy hieltyd mear sjogge nei hoe’t ynwenners earst gebrûk meitsje kinne fan besteande regelingen of harren eigen netwurk, foardat oanfoljende stipe nedich is.

De grûn-eksploitaasjes binne taret en de útfiering is yn de kommende perioade. Dêrneist is de fyzje op tsjinstferliening fêststeld. Om dy fyzje aanst yn de praktyk te bringen, wurdt in útfieringplan opsteld. De basis fan de gemeentlike organisaasje is fersterke en is dêrmei in goede útgongsposysje foar in folgjende riedsperioade. Ynvestearje yn de wenopjefte Wy sette yn om sneller ús ambysje op it mêd fan de wenningbou te realisearjen: op syn minst 2.000 wenten tafoegje fóár 2030. We bouwe nije wenten yn besteande gebieten, lykas yn it sintrum fan It Hearrenfean, we ferbouwe winkel - of kantoarromten om ta wenromte. We wurkje aktyf oan it perspektyf om wenten te bouwen yn ‘HeerenveenWest’. Om al dy prosessen goed út te fieren is it fan belang dat wy de omjouwingsfyzje aktualisearje en dat wy foldwaande kapasiteit (minskkrêft) hawwe. De oanfrege útwreiding yn de ‘Perspektiefnota 2026’ is ferwurke yn dizze begrutting. Nei in sûne finansjele posysje Yn de ôfrûne oardel jier is der wurke oan in sûne, finansjele posysje, mei it each op it ferwachte ravynjier yn 2026. De ‘Meicirculaire 2025’ fan it gemeentefûns jout ús wat mear lucht, mar we sjogge ek dat it ravynjier nei 2028 ferskoot. Dit komt foar it grutste part troch de soarchkosten fan ús jeugd.

Underwilens hawwe wy berjocht krigen dat it tekoart foar kosten foar jeugdsoarch fan 2023 en 2024 foar ien kear kompensearre wurdt, lykas dat ek foarsteld is troch de kommisje Van Ark. Dizze temjittekomming sil, nei alle gedachten, ferwurke wurde yn de ‘Septembercirculaire’ fan it gemeentefûns. Dêrom is dizze post net meinommen yn dizze begrutting. Tagelyk binne we ús bewust dat ek it Ryk besunigje moat, wêrtroch't net alles wat wy dwaan wolle helber wêze sil. Ek de ferkiezings foar de Twadde Keamer en dêrmei it foarmjen fan it regear bringt ûnwissichheid mei him mei. It betsjut dat wy ambysjes en prioriteiten bystelle moatte. In ynvestearring yn it foarlizzend fjild by de jeugdsoarch en

4

oare mooglike aksjes om de jeugdsoarchkosten te ferminderjen, ûndersykje of fiere wy it kommende jier út. By de Perspektyfnota 2026 binne ferskate ombûgingsútstellen foarlein om derfoar te soargjen dat wy foar de jierren 2026 en 2027 in struktureel slutende begrutting opstelle koene. It foarkarsenario foar dizze ombûgingen is ferwurke yn dizze Themabegrutting 2026, mei de oanfragen dy't goedkard binne by de Perspektyfnota 2026. It opstellen fan dizze begrutting hat in mienskiplik proses west fan ried, kolleezje en organisaasje, wêrby't ek drege besluten nommen binne. Wy steane noch hieltyd foar in útdaging om in finansjeel en sûn mearjierreperspektyf foar de gemeente It Hearrenfean foarm te jaan. Dit freget om it stellen fan prioriteiten en skerp te kiezen yn wat wy al of net dogge. Eksterne ûntwikkelings – lykas it op’e nij besjen fan it gemeentefûns, mooglike ryksbesunigings en nije gemeentlike taken – beynfloedzje ús temabegrutting. Foarútsjen Dizze temabegrutting foar 2026 jout ús foar de kommende jierren in stabyl útgongspunt om ús plannen en ambysjes wier te meitsjen. Dochs bliuwt it rjochting 2028 needsaaklik om skerp stjoere te bliuwen op in sûne finansjele posysje. Dêrfoaroer ynvestearje we noch hieltyd wol yn ús gemeente.

Sa wurdt bygelyks it sintrum fan It Hearrenfean oanpakt, bouwe wy oan ferskate skoallen, sille wy oan ’e slach mei it Kultuerhûs en wurde de Burgemeester Falkenaweg en de Hiddingastraat en omkriten rekonstruearre.

5

Inleiding Voor u ligt de Themabegroting 2026 van de gemeente Heerenveen. In de themabegroting staat wat we willen bereiken, hoe we dat willen doen en wat het kost. De transities en de daaruit voortvloeiende programma’s die zijn vastgelegd in het hoofdlijnenakkoord staan centraal. In het hoofdlijnenakkoord richten we ons vooral op het ‘waarom’ van de programma’s en in de Themabegroting richten we ons op het ‘hoe’ voor het komende jaar. Ook de onderwerpen van de raadsagenda, zoals duurzaamheid, dienstverlening, bestaanszekerheid en volkshuisvesting, zijn hierin verwerkt. Laatste begrotingsjaar van de huidige gemeenteraad Ons motto is en blijft ‘Samen voor Goud’. Op het moment dat deze begroting in werking treedt zijn de voorbereidingen voor de verkiezingen van de nieuwe gemeenteraad in volle gang. De afgelopen drie jaar is hard gewerkt aan de uitgangspunten uit het hoofdlijnenakkoord en is veel bereikt. Dat betekent dat in deze Themabegroting 2026 geen grote nieuwe doelen naar voren komen. Staan we daarmee stil? Nee zeker niet, we hebben veel beweging in gang gezet en op basis daarvan wordt veel uitgevoerd. De ontwikkelingen binnen de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) gaan door, waarbij we steeds meer kijken naar hoe inwoners eerst gebruik kunnen maken van bestaande regelingen of hun eigen netwerk, voordat aanvullende ondersteuning nodig is.

De grondexploitaties zijn voorbereid en de uitvoering vindt de komende tijd plaats. Daarnaast is de visie op dienstverlening vastgesteld. Om de visie straks in de praktijk te brengen wordt een uitvoeringsplan opgesteld. De basis van de gemeentelijke organisatie is versterkt en is daarmee een goede uitgangspositie voor een volgende raadsperiode. Investeren in de woonopgave We zetten in op een versnelling van de woningbouw om onze ambitie te realiseren: minimaal 2.000 woningen toevoegen vóór 2030. We bouwen nieuwe woningen in bestaande gebieden, zoals in het centrum van Heerenveen, we vormen winkel- of kantoorruimtes om tot woonruimte. We werken actief aan het perspectief om woningen te bouwen , en we onderzoeken de mogelijkheden om nieuwe woningen in HeerenveenWest te bouwen. Om al deze processen goed uit te voeren is het van belang dat we de omgevingsvisie actualiseren en we voldoende capaciteit (menskracht) hebben. De aangevraagde uitbreiding in de Perspectiefnota 2026 is verwerkt in deze begroting. Naar een gezonde financiële positie De afgelopen anderhalf jaar is gewerkt aan een gezonde financiële positie, met het oog op het verwachte ravijnjaar in 2026. De Meicirculaire 2025 van het gemeentefonds biedt ons iets meer lucht, maar we zien ook dat het ravijnjaar naar 2028 verschuift. Dit komt grotendeels door de zorgkosten van onze jeugd.

Inmiddels hebben we bericht ontvangen dat het tekort op kosten voor jeugdzorg van jeugd van 2023 en 2024 eenmalig zal worden gecompenseerd, zoals ook is voorgesteld door de commissie van Ark. Deze tegemoetkoming zal, naar alle waarschijnlijkheid, worden verwerkt in de Septembercirculaire van het gemeentefonds. Daarom is deze nog verwerkt in deze begroting. Daarom is deze post niet meegenomen in deze begroting. Tegelijkertijd realiseren we ons dat ook het Rijk moet bezuinigen, waardoor niet alles wat we willen doen haalbaar zal zijn. Ook de verkiezingen voor de Tweede Kamer en daarmee het vormen van de regering brengt onzekerheid met zich mee. Het betekent dat we ambities en prioriteiten moeten bijstellen. Een investering in het voorliggend veld bij de jeugdzorg en andere mogelijke acties om de jeugdzorgkosten te verminderen, onderzoeken of voeren we het komende jaar uit. Bij de Perspectiefnota 2026 zijn 6

verschillende ombuigingsvoorstellen gepresenteerd om ervoor te zorgen dat we voor de jaren 2026 en 2027 een structureel sluitende begroting konden opstellen. Het voorkeursscenario voor deze ombuigingen is verwerkt in deze Themabegroting 2026, samen met de aanvragen die zijn goedgekeurd bij de Perspectiefnota 2026. Het opstellen van deze begroting is een gezamenlijk proces geweest van raad, college en organisatie waarbij ook lastige besluiten zijn genomen. We staan nog steeds voor een uitdaging om een financieel en gezond meerjarenperspectief te creëren voor de gemeente Heerenveen. Dit vraagt om het stellen van prioriteiten en scherpe keuzes in wat we wel of niet doen. Externe ontwikkelingen – zoals de herijking van het gemeentefonds, mogelijke rijksbezuinigingen en nieuwe gemeentelijke taken – blijven onze themabegroting beïnvloeden. Vooruitkijken Deze Themabegroting 2026 geeft ons voor de komende jaren een stabiel uitgangspunt om onze plannen en ambities waar te maken. Toch, al blijft het richting 2028 noodzakelijk om scherp te blijven sturen op een gezonde financiële positie. Daarentegen blijven we investeren in onze gemeente.

Zo,wordt bijvoorbeeld het centrum van Heerenveen aangepakt, bouwen we aan diverse scholen, gaan we aan de slag met het Cultuurhuis, ondersteunen we bij of ontwikkelen we woningbouwlocaties en worden de Burgemeester Falkenaweg en de Hiddingastraat en omgeving gereconstrueerd.

7

Financieel perspectief De raad heeft met de Perspectiefnota 2026 en de daarbij voorgestelde ombuigingen ingestemd. Daarmee kwam het structurele resultaat bij deze Perspectiefnota voor 2026 uit op € 76.000 positief. Bij het opstellen van de Themabegroting 2026 zijn diverse zaken doorgerekend, waaronder de actualisatie van de investeringen. Door kritisch te kijken naar de planning, worden de kapitaallasten (de rente en afschrijving op investeringen) lager geraamd dan eerder gedacht. Daarnaast zijn verschillende voor- en nadelen verwerkt in de Themabegroting 2026. Per saldo bedraagt het structurele resultaat voor 2026 en 2027 ruim € 1 miljoen. Voor 2028 en daarna blijft het de financiële situatie onder druk staan. Het nu geprognosticeerde resultaat van € 1 miljoen is nog steeds een beperkt resultaat op een totale begroting van € 247 miljoen. Het resultaat is 0,4% van de totale lasten. Daarnaast staat de algemene reserve onder druk, waardoor een beperkt resultaat een positieve impuls zou zijn. Dus ondanks deze verbetering blijft het noodzakelijk scherp aan de wind te zeilen en de financiën strak te monitoren. In onderstaande tabel worden de mutaties in de begroting 2026 weergegeven.

Bedragen x € 1.000 Financiële toelichting begroting Gepresenteerd resultaat Perspectiefnota 2026 inclusief ombuigingen en Meicirculaire 2025 Mutaties in de Themabegroting 2026 1 Indexatie 2 Personeelsbegroting 3 Gemeenschappelijke regelingen 4 Aanpassing boekjaar 2029 5 Actualisatie kapitaallasten 6 Uitstel parkeergarage BK-plein 7 Actualisatie Riolering 8 Actualisatie Afval 9 Onroerende zaakbelasting (incl. HOF/centrummanagement) 10 Bijdrage kinderopvang 11 Vrijval stelposten 12 Aanpassing budget ivm nieuwe gemeentehuis 13 Overige mutaties Resultaat Themabegroting 2026

2026 76

2027 406

2028 -3.692

2029 -3.645

0 0 3 0 757 0 121 108 571 -186 -254 0 -185 1.011

0 0 55 0 886 -33 116 112 646 0 -457 -120 -368 1.243

0 0 99 0 1.052 -333 136 119 646 0 -336 -120 97 -2.332

0 0 99 1.577 -561 -192 574 132 645 0 -736 256 160 -1.691

Toelichting op de mutaties tussen het gepresenteerde resultaat in het besluit bij de Perspectiefnota 2026 inclusief de ombuigingen en Meicirculaire 2025 en de Themabegroting 2026 Bij de aangeleverde stukken voor de raadsvergadering van de Perspectiefnota 2026 is ook een voorkeursscenario voor ombuigingen en de gevolgen van de Meicirculaire gepresenteerd. Dit is het uitgangspunt voor het opstellen van de Themabegroting 2026 geweest. Bij het opstellen van de Themabegroting 2026 zijn nog meerdere mutaties verwerkt. Dit zijn vooral technische mutaties en actualisaties. Deze zijn opgenomen in bovenstaande tabel en worden hieronder nader toegelicht. 1. Indexatie Vanaf de begroting 2025 voeren we de indexatie door op basis van constante prijzen. Dat betekent dat we alleen het begrotingsjaar indexeren en niet cumulatief voor de jaren daarna. Vanuit de algemene uitkering van het gemeentefonds ontvangen we een bedrag voor indexatie. Dit bedragen benutten wij voor de dekking van de indexatie. Aangezien de geraamde indexatie lager is dan het bedrag dat wij hiervoor ontvangen is deze mutatie voor 2026 en verder resultaat neutraal.

8

2. Personeelsbegroting Voor de stijging van de salariskosten wordt een bedrag ontvangen in de algemene uitkering van het gemeentefonds. De stijging van de salariskosten in de nieuw vastgestelde CAO voor een bedrag van € 667.000 voor 2026 kan hieruit worden gedekt. 3. Gemeenschappelijke regelingen Een aantal gemeenschappelijke regelingen hebben een begroting voorgelegd die afwijkt van de reguliere indexatie. Het gaat hier om de Marrekrite, Veiligheidsregio, de FUMO en de ledenbijdrage aan de VNG. Deze begrotingen zijn al voorgelegd en goedgekeurd door de raad. Deze afwijking hebben we meerjarig verwerkt. 4. Aanpassing boekjaar 2029 Tussen verschillende boekjaren zitten mutaties doordat de kosten niet jaarlijks gelijk zijn. Deze mutaties onder andere op het gebied van kapitaal- en exploitatielasten zijn voor 2029 in dit bedrag verwerkt. 5. Actualisatie kapitaallasten Bij het opstellen van de Themabegroting 2026 is de gehele investeringslijst in detail doorgenomen. Hierbij is gekeken of de planning nog juist en haalbaar is, of de geraamde bedragen nog toereikend zijn en of de investeringen nog passen bij de huidige ontwikkelingen. Daarnaast zijn de desinvesteringen geactualiseerd en is de rente opnieuw berekend op basis de verwachte kapitaalbehoefte. Al deze ontwikkelingen zorgen voor een herziening van de kapitaallasten (afschrijving en rente).

Per saldo heeft dit een positief resultaat tot gevolg. 6. Uitstel parkeergarage Burgemeester Kuperusplein Zoals al met u is gedeeld is de planning voor de bouw van de parkeergarage aangepast en iets naar achteren verschoven. In de Themabegroting 2026 zijn de geraamde inkomsten (meer parkeeropbrengsten) en de geraamde uitgaven (exploitatielasten en kapitaallasten) gecorrigeerd en verwerkt. 7. Actualisatie Riolering De kosten voor riolering worden elk jaar opnieuw bepaald. Bij de berekening mogen naast de directe kosten ook de kosten voor overhead, personeelslasten en de BTW worden toegerekend aan de rioolheffing. De berekening voor 2026 zorgde ervoor dat er meer van deze zogenaamde indirecte kosten konden worden doorberekend dan waar we al rekening mee hadden gehouden. Dat betekent dat er meer ten gunste van de algemene middelen gebracht kon worden. Hierdoor heeft het een positief effect op het resultaat. 8. Actualisatie Afval De kosten voor afval worden elk jaar opnieuw bepaald. Bij de berekening mogen naast de directe kosten ook de kosten voor overhead, personeelslasten en de BTW worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing. De berekening voor 2026 zorgde ervoor dat er meer van deze zogenaamde indirecte kosten konden worden doorberekend dan waar we al rekening mee hadden gehouden. Dat betekent dat er meer ten gunste van de algemene middelen gebracht kon worden.

Hierdoor heeft het een positief effect op het resultaat. 9. Onroerendezaakbelasting (incl. HOF/centrummanagement) Zoals in de paragraaf lokale heffingen is aangegeven zijn er diverse mutaties geweest op de onroerendezaakbelasting. De stijging uit de ombuigingen was al meegenomen in de Perspectiefnota 2026, maar daarnaast is ook het areaal gestegen. Er zijn dus meer woningen en bedrijfspanden waar wij onroerendezaakbelasting op kunnen leggen. Door deze uitbreiding stijgt de totale opbrengst van onroerendezaakbelasting en dat is hierbij verwerkt in het resultaat. Door de wijziging van de opbrengst wijzigt ook de bijdrage aan het Heerenveens Ondernemersfonds (HOF). 9

10. Bijdrage kinderopvang Vanuit het IHP (Integraal Huisvestingsplan) worden diverse schoolgebouwen nieuw gebouwd of verbouwd. In een aantal van deze gebouwen is ook kinderopvang gevestigd. Zij betalen een bijdragen in de kapitaallasten van het schoolgebouw. Doordat de planning is gewijzigd, ontvangen wij deze bijdrage ook later, terwijl deze wel geraamd was. We hebben deze bijdrage nu gecorrigeerd op basis van de huidige planning. 11. Vrijval van stelposten Er waren nog diverse kleine bedragen vanuit de algemene uitkering van het gemeentefonds opgenomen in de begroting op een stelpost. Deze waren gereserveerd om te beoordelen of de benodigde budgetten noodzakelijk waren. Dat blijkt op dit moment niet het geval voor een paar stelposten, waardoor deze nu ten gunste van het resultaat kunnen worden gebracht. 12. Aanpassing budget i.v.m. nieuwe gemeentehuis De ontwikkelingen rondom het nieuwe gemeentehuis zorgen ervoor dat er een verschuiving van kosten plaatsvindt. Dat is in deze Themabegroting verwerkt. 13. Overige mutaties Diverse kleine mutaties (individueel kleiner dan € 50.000) zijn hier opgenomen. De gedetailleerde toelichting op de verschillen tussen de gewijzigde begroting 2025 en de begroting 2026 worden in de thema's per taakveld toegelicht.

10

Overzicht van baten en lasten (incl. reserves) Bedragen x € 1.000

Omschrijving

Rekening

Begroting

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Sociale Leefomgeving

-74.689

-77.406

-81.457

-79.544

-82.576

-79.854

Economische Leefomgeving

-60.720

-62.607

-59.326

-50.056

-50.419

-50.980

Fysieke Leefomgeving

-59.719

-73.111

-68.750

-62.948

-62.129

-56.594

Mensen Middelen en Bestuur

-10.081

-7.870

-8.018

-7.570

-7.630

-7.915

-205.208

-220.994

-217.551

-200.118

-202.754

-195.342

Sociale Leefomgeving

6.600

5.419

4.212

3.865

4.520

3.385

Economische Leefomgeving

36.712

36.007

32.461

22.666

22.396

22.396

Fysieke Leefomgeving

39.440

41.252

46.310

39.590

37.629

31.414

Mensen Middelen en Bestuur

5.157

3.167

3.268

3.314

3.148

3.149

87.909

85.845

86.251

69.435

67.693

60.343

-28.216

-35.805

-29.015

-28.083

-26.551

-28.602

148.330

150.994

158.882

160.978

158.118

160.407

Geraamd saldo van baten en lasten

2.815

-19.960

-1.433

2.211

-3.495

-3.194

Totaal Toevoegingen reserves

-12.283

-5.802

-1.864

-1.634

-1.073

-2.697

Totaal onttrekkingen reserves

19.361

27.143

4.308

665

2.236

4.200

9.893

1.380

1.011

1.243

-2.332

-1.691

Lasten

Totaal lasten Baten

Totaal baten

AD, overhead, VPB, onvoorzien lasten AD, overhead, VPB, onvoorzien baten

Geraamd resultaat

De opgenomen cijfers voor 2025 in deze Themabegroting 2026 betreffen de meest actuele cijfers die zijn vastgesteld door de gemeenteraad. De vergelijkende cijfers van 2025 betreffen de vastgestelde begroting inclusief de door de gemeenteraad geautoriseerde mutaties.

11

Leeswijzer De inrichting van deze begroting bestaat uit de programma's (transities), de thema's, de (verplichte) paragrafen en de financiële begroting. We starten bij de programma's zoals deze gepresenteerd zijn in het Meerjaren planning (MJP)-1 en -2 in 2023. Daarna volgen de thema's. De thema indeling sluit aan op de nieuwe thematische indeling zoals vastgesteld in de financiële verordening in februari 2025. De beleidsmatige thema’s van deze begroting zijn • Sociale leefomgeving; • Economische leefomgeving; • Fysieke leefomgeving; • Mensen, middelen en bestuur. Daarnaast zijn er nog vier niet beleidsmatige onderdelen die verplicht zijn vanuit de Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) om apart te presenteren. Dit zijn: • Algemene dekkingsmiddelen; • Overhead; • Vennootschapsbelasting; • Onvoorzien. De opbouw van de programma's Elk programma begint met een kernboodschap en de ontwikkelingen voor de ingezette transitie. In het programma staan naast de vastgestelde doelen en de maatschappelijke effecten ook wat we ervoor gaan doen in 2026. De middelen zijn onderdeel van de thema's. De opbouw van de thema's Elk thema begint met de kernboodschap en speerpunten uit het hoofdlijnenakkoord. De speerpunten zijn per thema vertaald naar wat we willen bereiken. Wat we gaan doen om de doelen te behalen is opgenomen onder 'Wat we daarvoor gaan doen in 2026'.

De grotere financiële afwijkingen in 2026 ten opzichte van 2025 lichten we per thema toe. We presenteren wij dit na de tabel 'Wat mag het kosten'. We werken daarmee met de 3 W’s, namelijk Wat willen we bereiken, Wat gaan we daarvoor doen en Wat mag het kosten. Paragrafen Na het programmaplan geven de paragrafen een overzicht van de in de thema's opgenomen elementen. Zoals de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen of de paragraaf verbonden partijen. We gebruiken in de opzet de standaard indeling van het BBV. Financiële begroting In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten voor de begroting opgenomen, het totaaloverzicht van de (incidentele) baten en lasten, het verloop van de reserves en voorzieningen. Als bijlagen zijn opgenomen: • Investeringsplan 2026 - 2029; • Overzicht van baten en lasten per taakveld; • (verplichte) beleidsindicatoren; • Overzicht van te verstrekken subsidies. 12

De mutaties die in de begroting zijn opgenomen met een min (-) zijn nadelen zoals extra lasten of minder inkomsten. De positieve bedragen voordelen die bestaan uit lagere lasten of hogere inkomsten.

Overzicht thema's en programma's Thema’s

Programma’s/ transities

Sociale Leefomgeving

Gezond welzijn vernieuwen (Zorgtransitie) Meedoen aan de samenleving (Sociale transitie) Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Energie van Morgen (Energietransitie) Dienstverlenende overheid

Economische leefomgeving

Gezond welzijn vernieuwen (Zorgtransitie) Meedoen aan de samenleving (Sociale transitie) Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Landschap in balans Dienstverlenende overheid

Fysieke Leefomgeving

Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Landschap in balans (Ruimtetransitie) Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Dienstverlenende overheid

Mensen, middelen en bestuur

Dienstverlenende overheid

13

Programma's

14

Algemeen Na de verkiezingen in 2022 heeft uw raad een raadsagenda opgesteld met vijf thema’s. Daarnaast is er een hoofdlijnenakkoord vastgesteld met een aantal transities. Deze transities (of programma’s) zijn naast de reguliere thema’s opgenomen in deze begroting. Tot en met 2026 is er een half miljoen euro per jaar voorgesteld voor de inzet van personeel in de programma's. Deze middelen zijn toegekend aan de transities en de onderwerpen uit de raadsagenda. Voor de uitvoering van de transities was meer geld gevraagd. Dit was ook nodig voor de inspanningen zoals die zijn opgenomen in het MJP deel 1 van 2023. Dat we het met minder geld moeten doen, heeft effect op de te realiseren doelen. Het werken met de programma’s is nieuw en ontwikkelt zich lerenderwijs. De ontwikkelingen in de programma’s hebben impact op de doelen in de thema’s en andersom. We laten waar mogelijk zien waar de verbindingen liggen, maar deze ontwikkelen zich de komende periode nog verder. In 2026 presenteren we de uitkomsten van de eerste evaluatie van de transities/programma's. Hierna lichten we de transities/programma’s toe voor het jaar 2026.

15

Gezond welzijn vernieuwen Gezond welzijn vernieuwen

Transitie We maken een beweging van zorg naar gezondheid en preventie. We maken minder gebruik van intramurale zorg en lossen meer op in de wijk. We gaan hierbij uit van vertrouwen en minder controle. We werken samen op basis van verbinding en niet op basis van concurrentie. Kernboodschap Het programma Gezond welzijn vernieuwen (ook bekend als de zorgtransitie) speelt in op de veranderingen in ons gezondheidssysteem als gevolg van demografische ontwikkelingen en stijgende kosten. Om ondersteuning te kunnen blijven bieden, moeten we anders te werk gaan. We staan voor grote financiële uitdagingen en een tekort aan zorgpersoneel op korte termijn. Tegelijkertijd streven we naar een gezonde, vitale en weerbare samenleving, zowel nu als in de toekomst. Dit alles komt samen in het programma Gezond welzijn vernieuwen. De kern van dit programma is de verschuiving van minder zorg naar meer gezondheid en preventie. Hoe gaan we te werk? Het programma vormt de leidraad voor de komende jaren, waarbij de programmadoelen centraal staan. Focus, efficiëntie, samenhang, versobering, faciliteren en versterken van de sociale basis zijn de sleutelwoorden in onze strategie. De koers van het programma is tweeledig. Enerzijds richten we ons op de financiële uitdaging (waarbij een taakstelling vanaf 2026 op de uitgaven Wmo onderdeel is van het programma).

Anderzijds werken we aan het versterken van de sociale basis en het sociale netwerk in de wijk. Dit doen we door anders te organiseren, met als doel de vitaliteit, weerbaarheid en participatie van onze inwoners te vergroten. Onderdelen uit het programma raken inhoudelijk aan onderdelen in het thema sociale leefomgeving. Er is nog veel onzekerheid De toekomst is onzeker. In hoeverre worden we gecompenseerd door het Rijk? Komt er weer een inkomensafhankelijke bijdrage? Kunnen zorgaanbieders het nog aan? Zijn er voldoende mantelzorgers en vrijwilligers beschikbaar? En lukt het ons met de beperkte invloed en middelen die we hebben om de beweging van zorg naar gezondheid en preventie te maken? Is de samenleving er klaar voor om meer zelf op te lossen in de eigen omgeving en minder met inzet van professionele ondersteuning? Doelen • Minder inzet van professionals door de juiste zorg op de juiste plek te organiseren. • Een sterkere ketensamenwerking in het voorliggend veld voor alle doelgroepen. • Een toekomstbestendig en beheersbaar stelsel om zorg te kunnen blijven bieden aan wie dit echt nodig heeft. • Een gezondere fysieke en sociale leefomgeving.

16

Maatschappelijke effecten • We toetsen alle herinrichtingen op een gezonde, fysieke en sociale leefomgeving. • In 2030 lossen we tachtig procent van de huidige hulpvragen voorliggend op. • In 2030 zijn alle schoolpleinen in het Primair Onderwijs (PO) en Voortgezet Onderwijs (VO) vergroend. • Het aantal vrijwilligers dat actief is in de buurt neemt toe met tien procent. • Er is meer hulp en ondersteuning te vinden in eigen wijk/dorp. • De binnen- en buitensportvoorzieningen zijn in balans en beschikbaar voor iedereen. • In 2030 voldoet 75 procent van de doelgroep 18+ aan de combinorm sport en bewegen. • Vanaf 2026 stabiliseren de uitgaven in de Wmo. • Per 2025 is er één strategisch partner in het voorliggend veld voor verbinding. • Tenminste één Wmo maatwerkvoorziening zorgt bij de helft van haar huidige aantal cliënten voor een voorliggende oplossing. We zien hier een beweging van individu naar collectief.

Beweging van zorg naar preventie Wat willen we bereiken? Het gezondheidssysteem staat onder druk door demografische ontwikkelingen, stijgende zorgkosten en een krappe arbeidsmarkt. Om ook in de toekomst ondersteuning te kunnen blijven bieden aan inwoners, is een andere aanpak noodzakelijk. Maar hoe verander je een systeem terwijl de middelen schaars zijn en de tijd dringt? Door te investeren in preventie, eigen regie en samenwerking in de wijk, verlagen we de druk op professionele zorgvoorzieningen en vergroten we de vitaliteit en zelfredzaamheid van inwoners. Deze beweging vraagt om een andere manier van werken, waarbij de gemeente een ondersteunende en verbindende rol vervult. Doel: Eind 2026 zien we de eerste effecten van de beweging van zorg naar preventie. Inwoners, professionals en de gemeente werken meer samen aan een sterke sociale basis. Dit vergroot de zelfredzaamheid en verlaagt de druk op zwaardere zorg. Deze ontwikkeling sluit aan bij de visie op brede gezondheid en mienskip, waarin eigen regie, verbondenheid en lokaal initiatief centraal staan. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • Vanaf 1 januari 2026 wegen we alle maatschappelijke subsidies via een vastgesteld afwegingskader, waarbij minimaal tachtig procent aantoonbaar bijdraagt aan ten minste één programmadoel.

• In 2026 brengt de gemeente Heerenveen per woonservicezone twee keer per jaar in beeld welke bestaande bewonersinitiatieven versterking nodig hebben. • We voeren alle relevante beleidsdocumenten en bijbehorende maatregelen zoals GALA, IZA, het nieuwe sport- en beweegbeleid, de lokale woonzorgvisie, het gezondheidsbeleid en het Wmo-preventieplan in samenhang uit. Ondanks het verschillende tempo van ontwikkeling, stemmen we deze beleidslijnen jaarlijks af op de programmadoelen via een over-all voortgangsrapportage van het programma. Deze rapportage verschijnt in het vierde kwartaal van 2026. • Uiterlijk eind 2026 zijn aantoonbaar werkzame elementen uit tijdelijke projecten, zoals Welzijn op Recept en de Gezonde Wijkaanpak, structureel geborgd binnen

17

het gemeentelijk beleid en de uitvoeringspraktijk. Dit betekent dat deze interventies zijn opgenomen in werkwijzen en samenwerkingsafspraken met partners.

Meedoenlocaties Wat willen we bereiken? Vanaf 2024 zijn we gestart met het uitbreiden van drie bestaande 'meedoen-locaties' in combinatie met een voorliggende dagbesteding. Medewerkers van de toegang kijken bij nieuwe hulpvragen eerst of ondersteuning mogelijk is via één van deze locaties, voordat we een Wmo-indicatie overwegen. Deze meedoen-locaties hebben een dubbele functie: 1. Preventief – als collectieve voorziening die bijdraagt aan welzijn en eigenwaarde. 2. Alternatief – als vervanging voor individuele ondersteuningsindicaties binnen de Wmo. Door inwoners en professionals bewust te maken van het belang van eigen regie en informele ondersteuning, vergroten en versterken we de zelfredzaamheid van inwoners. De 'meedoen-locaties' zijn hier een onderdeel van. Ze bieden méér dan dagbesteding. Ze versterken het sociale netwerk, verminderen eenzaamheid en bieden lichte vormen van thuisondersteuning. De kracht zit hem in de samenwerking tussen toegang, preventie en maatwerk. Dankzij deze integrale benadering neemt het gebruik van duurdere maatwerkvoorzieningen af. Het break-evenpoint ligt in Heerenveen op 35 deelnemers per locatie. Doel: Het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners door laagdrempelige, collectieve ondersteuning te bieden in de vorm van 'meedoenlocaties', zodat het beroep op geïndiceerde Wmo-voorzieningen op zijn minst stabiliseert.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • Uiterlijk vanaf 1 januari 2026 is structurele financiering geregeld voor de drie bestaande meedoen-locaties, zodat die locaties minimaal vier jaar kunnen blijven functioneren binnen het vastgestelde exploitatiebudget. • We starten twee nieuwe meedoen-locatie op voor eind 2026, verspreid over de gemeente. • We monitoren het gebruik van geïndiceerde voorzieningen, met als streefwaarde maximaal nul procent stijging in het gebruik van dag- en thuisondersteuning ten opzichte van 2025.

Taakstelling Wmo Wat willen we bereiken? Sinds het laatste kwartaal van 2023, na de besluitvorming over het MJP-II, willen we een taakstelling realiseren op de Wmo-uitgaven. In 2026 is deze taakstelling begroot op € 1,9 miljoen, oplopend tot € 2,7 miljoen in 2027. De ingezette koers is: Eenvoudig en sober waar het kan, professioneel waar het moet.

18

Deze koers leidde tot de volgende resultaten: • • •

een beperking van de toegekende minuten binnen maatwerkvoorzieningen; een verschuiving van de dag- en thuisondersteuning naar collectieve en voorliggende voorzieningen; en sober ingerichte nieuwe aanbestedingen.

Deze aanpak levert niet alleen financieel voordeel op, maar draagt ook bij aan een nieuwe balans in het sociaal domein. Ondersteuning wordt dichter bij huis georganiseerd, is laagdrempeliger en meer gericht op eigen regie en participatie. Dit vraagt om een structurele versterking van de sociale basis, een verschuiving van zorg naar preventie en het slim inzetten van collectieve voorzieningen. We bouwen de komende jaren verder aan deze beweging, met behoud van kwaliteit en maatwerk voor wie dat nodig heeft. Dit betekent ook een omkering van de zogenaamde 'piramide', met minder nadruk op zware, individuele zorg en meer nadruk op lichte, collectieve ondersteuning en zelfredzaamheid. Doel: Per 31 december 2026 is de begrote taakstelling op de Wmo-uitgaven voor 2026 gerealiseerd, met behoud van passende ondersteuning voor inwoners die dit nodig hebben. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • Uiterlijk eind 2026 worden alle nieuwe aflopende contracten maatwerkvoorzieningen volgens het principe sober en administratief-arm ingekocht met als doel de uitgaven voor maatwerkvoorzieningen te stabiliseren. • Voor 31 december 2026 is op vijf plekken een structurele samenwerking tot stand gebracht tussen formele zorgaanbieders en informele netwerken (zoals vrijwilligersorganisaties of buurtinitiatieven) voor dag- en thuisondersteuning.

• Uiterlijk per 31 december 2026 is er per wijk en dorp een actueel overzicht beschikbaar van voorliggende voorzieningen die als alternatief kunnen dienen voor maatwerkvoorzieningen. Dit overzicht wordt elk kwartaal geactualiseerd en gedeeld met de medewerkers van de toegang, met als doel het gebruik van maatwerkvoorzieningen te stabiliseren (ten opzichte van 2025). • Vanaf eind 2026 leggen we binnen het proces van indicatiestelling in het sociaal domein concrete doelen vast per individuele situatie (casusniveau). Deze doelen volgen we actief en vormen de basis om ondersteuning indien mogelijk af te kunnen schalen. • Uiterlijk per 1 juli 2026 zijn in alle meedoen-locaties minimaal twee freonskippers actief die gezamenlijk ten minste tien procent van de lichte thuisondersteuning overnemen van formele aanbieders.

19

Meedoen aan de samenleving Meedoen aan de samenleving

Transitie Iedere inwoner heeft gelijke kansen en kan meedoen. Zij/hij heeft hiermee perspectief op het gebied van gezondheid, onderwijs en werk. Hiertoe werken we aan een gemeenschap waarin mensen elkaar vertrouwen en eigenaarschap tonen voor het creëren van een kansrijke (opvoed)omgeving. We willen vanuit een gezamenlijke visie met onze maatschappelijke partners en inwoners werken aan een sterk sociaal weefsel in onze dorpen en buurten, zodat onze inwoners zich verbonden voelen met elkaar en vanuit vertrouwen met elkaar samenleven. Kernboodschap De jeugd is de toekomst van onze samenleving. Jeugdigen brengen frisse ideeën, energie en innovatie met zich mee. Ze dragen een grote potentie in zich en verdienen kansen om zich optimaal te ontwikkelen. We staan met elkaar voor een uitdaging om te voorkomen dat jeugdigen vastlopen in hun leven. We streven ernaar dat ze veilig en gezond opgroeien en zich kunnen ontwikkelen op een manier die past bij hun mogelijkheden. Dit vraagt om een brede aanpak waarbij we verder kijken dan alleen jeugdhulp en de financiële haalbaarheid van het systeem. Als we doorgaan op dezelfde voet, loopt een bepaalde groep jeugdigen vast. Met het programma Sociale transitie willen we een verandering realiseren. Van een individuele focus (op de jeugdige) naar een meer contextgerichte focus, zodat er op termijn minder specialistische hulp nodig is.

Dit vraagt om een beweging van enkel inzetten op jeugdhulp, naar inzetten op ook andere gebieden. Als gemeente willen we deze verandering samen met onze partners realiseren, want het is van belang dat we deze beweging met z'n allen maken. Doelen • Het versterken van de onderlinge verbondenheid, het vertrouwen en de veiligheid in de samenleving. • Professionals, ouders en andere inwoners vormen samen een sterk netwerk rondom de Heerenveense jeugd. • Dit netwerk creëert een omgeving waarin elk kind zich naar vermogen kan ontwikkelen (brede ontwikkeling). • Meer kinderen groeien op tot zelfredzame (jong)volwassenen. • Een veerkrachtiger jeugd en meer gezinnen die in balans zijn. • Kinderen groeien veilig op. • Meer bestaanszekerheid onder gezinnen.

20

Maatschappelijke effecten • Scholen zijn een (inclusieve) leef-, leer- en zorggemeenschap waar onderwijs, talentontwikkeling en zorg samenkomen. • Minder thuiszitters en minder voortijdige schoolverlaters. • De jeugd is veerkrachtiger. • Gezinnen ervaren meer balans tussen draagkracht en draaglast. • Minder gebruik van middelen (alcohol en drugs) door de jeugd. • Een gegarandeerde bestaanszekerheid van gezinnen.

Recht op leren en kansengelijkheid Wat willen we bereiken? Elk kind heeft recht op leren en kansengelijkheid. Onderwijs is de sleutel tot ontwikkeling, zelfredzaamheid en een kansrijke toekomst. Daarom zetten we ons actief in voor het verkleinen van onderwijsachterstanden. Ieder kind verdient een eerlijke start, ongeacht achtergrond of omstandigheden. We nemen onze wettelijke taken serieus en gaan bovendien verder dan dat. Onderwijs moet toegankelijk en bereikbaar zijn voor alle jeugdigen, passend bij hun talenten en mogelijkheden. Een goede start begint al voor de basisschool. Daarom investeren we in toegankelijke en kwalitatieve peuteropvang en in Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Deze voorzieningen helpen jonge kinderen om zich spelenderwijs te ontwikkelen en bereiden hen voor op de basisschool. Onderwijs is geen opzichzelfstaand domein. Het vraagt om samenwerking. Daarom bouwen we aan sterke verbindingen tussen gemeente, scholen, kinderopvang, zorg en welzijnsorganisaties. Deze samenwerking krijgt vorm in onze lokale educatieve jeugdagenda (LEJA), waarin we onze gezamenlijke doelen en acties vastleggen. Samen creëren we een positief en ondersteunend pedagogisch klimaat op school, thuis en in de wijk. Zo voorkomen we problemen en versterken we de pedagogische basis waarin kinderen opgroeien.

Want als we investeren in onderwijs, investeren we in de toekomst van onze jeugd en daarmee in de toekomst van onze samenleving. Doel: In 2026 realiseren we - in samenwerking met pedagogisch partners - een samenhangende aanpak. Deze leidt tot een meetbare afname van het aantal thuiszitters in het voortgezet onderwijs in de gemeente Heerenveen, een verbeterde doorgaande ontwikkellijn voor jeugdigen van 2 tot 27 jaar en een sterkere samenwerking met ouders en professionals. Dit moet blijken uit minimaal twee integrale netwerkbijeenkomsten en een vastgesteld plan van aanpak voor overdrachten en jonge kind doelstellingen. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • We voeren een analyse uit die gericht is op thuiszitters binnen het voortgezet onderwijs in de gemeente Heerenveen. Deze analyse vormt het fundament voor een verbeterplan. Met onze pedagogisch partners stellen we vervolgens een verbeterplan op waarmee we het aantal thuiszitters kunnen terugdringen. • We formuleren in 2026 samen met de pedagogische partners rondom het jonge kind nieuwe doelstellingen, afspraken en een plan van aanpak passend bij de nieuwe LEJA agenda en de visie op jeugd. 21

•

•

In 2026 maken we een plan om tot passende overdrachten te komen ten behoeve van een ononderbroken ontwikkeling van jeugdigen (2-27 jaar), met speciale aandacht voor specifieke doelgroepen (zoals nieuwkomers, VVE, SO, gelijke kansen doelgroep) en we onderzoeken de kansen en belemmeringen die jeugdigen ervaren. We organiseren in 2026 twee integrale ontwikkel/netwerkbijeenkomsten over de samenwerking rondom en met jeugdigen en ouders bij vragen.

Preventie Wat willen we bereiken? Iedere ouder wil het beste voor zijn kind. Opvoeden hoef je niet alleen te doen. In een samenleving waarin ouders, scholen, welzijnswerkers en andere opvoeders elkaar ondersteunen, groeit ieder kind op in een liefdevolle, gezonde, veilige en kansrijke omgeving. Wij geloven in de kracht van preventie. Op tijd signaleren, ondersteunen waar nodig en zo samen bouwen aan een stevige pedagogische basis. Gezondheid - zowel fysiek als mentaal - is hierbij onmisbaar. Een gezonde leefstijl, voldoende beweging en mentale veerkracht vormen de basis voor welzijn en ontwikkeling. Of het nu thuis is, op school, in de buurt of online: elk leefdomein telt mee. Daarom zorgen we voor een samenhangend aanbod van activiteiten, ondersteuning en begeleiding voor jeugdigen en hun ouders. Van sport en cultuur tot mentorcontact en ouderbijeenkomsten: we zetten in op talentontwikkeling, verbinding, gezondheid en vertrouwen. Want opvoeden doen we samen. Voor een generatie die sterk, gezond en vol vertrouwen de toekomst tegemoet gaat. Doel: Er is voldoende samenhangend (preventief) aanbod aanwezig waar jeugdigen en ouders terecht kunnen met vragen. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • Het eerste half jaar van 2026 inventariseren we het huidige preventie-aanbod rondom opvoeding en onderzoeken we wat er ontbreekt.

• We ontwikkelen in 2026 een ketenaanpak Kind Naar Gezond Gewicht (KNGG).

Netwerk stimuleren en faciliteren Wat willen we bereiken? We zetten in de gemeente Heerenveen vol in op kansrijk opgroeien. Wij willen dat alle jeugdigen opgroeien in een kansrijke omgeving die ertoe bijdraagt dat ze gelukkig, gezond en vol vertrouwen de toekomst in gaan. Een omgeving met ruimte om te leren, te ontdekken en te groeien, zodat zij zich ontwikkelen tot veerkrachtige volwassenen. Omdat gelijke kansen hierbij de norm zijn, hebben we bijzondere aandacht voor jeugdigen die opgroeien onder kwetsbare omstandigheden. Zodat ook zij de ondersteuning krijgen die nodig is om zich optimaal te kunnen ontwikkelen. Een belangrijk onderdeel is het programma Kansrijke Start, waarmee we investeren in een goede basis vanaf het prille begin.

22

We zorgen voor een sterke verbinding tussen zorg, ondersteuning en het sociale netwerk rondom jonge gezinnen. We versterken de pedagogische basis in de gemeente: dit is een fundament van betrokkenheid, ondersteuning en positieve interactie tussen jeugdigen en volwassenen. Dit fundament is zichtbaar in de manier waarop ouders, leerkrachten, sportcoaches, buurtbewoners en andere opvoeders met jeugdigen omgaan - thuis, op school, bij verenigingen en op straat. Ook plekken zoals het park, het wijkcentrum of de bibliotheek dragen bij aan een omgeving waarin jeugdigen zich veilig en gewaardeerd voelen. Naast kansrijk opgroeien zetten we in op veilig opgroeien. Iedere jeugdige in Heerenveen verdient een omgeving die veilig, liefdevol en ondersteunend is. We stellen de veiligheid van jeugdigen altijd voorop: in het gezin, op school, bij verenigingen en in de wijk. Samen met ouders, scholen en buurtbewoners bouwen we aan sterke sociale netwerken en veilige gemeenschappen waarin jeugdigen onbezorgd kunnen opgroeien. Doel: In 2026 realiseren we een samenhangende en preventieve aanpak gericht op opvoeden en opgroeien waarin pedagogische partners, informele netwerken en buurtinitiatieven samenwerken volgens de OKO aanpak en de visie op de sociale basis.

Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • We formuleren in 2026 samen met onze pedagogische partners van Kansrijke Start doelstellingen, afspraken en een plan van aanpak die passen bij de visie op jeugd. • In 2026 werken we volgens de OKO aanpak (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving). • We werken in 2026 volgens de visie op de sociale basis en preventie en het afwegingskader. • We monitoren en evalueren de voortgang van de proeftuin Buurtgezinnen. • We zetten intensiever in op het stimuleren van informele betrokkenheid bij de opvoeding, zoals de oudercafés.

23

Toonaangevend in de circulaire samenleving Toonaangevend in de circulaire samenleving

Wij zetten ons in voor een wereld zonder verspilling van waardevolle producten en schaarse grondstoffen. Een wereld waarin alles wat we maken, (in)kopen of gebruiken een blijvende functie houdt als product of grondstof. Een wereld waarin de producten van nu, grondstoffen zijn voor later. De schaarste aan grondstoffen en onze wens voor een leefbare toekomst voor iedereen maken onze inspanningen hiervoor noodzakelijk. We denken niet meer in bezit, maar in gebruik. De samenleving wordt een deeleconomie. Elk product zien we als samenstelling van grondstoffen. Deze grondstoffen worden geen afval, maar hebben te allen tijde een restwaarde. We denken al bij het ontwerp na wat we naderhand met de grondstoffen doen en de gehele keten werkt samen aan een sluitende kringloop. Leren en veranderen Dit vraagt veel van onze samenleving. We moeten nog veel leren om de verandering te kunnen maken naar consuminderen, andere verdienmodellen, het anders ontwerpen en verwerken van stromen, meer samenwerken en anders inkopen. Circulair werken We informeren en inspireren ambtenaren om circulair te werken, zodat we van 25 procent circulair inkopen in 2025, toewerken naar honderd procent circulair inkopen in 2035. Dit betekent niet alleen om anders werken, maar ook om een ander soort besluitvorming waarbij we bijvoorbeeld ook milieu-impact of CO2 beprijzing meenemen in afwegingen.

Gedragsverandering inwoners Inwoners produceren geen afval meer en hebben minder bezit, dankzij hergebruik en deelinitiatieven. We werken aan een gedragsverandering voor zover we hier invloed op hebben. Daarom blijven we werken aan een circulair ambachtscentrum, kennisdeling, inspiratie en stimulerende acties zoals de 'bofkontjesregeling'.

24

Samenwerking organisaties Bedrijven ondernemen circulair met nieuwe circulaire verdienmodellen en werken samen in de keten om kringlopen te sluiten. We dragen als gemeente bij aan een innovatief ecosysteem dat bedrijven helpt om dit te bereiken. Samenwerking is hierbij essentieel. We denken mee over de juiste vestigingslocaties, verbinden bedrijven waar we kansen zien zodat kringlopen worden gesloten en we informeren en lobbyen voor de juiste financiering, wet- en regelgeving. De circulaire transitie vraagt om een ander ruimtebeslag. Zo moet er bij hergebruik van materialen bijvoorbeeld een tijdelijke opslaglocatie zijn. Welke rol kunnen en willen wij hierin nemen? Doelen • Inwoners produceren geen afval meer en hebben minder bezit, dankzij hergebruik en deelinitiatieven. • Bedrijven ondernemen circulair met nieuwe circulaire verdienmodellen en werken samen in de keten om kringlopen te sluiten. • We creëren een innovatief ecosysteem waarin vernieuwende concepten worden ontwikkeld die wereldwijd oplossingen bieden voor de circulaire transitie. • De gemeentelijke organisatie is zelf toonaangevend in circulariteit via inkoop en beleid. Maatschappelijke effecten • In 2025 naderen we de VANG-doelstelling (Van Afval Naar Grondstof) van maximaal dertig kilo restafval per inwoner. • In 2026 zijn tien circulaire (bewoners)initiatieven ontplooid.

• In 2030 is circulariteit geborgd en zichtbaar binnen onderwijsprogramma's. • In 2030 hebben honderd bedrijven circulariteit doorgevoerd in hun bedrijfsvoering, proces of vastgoed. • Er is een cultuur van vernieuwing en innovatie met nieuwe samenwerkingsverbanden vanuit de keten. • Werklocaties van de gemeente worden duurzaam en circulair (her)ontwikkeld (circulaire bedrijventerreinen). • Nieuwbouw van gemeentelijk vastgoed wordt optimaal circulair ontworpen en ontwikkeld. • Per jaar zetten we minimaal tien procent van inkoop om naar circulair. • We verankeren circulariteit in al het gemeentelijke beleid. • Heerenveen is vanaf 2024 herkenbaar als Circular Valley (we communiceren dit intern en extern). • We monitoren de voortgang van de circulaire transitie actief. • De gemeente werkt sterk samen in het (Europese) circulaire netwerk. • Hiermee zorgen we voor lobby, financiering en profilering.

Huishoudelijk afval Wat willen we bereiken? In 2024 was Heerenveen voor het vijfde jaar op rij koploper in afvalscheiding in Fryslân met een VANG-cijfer van slechts 91 kilogram. Dit betekent dat er in 2024 gemiddeld 91 kilo afval per persoon is verbrand, inclusief het afval van milieustraten. De toenemende druk op afvalvermindering gaat ten koste van de kwaliteit van de recyclebaarheid van de afvalstromen. Hierom wordt de landelijke meetmethode dit jaar aangepast, waarbij de nadruk meer komt te liggen op daadwerkelijk gerecycled materiaal in plaats van op de

25

hoeveelheid verbrandt restafval per inwoner. Deze verschuiving naar recyclingpercentage betekent dat de gemeente niet alleen moet zorgen voor minder restafval, maar vooral voor schonere afvalstromen. De focus verschuift van kwantiteit naar kwaliteit. Als gemeente focussen we ons op het verder verbeteren van afvalscheiding en de preventie van afval. Er is op dit moment echter geen specifiek afval- of grondstoffenbeleid in de gemeente Heerenveen. Gezien de veranderingen in de wet- en regelgeving is het wel wenselijk om dit beleid te ontwikkelen. Hierin kunnen we onze gemeentelijke doelstellingen vastleggen en kaders creëren voor de toekomst. Doel: We willen ook op lange termijn koploper blijven in Fryslân. Niet alleen met het laagste VANG-cijfer maar ook met de nieuwe meetmethodiek van het recyclepercentage. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • We stellen in 2026 beleid vast waarmee we onze ambities en acties borgen, zodat we ook op lange termijn koploper blijven op het gebied van huishoudelijk afval. • We stellen bij dit beleid ook een uitvoeringsagenda op. • We evalueren de ingezette maatregelen, bofkontjesregeling en zindelijkheidstraining, en bepalen het vervolg hiervan.

Circulaire economie Wat willen we bereiken? Op 14 mei is tijdens het World Circular Economy Forum (WCEF) in São Paulo het Circularity Gap Report Fryslân gepresenteerd door Circle Economy. Fryslân scoort 10,6 procent op de circularity metric, wat betekent dat we meer dan één tiende van de grondstoffen in onze provincie terugwinnen en opnieuw gebruiken. Ter vergelijking: het Nederlands gemiddelde ligt op 9,8 procent en wereldwijd is dit 6,9 procent. Binnen Fryslân is de gemeente Heerenveen koploper, met onder meer Omrin voor de verwerking van afval. In 2025 hebben we samen met onze partners de visie van Circular Valley neergezet en de merkpositionering bepaald. In 2026 geven we hier verder invulling aan met een communicatiecampagne en een uitvoeringsagenda. We begeleiden bedrijven in de transitie naar een circulaire economie, met speciale aandacht voor circulaire plastics en bouw. Doel: In 2026 blijven we wereldwijd circulair koploper door een stevige economische positionering en profilering.

26

Circulaire organisatie Circulariteit is samen met de energietransitie, biodiversiteit en klimaatadaptatie onderdeel van het brede thema duurzaamheid. In de paragraaf Bedrijfsvoering leest u meer over hoe we duurzaam werken onderdeel maken van onze (inkoop)processen en projecten. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? • We stellen in 2026 een uitvoeringsagenda vast bij de visie Circular Valley. • We voeren in 2026 een communicatiecampagne uit op basis van de in 2025 vastgestelde visie en positionering. • We maken een keuze over oprichting van een bouwcluster en onze rol hierin, om invulling te geven aan de pijler 'bouw' van Circular Valley. • We organiseren minimaal twee inspiratiesessies op het gebied van circulaire economie voor onze ondernemers in samenwerking met Samen Circulair.

Circulaire organisatie • •

We starten in 2026 met de uitvoering van pilotproject circulaire woningbouw Noordplot. We verkennen tot hoever onze circulaire ambities haalbaar zijn. We werken verder aan een zo circulair mogelijke onderwijshuisvesting, waarbij we gebruikmaken van financiële restwaarde.

27

Een thuis voor iedereen Een thuis voor iedereen

Sneller, integraler en met oog voor de publieke waarde. Met meer regie bij de overheid als het gaat om volkshuisvesting. Dat is de kern van de transitie die ten grondslag ligt aan het programma Een thuis voor iedereen. Wij willen dat huidige en toekomstige inwoners (onder andere van elders) hier een thuis vinden en fijn kunnen wonen op een plek die passend is bij zijn of haar behoefte. We willen vitale dorpen en wijken die de brede welvaart versterken en duurzaam zijn. Als gemeente Heerenveen nemen we hiervoor in het ruimtelijke en sociale domein een sturende en regisserende rol in die gericht is op de toekomst. We werken aan de hand van een programmatische aanpak aan verschillende doelen. Deze doelen vloeien voort uit de door de gemeenteraad vastgestelde Woonvisie. Dit doen we in samenwerking met partners (zoals de woningcorporaties), marktpartijen en overheden (zoals de provincie, gemeenten in Zuidoost Fryslân en F4-gemeenten). Er is veel werk te verrichten. Veel meer dan de ambtelijke organisatie op dit moment kan uitvoeren. Zoekend naar balans, kijken we naar wat moet en wat kan en naar welke werkzaamheden de grootste bijdrage leveren. Zo hopen we maximale impact te maken met Een thuis voor iedereen. Hoewel we deze werkwijze constant bijstellen, werpen we bij de thema's toch alvast een blik in de toekomst.

Doelen • Een beter betaalbaar, groter en gevarieerder aanbod van verschillende woonvormen en woonomgevingen. • Woningzoekenden van het hier en nu, de toekomst en van elders vinden sneller een passende woning. • Een toekomstbestendiger, inclusiever en duurzamer woningaanbod, passend bij de ontwikkelingen (waaronder de Lelylijn, de energiecongestie, klimaatverandering en ambulantisering). • Het versterken van de sociale cohesie, het woonplezier en de leefbaarheid in vitale en gemêleerde kernen en wijken. Maatschappelijke effecten • Twee derde van de nieuwe woningen is betaalbaar. • Minimaal dertig procent van de totale woningvoorraad is sociale huur. • De wachttijd voor een sociale huurwoning is niet langer dan achttien maanden. • Een gezonde bandbreedte van de verkooptijd van woning (CBS). • Jaarlijks komen er netto driehonderd woningen bij. • Een passend voorzieningenniveau (CBS, FSP). • De woontevredenheid is hoger dan het gemiddelde van het onderzoek FSP. • Een afname van twintig procent van het aantal keren buurtbemiddeling en de overlast in 2030.

28

• •

Een positief migratiesaldo (tien procent per 2030). In 2050 zijn alle woningen aardgasvrij.

Een thuis voor iedereen Wat willen we bereiken? Doel: Met het programma ‘een thuis voor iedereen’ wordt in samenwerking met diverse partijen doelgericht gewerkt aan wonen en woningbouw. Wat gaan we daarvoor doen in 2026? Om deze transitie te realiseren, voeren we verschillende beleid- en monitoringsinspanningen uit. Te weten: • We stellen een volkshuisvestingsprogramma op. De woonvisie en woonzorgvisie worden onderdeel van het integrale volkshuisvestingsprogramma. Dit programma en krijgt een plek in de beleidscyclus van de Omgevingsvisie. • We maken jaarschijfafspraken voor 2026 en voeren deze uit, als uitwerking van de meerjarige prestatieafspraken die we in 2024 maakten met de woningcorporaties (Accolade, Elkien en WoonFriesland) en huurdersverenigingen; • We volgen en monitoren de inspanningen en effecten van het thema en programma Een thuis voor iedereen, met behulp van de woonmonitor die in 2024 is gemaakt. Ook breiden we de woonmonitor uit met nieuwe onderwerpen; • We werken integraal samen aan woonzorgthema’s en vraagstukken, waaronder het uitvoeringsplan voor de woonzorgvisie. • Samen met partners, zoals de gemeenten in Zuidoost Fryslân, de provinsje Fryslân en het Rijk, werken we aan de realisatie (van de doelen) van de herijkte woondeal.

Woningbouwprojecten Wat willen we bereiken? Zoals we hebben opgenomen in ons visiedocument ‘Heerenveen Groeit’ zetten we in op een versnelling van de woningbouw om onze ambitie te realiseren: minimaal 2.000 woningen toevoegen vóór 2030. De kaders vanuit het beleid over doelgroepen, betaalbaarheid, sociaal en zorg zijn daarin leidend. We sturen op de uitvoering van de afspraken in het convenant sociale woningbouw die we met de corporaties hebben gesloten. Naast diverse kleinschalige dorpsuitbreidingen, inbreidingslocaties in Heerenveen en het 'afbouwen' van Skoatterwâld, gaan we ons richten op de uitvoering van de gebiedsvisie A32. Daarnaast werken we aan een gebiedsvisies voor de uitbreiding van Akkrum en Heerenveen-West. Om deze woningbouw te versnellen, passen we onze bestuurlijke en ambtelijke werkwijze aan. Met name bij kleinere en middelgrote projecten, levert dit een versnelling op waarbij we streven naar een periode van anderhalf jaar tussen de start van een project en de start van de bouw. Tevens zetten we blijvend in op het effectueren we de bestuursovereenkomst voor Heerenveen – West. We werken samen, in het Fries Stedelijk Netwerk, om vanuit de regio bij te dragen aan de landelijke opgave voor voldoende en versnelde woningbouw meer draagvlak onder voorzieningen (zoals het ziekenhuis) en het opvangen van de gevolgen van vergrijzing (behoud economie).