Document · PDF

Bijlage 1 - Begroting 2025

Raadsvergadering 14 november 2024, gemeente HeerenveenBij agendapunt: Begroting 202530.813 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2025

versie: College Jeanette Lautenbach

Inhoudsopgave Programmabegroting 2025 ..................................................................................... 1 Inhoudsopgave ..................................................................................................... 3 Ynlieding .................................................................................................... 4 Inleiding ..................................................................................................... 6 Financieel perspectief ................................................................................... 8 Leeswijzer .................................................................................................12 Overzicht thema's en programma's ...............................................................13 Programma's .......................................................................................................14 Thema's ..............................................................................................................32 Sociale leefomgeving ..................................................................................33 Economische leefomgeving ..........................................................................47 Fysieke leefomgeving ..................................................................................55 Middelen, mensen en

bestuur.......................................................................65 Algemene dekkingsmiddelen ........................................................................72 Paragrafen ...........................................................................................................79 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .....................................................80 Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................93 Financiering ............................................................................................. 106 Bedrijfsvoering ......................................................................................... 111 Samenwerking ......................................................................................... 119 Grondbeleid ............................................................................................. 141 Lokale Heffingen ....................................................................................... 146 WOO ....................................................................................................... 154 Financiën ........................................................................................................... 157 Overzicht van baten en lasten ....................................................................

158 Overzicht incidentele lasten en baten per thema ........................................... 159 Overzicht reserves en voorzieningen ........................................................... 163 Uiteenzetting financiële positie ................................................................... 166 Uitgangspunten Themabegroting 2025-2028 ................................................ 167 Bijlagen ............................................................................................................. 168 Investeringsplan 2025 - 2028 .................................................................... 169 Taakvelden begroting en Beleidsindicatoren ................................................. 180 Overzicht van te verstrekken subsidies ........................................................ 185 Indicatoren .............................................................................................. 188

Ynlieding Foar jo leit de temabegrutting 2025 fan de gemeente Heerenveen. Yn de temabegrutting stiet wat wy berikke wolle, hoe't wy dat dwaan wolle en wat it kostet. De transysjes en de dêrút folgjende programma’s dy't fêstlein binne yn it haadline-akkoart steane dêrby sintraal. Yn it akkoart rjochtsje wy ús benammen op it ‘wêrom’ fan de programma’s en yn de temabegrutting rjochtsje wy ús op it ‘hoe’ foar it takommende jier. Ek de ûnderwerpen fan de riedsaginda, lykas duorsumens, tsjinstferliening, besteanswissichheid en folkshúsfêsting, binne hjiryn ferwurke. Wy bliuwe ynvestearjen Ús motto is en bliuwt 'Samen voor Goud'. Dat hâldt yn dat wy, nettsjinsteande in ûnwis finansjeel mearjierreperspektyf, dwaan bliuwe wat nedich is út ús rol wei as gemeente en dat wy ynvestearjen bliuwe. Yn 2025 bouwe wy fierder op de suksessen dy't wy al helle hawwe op ûnderskate mêden, wat fierder útwurke is yn de foarlizzende begrutting. Neist de deistige taken, lykas it ûnderhâlden fan de iepenbiere romte en it útjaan fan identiteitsbewizen, ynvestearje wy yn de kwaliteit fan wenjen en it ferbetterjen fan libben en wurkjen yn ús gemeente. Sa sette wy yn op it bouwen fan goede en betelbere wenten om te foldwaan oan de groeiende fraach en om derfoar te soargjen dat ús ynwenners yn gaadlike en betelbere huzen wenje kinne.

In prioriteit is ek it belûken fan jongerein by de beslútfoarming en ûntwikkeling fan ús gemeente, dat net allinnich harren persoanlike groei befoarderet, mar ek soarget foar frisse perspektiven yn ús belied. Ûnderwiis bliuwt dêrby ek in hoekstien fan ús maatskippij, dus ynvestearje wy yn goed útriste ûnderwiisfasiliteiten om de learomjouwing foar ús bern te optimalisearjen. Jeugdsoarch en maatskiplike stipe bliuwe oandachtspunten, wy stribje nei tagonklike en effektive soarch. Hjirfoar is de transformaasje fan soarch nei wolwêzen en sûnens nedich. Dêrom ynvestearje we yn previnsje en de sosjale basis. Boppedat ferbetterje wy, troch ús sintrumplannen, de ynfrastruktuer, bioferskaat en lokale ekonomyen en kreëarje wy oantreklike leefomjouwingen yn ús kearnen. Op nei in sûne finansjele posysje Wy ferwachtsje yn 2025 mear dúdlikens te krijen fan it Ryk oer mooglike ferbetteringen yn ús ynkomsten út it gemeentefûns. Tagelyk realisearje wy ús dat ek it Ryk besunigje moat, wêrtroch't net alles helber wêze sil. Dat betsjut dat wy ambysjes en prioriteiten bystelle moatte. Wy steane foar in mienskiplike útdaging om in finansjeel en sûn mearjierreperspektyf te kreëarjen foar de gemeente Heerenveen.

Yn in tiid fan ûnwissichheden binnen de gemeentefinânsjes – lykas it op ’e nij besjen fan it gemeentefûns, mooglike besunigings fan it Ryk en nije gemeentlike taken – bliuwe eksterne ûntwikkelingen ynfloed hawwen op ús temabegrutting. De temabegrutting foar 2025 lit in posityf byld sjen, mar fan 2026 ôf ferwachtsje wy dat de útjeften heger wêze sille as de ynkomsten, wat resultearret yn in tekoart. Yn de Perspektyfnota 2024 waard dit tekoart noch rûsd op € 14 miljoen. Troch meifallers, lykas ekstra ynkomsten út de maaiesirkulêre en de frijfal fan kapitaallêsten en rintelasten, is it tekoart yntusken ôfnaam. Ek hat it ynfieren fan in nije yndeksearringsmetodyk bydroegen oan in ferbettering fan it begruttingssaldo. Fierder hat de ried yn 2023 al ferskate maatregels nommen om it finansjeel perspektyf te ferbetterjen, sa as it oplizzen fan taakstellingen yn it sosjaal domein, benammen foar de WMO en yn it kultuerbelied. De útfiering fan de taakstellineng hat impakt op de gemeentlike tsjinstferliening. It fierder útwurkjen kriget de kommende tiid syn beslach; der bestiet ûnwissigens oer oft de opleine taakstellingen folslein realisearre wurde kinne. Dat giet dan benammen oer de WMO-taakstelling dy’t oprint nei € 2,7 miljoen.

Dochs bliuwt it strukturele tekoart grut, en sûnder oanfoljende maatregels fan de gemeenteried sil dat tekoart nei ferwachting oprinne oant mear as € 6,3 miljoen yn 2028. It feit dat it tekoart, nettsjinsteande de al nommen stappen, noch hieltyd boppe de € 6 miljoen leit, beklammet de needsaak fan fierdere karren. Dat makket it nimmen fan strategyske besluten ûnûntkomber, benammen mei it each op de notiidske ûnwissichheden.

In fasearre oanpak Om dy útdagingen oan te pakken, binne wy begjin 2024 úteinset mei it projekt “Duorsum en Sûn Finansjeel Perspektyf”. Dat projekt tsjinnet as helpmiddel foar it monitoarjen fan de finansjele posysje en it ûntwikkeljen fan karmooglikheden foar ombûgingen. It projekt hat in fasearre oanpak, opdield yn twa fazen. Yn de earste faze binne ferskate dielopdrachten útfierd dy't ynsjoch jûn hawwe yn de finansjele posysje fan de gemeente. Sa is der in finansjele benchmark opsteld en binne ferskate dielopdrachten ôfrûne dy't al laat hawwe ta besparringen. Foarbylden dêrfan binne de oanpassingen yn de SPUK’s, de nije yndeksearringsmetoade en de feroaring fan de ynvestearringsplanning, dêr't de ried by de behanneling fan de Perspektyfnota 2024 al oer besletten hat. Hjirmei binne de earste resultaten fan it projekt behelle, mar dit is inkeld mar it begjin. Yn de twadde faze dogge wy fierder ûndersyk nei mooglike karren binnen de gemeentlike begrutting, ûndermear op basis fan de resultaten fan de finansjele benchmark. In wichtige stap hjirby wie it fêststellen fan de ûndersyksrjochtingen yn de Perspektyfnota 2024. Yn de kommende perioade sil de organisaasje dy rjochtingen fierder útwurkje ta konkrete ombûgingsfoarstellen. De gemeenteried sil de úteinlike besluten nimme ûnder de behanneling fan de Perspektyfnota 2025, mei it each op de temabegrutting foar 2026.

Hjiryn wurde de foarstelde ombûgingen yntegraal presintearre. Yntegrale karren troch de gemeenteried De oanpak is basearre op in strategy dy't ús net allinnich op koarte, mar ek op de lange termyn in sûne finansjele posysje jaan moat. Dy oanpak is basearre op de strategy dy't rjochte is op it ferantwurde en yntegraal meitsjen fan karren, mei in skerp each foar de útwurking op ús tsjinstferliening oan ynwenners en ûndernimmers. In wichtich ûnderdiel fan dy strategy is de goede belutsenens fan de gemeenteried. De ried spilet dêrmei in sintrale rol by it meitsjen fan karren dy't nedich binne foar in duorsume, sûne finansjele posysje. It is ús doel om by de perspektyfnota 2025 in mearjierrich slutende temabegrutting te realisearjen foar de jierren 2026 en fierder.

Inleiding Voor u ligt de themabegroting 2025 van de gemeente Heerenveen. In de themabegroting staat wat we willen bereiken, hoe we dat willen doen en wat het kost. De transities en de daaruit voortvloeiende programma’s die zijn vastgelegd in het hoofdlijnenakkoord staan hierbij centraal. In het akkoord richten we ons vooral op het ‘waarom’ van de programma’s en in de themabegroting richten we ons op het ‘hoe’ voor het komende jaar. Ook de onderwerpen van de raadsagenda, zoals duurzaamheid, dienstverlening, bestaanszekerheid en volkshuisvesting, zijn hierin verwerkt. We blijven investeren Ons motto is en blijft ‘Samen voor Goud’. Dit betekent dat we, ondanks een onzeker financieel meerjarenperspectief, blijven doen wat nodig is vanuit onze rol als gemeente en dat we blijven investeren. In 2025 bouwen we voort op de successen die we al hebben behaald op verschillende terreinen, wat verder is uitgewerkt in de voorliggende begroting. Naast de dagelijkse taken, zoals het onderhouden van de openbare ruimte en het uitgeven van identiteitsbewijzen, investeren we in de kwaliteit van wonen en het verbeteren van leven en werken in onze gemeente. Zo zetten wij in op het bouwen van goede en betaalbare woningen om te voldoen aan de groeiende vraag en om ervoor te zorgen dat onze inwoners in geschikte en betaalbare huizen kunnen wonen.

Een prioriteit is ook het betrekken van jongeren bij de besluitvorming en ontwikkeling van onze gemeente, wat niet alleen hun persoonlijke groei bevordert, maar ook zorgt voor frisse perspectieven in ons beleid. Onderwijs blijft daarbij ook een hoeksteen van onze samenleving, dus investeren we in goed uitgeruste onderwijsfaciliteiten om de leeromgeving voor onze kinderen te optimaliseren. Jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning blijven aandachtspunten, we streven naar toegankelijke en effectieve zorg hiervoor is de transformatie van zorg naar welzijn en gezondheid nodig. Daarom investeren we in preventie en de sociale basis. Bovendien verbeteren we, mede dankzij onze centrumplannen en gebiedsvisies, de infrastructuur, biodiversiteit en lokale economieën en creëren we aantrekkelijke leefomgevingen in onze kernen. Naar een gezonde financiële positie We verwachten in 2025 meer duidelijkheid te krijgen van het Rijk over mogelijke verbeteringen in onze inkomsten uit het gemeentefonds. Tegelijkertijd realiseren we ons dat ook het Rijk moet bezuinigen, waardoor niet alles haalbaar zal zijn. Dit betekent dat we ambities en prioriteiten moeten bijstellen. We staan voor een gezamenlijke uitdaging om een financieel en gezond meerjarenperspectief te creëren voor de gemeente Heerenveen.

In een tijd van onzekerheden binnen de gemeentefinanciën – zoals de herijking van het gemeentefonds, mogelijke bezuinigingen van het Rijk en nieuwe gemeentelijke taken – blijven externe ontwikkelingen invloed hebben op onze themabegroting. De themabegroting voor 2025 laat een positief beeld zien, maar vanaf 2026 verwachten we dat de uitgaven hoger zullen zijn dan de inkomsten, wat resulteert in een tekort. In de Perspectiefnota 2024 werd dit tekort nog geraamd op € 14 miljoen. Dankzij meevallers, zoals extra inkomsten uit de meicirculaire en de vrijval van kapitaallasten en rentelasten, is het tekort inmiddels afgenomen. Ook heeft de invoering van een nieuwe indexeringsmethodiek bijgedragen aan een verbetering van het begrotingssaldo. Verder heeft de gemeenteraad in 2023 al diverse maatregelen getroffen om het financiële perspectief te verbeteren, zoals de opgelegde taakstellingen binnen het sociaal domein, met name voor de WMO, en binnen het cultuurbeleid. De uitvoering van de taakstellingen heeft impact op de gemeentelijke dienstverlening. De verdere uitwerking zal de komende tijd plaatsvinden, waarbij onzekerheid bestaat over of de opgelegde taakstellingen volledig gerealiseerd kunnen worden. Dit heeft met name betrekking op de WMOtaakstelling die oploopt naar € 2,7 miljoen.

Desondanks blijft het structurele tekort aanzienlijk, en zonder aanvullende maatregelen van de gemeenteraad zal dit tekort naar verwachting oplopen tot meer dan € 6,3 miljoen in 2028. Het feit dat het tekort, ondanks de reeds genomen stappen, nog steeds boven de € 6 miljoen ligt, benadrukt de noodzaak van verdere keuzes. Dit maakt het nemen van strategische beslissingen onvermijdelijk, vooral gezien de huidige onzekerheden. Een gefaseerde aanpak Om deze uitdagingen aan te pakken, zijn we begin 2024 gestart met het project “Duurzaam en Gezond Financieel Perspectief”. Dit project dient als hulpmiddel voor het monitoren van de financiële positie en het ontwikkelen van keuzemogelijkheden voor ombuigingen. Het project volgt een gefaseerde aanpak, opgedeeld in twee fasen. In de eerste fase zijn diverse deelopdrachten uitgevoerd die inzicht hebben gegeven in de financiële positie van de gemeente. Zo is er een financiële benchmark opgesteld en zijn verschillende deelopdrachten afgerond die al hebben geleid tot besparingen. Voorbeelden hiervan zijn de aanpassingen in de SPUK’s, de nieuwe indexeringsmethode en de herziening van de investeringsplanning, waarover de raad tijdens de behandeling van de Perspectiefnota 2024 al heeft besloten. Hiermee zijn de eerste resultaten van het project behaald, maar dit is slechts het begin.

In de tweede fase doen we verder onderzoek naar mogelijke keuzes binnen de gemeentelijke begroting, mede op basis van de resultaten van de financiële benchmark. Een belangrijke stap hierbij was het vaststellen van de onderzoeksrichtingen tijdens de Perspectiefnota 2024. In de komende periode zal de organisatie deze richtingen verder uitwerken tot concrete ombuigingsvoorstellen. De gemeenteraad zal de uiteindelijke beslissingen nemen tijdens de behandeling van de Perspectiefnota 2025, met het oog op de themabegroting voor 2026. Hierin worden de voorgestelde ombuigingen integraal gepresenteerd. Integrale keuzes door de gemeenteraad De aanpak is gebaseerd op een strategie die ons niet alleen op de korte, maar ook op de lange termijn een gezonde financiële positie moet geven. Deze aanpak is gebaseerd op de strategie die gericht is op het verantwoord en integraal maken van keuzes, met een scherp oog voor de impact op onze dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Een belangrijk onderdeel van deze strategie is de goede betrokkenheid van de gemeenteraad. De raad speelt daarmee een centrale rol bij het maken van keuzes die nodig zijn voor een duurzame, gezonde financiële positie. We streven ernaar om bij de perspectiefnota 2025 een meerjarig sluitende themabegroting te realiseren voor de jaren 2026 en verder.

Financieel perspectief Zoals in de inleiding is aangegeven is het resultaat voor 2025 nog positief, maar is er voor de jaren 2026 en verder een structureel tekort oplopend naar € 6,3 miljoen in 2028. In de Perspectiefnota 2024 was het tekort hoger, maar dit is door diverse ontwikkelingen en reeds genomen besluiten voor ombuigingen afgenomen. Ondanks deze verbetering blijft het tekort groter dan € 6 miljoen, wat de urgentie van het maken van keuzes benadrukt, zeker gezien de huidige onzekerheden. In onderstaande tabel worden de mutaties in de begroting 2025 weergegeven. Bedragen x € 1.000

Stand Perspectiefnota 2024 Effecten Voorjaarsrapportage 2024 Effecten Meicirculaire 2024 Mutaties in de Themabegroting 2025 1 Indexatie incl. omzetten van lopende naar constante prijzen (ook voor loonkosten) 2 Reclamebelasting - SCPH 3 WMO-verordening aanpassing 4 Actualisatie investeringen, kapitaallasten en rente 5 Actualisatie vastgoed 6 Actualisatie afval 7 Actualisatie riolering 8 Actualisatie treasury 9 Vrijval stelpost uren projecten 10 Mutatie verwerken overhead obv ingeschatte uren 11 Aanpassing opbrengsten ivm uitstel parkeergarage 12 Mutatie o.b.v. vastgestelde begrotingen gemeenschappelijke regelingen 13 Aanpassing bijdrage aan de spoorwegovergangen Resultaat Themabegroting 2025

2025 1.636 444 321

2026 -9.664 -76 2.719

2027 -14.170 -230 2.976

2028 -14.154 -325 4.121

-709

1.287

5.373

5.839

-16 -10 539 -667 -99 -278 926 -190 -218 0 -436

-16 -10 955 -789 -123 -119 673 -309 -98 -434 -232

-16 -10 394 -784 -130 -138 1.023 -317 -90 -315 -23

-16 -10 -40 -763 -131 -92 -263 -317 -90 -14 -64

-14

1.231

-6.249

-6.469

-6.332

Toelichting op de mutaties tussen de Perspectiefnota 2024 en de Themabegroting 2025 Tijdens de raadsbehandeling van de Perspectiefnota 2024 is ook een overzicht van de mutaties uit de Meicirculaire verstrekt en is het deelproject indexatie gepresenteerd. Daarnaast is in dezelfde vergadering de Voorjaarsrapportage vastgesteld. De mutaties uit deze documenten hebben effect op het saldo, maar zijn hieronder niet nogmaals opgenomen aangezien ze eerder met u zijn gedeeld. De omzetting van lopende naar constante prijzen is ook eerder aangekondigd, maar wordt in deze begroting pas financieel verwerkt. Ten opzichte van de Perspectiefnota 2024 is in de Themabegroting 2025 nog een aantal mutaties verwerkt. Deze zijn opgenomen in bovenstaande tabel en worden hieronder nader toegelicht. 1. Indexatie incl. omzetten van lopende naar constante prijzen (ook voor loonkosten) Naast de jaarlijkse indexatie van budgetten is de deelopdracht indexatie geactualiseerd op basis van de circulaires. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd via de raadsbrief over de uitkomsten van de meicirculaire. Vanwege de verschillende onderdelen van de mutatie zijn deze weergegeven in de onderstaande tabel, gevolgd door een toelichting.

• •

•

• •

Mutatie 1: We hebben de eerdere mutatie van de deelopdracht indexatie teruggedraaid om deze opnieuw op te bouwen. Mutatie 2: In de nieuwe systematiek worden constante prijzen in plaats van lopende prijzen gehanteerd. Het Rijk heeft in de meicirculaire besloten de Bruto Binnenlands Product (BBP)-systematiek eerder in te voeren. Hierdoor is ook voor de begroting 2025 al een aanpassing doorgevoerd, wat een positief effect heeft op de doorrekening van de begroting vanaf 2026. Mutatie 3: In de begroting hadden we voorheen een stelpost prijzen en lonen, waar de cumulatieve indexatie op begroot stond. Gezien de omzetting van lopende naar constante prijzen, vallen deze stelposten vrij. Dit leidt tot een positief effect, omdat de gemeente eerder meer indexeerde dan het Rijk uitkeerde. Met de nieuwe werkwijze gebeurt dit niet meer. Mutatie 4: In de begroting 2025 hanteren we een percentage van 4,45% voor het indexeren van budgetten volgens de nieuwe indexatiewerkwijze. Hierdoor stijgen de lasten naar loon- en prijspeil 2025. Mutatie 5: Het bedrag dat het Rijk ons nu voor indexatie uitkeert, is hoger dan wat wij volgens de nieuwe werkwijze indexeren in de begroting 2025. We stellen voor om dit positieve effect op een stelpost te reserveren, zodat we later extra ruimte hebben voor eventuele indexatie van niet-geïndexeerde budgetten.

2. Reclamebelasting – Stichting Centrum Promotie Heerenveen (SCPH) In voorgaand jaar was de geraamde opbrengst voor reclamebelasting abusievelijk geïndexeerd terwijl er met de Stichting Centrum Promotie Heerenveen een afspraak was gemaakt dat dit bedrag gelijk zou blijven. Dit is nu gecorrigeerd. 3. WMO-verordening aanpassing Bij het vaststellen van de verordening maatschappelijke ondersteuning 2024 voor de gemeente Heerenveen is in de gemeenteraad aangegeven dat door de wijziging van de tarieven een extra last moet worden genomen van € 10.000 per jaar. 4. Actualisatie investeringen, kapitaallasten en rente Voorafgaand aan het opstellen van de begroting worden alle investeringen met de betrokken projectleiders en budgethouders besproken. Daarbij wordt vooral gekeken naar de planning en de raming en verdeling van de uitgaven over de jaren heen. Op basis hiervan wordt een nieuwe investeringsplanning opgesteld en worden de kapitaallasten voor de komende jaren opnieuw berekend. Door het doorschuiven van investeringen ontstaat er voor de komende jaren alsnog en vrijval van kapitaallasten, dit betekent dat deze lasten in latere jaren komen. 5. Actualisatie van vastgoed De verschillende onderdelen binnen vastgoed zijn beoordeeld.

Er heeft onder andere verschuiving plaatsgevonden van de budgetten voor de parkeergarage aan het Burgemeester Kuperusplein, dit in verband met latere oplevering. De algehele huuropbrengsten zijn in lijn gebracht met de werkelijke contracten. Tevens is het groot en klein onderhoud van al het vastgoed conform de nieuwe planning geactualiseerd en daarnaast zijn de budgetten voor het gemeentehuis aangepast op basis van de huidige ontwikkelingen. 6. Actualisatie van afval De kosten voor afval worden elk jaar opnieuw bepaald. Bij de berekening mogen naast de directe kosten ook de kosten voor overhead, personeelslasten en de BTW worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing. De berekening voor 2025 zorgde ervoor dat er minder van deze zogenaamde indirecte kosten konden worden doorberekend dan waar we al rekening mee hadden gehouden. Dat betekent dat er minder ten gunste van de algemene middelen gebracht kon worden. Hierdoor heeft het een negatief effect op het resultaat. 7. Actualisatie riolering De kosten voor riolering worden elk jaar opnieuw bepaald. Bij de berekening mogen naast de directe kosten ook de kosten voor overhead, personeelslasten en de BTW worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing. De berekening voor 2025 zorgde ervoor dat er minder van deze zogenaamde indirecte kosten konden worden doorberekend dan

waar we al rekening mee hadden gehouden. Dat betekent dat er minder ten gunste van de algemene middelen gebracht kon worden. Hierdoor heeft het een negatief effect op het resultaat. 6. Actualisatie treasury Op basis van de geraamde investeringen en de verwachte financieringsbehoefte wordt de rente aan de activa toegerekend. Mede door de vertraging in de investeringen en het niet hoeven lenen in het afgelopen jaar is het rentepercentage gedaald ten opzichte van voorgaand jaar. Vandaar dat in de eerste jaren dit een voordeel op het resultaat oplevert. Op termijn zal nog wel een lening aangetrokken moeten worden, waardoor het in latere jaren extra rente kost. Voor een onderbouwing hiervan wordt verwezen naar de paragraaf financiering. 7. Vrijval stelpost uren projecten Afgelopen jaar (2024) hebben we gewerkt met een meerjarige stelpost voor de uren die werden toegerekend aan de projecten. Dit jaar hebben we een andere methode toegepast, waardoor de stelpost komt te vervallen. 8. Mutatie verwerken overhead o.b.v. ingeschatte uren Een deel van de overhead kunnen wij toerekenen aan investeringen en grondexploitaties. Dit gaat op basis van de geraamde uren voor deze onderdelen. Voorgaand jaar was dit als structurele mutatie meegenomen en dus ten gunste van het resultaat gebracht. Het betreft een incidentele mutatie, want de grondexploitaties en investeringen zijn incidenteel.

Daarmee wordt dit nu ten gunste van de algemene reserve gebracht. De raming uit vorig jaar wordt nu op het resultaat gecorrigeerd. 9. Aanpassing opbrengsten i.v.m. uitstel parkeergarage Door het uitstellen van de oplevering van de parkeergarage op het Burgemeester Kuperusplein worden de opbrengsten ook pas later ontvangen. Deze opbrengst wordt daarom nu gecorrigeerd; de lasten zijn al bij vastgoed gecorrigeerd. 10. Mutatie o.b.v. vastgestelde begrotingen gemeenschappelijke regelingen Voor een drietal gemeenschappelijke regelingen zijn de bijdragen door de gemeente aangepast op basis van de vastgestelde begrotingen. De correctie voor 2025 betreft: • Veiligheidsregio Fryslân -€ 310.000 • FUMO -€ 124.000 • Marrekrite -€ 2.000 Dit betreft de extra bijdrage zonder de al geraamde indexatie. De indexatie voor deze bijdragen is al meegenomen in de reguliere indexatie. 11. Aanpassing bijdrage aan de spoorwegovergangen Jaarlijks betalen wij een bijdrage aan het onderhoud van de spoorwegovergangen aan ProRail. Het hiervoor geraamde budget was structureel te laag opgenomen. Dat wordt hierbij gecorrigeerd met een verhoging van € 14.000 structureel. De gedetailleerde toelichting op de verschillen tussen de gewijzigde begroting 2024 en de begroting voor 2025 worden in de thema's weergegeven.

Overzicht van baten en lasten (incl. reserves) Bedragen x € 1.000

Omschrijving

Rekening

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Sociale Leefomgeving

-69.298

-71.729

-72.916

-72.219

-75.161

-72.054

Economische Leefomgeving

-57.809

-62.659

-49.517

-47.029

-48.587

-49.011

Fysieke Leefomgeving

-44.356

-62.641

-66.678

-65.212

-61.961

-51.890

Mensen Middelen en Bestuur

-11.316

-8.178

-7.867

-7.758

-7.393

-8.241

-182.779

-205.207

-196.978

-192.218

-193.102

-181.197

Sociale Leefomgeving

7.994

5.858

2.856

3.344

3.991

2.821

Economische Leefomgeving

31.996

34.987

22.699

22.267

22.271

Fysieke Leefomgeving

33.027

39.985

42.484

41.220

37.642

26.307

Mensen Middelen en Bestuur

4.217

3.477

2.941

2.948

3.101

3.153

77.234

84.307

70.980

69.778

67.005

54.553

-23.880

-31.008

-29.613

-28.391

-28.266

-27.932

137.928

143.898

150.332

144.424

146.196

148.205

Geraamd saldo van baten en lasten

8.502

-8.011

-5.280

-6.407

-8.168

-6.371

Totaal Toevoegingen reserves

-5.229

-3.941

-1.900

-1.266

-2.645

-208

Totaal onttrekkingen reserves

15.626

18.174

8.411

1.425

4.344

248

Geraamd resultaat

18.899

6.222

1.231

-6.249

-6.469

-6.332

Lasten

Totaal lasten Baten

Totaal baten

AD, overhead, VPB, onvoorzien lasten AD, overhead, VPB, onvoorzien baten

De opgenomen cijfers voor 2024 in deze Themabegroting 2025 betreffen de meest actuele cijfers die zijn vastgesteld door de gemeenteraad. De vergelijkende cijfers van 2024 betreffen de vastgestelde begroting inclusief de door de gemeenteraad geautoriseerde mutaties.

Leeswijzer De inrichting van deze begroting bestaat uit de programma's (transities), de thema's, de (verplichte) paragrafen en de financiële begroting. We starten bij de programma's zoals deze gepresenteerd zijn in het Meerjaren planning (MJP)-1 en -2 in 2023. Daarna volgen de thema's. De thema indeling sluit aan op de nieuwe thematische indeling zoals vastgesteld in de financiële verordening in februari 2024. De beleidsmatige thema’s van deze begroting zijn • Sociale leefomgeving; • Economische leefomgeving; • Fysieke leefomgeving; • Mensen, middelen en bestuur. Daarnaast zijn er nog vier niet beleidsmatige onderdelen die verplicht zijn vanuit de Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) om apart te presenteren. Dit zijn: • Algemene dekkingsmiddelen; • Overhead; • Vennootschapsbelasting; • Onvoorzien. De opbouw van de programma's Elk programma begint met een kernboodschap en de ontwikkelingen voor de ingezette transitie. In het programma staan naast de vastgestelde doelen en de maatschappelijke effecten ook wat we ervoor gaan doen in 2025. De middelen zijn onderdeel van de thema's. De opbouw van de thema's Elk thema begint met de kernboodschap en speerpunten uit het hoofdlijnenakkoord. De speerpunten zijn per thema vertaald naar wat we willen bereiken. Wat we gaan doen om de doelen te behalen is opgenomen onder 'Wat we daarvoor gaan doen in 2025'.

De grotere financiële afwijkingen in 2025 ten opzichte van 2024 lichten we per thema toe. We presenteren wij dit na de tabel 'Wat mag het kosten'. We werken daarmee met de 3 W’s, namelijk Wat willen we bereiken, Wat gaan we daarvoor doen en Wat mag het kosten. Paragrafen Na het programmaplan geven de paragrafen een overzicht van de in de thema's opgenomen elementen. Zoals de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen of de paragraaf verbonden partijen. We gebruiken in de opzet de standaard indeling van het BBV. Financiële begroting In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten voor de begroting opgenomen, het totaaloverzicht van de (incidentele) baten en lasten, het verloop van de reserves en voorzieningen. Als bijlagen zijn opgenomen: • Investeringsplan 2025 - 2028; • Overzicht van baten en lasten per taakveld; • (verplichte) beleidsindicatoren; • Overzicht van te verstrekken subsidies. 12

De mutaties die in de begroting zijn opgenomen met een min (-) zijn nadelen zoals extra lasten of minder inkomsten. De positieve bedragen voordelen die bestaan uit lagere lasten of hogere inkomsten.

Overzicht thema's en programma's Thema’s

Programma’s/ transities

Sociale Leefomgeving

Gezond welzijn vernieuwen (Zorgtransitie) Meedoen aan de samenleving (Sociale transitie) Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Energie van Morgen (Energietransitie) Dienstverlenende overheid

Economische leefomgeving

Gezond welzijn vernieuwen (Zorgtransitie) Meedoen aan de samenleving (Sociale transitie) Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Landschap in balans Dienstverlenende overheid

Fysieke Leefomgeving

Een thuis voor iedereen (Woontransitie) Landschap in balans (Ruimtetransitie) Energie van morgen (Energietransitie) Toonaangevend in de circulaire samenleving (Circulaire transitie) Dienstverlenende overheid

Dienstverlenende overheid Mensen, middelen en bestuur

Dienstverlenende overheid

Programma's

Algemeen Na de verkiezingen in 2022 is door uw raad een raadsagenda opgesteld met een vijftal thema’s. Daarnaast is er een hoofdlijnenakkoord vastgesteld met een aantal transities. Deze transities (programma’s) worden nu in de begroting opgenomen naast de reguliere thema’s en zijn daarmee onderdeel van de begroting. Voor 2024 en 2025 is er een half miljoen per jaar voorgesteld voor inzet van personeel in het programma. Deze middelen zijn toegekend aan de transities en onderwerpen uit de raadsagenda. Voor de uitvoering van de transities was meer gevraagd en nodig voor de inspanningen, zoals die zijn opgenomen in het MJP deel 1. Dit heeft effect op de te realiseren doelen. Het werken met deze programma’s is nieuwe en ontwikkeld zich lerende wijs. De ontwikkelingen in de programma’s hebben impact op de doelen in de thema’s en andersom. Er wordt zoveel mogelijk de verbinding weergegeven, maar dat zal de komende periode zich steeds meer ontwikkelen. De kernboodschap, doelen en maatschappelijke effecten zijn voor de langere termijn opgenomen. Daarnaast zijn er activiteiten die we in 2025 gaan uitvoeren. Deze zijn per programma opgenomen onder het kopje ‘Wat gaan we daarvoor doen in 2025’.

Gezond welzijn vernieuwen

Transitie We maken een beweging van zorg naar meer gezondheid en preventie. We maken minder gebruik van intramurale zorg en lossen meer op in de wijk. We gaan daarbij uit van vertrouwen en minder controle. We werken samen op basis van verbinding en niet op basis van concurrentie. Kernboodschap Het programma ‘Gezond welzijn vernieuwen’ (ook wel bekend als de zorgtransitie) speelt in op de veranderingen in ons gezondheidssysteem als gevolg van demografische ontwikkelingen en stijgende kosten. Om ondersteuning te kunnen blijven bieden, moeten we anders te werk gaan. We staan voor grote financiële uitdagingen en een tekort aan zorgpersoneel op korte termijn. Tegelijkertijd streven we naar een gezonde, vitale en weerbare samenleving, zowel nu als in de toekomst. Dit alles komt samen in het programma ‘Gezond welzijn vernieuwen’. De kern van dit programma is de verschuiving van minder zorg naar meer gezondheid en preventie. Hoe gaan we te werk? Het programma vormt de leidraad voor de komende jaren, waarbij de programmadoelen centraal staan. Focus, efficiëntie, samenhang, versobering, faciliteren en versterken sociale basis zijn de sleutelwoorden in onze strategie. De koers van het programma is tweeledig. Enerzijds richten we ons op de financiële uitdaging (waarbij een taakstelling vanaf 2026 op de uitgaven Wmo onderdeel is van het programma).

Anderzijds werken we aan het versterken van de basis en het sociale netwerk in de wijk. Dit doen we door anders te organiseren, met als doel de vitaliteit, weerbaarheid en participatie van onze inwoners te vergroten. Onderdelen uit het programma raken inhoudelijk aan onderdelen in het thema sociale leefomgeving. Er is nog veel onzekerheid De toekomst is onzeker. In hoeverre worden we gecompenseerd door het Rijk? Komt er weer een inkomensafhankelijke bijdrage? Kunnen zorgaanbieders het nog aan? Zijn er voldoende mantelzorgers en vrijwilligers beschikbaar? En lukt het ons met de beperkte invloed en middelen die we hebben om de beweging van zorg naar gezondheid en preventie te maken? Is de samenleving er klaar voor om meer zelf op te lossen in de eigen omgeving en minder met inzet van professionele ondersteuning? Doelen • Minder inzet van professionals door de juiste zorg op de juiste plek te organiseren; • Sterkere ketensamenwerking in het voorliggend veld voor alle doelgroepen; • Toekomstbestendig en beheersbaar stelsel om zorg te kunnen blijven bieden aan wie dit echt nodig heeft; • Een gezondere fysieke en sociale leefomgeving.

Maatschappelijke effecten • Bij alle herinrichtingen vindt een toets plaats op een gezonde, fysieke en sociale leefomgeving; • In 2030 wordt 80% van de huidige hulpvragen voorliggend opgelost; • In 2030 zijn alle schoolpleinen in het Primair Onderwijs (PO) en Voortgezet Onderwijs (VO) vergroend; • Het aantal vrijwilligers dat actief is in de buurt neemt met 10% toe; • Ondersteuning en hulp is meer te vinden in eigen wijk/dorp; • De binnen- en buitensportvoorzieningen zijn in balans en voor iedereen beschikbaar; • In 2030 voldoet 75% van de doelgroep 18+ aan de combinorm sport en bewegen; • Vanaf 2026 stabiliseren de uitgaven in de Wmo; • Per 2025 is er één strategisch partner in het voorliggend veld voor verbinding; • Tenminste één Wmo maatwerkvoorziening wordt voor 50% van de huidige cliënten voorliggend opgelost. We zien hier een beweging van individu naar collectief. Wat gaan we daarvoor doen in 2025 • De voorgenomen programmakoers van 2024 zetten we voort in 2025; • We werken volgens het principe dat iedere inspanning bijdraagt aan ten minste één doel en één of meerdere maatschappelijke effecten van het programma; • We nemen begin 2025 ons subsidiebeleid voor het sociaal domein onder de loep en gaan werken op basis van een afwegingskader. Binnen dit afwegingskader zijn de programmadoelen (zorg-/ en sociale transitie) leidend.

De te verstrekken subsidies dragen bij aan de programmadoelen en hebben een positieve invloed op de te behalen maatschappelijke effecten; • We maken begin 2025 een analyse van inzet en uitgaven van lopende (voorliggende) activiteiten voor meer samenhang en om een efficiencyslag te realiseren; • We faciliteren ondersteuning in de wijken en dorpen. We doen dit meer met elkaar en minder als individu; • We werken per 1 januari 2025 samen met onze preventie- en sportpartners een herziene opdracht uit die aansluit bij de programmadoelen. Daarnaast maken we (nieuwe) afspraken over de wijze van aansturing en zetten we in op een beperkt aantal partnerschappen; • We creëren koppelkansen binnen verschillende projecten zoals de woonzorgvisie, SPUK/GALA (Gezond & Actief Leven Akkoord), bestaande uitvoeringsprogramma’s, de visie op sport en bewegen, het integraal zorgakkoord (IZA) en de vergroening van schoolpleinen. En waar mogelijk nog breder in de organisatie op onderwerpen als omgevingsvisie en leefomgeving; • We zetten blijvend in op externe financieringsvormen en subsidies om de programmadoelen te bereiken; • We werken begin 2025 diverse scenario’s uit als het gaat om nieuwe inkoop Wmo om de taakstelling vanaf 2026 te realiseren.

Meedoen aan de samenleving

Transitie Iedere inwoner heeft gelijke kansen en kan meedoen. Zij/hij heeft daarmee perspectief op het gebied van gezondheid, onderwijs en werk. Hiertoe werken we aan een gemeenschap waarin mensen elkaar vertrouwen en eigenaarschap tonen voor het creëren van een kansrijke (opvoed)omgeving. Wij willen vanuit een gezamenlijke visie met onze maatschappelijke partners en inwoners werken aan een sterk sociaal weefsel in onze dorpen en buurten, zodat onze inwoners zich verbonden voelen met elkaar en vanuit vertrouwen met elkaar samenleven. Kernboodschap De jeugd vormt de toekomst van onze samenleving. Jongeren brengen frisse ideeën, energie en innovatie met zich mee. Jongeren dragen een grote potentie in zich en verdienen kansen om zich optimaal te ontwikkelen. We staan met elkaar voor een uitdaging om te voorkomen dat jeugdigen vastlopen in hun leven. We streven ernaar dat ze veilig en gezond opgroeien en zich kunnen ontwikkelen op een manier die past bij hun mogelijkheden. Dit vraagt om een brede aanpak waarbij verder wordt gekeken dan alleen jeugdhulp en de financiële haalbaarheid van het systeem. Als we doorgaan op dezelfde voet zal een bepaalde groep jeugdigen vastlopen. Met het programma sociale transitie willen we een verandering realiseren.

Van een individuele focus (op de jeugdige), naar een meer context-gerichte focus, zodat er op termijn minder specialistische hulp nodig is. Dit vraagt om een beweging van enkel inzetten op jeugdhulp, naar inzetten op ook andere gebieden. We willen deze verandering als gemeente samen met partners realiseren want het is van belang dat we met elkaar deze beweging maken. Doelen • Versterken onderlinge verbondenheid, vertrouwen en veiligheid samenleving; • Professionals, ouders en andere inwoners vormen een sterk netwerk rondom de Heerenveense jeugd; • Dit netwerk creëert een omgeving waarin elk kind zich naar vermogen kan ontwikkelen (brede ontwikkeling); • Meer kinderen groeien tot zelfredzame (jong)volwassenen; • Veerkrachtiger jeugd en meer gezinnen in balans; • Kinderen groeien veilig op; • Meer bestaanszekerheid onder gezinnen.

Maatschappelijke effecten • Scholen zijn een (inclusieve) leef-, leer- en zorggemeenschap waar onderwijs, talentontwikkeling en zorg samenkomen; • Minder thuiszitters en minder voortijdige schoolverlaters; • Jeugd is veerkrachtiger; • Gezinnen ervaren meer balans draagkracht-draaglast; • Minder middelen-gebruik door de jeugd (alcohol en drugs); • Bestaanszekerheid van gezinnen is gegarandeerd. Wat gaan we daarvoor doen in 2025 Om dit te bereiken, gaan we aan de slag met een programmaplan. Dit komt voort uit de visie die in december 2024 ter besluitvorming wordt voorgelegd aan de raad. We kunnen niet om de kosten voor specialistische jeugdhulp heen. Deze kosten lopen op en we hebben als gemeente slechts beperkte invloed om ze te beheersen. Maar we kijken met het programma verder dan alleen het jeugdhulpbudget. We willen een beweging inzetten. Om dit te bewerkstelligen, moeten we investeren in positief opgroeien, een sterke basis en degelijke preventie, integraal werken dichtbij het kind en het gezin, en intensieve hulp met duurzame effecten. De versterking van onze basisvoorzieningen en het zorgen voor vrij toegankelijke hulp en tijdige, gerichte preventie zijn enkele voorbeelden van de mogelijkheden. Hiervoor is ook een financiële beweging nodig. We moeten nú durven investeren om op de lange termijn deze doelstellingen te bereiken.

In het programmaplan dat we verder uitwerken na het vaststellen van de visie, wordt duidelijker hoe we op deze factoren kunnen inzetten. Het realiseren van deze ambities vraagt om financiële middelen en duurzaam investeren. Naast het ontwikkelen van een visie en programmaplan zetten we ondertussen al stappen voorwaarts die aansluiten bij de startnotitie, zoals vastgesteld door de raad op 27 juni 2024. Zo zijn we voor de duur van twee jaar gestart met een pilot Buurtgezinnen. Daarnaast is er een projectleider Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) aangetrokken om in 2024 en in de loop van 2025 na te gaan hoe we OKO kunnen vormgeven in de gemeente Heerenveen.

Toonaangevend in de circulaire samenleving

Wij zetten ons in voor een wereld zonder verspilling van waardevolle producten en schaarse grondstoffen. Een wereld waarin alles wat we maken, (in)kopen of gebruiken een blijvende functie houdt als product of grondstof. Een wereld waarin producten van nu, grondstoffen voor later zijn. De schaarste aan grondstoffen en onze wens voor een leefbare toekomst voor iedereen maakt onze inspanning hierop noodzakelijk. We gaan niet meer in bezit denken, maar in gebruik. De samenleving gaat naar een deeleconomie. Elk product beschouwen we als samenstelling van waardevolle grondstoffen. Deze grondstoffen worden nooit afval, maar behouden altijd een restwaarde. Al tijdens het ontwerp denken we na over het hergebruik van de grondstoffen. In de hele keten werken we samen aan een volledig circulaire kringloop. Leren en veranderen Dit vraagt veel van onze samenleving. We moeten nog veel leren om de verandering te kunnen maken naar consuminderen, andere verdienmodellen, anders ontwerpen en verwerken van stromen, meer samenwerken en anders inkopen als gemeente. Circulair werken We informeren en inspireren ambtenaren om circulair te werken, zodat er van 25% circulair inkopen in 2025 toegewerkt wordt naar 100% circulair inkopen in 2035.

Dit betekent niet alleen anders werken maar ook op een andere manier besluiten nemen waarbij bijvoorbeeld milieu impact of CO2 beprijzing wordt meegenomen in de afweging. Gedragsverandering inwoners Inwoners produceren geen afval meer, door hergebruik en deelinitiatieven. We werken aan een gedragsverandering voor zover we er invloed op hebben. Daarom blijven we werken aan een circulair ambachtscentrum, kennisdeling, inspiratie en stimulerende acties zoals de 'bofkontjesregeling'. Samenwerking organisaties Bedrijven ondernemen circulair met nieuwe circulaire verdienmodellen en werken samen in de keten om kringlopen te sluiten. We dragen als gemeente bij aan een innovatief ecosysteem dat helpt bedrijven dit te bereiken. Samenwerking is daarin essentieel. We denken mee in het vestigen op de juiste locatie, we verbinden bedrijven waar we kansen zien, zodat kringlopen gesloten kunnen worden, we informeren en lobbyen voor de juiste financiering en wet- en regelgeving. De circulaire transitie gaat vragen om een ander ruimtebeslag. Welke rol kunnen en willen we hierin nemen? Bijvoorbeeld bij hergebruik van materialen moet er tijdelijk een opslaglocatie aanwezig zijn. Doelen • Inwoners produceren geen afval meer, door hergebruik en deelinitiatieven; • Bedrijven ondernemen circulair met nieuwe circulaire verdienmodellen en werken samen in de keten om kringlopen te sluiten;

• •

We creëren een innovatief ecosysteem waarin vernieuwende concepten worden ontwikkeld die wereldwijd oplossingen bieden voor de circulaire transitie; De gemeentelijke organisatie is zelf toonaangevend in circulariteit via inkoop en beleid.

Maatschappelijke effecten • In 2025 benaderen we de VANG-doelstelling (Van Afval Naar Grondstof) van maximaal 30 kilo restafval per inwoner; • In 2026 zijn 10 circulaire (bewoners)initiatieven ontplooid; • In 2030 is circulariteit geborgd en zichtbaar binnen onderwijsprogramma's; • In 2030 hebben honderd bedrijven circulariteit doorgevoerd in hun bedrijfsvoering, proces of vastgoed; • Er is een cultuur van vernieuwing en innovatie met nieuwe samenwerkingsverbanden vanuit de keten; • Werklocaties van de gemeente worden duurzaam en circulair (her)ontwikkeld (circulaire bedrijventerreinen); • Nieuwbouw van gemeentelijk vastgoed wordt optimaal circulair ontworpen en ontwikkeld; • Per jaar zetten we minimaal 10% van inkoop om naar circulair; • Circulariteit wordt verankerd in al het gemeentelijke beleid; • Heerenveen is vanaf 2024 herkenbaar als Circular Valley (communicatie in- en extern); • We monitoren de voortgang van de circulaire transitie actief; • De gemeente werkt sterk samen in het (Europese) circulaire netwerk; • Hiermee wordt voor lobby, financiering en profilering gezorgd. Wat gaan we daarvoor doen in 2025 Bedrijven ondernemen circulair, met nieuwe circulaire verdienmodellen, en werken samen in de keten om kringlopen te sluiten.

• We organiseren tweemaal per jaar, samen met onze partner Samen Circulair, een bijeenkomst om ondernemers te motiveren en inspireren; • We organiseren tweemaal per jaar, samen met een kennisinstelling, een bijeenkomst rondom circulaire business- en verdienmodellen; • Door middel van minimaal dertig bedrijfsbezoeken maken we ondernemers bewust van het belang van de circulaire economie. De uitkomst van deze gesprekken geven ons beeld van wat er onder ondernemers leeft en waar ze tegenaan lopen; • We helpen ondernemers bij het vinden van de juiste partners om hun circulaire doelstellingen te realiseren; • We onderzoeken de mogelijkheid van een centraal loket waar ondernemers terecht kunnen met hun vragen rondom circulair ondernemen. Dit doen we samen met Samen Circulair; • De gemeente werkt sterk samen in het (Europese) circulaire netwerk. We verkennen actief Europese fondsen en samenwerkingen voor innovaties in de gemeente. We creëren een innovatief ecosysteem waarin vernieuwende concepten worden ontwikkeld die wereldwijd oplossingen bieden voor de circulaire transitie.

•

• • •

Met een gebiedsgerichte aanpak ontwikkelen we samen met bedrijven en kennisinstellingen een ecosysteem rondom de circulaire economie en aanverwante thema’s. Dit is de basis voor Circular Valley; Het MKB in de gemeente is de aanjager van (circulaire) innovaties. We willen minimaal tweemaal als ‘launching customer’ van nieuwe innovaties optreden; We ontwikkelen Klaverblad Noordoost (KNO) circulair; We maken een overzicht van de activiteiten die rondom bedrijven spelen en monitoren dit actief. Goede voorbeelden delen we om andere bedrijven te inspireren.

Circulair bouwen De gemeentelijke organisatie is zelf toonaangevend qua circulariteit als het gaat om inkoop en beleid. • We werken onze ambities op het gebied van circulair bouwen in 2025 uit in één pilotproject in gebiedsontwikkeling; • Bij de schoolprojecten die we in 2025 uitvoeren, wegen we de architect, installateur en aannemer ook op circulariteit. Bij de schoolprojecten zetten we in op biobased materiaalgebruik en demontabel bouwen, en nemen we de financiële restwaarde mee; • Begin 2025 werken we aan circulaire routekaarten die onder andere input leveren voor een circulair bouwbeleid. Dit beleid wordt in 2025 vastgesteld. Circulaire inkoop De gemeentelijke organisatie is zelf toonaangevend qua circulariteit als het gaat om inkoop en beleid. • In 2025 kopen we als gemeente 25% circulair in; • We ontwikkelen in 2025 een circulaire checklist voor de inkoop van diensten en middelen onder de € 40.000. Deze checklist moet zijn doorlopen voordat een afdelingshoofd of teamleider de opdracht ondertekent; • We vernieuwen het inkoopbeleid (2025 gereed). In het inkoopbeleid nemen we, op basis van opgestelde circulaire routekaarten, circulaire doelstellingen op. Reductie huishoudelijk afval Inwoners produceren geen afval meer als gevolg van hergebruik en deelinitiatieven.

• Om de kennis van onze inwoners over huishoudelijk afval verder te verbeteren, organiseren we in 2025 een online afvalkennisquiz. Om zoveel mogelijk inwoners hieraan te laten deelnemen, verloten we onder de goede antwoorden enkele ‘woest aantrekkelijke’ prijzen; Als eind 2025 de 'Bofkontjesregeling' is afgelopen, of wanneer het subsidieplafond is bereikt, willen we de wegwerpluierberg verkleinen met zindelijkheidstraining.

Een thuis voor iedereen

Sneller, integraler, publieke waarde. Meer regie bij de overheid, volkshuisvesting. Dat is de kern van de transitie die ten grondslag ligt aan het programma ‘Een thuis voor iedereen’. Wij willen dat huidige en toekomstige inwoners (o.a. van elders) een 'thuis' vinden en fijn wonen op een plek die passend is bij zijn/haar behoefte. We willen vitale dorpen en wijken die brede welvaart versterken en duurzaam zijn. Als gemeente Heerenveen nemen we hiervoor toekomstgericht een sturende, regisserende rol in het ruimtelijke en sociale domein in. Door middel van een programmatische aanpak wordt gewerkt aan verschillende doelen. Deze doelen vloeien voort uit de door de gemeenteraad vastgestelde Woonvisie. Dit doen we in samenwerking met partners (zoals de woningcorporaties), marktpartijen en overheden (zoals de provincie, gemeenten in Zuidoost Fryslân en F4-gemeenten). Er zijn veel werkzaamheden, veel meer dan de ambtelijke organisatie op dit moment tegelijk kan uitvoeren. Daarom kijken we naar welke werkzaamheden er zijn, welke de grootste bijdrage leveren en zoeken we naar een balans tussen wat moet en wat kan. Op zo'n manier wordt er gewerkt aan wat de meeste impact heeft op een thuis voor iedereen. Dit wordt constant bijgesteld; bij de thema's wordt toch een vooruitblik gegeven.

Doelen • Een beter betaalbaar, groter en gevarieerder aanbod van verschillende woonvormen en woonomgevingen; • Woningzoekenden van het hier en nu, de toekomst en van elders vinden sneller een passende woning; • Een toekomstbestendiger, inclusiever en duurzamer, woningaanbod passend bij ontwikkelingen (waaronder Lelylijn, AZC, energiecongestie, klimaatverandering en ambulantisering); • Versterken van sociale cohesie, woonplezier en leefbaarheid - in vitale en gemêleerde kernen en wijken. Maatschappelijke effecten • 2/3e van de nieuwe woningen is betaalbaar (NHG 2022); • Minimaal 30% van de totale woningvoorraad is sociale huur; • De wachttijd voor een sociale huurwoning is niet langer dan 18 maanden; • Gezonde bandbreedte van de verkooptijd van woning (CBS); • Jaarlijks komen er netto 300 woningen bij; • Een passend voorzieningen niveau (CBS, FSP); • Woontevredenheid is hoger dan het gemiddelde van onderzoek FSP; • 20% afname van het aantal keren buurtbemiddeling en van de overlast in 2030; • Positief migratiesaldo (10% per 2030); • In 2050 alle woningen aardgasvrij.

Wat gaan we daarvoor doen in 2025 • We maken jaarschijfafspraken voor 2025 en voeren deze uit, als uitwerking van de meerjarige prestatieafspraken die in 2024 met de woningcorporaties (Accolade, Elkien en WoonFriesland) en huurdersverenigingen zijn gemaakt; • We volgen en monitoren de inspanningen en hun effecten voor het thema en het programma ‘een thuis voor iedereen’, met behulp van de woonmonitor die in 2024 is gemaakt. Ook breiden we de woonmonitor uit met nieuwe onderwerpen; • We werken integraal samen aan woonzorgthema’s en vraagstukken, waaronder de Woonzorgvisie: vraagdruk en behoefte doelgroepen (onder andere arbeidsmigranten, spoedzoekers en statushouders), verwachte vaststelling in Q1 2025. • Samen met partners, zoals de gemeenten in Zuidoost Fryslân, de provinsje Fryslân en Rijksoverheid, werken we samen aan de herijking van de regionale Woondeal Woningbouwprojecten • We zetten de komende jaren in op het toevoegen van minimaal tweeduizend woningen in de periode 2023 - 2030. We doen dit op basis van de Woonvisie en Heerenveen Groeit. Een aantal belangrijke projecten zijn: • Heerenveen West: we doen een beroep op de eerder gemaakte afspraken in de bestuursovereenkomst tussen de gemeenten De Fryske Marren en Heerenveen en wensen over te gaan tot een - bij voorkeur gezamenlijke - gebiedsontwikkeling ten Westen van Heerenveen om daarmee onze woningopgave te realiseren.

We bereiden een ambtelijk en bestuurlijk proces voor om de gebiedsontwikkeling - bij voorkeur gezamenlijk - op te starten. We hopen in de eerste helft van het begrotingsjaar in beide gemeenten een gelijkluidend raadsvoorstel voor te kunnen leggen; • A32-zone: we maken een ontwikkelstrategie voor deze locatie met een focus op wonen. Op basis hiervan brengen we de ontwikkellocaties op de markt via een tender. Met de geselecteerde marktpartij of partijen pakken we het verdere ontwikkel- en ontwerpproces op; • Akkrum: na een haalbaarheidsonderzoek waarin we verschillende opties verkennen en diverse aspecten onderzoeken, verwachten we medio 2025 een stedenbouwkundig plan op te leveren. Dit plan dient als basis voor de verdere gebiedsontwikkeling in Akkrum. Naast deze belangrijke projecten werken we ook aan tal van andere projecten in Heerenveen en in de andere dorpen. Hierbij treedt de gemeente zowel actief als faciliterend op.

Landschap in balans

Landschap in Balans

Met het programma 'landschap in balans' werken we aan drie transities, namelijk ruimte, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Het wordt passen en meten in onze gemeente, want huizen, zonnepanelen, bereikbaarheid, landbouw en natuur verdienen allemaal een plek. Maar waar? En hoe voorkomen we dat deze zaken een te grote impact hebben op dat waar we zuinig op zijn: de natuur, de bodem en het water? Dit spanningsveld vraagt de komende jaren een integrale aanpak. De Omgevingswet helpt ons hierbij. Ons klimaat verandert. Het wordt warmer, natter en droger. Hittegolven en hevige buien worden het nieuwe normaal en we krijgen vaker te maken met (langdurige) perioden van droogte. Dit alles vormt een bedreiging voor onze inwoners, bedrijven en bezoekers en voor hun gezondheid en bezittingen. De genoemde feiten vragen van ons dat we ons aanpassen aan een nieuw klimaat (klimaatadaptatie). Dit betekent dat we moeten accepteren dat dit het nieuwe normaal is en dat we niet om enige overlast als gevolg van deze veranderingen heen kunnen. Schade is tot op zekere hoogte te voorkomen, maar hier komt nogal wat bij kijken. Een klimaatrobuuste inrichting - waarmee we zo goed mogelijk zijn voorbereid op overlast en schade zo veel mogelijk proberen te voorkomen - vraagt om een grote investering.

Verstandig werken (werk met werk maken en 'geen spijt-maatregelen’) en onze beperkte middelen vragen om een decennia-durende aanpak. In deze bestuursperiode maken we hiermee een start. We doen dit met het beleidsplan klimaatadaptatie en het hieraan gekoppelde uitvoeringsplan. Beide producten leggen we in 2024, voor de begroting, ter vaststelling voor. De biodiversiteit – ecosysteemdiversiteit, soortendiversiteit en genetische diversiteit – nam de afgelopen decennia fors af. De leefomgeving van planten en dieren is minder geworden: er is minder voedsel, minder veiligheid, minder ruimte voor voortplanting en verbinding en minder variatie. Als gemeente maken we bij ons eigen beheer en onderhoud al lange tijd ecologische keuzes, maar we willen meer impact maken. De soortenrijkdom neemt ook deze bestuursperiode nog af, maar we maken een start voor een steviger aanpak – vastgelegd in het groenstructuurprogramma.

Doelen • Een klimaatbestendig(er) inrichting van de ruimte waarbij water en bodem sturend zijn; • Vergroting van de biodiversiteit door hierop te sturen bij inrichting en beheer; • De omgevingsvisie is de basis voor al ons ruimtelijk beleid en handelen; • Ruimte voor (nieuwe) ontwikkelingen en stimuleren dat deze de kwaliteit van de directe leefomgeving actief versterken; • De historie, identiteit en waarde(n) van onze leefomgeving zijn beter herkenbaar en ze inspireren en enthousiasmeren onze bewoners en bezoekers.

Maatschappelijke effecten • Vanwege een tekort aan middelen worden de maatschappelijke effecten bijgesteld, dit zal plaatsvinden op basis van de door de gemeenteraad vast te stellen Omgevingsvisie 2.0 (2026), het Groenstructuurprogramma en het beleidsplan Klimaatadaptatie (2024 en/of 2025). Wat gaan we daarvoor doen in 2025 Klimaatadaptatie en Biodiversiteit In 2024 hebben wij het beleidsplan Klimaatadaptatie aan de gemeenteraad voorgelegd. Ter informatie heeft u ook het uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie ontvangen, dat is opgesteld binnen de kaders van het beleidsplan. In dit uitvoeringsprogramma gaan we in op hoe we knelpunten in de bestaande omgeving kunnen oplossen en welke knelpunten we de komende jaren als eerste oppakken. Waarschijnlijk heeft u in 2024 (ter besluitvorming of ter informatie) het programma Groenstructuur ontvangen, waar biodiversiteit onderdeel van is. Dit beschrijft hoe we de biodiversiteit in Heerenveen, samen met inwoners, beschermen en vergroten en hoe we bewustwording en draagvlak creëren. De basis hiervoor is beschreven in de Notitie Biodiversiteit Heerenveen en de daarin gestelde doelen. Naast de maatregelen die in beide documenten staan beschreven, werken we in 2025 aan het borgen van klimaatadaptatie en biodiversiteit in onze gemeentelijke processen.

Wanneer dit praktisch en budgettair mogelijk is, koppelen we maatregelen om Heerenveen klimaatadaptief en biodiverser te maken aan ruimtelijke ontwikkelingen en/of grootschalig onderhoud en renovatie.

Energie van morgen

De energietransitie is de overgang van een fossiel, centraal energiesysteem naar een duurzaam, decentraal energienetwerk. Als gemeente dragen we bij aan het samenspel tussen eindgebruikers, (technische) marktontwikkeling en kennisontwikkeling, regelgeving en andere overheden. Er zijn twee ontwikkelingen die mogelijke vanaf 2025 grote inzet (in geld en menskracht) van ons als gemeente gaan vragen: 1. Naar een publiek energiebedrijf De afgelopen jaren zien we een verschuiving van commerciële projectontwikkeling naar een meer publiek zeggenschap. Het is belangrijk dat we lokaal draagvlak en eigendom mogelijk maken. Rijkswetten en regels ondersteunen dit. Zo hebben we in het Klimaatakkoord afgesproken dat 51% van zonneparken in lokaal eigendom is. Daarnaast regelt de Wet Collectieve Warmte dat een publieke partij een meerderheidsaandeel moet hebben in een warmtebedrijf wanneer er warmtenetten worden gerealiseerd. In 2024 verkennen we welke rol we als gemeente moeten, willen en kunnen nemen als ‘energiebedrijf’ en hoe we hierin willen en kunnen samenwerken met andere publieke en maatschappelijke organisaties (onder andere provincie, andere gemeenten, OVEF en Alliander). Hierbij betrekken we ook de energie-inkoop voor de gemeentelijke organisatie, onze energieopslag en duurzame mobiliteit (laadinfrastructuur).

We kunnen nu nog niet overzien welke richting dit op gaat en welke toekomstige inzet (in geld en menskracht) dit van ons als gemeente gaat vragen. 2. Nieuwe hoogspanningsverbinding TenneT realiseert een nieuwe hoogspanningsleiding tussen Ens en Vierverlaten die zeer waarschijnlijk langs Heerenveen komt. Deze 380kV-verbinding versterkt het landelijke elektriciteitsnet en maakt daarmee verduurzaming (veelal door elektrificatie) mogelijk. In 2024 onderzoekt TenneT samen met onder andere gemeente Heerenveen de mogelijke tracés. Dit kan (grote) gevolgen hebben voor de ruimtelijke inrichting en om inzet vragen vanuit onze organisatie. Doelen • Meer besparing en duurzame verwarming in de Gebouwde omgeving; • Meer duurzaam opgewekte elektriciteit en toekomstbestendige energieinfrastructuur; • Meer duurzame mobiliteit; • Verduurzaming energiegebruik in de industrie. Maatschappelijke effecten • In 2030 is 20% van de gebouwen aardgasvrij; • Duurzame warmtebronnen zijn goed beschikbaar; • In 2030 besparen we 26% van de energie ten opzichte van 2018;

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Heerenveen&id=32997582-debe-492f-97f4-9ceb8b5166e9