Raadsmonitor Heel 2024 definitief
Tekst van het document
1 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Inhoudsopgave Leeswijzer ............................................................................................................ 3 Samenvatting Maatschappelijke ondersteuning ......................................................... 4 Samenvatting Participatiewet .................................................................................. 5 Samenvatting Jeugd .............................................................................................. 6 Samenvatting Cliëntervaringsonderzoeken 2024 ..................................................... 8 Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein ...................................................................12 Risicoparagraaf ....................................................................................................20 Bijlage Maatschappelijke ondersteuning ..................................................................22 Bijlage Participatiewet ...........................................................................................31 Bijlage Jeugd .......................................................................................................55
2 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Leeswijzer Deze raadsmonitor bestaat uit twee delen. Het eerste deel bevat een samenvatting van de drie beleidsgebieden, de uitkomsten van de cliëntervaringsonderzoeken jeugd en Wmo, een voortgangsrapportage over de uitvoeringsprogramma’s sociaal domein en een risico-inventarisatie. Het tweede deel bevat de bijlagen per beleidsgebied met de grafieken, tabellen en de toelichting daarop, zoals u gewend was te lezen in de raadsmonitor. We hebben voor deze opzet van de raadsmonitor gekozen om het document beter leesbaar te maken. Als u het hoofddocument heeft gelezen, bent op hoofdlijnen geïnformeerd. Door het lezen van de bijlagen krijgt u meer informatie en verdieping. Met deze monitor willen wij de gemeenteraad voorzien van managementinformatie over het sociaal domein. Deze informatie is ter onderbouwing van de jaarrekening welke u binnenkort ter behandeling in de raad krijgt aangeboden. In de risicoparagraaf worden de punten aangegeven waarvoor de komende periode mogelijk extra budget nodig is. De raadsmonitor wordt, zoals gebruikelijk, met behulp van een PowerPointpresentatie toegelicht tijdens de themaraad op dinsdag 21 mei 2024. Dan krijgt u de gelegenheid om vragen te stellen over de inhoud van deze raadsmonitor.
3 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Samenvatting Maatschappelijke ondersteuning Uitgevoerd beleid Het jaar 2024 stond in het teken van de overgang naar het nieuwe contract voor huishoudelijke hulp. In 2024 werd een stijging van 6% in het aantal klanten verwacht, mede door de vergrijzing. In de eerste helft van het jaar steeg het aantal meer dan voorspeld, maar in de tweede helft daalde het door herindicatie voor het nieuwe contract per 1-2-2025. Klanten zijn overgezet naar maatwerkvoorzieningen, met grotendeels gelijke uren, en sommigen zijn uitgestroomd naar de Wlz of door gebruikelijke zorg. Het aantal klanten bij immateriële maatwerkvoorzieningen stijgt. Het aantal klanten voor immateriële maatwerkvoorzieningen, zoals individuele begeleiding, is in 2024 verder gestegen. Dit komt met name door uitstroom vanuit Stip en Beschermd Thuis. De kosten voor woonvoorzieningen en vervoersvoorzieningen stijgen, terwijl de kosten voor rolstoelvoorzieningen afnemen Bij materiële voorzieningen zoals woonaanpassingen stijgen de kosten door vergrijzing, een tekort aan geschikte woningen en prijsstijgingen; vooral woningaanpassingen worden duurder en omvangrijker. De kosten voor vervoersvoorzieningen nemen licht toe, terwijl het gebruik van rolstoelen afneemt. De meeste uitgaven liggen in lijn met de begroting, mede door nieuwe huurconstructies en regionale inkoopafspraken.
Steeds meer inwoners blijven langer thuis wonen Steeds meer mensen blijven langer thuis wonen. Dit leidt tot een groeiende vraag naar aangepaste woningen en woningaanpassingen, zoals trapliften. Door vergrijzing en een tekort aan geschikte woonruimte, vooral in Heerde, zijn grotere en duurdere aanpassingen nodig. Hoewel de Wlz de zorgkosten dekt, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de woningaanpassingen; het Volkshuisvestingsprogramma richt zich op het realiseren van passende woningen voor ouderen en kwetsbare doelgroepen, maar veel hiervan moeten nog gebouwd worden. Voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke opvang blijven we samenwerken in de regio Oost-Veluwe. We hebben te maken met minder financiële middelen de komende jaren. We sorteren voor op een zorglandschap waarbij integraal herstel in eigen omgeving centraal staat. De medewerkers van Stip hebben activiteiten voor ouderen georganiseerd, waarbij verbinding en gezondheid belangrijke aspecten waren. Deze activiteiten zijn enthousiast ontvangen door de inwoners.
4 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Samenvatting Participatiewet Uitgevoerd beleid Het aantal bijstandsgerechtigden is in 2024 gestegen, met vijf personen ten opzichte van 2023. Gecombineerd met de verhoging van het minimumloon, waaraan de bijstandsuitkering is gekoppeld, leidt dit tot hogere lasten voor de gemeente. Hoewel het beschikbare budget daarmee onder druk staat, is het tekort niet groot genoeg om in aanmerking te komen voor een vangnetuitkering van het Rijk. De nieuwe landelijke methode om armoede te meten, waarbij ook spaargeld en werkelijke uitgaven worden meegenomen, geeft een genuanceerder beeld van de financiële kwetsbaarheid. In Heerde leven naar schatting 94 gezinnen in armoede. Daarnaast hebben 546 gezinnen een laag inkomen en daarmee een verhoogd risico op financiële problemen. De gemeente ondersteunt deze huishoudens met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm met minimaregelingen en bijzondere bijstand. Het aantal gezinnen met problematische schulden is sinds 2020 met 78 gestegen tot 398. Het aantal signalen dat via vroegsignalering binnenkomt, is fors toegenomen (+44%). Tegelijkertijd groeit het aantal inwoners dat actief wordt begeleid door de consulenten schulddienstverlening van Stip, van 79 naar 99. Dit onderstreept het belang van blijvende inzet op preventie, begeleiding en samenwerking. De kosten voor bijzondere bijstand zijn met circa 6% gestegen.
De stijging zit vooral in budgetbeheer (+18%), tegemoetkomingen voor ziektekosten (chronisch zieken en gehandicapten), reiskosten voor inburgering en inrichtingskosten (dit is een lening). In 2024 zijn de laatste betalingen gedaan vanuit de landelijke energietoeslagregeling en het lokale noodfonds energietoeslag. Vanwege de groei in het aantal aanvragen bij Stichting Leergeld is een aanvullende subsidie van €25.000 verstrekt. Verder is het lokale Armoedepact Samen Rondkomen, waarin verschillende organisaties de krachten bundelen, officieel gemaakt.
5 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Samenvatting Jeugd Uitgevoerd beleid In 2024 hebben we volop ingezet op het versterken van de pedagogische basis in onze gemeente. Dit is één van de belangrijke pijlers van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd. Met activiteiten, zoals peuterdansen, voorleesuurtjes, muziek op schoot en peuterzwemmen, stimuleren we jonge kinderen en hun ouders om samen te ontdekken en te leren. Met ontmoetingsmomenten, zoals het Ouder-Kind-Café en de opa- en oma-wandeling in Vosbergen, versterken we de band tussen generaties. De pilot ‘Voor jou & je Kind’ bood ouders praktische handvatten en richtte zich op laaggeletterdheid en bijeenkomsten over spelend leren en zindelijkheid. Binnen het programma Kansrijke Start zijn we gestart met ‘VoorZorg en Centering Parenting’. VoorZorg ondersteunt kwetsbare, jonge zwangere vrouwen via huisbezoeken, terwijl Centering Parenting ouders samenbrengt rond het consultatiebureau om ervaringen te delen en elkaar te versterken. In 2024 hebben we nauw samengewerkt met scholen. Bijna alle scholen hebben de preventielessen afgenomen over thema’s zoals middelengebruik, mediawijsheid en mentale gezondheid die wij als gemeente aanbieden. Samen met De Noordgouw zijn we gestart met een pilot ‘Jongerenwerk op De Noordgouw’. De jongerenwerker is daar laagdrempelig aanwezig voor leerlingen in een kwetsbare situatie en biedt ondersteuning op maat.
Voorzieningen jeugd In 2024 lijkt het aantal actieve jeugdcasussen bij Stip op 31 december licht te zijn gedaald als je het vergelijkt met de monitor van 2023. Deze daling is positief na jaren van stijging en past binnen de ingezette koers van vroegsignalering en lichtere ondersteuning. Het aantal jeugdigen met een maatwerkvoorziening steeg licht. Deze stijging is minder dan een jaar eerder. Ambulante hulp nam verder toe, terwijl het aandeel jeugd-GGZ licht daalde. Dit komt deels door wachttijden bij GGZ-aanbieders. Ambulante hulp wordt dan vaker ingezet als alternatief. De toename in jeugdbescherming en -reclassering wijst op zwaardere problematiek. De kosten voor de jeugdzorg stegen met 15,8%. In totaal ontvingen 573 cliënten jeugdzorg. Dat is 6,1% meer dan in 2023. De gemiddelde kosten per cliënt kwamen uit op €8.400 (+9,13%). De stijging hangt samen met duurdere zorgvormen en hogere tarieven bij aanbieders. Hiermee blijft beheersing van de jeugdzorgkosten een belangrijk aandachtspunt.
Stip jeugd In 2024 zijn we gestart met de Aanpak Voorkomen Escalatie (AVE), waarin gezinscoaches en orthopedagogen de rol van casusregisseur vervullen. Deze integrale werkwijze sluit aan bij het principe: één gezin, één plan, één regisseur. We werkten aan de implementatie van de Hervormingsagenda, onder andere via groepsgericht werk in samenwerking met sportaanbieders en Korak. Samen met Hattem en Epe boden we weerbaarheidstrainingen aan. Daarnaast inventariseerden
6 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
we de oorzaken van thuiszitten 1, met als doel in 2025 een gerichte aanpak te ontwikkelen om thuiszitten zoveel mogelijk te voorkomen en de samenwerking met het onderwijs te versterken.
Stip toegang (balie en telefonie) Binnen de AVE-aanpak heeft de toegang (balie en telefonie) van Stip een centrale rol gekregen. Het aantal telefoongesprekken steeg in 2024 met 50%. En het aantal bezoekers op Stip neemt maandelijks toe. Dit toont aan dat inwoners Stip steeds beter weten te vinden. Daarnaast speelt de toegang een belangrijke rol in de planning van omvangrijke operaties, zoals de herindicatie van huishoudelijke hulp voor honderden inwoners.
1
Een leerplichtige of kwalificatieplichtige leerling die wel staat ingeschreven op een school maar langer dan 4 weken niet naar school is geweest. 7 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Samenvatting Cliëntervaringsonderzoeken 2024 Inleiding Gemeente Heerde voert jaarlijks een cliëntervaringsonderzoek (CEO) uit over de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Jeugdwet. Cliënten zijn inwoners van de gemeente Heerde die een maatwerkvoorziening hebben toegekend gekregen. Zij ontvangen een brief om de vragenlijst (online) in te vullen. Voor het CEO Jeugd geldt dat er een vragenlijst wordt gestuurd naar ouders van kinderen van 0 tot 16 jaar. Wanneer een jongere tussen de 12 en 18 jaar is, dan ontvangt ook de jongere een vragenlijst. Het CEO Jeugd bevat uitkomsten van ouders en jeugdigen samen. Het onderzoeksbureau ZorgfocuZ heeft de CEO’s Jeugd en Wmo uitgevoerd.
Kernboodschap Een groot deel van de respondenten is tevreden over de dienstverlening van de gemeente Heerde die valt onder de Jeugdwet of de Wmo. De vragen in de twee cliëntervaringsonderzoeken hebben betrekking tot het contact met de gemeente, de kwaliteit en het effect van de ondersteuning. Jaarlijks worden de uitkomsten van het CEO besproken met de medewerkers van Stip en wordt er samen gekeken naar de verbeterpunten. De verbeterpunten bieden mogelijkheden om de dienstverlening verder te professionaliseren.
Samenvatting jeugd
43 van de 259 ouders hebben de vragenlijst ingevuld (17%). 18 van de 113 jongeren hebben de vragenlijst ingevuld (16%). De respons is daarmee lager dan in 2023 (ouders:18%; jongeren 27%) maar hoger als in 2021 en 2022 (toen 13% voor ouders én jongeren).De respons voor jongeren ligt nog altijd hoger dan het landelijke gemiddelde van 10%. Ouders zijn in het algemeen meer tevreden over de toegang, de kwaliteit en de effecten van de ondersteuning dan jongeren. Respondenten zijn over het algemeen tevreden over het aanvraagproces bij de gemeente (Stip). Van de ouders wist 81% waar hij of zij terecht kon. Bij jongeren ligt dit met 45% lager. Van de ouders is 77% tevreden over de wachttijd tussen de aanvraag en het gesprek. 73% van de ouders geeft aan dat er samen met de gezinscoach is gezocht naar een oplossing. Bij jongeren is dat 53%. Personele wisselingen bij Stip kan dit resultaat deels verklaren. Zowel ouders als jongeren vinden dat er goed geluisterd is naar hen door de gezinscoach. Respondenten zijn in het algemeen positief over de kwaliteit van de ondersteuning door de professionals van Stip. Het grote deel is relatief positief over de gezinscoach. In veel gevallen konden ouders meebeslissen over de gekozen behandeling. Ruim de helft van de respondenten (ouders) vindt dat de gezinscoach goed kon helpen en 20% staat hierin neutraal.
Bijna alle respondenten hebben aangegeven bij de gezinscoach terecht te kunnen voor vragen of problemen. Meningen over het effect van de ondersteuning zijn meer verdeeld. 64% van de ouders en 45% van de jongeren vindt dat het beter gaat op school, werk of dagbesteding. 21% van de ouders en 36% van de jongeren staan hier neutraal in. Ruim de helft van de respondenten geeft aan dat het beter gaat in het gezin. 17% van de ouders en 27% van de jongeren staat daar neutraal in. Een ruime meerderheid van de jongeren is tevreden over het bereikte resultaat van de hulp (63%).
8 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Vergeleken met 2023 zijn cliënten in het algemeen minder tevreden over de contacten met de gemeente (Stip). Dat geldt met name voor jongeren. Ouders geven een gemiddeld rapportcijfer van 7,6 en jongeren geven een gemiddeld rapportcijfer van 6,8. In 2023 was het gemiddeld rapportcijfer een 7,8 respectievelijk een 7,1. In 2021 en 2022 was het gezamenlijke rapportcijfer een 7,2 respectievelijk een 7,7. Over de kwaliteit van de ondersteuning zijn respondenten net zo tevreden als in 2023. Ouders beoordelen de kwaliteit van de hulp gemiddeld met een 8,1 en jongeren geven de kwaliteit van de hulp gemiddeld een 7,2. In 2022 was het gemiddelde rapportcijfer samen een 6,9. Over de effecten van de ondersteuning zijn cliënten soms tevredener en soms ontevredener. Er zijn geen grote significante verschillen ten opzichte van 2023. Een positieve ontwikkeling is dat ouders aangeven meer gebruik te maken van hun netwerk voor ondersteuning. In de meeste gesprekken heeft de gezinscoach volgens de respondenten gevraagd naar mogelijke oplossingen in de eigen omgeving van de respondenten.
Samenvatting Wmo
De resultaten van CEO Wmo zijn over het algemeen positiever als vorig meetjaar. Respons op de vragenlijsten Wmo in 2024 was 48%. Dit is een stijging ten opzichte van 2023 waarbij er een respons van 43% was. Er zijn wel meer uitnodigingen verstuurd in 2024 (454 uitnodigingen) dan in 2023 (410 uitnodigingen). Deze verhoging komt overeen met onze gegevens dat meer inwoners een maatwerkvoorziening ontvingen in 2024. De vergrijzing kan hierin een rol spelen. Cliënten zijn over het algemeen positief over het eerste contact met de gemeente. Men wist waar men terecht kon (79%). Dit is gelijk gebleven met vorig meetjaar. Men werd snel geholpen (76%) en voelde zich serieus genomen (88%). Er is samen met de medewerker naar oplossingen gezocht (84%). Tot slot wist een deel van de cliënten dat zij gebruik konden maken van een onafhankelijke cliëntondersteuner (37%). Dit is zijn allemaal toenames ten opzichte van vorig meetjaar. Cliënten zijn tevreden over de kwaliteit van de ondersteuning (88%). Een groot deel van de cliënten geeft aan dat de ondersteuning die zij hebben ontvangen passend is bij de hulpvraag (89%). Slechts 2% is van mening dat de ondersteuning niet goed aansluit. De ondersteuning geeft een positief effect volgens een groot deel van de cliënten (80%).
Daarnaast geeft een deel van de cliënten aan een positief effect te ervaren doordat ze zich door de ondersteuning beter kunnen redden (86%). De ondersteuning heeft tot een betere kwaliteit van leven geleid bij een deel van de cliënten (80%). Deze percentages over de resultaten van de ondersteuning zijn vergelijkbaar met vorig meetjaar.
9 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Veranderingen in 2024 In 2024 hebben zijn de volgende acties uitgevoerd naar aanleiding van de verbeterpunten die voortkwamen uit de resultaten van de CEO’s Jeugd en Wmo 2023:
Tijdens keukentafelgesprekken (Wmo) is er vaker iemand meegenomen naar het gesprek. Tevens is er een toename te zien in de vraag of de hulpvragen goed zijn meegenomen in het ondersteuningsplan. Doorgaan met het uitreiken van Bol.com-kaarten als een stimulerende interventie is in 2024 ingezet om de respons voor het CEO Jeugd te verhogen. In 2023 leek het effect van deze interventie zichtbaar te zijn: de respons onder jongeren was toen toegenomen tot 27%. In 2024 is de respons onder jongeren weer lager: 17%. Gespreksvoerders Wmo hebben tijdens het keukentafelgesprek de uitnodiging voor het CEO onder de aandacht gebracht bij cliënten. En gezinscoaches hebben het CEO vaker onder de aandacht gebracht. De relevantie hiervan is meerder malen onder de aandacht gebracht bij de medewerkers van Stip. Er is niet direct een link te leggen in of dit voor verandering heeft gezorgd in het aantal respondenten.
Verbeterpunten voor 2025 Uit de CEO’s 2024 halen we de volgende verbeterpunten, waarmee we in 2025 aan de slag gaan: 1. We verhogen de tevredenheid over de contacten met gemeente (Stip) 79% van de inwoners voor de Wmo wist waar die moest zijn met de hulpvraag. Dit is gelijk aan 2023. Ondanks dat dit percentage gelijk is gebleven, willen we de tevredenheid verhogen door duidelijk te communiceren hoe en waar inwoners voor terecht kunnen bij Stip, bijvoorbeeld via de media en de gemeentepagina. In bestaande overleggen met ketenpartners informeren we hen waarvoor inwoners bij Stip terecht kunnen. Bij jeugd wist 81% van de ouders en 45% van de jongeren waar hij of zij terecht kon. Vergeleken met 2023 ligt vooral het percentage voor jeugd lager. Een concrete verbeterpunt is om de bekendheid van Stip onder jongeren te vergroten. Dat willen we doen door: -
De gezinscoaches die verbonden zijn met de scholen meer zichtbaar te laten zijn voor kinderen en jongeren, zodat ze weten bij wie ze terecht kunnen voor hulp. De leerlingenraad van de middelbare school te vragen informatie over Stip te delen met alle leerlingen.
2. We gaan uitzoeken hoe lang inwoners gemiddeld moeten wachten en hoe die wachttijd verkort kan worden Respondenten van het CEO Jeugd zijn grotendeels tevreden met de wachttijd tussen de aanvraag en het gesprek bij Stip (2024: 77%; 2023: 79%). Voor het CEO Wmo geldt dat 76% vindt dat men snel is geholpen. In 2023 was dit 66%. Ondanks dit positieve resultaat, is het belangrijk om blijvend aandacht te hebben voor de wachttijd tussen de aanvraag en het eerste gesprek bij Stip. Concreet willen we de volgende acties uitvoeren: -
We vragen medewerkers van Stip hier aandacht voor te hebben. Aandacht te vragen voor voldoende capaciteit en tijd bij Stip om tijdig in gesprek te gaan met de inwoner. 10
Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
3. We wijzen de gezinscoaches op het belang van samen een oplossing te zoeken Zowel bij ouders als bij jongeren zien we een afname wat betreft het samen zoeken naar een oplossing. In 2024 zei 73% van de ouders en 53% van de jongeren dat er samen naar een oplossing is gezocht. In 2023 gaf 89% respectievelijk 75% aan dat er samen is gekeken naar een oplossing. Hoewel dit geen significante verschillen zijn, is het belangrijk dat dit wel de aandacht krijgt in de gesprekken met de inwoner. Staan inwoners niet achter een oplossing of traject, dan leidt dit vaker tot meer weerstand. Een oplossing vinden wordt dan lastiger. 4. We zetten ons in om de respons van de CEO’s te verhogen Dit geldt met name voor het CEO Jeugd. Een lagere respons betekent een hoge nauwkeurigheidsmarge en een onnauwkeurige beeld van de werkelijkheid. Uitkomsten van de CEO’s zijn daarmee moeilijker te vertalen naar de werkelijkheid. We willen blijven inzetten op maatregelen om de respons hoger te krijgen, onder andere door te blijven doorgaan met het verloten van Bol.com-kaarten en blijvende aandacht te vragen bij medewerkers van Stip om het CEO te benoemen in de gesprekken met inwoners. 5. We wijzen inwoners op het zoeken naar eigen oplossingen binnen het eigen netwerk Het is belangrijk dat inwoners eerst zelf kijken waar hulp in de eigen netwerk mogelijk is.
Dit draagt bij aan de zelfredzaamheid van inwoners en lagere zorgkosten voor de gemeente. We wijzen de medewerkers van Stip opnieuw erop dat zij bij de keukentafelgesprekken (Wmo) het zoeken naar eigen oplossingen binnen het eigen netwerk blijven benoemen. We zien dat er een positieve toename te zien is ten opzichte van 2022 in de beantwoording op die vragen. Voor jeugd zien we dat respondenten aangeven dat in de meeste gesprekken de gezinscoach heeft gevraagd naar mogelijke oplossingen in de eigen omgeving van de respondenten. We wijzen de gezinscoaches erop dit te blijven doen in gesprekken met inwoners.
11 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Uitvoeringsprogramma Sociaal Domein Inleiding De belangrijkste wijziging in de opzet van de raadsmonitor nieuwe stijl is het toevoegen van een overzicht van de ontwikkelingen binnen de Uitvoeringsprogramma’s die onderdeel uitmaken van het Kaderdocument Sociaal Domein 2022-2027. Dit hoofdstuk bevat een evaluatie van 2023 en 2024 over de vorderingen en de resultaten van alle opgaven binnen de vijf thema’s van het kaderdocument.
Thema Benut de kracht van de samenleving Verminderen van eenzaamheid bij ouderen Er is zicht op initiatieven die georganiseerd worden rondom eenzaamheid, vooral activiteiten die het welzijn van inwoners verbeteren en participatie verhogen. Deels heeft Stip een aandeel in de activiteiten. Daarnaast zijn veel ketenpartners actief rondom dit thema. We sluiten regelmatig aan bij deze initiatieven (zoals initiatieven van zorgaanbieders en kerken, maar ook buurtinitiatieven). Er wordt actief ingezet op sociaal verbinden, door het landelijke concept ‘Welzijn op Recept’. Samen met ketenpartners wordt verkend hoe we de samenwerking en vroegtijdige signalering kunnen versterken. Signalen worden gemonitord en verdeeld in diverse typologieën van eenzaamheid. Binnen Stip is er een contactpunt eenzaamheid opgezet, waarbij een signaal snel bij de juiste professional komt. Versterken van de maatschappelijke bijdrage van kunst en cultuur Om de maatschappelijke bijdrage te versterken zijn gesprekken over een convenant cultuur en onderwijs gestart met als doel om cultuureducatie vast te leggen. In mei 2025 wordt dit convenant ondertekend. Het aanbod van laagdrempelige culturele activiteiten voor kwetsbare inwoners is uitgebreid met onder andere het filosofiecafé en ‘dansen vanaf je stoel’. Deze activiteiten zijn goed ontvangen en worden deels voortgezet in 2025.
Er is in 2024 geen uitvoering gegeven aan het netwerkdiagram binnen de culturele sector. In plaats daarvan is er een quick- scan uitgevoerd die inzicht geeft in de sociale kaart van Heerde met (culturele) activiteiten. Vrijwilligers ondersteunen, waarderen en stimuleren In 2023 en 2024 zijn er aanvullende interventies gedaan om onze vrijwilligers extra te ondersteunen, te waarderen en te stimuleren. Het digitale platform vrijwilligheerde.nl is uitgebreid. Organisaties en individuele inwoners kunnen met deze uitbreiding oproepen plaatsen. Daarnaast is aandacht gegaan naar de communicatie en bekendheid van het platform, zodat dit platform actief blijft en vraag en aanbod beter aansluiten. Het behoefteonderzoek onder jonge vrijwilligers wordt uitgevoerd in 2025. De jaarlijkse waardering met de Vrijwilligersprijs en Pluim zijn georganiseerd. In 2024 is een nieuwe vorm van individuele vrijwilligerswaardering opgezet, waarbij in alle kernen de vrijwilligers een presentje kregen. Dit werd positief ontvangen. Mantelzorgers ondersteunen en waarderen Vanuit het behoefteonderzoek onder mantelzorgers zijn in 2024 inventies uitgevoerd. Er zijn meer afspraken gemaakt binnen Stip om mantelzorgers beter in beeld te krijgen. Er is verkend of samenwerking binnen de regio versterkt kan worden. Met Epe en Hattem
12 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
werken we meer samen op gebied van activiteiten. Daarnaast is respijtzorg 2 meer onder de aandacht gebracht bij inwoners, zodat er meer bekendheid komt voor deze vorm van ondersteuning. De pilot mantelzorgconsulent is gestart om behoeften onder mantelzorgers nog beter inzichtelijk te krijgen. Deze wordt afgerond in 2025.
Thema Gezondheid als basis Terugdringen overgewicht, roken en middelengebruik In 2024 hebben de fysiotherapeuten een integraal beweegprogramma aangeboden. Valpreventie, leefstijl en reablement3 stonden centraal in dit beweegprogramma. Inwoners met een valrisico en gewichtsproblemen namen hieraan deel. Inwoners die hun huishouden niet meer kunnen uitvoeren, leerden in dit programma om dit weer zelfstandig te kunnen uitvoeren. De resultaten zijn tot nu heel positief. Zestig deelnemers hebben meegedaan in 2024. De deelnemers, variërend in leeftijd van 65 tot 91 jaar, boekten significante verbeteringen in conditie, kracht en balans. Angst om te vallen nam af en het algemeen welbevinden steeg. Het sociale aspect bleek essentieel voor het succes van het programma, wat de mentale gezondheid van de deelnemers ten goede kwam. In 2025 en 2026 zal het integrale beweegprogramma doorgaan. Eind 2024 zijn er afspraken gemaakt met alle betrokken ketenpartners (onder andere huisartsen, fysiotherapeuten en sportscholen) en Stip om de ketenaanpak valpreventie en de gezonde leefstijlinterventie vast te leggen in een lokaal convenant. Iedere ketenpartner draagt zijn steentje bij, vanaf het moment van signalering tot en met nazorgprogramma’s. Het doel is om de zelfredzaamheid van onze inwoners te bevorderen en hen zo lang mogelijk onafhankelijk te maken van zorg en ondersteuning.
Op het gebied van roken en middelengebruik volgen we het landelijke programma NIX 18. Via de GGD, de jongerenwerkers en de buurtcoaches wordt roken en middelengebruik onder de aandacht gebracht van ouders, scholen, verenigingen en jongeren. Op deze wijze proberen we jongeren (en de ouders) bewust(er) te maken van de risico’s van middelengebruik en roken. Voor de zwaardere problematiek rondom middelengebruik hanteren we de aanpak middelengebruik en verslaving. Stimuleren van sport en bewegen In 2024 zijn de buurtsportcoaches betrokken geweest bij de herinrichting van het sportveld tegenover De Lichtbron om de mogelijkheden voor sport- en beweegplekken voor jongeren te onderzoeken. We hanteren sinds vorig jaar een nieuwe werkwijze in het onderwijs. De jaren ervoor staken we heel veel uren in het geven van bewegingsonderwijs. Vanaf afgelopen jaar is de focus komen te liggen op het naschoolse sportaanbod en de advisering van schoolteams en directeuren op het gezondheidsbeleid. Denk hierbij aan veilig naar school fietsen en lopen, gezondere keuzes voor eten en drinken, bewegend leren in de klas, invulling van pauzes en hoe je bijvoorbeeld technologie op een juiste manier kan inzetten.
Via onze (sociale) mediakanalen en in de sportkrant tijdens de nationale sportweek hebben we bijgedragen aan het in beeld brengen van het sport- en beweegaanbod vanuit Stip en onze samenwerkingspartners. Net zoals in 2023 hebben we bijgedragen aan de uitvoering van het sport- en
2
Respijtzorg betekent dat iemand de zorg kortdurend overneemt van de mantelzorger. Bijvoorbeeld als de mantelzorger op vakantie gaat, of als hij of zij de zorg tijdelijk niet aan kan. 3 Een manier om samen met een oudere te werken aan herstel van zijn of haar leven en zelfredzaamheid. Het heeft als doel om mensen zo onafhankelijk mogelijk te maken van zorg. Met als uitgangspunt: zoveel mogelijk en zo lang mogelijk (weer) zelf blijven doen. 13 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
beweegakkoord. We zijn in iedere coalitie vertegenwoordigd: Jong Vaardig, Gezond Ouder Worden én Vitale Sportaanbieders. Bevorderen mentale gezondheid bij kinderen en jongeren Het verbeteren van de ondersteuning aan jongeren is essentieel. Daarom zijn we in 2024 verder gegaan met het onderzoek naar de samenwerking tussen jeugdhulp en onderwijs. Dit hebben we gedaan door gesprekken te voeren met IB'ers 4 en zorgcoördinatoren van scholen. Momenteel zijn we bezig met het verder uitwerken van dit onderzoek. In 2024 zijn de gemeente Heerde en De Noordgouw gestart met een pilot voor jongerenwerk op school. De jongerenwerker is laagdrempelig bereikbaar voor alle leerlingen en ondersteunt door middel van activiteiten en gesprekken. Hier is in de bijlage Jeugd meer over te lezen. Organiseren doorgaande lijn jeugdgezondheidszorg In 2024 hebben we open gesprekken gevoerd met de bestuurders van Vérian en de GGD over de ambitie van een doorgaande lijn in de jeugdgezondheidszorg. We hebben afspraken gemaakt om het kinddossier beter te integreren. Dit heeft de samenwerking versterkt. Daarnaast hebben we ingezet op het versterken van de ‘Kansrijke Start’, de eerste duizend dagen van kinderen in Heerde. We zijn gestart met de erkende interventie ‘VoorZorg’, een intensief en preventief programma voor zwangere vrouwen gericht op het verbeteren van hun gezondheid en dat van hun kind.
Het doel is om problemen als kindermishandeling en gezondheidsproblemen te voorkomen, en de moeder te ondersteunen in haar rol als ouder. Er zijn voorbereidingen getroffen om ‘centering pregnancy’ uit te breiden met ‘centering parenting’. Dat start in 2025. Tot slot is er een evaluatie geweest in het najaar over de steungezinnen. Door middel van nieuwe promotie is dat nu op gang gekomen en zijn er succesvolle matches tot stand gebracht.
Thema Veilig en leefbaar Versterken van het netwerk rond mensen met dementie In 2024 zijn we op diverse manieren bezig geweest met het versterken van het netwerk voor mensen met dementie. Het blijkt lastig om beeld te krijgen van inwoners met dementie. Hiervoor is samenwerking met ketenpartners nodig. Stip heeft een verbindende en faciliterende rol om partners te verbinden. We hebben onderzocht of we ouderen voldoende bereiken door bestaande activiteiten. Dit blijft voortdurend onder onze aandacht in netwerkbijeenkomsten. Vanuit gesprekken met inwoners komt naar voren dat ontmoeting en informatievoorziening van belang is. In 2024 is het ‘lotgenotencontact dementie’ opgezet met een maandelijkse bijeenkomst. Stip heeft fysieke informatie beschikbaar gesteld over dementie. Daarnaast wordt 4 keer per jaar een informatiepagina geplaatst in de Schaapskooi met als thema ‘Dementie in samenwerking met ketenpartners’. Huiselijk geweld verminderen Het AVE-model (Aanpak Voorkoming Escalatie) is in 2024 geïmplementeerd. Het AVEmodel heeft als doel om regievoering op complexe casuïstiek op het snijvlak van zorg en veiligheid te organiseren. Uitganspunt is tijdig bij-, op- en afschalen. Zo kan verdere escalatie van de casuïstiek worden voorkomen. Binnen Stip zijn verschillende professionals als casusregisseurs aangesteld. En er zijn twee procesregisseurs. Verder is
4
Interne Begeleiders. 14
Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
het college en het managementteam getraind in het AVE-model. Er is een handboek gemaakt, zodat elke betrokkene weet hoe de aanpak in Heerde werkt. In 2024 stond de implementatie van de TOP-3 methodiek 5 op de planning. Door verschillende factoren, waaronder het prioriteren van andere trainingen, is dit niet gelukt. Op dit moment zijn twee medewerkers in de TOP-3 methodiek geschoold. De bedoeling is om eind 2025, begin 2026 te starten met de scholing voor het lokale team . De publiekscampagne Verborgen Leed, gericht op het doorbreken van het taboe op ouderenmishandeling, is verder uitgerold. Verder zijn er voorbereidingen getroffen voor het oprichten van een lokale alliantie ouderenmishandeling. De oprichting heeft in de eerste helft van 2025 plaatsgevonden. Eind 2024 is de regiovisie ‘Samen tegen huiselijk geweld. Aanpak geweld in afhankelijkheidsrelaties 2024-2028’ en bijbehorende uitvoeringsagenda en lokale acties vastgesteld. De uitvoering krijgt de komende jaren gevolg. Psychisch kwetsbare inwoners ondersteunen We geven verder invulling aan het bieden van ondersteuning bij integraal herstel aan psychisch kwetsbare inwoners. Focus ligt op herstel in de eigen omgeving. We geven steeds meer richting aan de invulling van een ‘Beschermd Thuis’ in Heerde, in samenwerking met de regio Noord-Oost-Veluwe en voor implementatie van de doelen in de subregio’s Epe, Hattem en Heerde.
Zo hebben we in de subregio de herstelacademie Korak6 opgezet in 2023. We blijven inzetten op een breed aanbod voor mentale gezondheid voor psychisch kwetsbare inwoners. In 2024 is de inkoop van de producten voor ‘Beschermd Wonen’ afgerond. Er zijn nu 10 zorgaanbieders in de regio actief die integraal herstel bieden. Er is veel afstemming met de regiogemeenten, zorgaanbieders, woningbouwcoöperaties en uitvoerenden om de plannen te implementeren. In samenwerking met GGZ-zorgaanbieders krijgen we meer zicht op processen en maken we samenwerkingsafspraken, bijvoorbeeld over bemoeizorg of de gemeentelijke aanpak middelengebruik en verslaving. Bevorderen van het langer thuis wonen voor ouderen Bij het ontwikkelen van het Volkshuisvestingsprogramma is wonen en zorg (woonzorgvisie) een prominent onderwerp. Ouderen zijn een belangrijke aandachtsgroep, zeker met de dubbele vergrijzing die voor Heerde is voorspeld. Regionaal zijn er in 2024 afspraken gemaakt over ouderenhuisvesting. Deze afspraken liggen in lijn met ons volkshuisvestingsprogramma. In 2025 wordt er regionaal gewerkt aan de landelijke bepaalde aandachtsgroepen en het aanpassen van de urgentieverordening en -regeling. Ouderenhuisvesting wordt hierin meegenomen. Binnen de uitvoeringswerkzaamheden van Stip is er extra aandacht voor het langer thuis wonen.
Het organiseren van de vitaliteitsmarkten en de aanwezigheid op de Hemitobeurs zijn hier voorbeelden van. Eind 2024 is er samen met alle ketenpartners een plan van aanpak gemaakt om in 2025 en 2026 samen met alle ketenpartners een bewustwordingsprogramma in het verlengde van het landelijke programma “Praat vandaag over morgen” in Heerde te starten. Het doel is om ouderen vroegtijdig aan te zetten tot nadenken en het voeren van gesprekken over hun eigen oude dag. Een ander
5
De TOP-3 methodiek is een duurzame visie op ketenzorg, kindermishandeling, huiselijk geweld en seksueel misbruik. 6 Korak biedt een groot aanbod van trainingen, cursussen en workshops op het gebied van levensontwrichtende gebeurtenissen en/of psychische kwetsbaarheid. 15 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
doel is om Stip en zorgmedewerkers een steun in de rug te bieden. Zij zijn al langer bezig met toekomstbestendige ouderenzorg en het maken van deze beweging, maar kunnen dit niet alleen. Je hebt hiervoor de hele samenleving nodig: de beweging maak je samen. Het helpt professionals bij de gesprekken die zij voeren met cliënten en hun naasten. Bij het ontwikkelen van het Volkshuisvestingsprogramma is er een samenwerking tussen het fysieke en sociaal domein, waarbij alle sociale partners betrokken worden om tot een gedragen uitvoeringsprogramma te komen. Regionaal sluiten we aan bij de ontwikkeling van een regionale woonzorgvisie. Dit proces loopt door, waarbij er wordt gekeken naar de verschillende doelgroepen. Bij de regionale woonzorgvisie is er, naast het wonen, aandacht voor samenwerking en het inrichten van de leefomgeving.
Thema Gelijke kansen Nieuwkomers mee laten doen In november en december 2024 hebben verschillende inburgeraars de ‘Groeitraining’ gevolgd, waarbij er tijd en aandacht was voor wat de deelnemers hebben meegemaakt in het land van herkomst en de weg naar Nederland toe. En wat er nodig was (en is) om dat los te laten en een nieuwe toekomst op te bouwen. Door het jaar heen heeft de GGD voorlichtingen gegeven, zowel aan inburgeraars als professionals. In 2024 zouden we starten met een maatjespool. Dat is niet meer gelukt. In 2025 willen we hiermee verder gaan. Eind 2023 is met Taalpunt7 een opdracht overeengekomen om taalcoaching aan te bieden aan inburgeraars. Dit is in 2024 uitgevoerd. Ook in 2025 zijn er taalmaatjes beschikbaar voor inburgeraars om extra te oefenen buiten de formele inburgeringslessen om. In 2024 is er onderzoek gedaan door een extern bureau naar een toekomstige onderwijsvoorziening voor nieuwkomerskinderen. De uitkomsten nemen we mee in het ontwikkelen van een visie op nieuwkomersonderwijs, de uitwerking in de praktijk en het vastleggen van afspraken. In 2024 zou geëvalueerd worden hoe het gaat met de werkervaringsplekken voor statushouders bij de gemeente. Dat is niet meer gelukt. In 2025 willen we hiermee verder gaan.
Verder willen we een menukaart en een voorprogramma ontwikkelen om participatie beter vast te leggen, zodat dit beter aansluit bij de situatie en leermogelijkheden van de inburgeraar. We willen nieuwe contacten leggen met organisaties en verenigingen die mogelijk een vrijwilligers- of participatieplek kunnen bieden aan statushouders. Stimuleren positieve leefomgeving voor jongeren In 2024 zijn we verder gegaan met het concreet uitwerken van hoe we jongeren kansrijk kunnen laten opgroeien volgens het IJslands model, door onderzoek te doen en gesprekken te voeren met andere gemeenten. Daarnaast hebben we gewerkt aan het realiseren van een jongeren-hangplek, die we hopen in 2025 te voltooien. We haalden informatie op bij jongeren via onder andere de leerlingenraad van De Noordgouw. Ook hebben we een opdrachtomschrijving geschreven voor het jongerenwerk, waarin we taken en doelstellingen hebben vastgelegd.
7
Taalpunt Heerde helpt mensen met het versterken van de basisvaardigheden taal, rekenen en digitale vaardigheden. 16 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Vergroten kansengelijkheid in het onderwijs en kinderopvang In 2024 hebben we met alle schoolbesturen een visie vastgesteld voor alle kinderen in de gemeente Heerde. Schoolbestuurders, gemeentebestuur Heerde, kinderopvang, Jeugdgezondheidszorg en Stip zijn samen verantwoordelijk dat elk kind in ontwikkeling is. Hierbij staan kinderen en ouders altijd centraal. Dat wat we daarvoor doen, doen we samen en waar mogelijk thuisnabij. De regie hiervoor ligt bij ouders/verzorgers, schoolbesturen/kinderopvang, gemeenten en andere partners. De VVE-monitor8 over 2023 laat zien dat 79% van de VVE-geïndiceerde kinderen bereikt is. Alle VVE-afspraken zijn nagekomen. De coördinator ouderbetrokkenheid heeft een infographic gemaakt voor professionals. Met incidentele middelen, zoals de NPO-gelden, hebben we projecten opgezet, zoals de pilot ‘Jongerenwerker op De Noordgouw’, logopedische observatie op alle kinderopvang, leesprojecten en een preventielijn voor jongeren. We zijn begonnen met het analyseren van thuiszitterscasussen met Stip. In 2025 volgt een plan van aanpak voor betere samenwerking tussen onderwijs en Stip (zowel gezinscoaches als de leerrechtambtenaar). Samen met VluchtelingenWerk, huisvesting, inburgering, de locatiemanagers van Groot Stokkert, en Stip monitoren we de instroom van NT2 9-kinderen en zoeken we de beste onderwijs- of kinderopvangplek.
Dit vraagt om voortdurende afstemming. In 2024 hebben we diverse activiteiten georganiseerd om ouderbetrokkenheid te bevorderen, variërend van initiatieven voor kinderen tot bijeenkomsten voor ouders en professionals uit het onderwijs, kinderopvang en Stip. Onder onderwijs vallen de inspiratiebijeenkomsten voor professionals in het basisonderwijs, zoals 'In gesprek met NT2-ouders' voor betere betrokkenheid van ouders die geen Nederlands als moedertaal hebben, een werksessie over casuïstiek uit het werkveld voor praktische oplossingen en ervaringen, het project 'Bekend maakt Bemind' en de voorlichting ‘Vluchtelingenkind in de klas’ in samenwerking met VluchtelingenWerk over ondersteuning en integratie van vluchtelingengezinnen in het onderwijs- en opvangsysteem. Meer details hierover vindt u in de bijlage Jeugd. Positie LHBTI+-ers10 versterken In april 2024 is een sociale kaart met informatie over het thema, vormen van ondersteuning en andere zaken, zoals mogelijkheden voor ontmoeting voor verschillende doelgroepen, gemaakt. De sociale kaart is bedoeld voor professionals van Stip, ketenpartners en inwoners. Net als andere jaren is de regenboogvlag gehesen tijdens Coming Out Day. In samenwerking met de gemeente Hattem heeft rond deze dag de voorstelling ‘Onze Club Is Van Iedereen’ van NOC*NSF voor sportverenigingen en -clubs plaatsgevonden.
Centraal stond daarbij de vraag hoe zij een veilige sportomgeving voor elke inwoner kunnen bieden. Daarnaast konden maatschappelijke organisaties, waaronder scholen en sportaanbieders, een regenboogvlag of -stickers ophalen. Een aantal scholen en sportaanbieders heeft hiervan gebruik gemaakt. Het is niet meer gelukt om in 2024 een themamiddag- of avond te organiseren voor ouders over seksualiteit en diversiteit. Dat willen we dit jaar verder oppakken. Voor 2025 staat een herhaaltraining voor de professionals bij Stip gepland.
8
Afkorting voor Voorschoolse- en Vroegschoolse Educatie. Afkorting voor Nederlands als tweede taal. 10 Afkorting voor Lesbische, Homoseksuele, Biseksuele, Transgender- en Intersekse personen. De plus geeft aan dat de term inclusief is voor mensen die zichzelf anders noemen dan waar deze letters voor staan, zoals aseksueel of panseksueel. 9
17 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Thema Passende ondersteuning Stimuleren dat iedereen meedoet In 2024 heeft bureau Berenschot in opdracht van de gemeenten Apeldoorn, Epe, Heerde en Werkleerbedrijf Lucrato een evaluatie uitgevoerd. Deze evaluatie laat een positief beeld zien over de samenwerking tussen Lucrato en de gemeenten. Uit het rapport zijn een aantal aanbevelingen gekomen. Deze aanbevelingen worden in 2025 verder uitgewerkt. Daarnaast zijn we in 2024 bezig geweest met de verlenging van de PSO-certificering11, die begin 2025 verloopt. En we zijn bezig geweest met de voorbereidingen op de Participatiewet in Balans. Ondersteunen bij armoede en schulden In 2024 zijn er meerdere acties uitgevoerd:
We benaderden actief inwoners die hun zorgverzekering langer dan zes maanden niet hadden betaald en daardoor in de wanbetalersregeling van het CAK 12 terecht zijn gekomen. In samenwerking met het Armoedefonds hebben we acht uitgiftepunten voor menstruatieproducten gerealiseerd. Tussen 1 mei 2024 en 18 februari 2025 zijn via deze punten in totaal 3.810 pakjes menstruatiemiddelen verstrekt. De voorziening wordt goed gebruikt en voorziet duidelijk in een behoefte. In maart vond de bijeenkomst Financiële Bestaanszekerheid plaats. Hier stemden zeven vrijwilligersorganisaties en woningstichting Triada in met de oprichting van een Armoedepact. We nemen actief deel aan verschillende werkgroepen die uit deze samenwerking zijn voortgekomen. Ongeveer 250 kinderen ontvingen in 2024 een Kledingpas. Het IDO13 verhoogde de eigen bijdrage van €25 naar €30. De gemeente Heerde voegde daar, vanuit de Gala-middelen 14, €25 extra aan toe, waardoor de totale waarde van de Kledingpas in 2024 €130 was. Kinderen ontvingen een zomerpakket, inclusief een speelgoedbon. Deze bon konden zij ophalen tijdens een feestelijke dag bij de Ontmoetingskerk of kringloopwinkel De Rode Beer. Dit initiatief werd mogelijk gemaakt door samenwerking tussen het IDO, de Jan Nienhuis Vereniging15, Stichting Leergeld16 en de gemeente Heerde. De gezamenlijke kerken en de H. ter Matenstichting financierden deze actie.
Naast het reguliere Kindpakket, dat ondersteuning biedt bij schoolspullen, een fiets en/of sport- en cultuuractiviteiten, kregen jongeren die in 2024 18 jaar werden het boekje ‘Geldwijzer 18+’ van het Nibud. Vanwege de grote vraag hebben we de subsidie van Stichting Leergeld geëvalueerd en opnieuw vastgesteld.
11
Afkorting voor Prestatieladder Socialer Ondernemen. Afkorting voor Centraal Administratiekantoor. 13 Afkorting voor Interkerkelijk Diaconaal Overleg. 14 SPecifieke UitKering Gezond en Actief Leven Akkoord 15 Jan Nienhuis Vereniging biedt hulp aan inwoners in financiële problemen en steunt activiteiten die inwoners met elkaar verbinden. 16 Stichting Leergeld helpt kinderen uit gezinnen met geldzorgen. Samen met andere stichtingen in Nederland, zorgen zij ervoor dat alle kinderen in Nederland dezelfde kansen hebben. Ze helpen met schoolspullen, sport, een laptop, fiets of een verjaardagscadeau. Ouders en verzorgers kunnen zo het beste aan hun kind geven, en elk kind kan meedoen! 12
18 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
In april 2024 zijn de laatste energietoeslagen uitgekeerd. Daarnaast hebben we de schulddienstverlening geëvalueerd om de benodigde formatie vast te stellen. Waar nodig informeren we inwoners via social media, flyers, De Schaapskooi en persoonlijke gesprekken met professionals van Stip.
Ondersteunen van inwoners met laaggeletterdheid In 2024 zijn er meerdere acties uitgevoerd:
In 2024 hebben we ingezet op heldere en duidelijke communicatie vanuit de interne organisatie. Schrijven op B1-niveau is het uitgangspunt. Medewerkers hebben de gelegenheid gehad om hun brief of e-mail te laten tegenlezen door interne schrijfcoaches. In 2025 blijven we hierop inzetten. Daarnaast hebben we de professionals bij Stip op verschillende manieren gewezen op het belang van het (her)kennen van laaggeletterdheid, onder andere via het lokale taaloverleg dat per kwartaal plaatsvindt met ketenpartners, zoals de bibliotheek/Taalpunt Heerde, en via e-learnings. Pharos heeft in 2024 onderzoek gedaan naar de toegang bij Stip met het oog op het verkleinen van gezondheidsverschillen. Dit heeft begin 2025 geleid tot een training voor publieksmedewerkers, waarbij aandacht was voor het belang van eenvoudig taalgebruik en het herkennen van laaggeletterdheid. In 2025 willen we verkennen of we meer visueel kunnen communiceren. Daarnaast bood Lucrato afgelopen jaar één keer per week extra taalondersteuning aan voor zowel interne als externe kandidaten. Het gaat daarbij om het verhogen van het taalniveau, en het aanleren van werknemersvaardigheden en praktische, digitale vaardigheden. Lucrato heeft bij de kandidaten de Taalmeter afgenomen.
De Taalmeter is een middel om basisvaardigheden te screenen en om in gesprek te gaan met betreffende inwoner om te kijken of en waar de leerwens ligt. Eerder is afgesproken om de Taalmeter bij elke nieuwe bijstandsaanvraag af te nemen. Dit is in 2024 niet altijd gebeurd. In 2025 gaan we dit weer standaard doen. Tijdens de Week van Lezen en Schrijven afgelopen september hebben we stil gestaan bij het belang van (voor)lezen bij kinderen. Zowel burgemeester Prinsen als wethouder Van Ommen ging bij verschillende basisscholen langs om voor te lezen. Afgelopen jaar hebben meer Oekraïners die verblijven op de noodopvanglocatie Groot Stokkert, vrijwillig Nederlandse taalles gevolgd op locatie. Een deel van hen heeft taalles gevolgd bij de formele taalaanbieder TopTaal, al dan niet online. De stijging in het aantal aanmeldingen bij TopTaal kwam dan vooral door de Oekraïense gasten.
In 2025 willen we de samenwerking tussen Lucrato, de gemeente, de bibliotheek/Taalpunt Heerde, en de formele taalaanbieder TopTaal, versterken, zodat een inwoner die een leerwens heeft, goed doorverwezen wordt naar een passend aanbod. Daarbij willen we ons meer richten op mensen met een niet-migratieachtergrond (NT1ers).
19 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Risicoparagraaf Inleiding Het sociaal domein verandert door diverse externe factoren snel. Daarom laten we de risicoparagraaf in elke monitor terugkomen. Met dit overzicht informeren wij de gemeenteraad over de risico’s die op ons afkomen en waarop wij de komende tijd moeten anticiperen, waar mogelijk. Risico’s voor de korte termijn < 1 jaar
In 2025 vindt een nieuwe aanbesteding plaats voor individuele ondersteuning Jeugd en Wmo. Hierdoor kan het aantal aanbieders voor specifieke producten minder worden, waardoor er mogelijk wachtlijsten ontstaan. Dit heeft meerkosten tot gevolg. Ook worden hierbij de prijzen geactualiseerd. Bij de Wmo is het opnieuw definiëren van producten in verband met de invoering van Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MOBW) een risicofactor, omdat de inhoud en daarmee de prijzen van deze nieuwe producten nog onbekend zijn. De kosten voor hulpmiddelen zijn toegenomen. In de nieuwe aanbesteding voor hulpmiddelen en trapliften, die in 2025 wordt afgerond, stijgen de prijzen ten opzichte van het huidige contract. Het is op dit moment lastig in te schatten hoeveel. Er is extra druk op de gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, VluchtelingenWerk, jeugdhulp, de ambtelijke organisatie en Stip door het aantal nieuwkomers met soms complexe problematiek. Door de recente gebeurtenissen op het wereldtoneel, zoals de onrust in Amerika en de aanhoudende oorlog in Oekraïne, kan de inflatie toenemen. Dit zorgt voor onzekerheid bij het begroten van budgetten. Een groot aandeel van de Rijksbudgetten voor SMV wordt verstrekt via zogenaamde Specifieke Uitkeringen (SPUK’s). Dit zijn tijdelijke, incidentele, sterk gefragmenteerde doelgerichte budgetten.
Met deze middelen kunnen wij geen structurele investeringen doen. Het blijft daarmee bij interventies. Daarnaast kost het implementeren van zo’n SPUK iedere keer tijd en inspanning van de ambtelijke organisatie.
20 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Risico’s voor de langere termijn > 1 jaar
De implementatie van de Hervormingsagenda Jeugd is uitgesteld. Er spelen bij de implementatie twee risico’s: o 1) Bij het wijzigen van de financiering van de producten is het afhankelijk van hoeveel kosten wij zelf maken voor de betreffende producten ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Wij zijn een kleine gemeente met een kleine populatie. Bij een kleine populatie is toeval meer leidend dan statistiek. Hierdoor neemt de kans op relatief grote afwijkingen toe. o 2) Bij efficiëntiemaatregelen voor de jeugdzorg kan Stip naar verwachting minder efficiëntievoordeel dan gemiddeld behalen. Stip heeft al maatregelen genomen om zo efficiënt mogelijk te werken. Onze organisatie is meer dan veel andere gemeenten, die veel zorg hebben uitbesteed, volgens het nieuwe model ingericht. De groei van het aantal 65-plussers in Heerde ligt de komende jaren boven het landelijk gemiddelde. Daarmee nemen de kosten voor de Wmo en de AVSLH (Algemene Voorziening Schoon en Leefbaar Huis) de komende jaren toe. De vraag is in hoeverre dat wordt gecompenseerd aan de batenzijde. Het is lastig in te schatten hoe groot het effect van de inkomensafhankelijke bijdrage Wmo/AVSLH op het aantal voorzieningen en op de extra inkomsten gaat worden. Het aantal vrijwilligers en mantelzorgers neemt af, terwijl er meer vraag zal zijn door het groeiend aantal ouderen de komende jaren.
De zogenaamde Ravijnjaren zijn naar achteren geschoven: o Volgens de huidige meerjarenbegroting is er sprake van afnemende groei van de Rijksbudgetten. o De kostprijsindexering over de hele linie is groter dan enkele jaren geleden bij het afspreken van de nieuwe financieringssystematiek aan gemeenten was voorzien. o Er zijn duurdere producten nodig om de complexere problematiek, zoals bij de jeugdzorg en de schulddienstverlening, te behandelen. o Het aantal inwoners met een mogelijke hulpvraag stijgt. o Voor de kosten is er sprake van stabiele groei (prijs, soort en aantal) en voor de baten is er sprake van een afnemende groei. In de circulaires van het Rijk werden de budgetten in 2024 nog aangevuld. Het is niet te voorspellen of en, zo ja, hoeveel en hoe lang dit nog doorgaat. We zijn succesvol in het behalen van onze doelstellingen op het gebied van armoedebestrijding, schulddienstverlening en loonkostensubsidie. Deze sociale successen hebben een hoger kostenplaatje. Waar ligt het optimum?
21 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Bijlage Maatschappelijke ondersteuning Programma Wmo Onderwerp
Toelichting
Doel(en)
De doelen op hoofdlijnen op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en het Kaderdocument Sociaal Domein gemeente Heerde 2022-2027
AVSLH-klanten
Aantal klanten Algemene Voorziening Schoon en Leefbaar Huis (AVSLH)
AVSLH financieel
Financieel overzicht 2024
MAATWERK Financieel overzicht
Financieel overzicht 2024
MAATWERK Aantal klanten
Aantal klanten
Beschermd Wonen
Ontwikkelingen
Doelen Wmo De toename van de zelfredzaamheid en de maatschappelijke participatie van inwoners van gemeente Heerde door:
Meer inzet vanuit eigen kracht/omgeving Toenemende inzet via algemene voorzieningen Minder inzet van maatwerk
22 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Figuur 1 Stappenplan Inzet WMO Voorziening
Toelichting
De visie van de gemeente Heerde met betrekking tot de transformatie is dat inwoners zelf verantwoordelijk zijn voor de inrichting van hun leven. Zij houden zoveel mogelijk de regie en geven zelf aan wat zij aan ondersteuning nodig hebben. Zij zoeken eerst naar oplossingen in de eigen kracht, het eigen netwerk en maken gebruik van voorliggende en algemene voorzieningen. Dit is in het stappenplan in bovenstaande figuur gevisualiseerd. Voor het versterken van de eigen kracht en het eigen netwerk worden binnen Stip onder andere een coördinator mantelzorg en vrijwilligerswerk, een coördinator ouderen, sociaal werkers, thuisbegeleiders en (buurt)coaches ingezet. Zij (vroeg)signaleren en verbinden binnen de eigen netwerken en de voorliggende voorzieningen.
Algemene Voorziening Schoon en Leefbaar Huis Algemeen De Algemene Voorziening Schoon en Leefbaar Huis (AVSLH) is als voorziening voor ondersteuning in het huishouden gecontinueerd. Een huishouden krijgt gemiddeld 2 uur ondersteuning per week. De mantelzorgondersteuning, welke aanvullend ingezet kan worden onder de AVSLH (gemiddeld 0,5 uur per week), wordt in 2024 ingezet. De raad heeft 5 juli 2021 besloten om de AVSLH voort te zetten. Bij het aanbieden van de AVSLH is er met ingang van 2022 een bewustwordingsperiode van 12 weken gehanteerd, voordat er gebruik kan worden gemaakt van de algemene voorziening. Voor inwoners in een kwetsbare situatie geldt geen bewustwordingsperiode. De gemeenteraad heeft gekozen voor een nieuwe aanbesteding van een algemene voorziening voor huishoudelijke ondersteuning vanaf 2025.
23 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Ontwikkeling aantal klanten AVSLH
Aantal klanten AVSLH 750 700 650 600 550 500 450 400 0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
AVSLH 2016
AVSLH 2017
AVSLH 2018
AVSLH 2019
AVSLH 2020
AVSLH 2021
AVSLH 2022
AVSLH 2023
AVSLH 2024
12
AVSLH 2024 prognose Figuur 2 Aantal klanten AVSLH
Toelichting
Voor 2024 was voorspeld dat de klanten met 6% zouden stijgen (+8% in verband met de vergrijzing, -2% instroombeperking door inzet van de huishoudcoach). De stijging was het eerste half jaar van 2024 groter dan verwacht, in het tweede half jaar zien we juist een daling. Dit komt doordat herindicaties zijn uitgevoerd voor het nieuwe contract, welke op 1 januari 2025 ingegaan is. Hierdoor zijn er klanten vanuit de AVSLH overgezet naar een maatwerkvoorziening. In de meeste gevallen is het aantal uren gelijk gebleven. Ook zijn er klanten uitgestroomd naar de Wlz of was er sprake van gebruikelijke zorg. Herindicatietraject naar nieuwe contract 2025
Vanaf 1 januari 2025 is er een nieuw contract voor huishoudelijke ondersteuning. Inwoners die beperkt zijn in het huishouden, kunnen gebruik maken van een AVSLH van 1,5 uur per week of van een maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning van minimaal 2 uur per week. In juli 2024 hebben alle AVSLH klanten een brief gehad, waarin men de mogelijkheid kreeg om een keukentafelgesprek aan te vragen. De klanten die 2,5 uur per week AVSLH ontvingen, zijn allen bezocht (153 klanten). Van de 571 klanten die 2 uur per week AVSLH ontvingen, hebben 383 gereageerd. Deze zijn bezocht, omdat men graag voor een maatwerkvoorziening in aanmerking wilde komen. In 2023 deden we de aanname dat 30% van de AVSLH klanten naar een maatwerkvoorziening zou gaan. Dit deden we op basis van de gegevens van Hardenberg, die een soortgelijk traject heeft uitgevoerd.
24 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Uiteindelijk blijkt dat 337 klanten (45%) gebruik blijven maken van de AVSLH en 405 klanten (55%) gebruikmaken van de maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning (hierna genoemd MVHO). Dat er minder gebruik wordt gemaakt van de AVSLH dan verwacht (45% i.p.v. 70%) komt voornamelijk door de leeftijd. De leeftijd van de gebruiker van huishoudelijke ondersteuning ligt in Heerde hoger dan in Hardenberg. Van de klanten die gebruikmaken van huishoudelijk hulp (AVSLH en MVHO) is 64% 75 jaar of ouder en 81 % 65 jaar of ouder.
Huishoudelijke ondersteuning op basis van leeftijd 80%
64%
60%
69% 58%
40% 18%
20%
22%
20%
17%
15%
15%
0% 18-65
65-75
totaal Huishoudelijk ondersteuning
75 en hoger totaal AVSLH
totaal MVHO
Financieel overzicht AVSLH
Totaal kosten AVSLH €2.747.985,17 €2.802.214,00
€3.000.000,00 €2.500.000,00 €2.012.582,00
€2.000.000,00 €1.500.000,00
€2.140.870,00 €2.203.883,00
€1.687.441,00 €1.340.100,00
€1.000.000,00 €500.000,00 €kosten 2019 kosten 2020
kosten 2021 kosten 2022 kosten 2023 kosten 2024
begroting 2024
Figuur 3 Kostenontwikkeling AVSLH
Toelichting
De uitgaven voor de AVSLH (en de maatwerkvoorziening) zijn, in verhouding tot de begrote kosten, ondanks de stijging van het aantal klanten in het eerste half jaar, binnen de begroting gebleven. Dit komt doordat, mede door de keukentafelgesprekken, de stijging van het eerste halfjaar niet heeft doorgezet.
25 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Wmo-maatwerkvoorzieningen Algemeen Onder maatwerkvoorzieningen vallen immateriële en materiële voorzieningen. Immateriële voorzieningen zijn onder andere individuele begeleiding, groepsbegeleiding en respijtzorg. Materiële voorzieningen zijn de rolstoel, vervoer- en woonvoorzieningen.
Maatwerk immaterieel ZIN (Zorg in Natura)
Klanten maatwerk begeleiding 200 172
180 160
140
140
119
120 101
100
83
91
80 60 40
54 43
43 32
20
26 28
17
49
56
62 62
24
20 7
0
1 2 1 1 0
0
Begeleiding IndividueelBegeleiding Individueel Dagbesteding complex Dagbegeleiding licht Complex licht /Basis /Basis ZIN 2019
ZIN 2020
ZIN 2021
ZIN 2022
ZIN 2023
9
11 12 9
Dagbesteding duurzaam
ZIN 2024
Figuur 4 Klantaantallen maatwerk immaterieel per jaareinde
Toelichting
Het aantal klanten met individuele begeleiding nam in 2022 en 2023 al toe. Deze stijging zet in 2024 door. Het betreft voornamelijk individuele begeleiding licht/basis. Dit heeft vooral te maken met de uitstroom vanuit Stip naar een maatwerkvoorziening en door uitstroom vanuit beschermd thuis. Het aantal klanten dat deelneemt aan de dagbesteding is gestabiliseerd.
26 Monitor Sociaal Maatschappelijke Verbinding
Aantal verstrekkingen RVW 450
350
388
376
400 340
316
300
271
302
288
272
262
250
Rolstoelen
200
Vervoer
150
Wonen
100 50 0 Q4 2022
Q4 2023
Q4 2024
Figuur 5 Verstrekkingen Woon- Rolstoel Vervoer (WRV) inclusief onderhoud/reparatie
Woonvoorzieningen Steeds meer mensen wonen langer thuis, zowel de omvang als de gemiddelde leeftijd binnen de doelgroep neemt toe. De overheid stimuleert het langer thuis wonen. Net als landelijk is er ook in Heerde een tekort aan passende woonruimte. Dit zorgt voor meer grote en duurdere woningaanpassingen. Daarnaast neemt het aantal verstrekkingen van trapliften toe. De toenemende vergrijzing vraagt om meer aangepaste woningen, zeker in relatie met de zorg die zo veel mogelijk thuis moet worden geleverd. Vanuit de overheid en de Wet langdurige zorg (Wlz) wordt ingezet op Wlz-zorg in de eigen woning. De zorg wordt betaald vanuit de Wlz, maar de aanpassingen van woningen komen voor rekening van de gemeente. Binnen het Volkshuisvestingsprogramma is de woonzorgvisie geïntegreerd. Hierin is aandacht voor woningen voor ouderen en andere kwetsbare doelgroepen. Veel van deze woningen moeten nog gerealiseerd worden, waardoor er op de korte en middellange termijn nog onvoldoende passende woningen zijn. De kosten voor woningaanpassingen in bestaande woningen stijgen. In vergelijking met 2022 is de gemiddelde prijs voor een WMO woonvoorziening in 2024 met circa 35% toegenomen. Dit komt door hogere prijzen en dat er relatief meer grote woningaanpassing worden verstrekt. Rolstoel en vervoersvoorzieningen Het aantal verstrekte rolstoelen blijft afnemen.