3.2. Programmabegroting 2023.pdf

2023 Programmabegroting

2

3

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ................................................................................................... 4 Voorwoord .......................................................................................................... 5 Kaders ................................................................................................................ 6 Dekkingsplan ...................................................................................................... 9 Risicoparagraaf ................................................................................................ 12 1. Bestuur ......................................................................................................... 14 Collegeprogramma Bestuur ............................................................................... 15 2. Ruimte, ondernemen en wonen .................................................................... 20 Collegeprogramma Ruimte, ondernemen en wonen .............................................. 21 3. Sociaal maatschappelijk ............................................................................... 31 Collegeprogramma Sociaal maatschappelijk......................................................... 32 4. Bedrijfsvoering .............................................................................................

40 Collegeprogramma Bedrijfsvoering ..................................................................... 41 Overzicht overhead .......................................................................................... 43 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................ 45 Onvoorzien ....................................................................................................... 47 Overzicht programmaplan ................................................................................ 48 Paragrafen........................................................................................................ 49 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ........................................... 50 Paragraaf Grondbeleid ...................................................................................... 62 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................... 68 Paragraaf Verbonden partijen ............................................................................ 70 Paragraaf Lokale heffingen ................................................................................ 74 Paragraaf Financiering ......................................................................................

78 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................. 82 Begrotingsparagraaf ......................................................................................... 87 Bijlagen programmabegroting .......................................................................... 93 Bijlagen .......................................................................................................... 94

4

Voorwoord Dit is de eerste begroting die de coalitie van GBP, CDA en CU-SGP presenteert. Daarin hebben we geprobeerd onze ambities uit het coalitieakkoord ‘Samen leven, samen doen’ zorgvuldig financieel te vertalen. We zijn met enthousiasme begonnen aan nieuwe uitdagingen en zetten met plezier bestaande voort. Om maar eens wat te noemen: we willen de MFA-Wapenveld realiseren, inzetten op handhaving door meer BOA’s in te zetten, mensen in kwetsbare leefomstandigheden helpen bestaanszekerheid te behouden, een inclusieve gemeente zijn waarin iedereen erbij hoort, de kwaliteit van de leefomgeving verbeteren door zorgvuldig om te gaan met bodem, water en natuur, de digitale dienstverlening aan onze inwoners verbeteren, ruimhartig Oekraïense en andere vluchtelingen opvangen en statushouders huisvesten, verder werken aan nieuwe plannen om te wonen in Heerde, Wapenveld en Veessen, en zijn trots op onze cultuur en ons erfgoed. We leveren actief onze bijdrage in de Kop van de Veluwe, de Regio Zwolle en de CleantechRegio en werken plezierig samen met onze buurgemeenten. Maar er speelt veel meer. Dat is het boeiende van een gemeente waarin ook veel partners in de samenleving en het bedrijfsleven een rol van betekenis spelen. We dragen graag samen met uw raad bij aan de ontwikkeling van onze gemeente, want: ‘Samen zijn wij Heerde!’.

Dat doen we tegen de achtergrond van ontwikkelingen die ons best zorgen baren: klimaatverandering, oorlog in Oekraïne, groeiende armoede, energiecrisis, inflatie- en rentestijging, stikstof, etc. hebben ook hun invloed op onze gemeente. Daar reserveren we een flink bedrag voor. Een lokale overheid dient haar taken ruimhartig in te kunnen vullen, zonder zich zorgen te maken over de financiën die het van het rijk ontvangt. En dat hebben we wel. Onze taken zijn fors toegenomen, maar de rijksvergoedingen volgen maar mondjesmaat en vaak later dan dat we ze nodig hebben. Onderzoek van Berenschot laat zien dat we desondanks het prima op de rit hebben in Heerde. Wat zou het plezierig zijn als het rijk ons langjarig, ruimere vergoedingen geeft voor ons bestaande takenpakket en voor nieuwe taken die het Rijk ons toebedeelt. Dat is nu niet zo. We zijn nadeelgemeente, weten niet hoe het verder gaat met de Opschalingskorting en hebben dringend noodzakelijk helderheid nodig over het jaar 2026. Tegen die achtergrond hebben wij naast onze ambities ook een aantal risico’s begroot. Wij besturen graag onze gemeente. Tegelijk rekenen we op het rijk, zodat we ons niet jaarlijks zorgen hoeven te maken hoe we onze ambities financieren. Deze begroting is de eerste van deze raadsperiode. De kaders voor deze begroting heeft uw Raad vastgelegd in de Perspectiefnota 2023-2026.

Die kaders hebben wij zorgvuldig ingevuld. De opzet van deze begroting is ook nieuw en vormt de start van een nieuwe begrotingscyclus, uiteraard ook opgezet volgens de voorschriften van het Besluit Begroting en Verantwoording. Daarmee heeft uw Raad een prima vernieuwd sturingsinstrument in handen. Wij spreken de wens uit dat alle voorgenomen maatregelen in deze begroting bijdragen tot versterking van onze Heerder samenleving en onze lokale economie. Hartelijk dank aan allen die een bijdrage leverden aan het tot stand komen van deze begroting. Wij wensen u veel leesplezier en zien uit naar een plezierig en constructief debat met uw Raad over deze concept-Programmabegroting. Namens het College van B & W, Wolbert Meijer, Wethouder Financiën.

5

Kaders Financiële Kaders

In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is opgenomen dat de raad een programmabegroting op moet stellen die bestaat uit een beleidsbegroting en een financiële begroting. De beleidsbegroting bevat in ieder geval het programmaplan en de verplichte paragrafen. Het programmaplan bestaat uit door de raad gedefinieerde programma’s. Deze programma-indeling is aangepast voor de nieuwe bestuursperiode 2022-2026; het programma Bedrijfsvoering is nu als laatste programma opgenomen. Ook de productindeling is op onderdelen gewijzigd. Programma’s zijn een samenhangende verzameling van producten en activiteiten, die gericht zijn op het bereiken van vooraf bepaalde maatschappelijke doelen en effecten. In het kader van de nieuwe BBV-richtlijnen zijn hieraan prestatie-indicatoren gekoppeld (bron waarstaatjegemeente.nl). Het programmaplan bevat tevens een integrale opsomming van de baten en lasten. De eisen hiervoor zijn opgenomen in artikel 8 van het Besluit Begroting en Verantwoording. Daarnaast heeft de gemeenteraad een financiële verordening vastgesteld waarin nadere kaders zijn gesteld ten aanzien van planning, budgetbewaking en rapportage. Jaarlijks wordt voorafgaand aan de begrotingsvoorbereiding een perspectiefnota vastgesteld waarin het nieuw/gewijzigd beleid en de financiële uitgangspunten zijn opgenomen.

Indeling begroting

Programma's De begroting is ingedeeld in vier programma's, drie onderdelen en zeven verplichte paragrafen. Deze indeling weerspiegelt de keuzes die in het collegeprogramma zijn gemaakt. De begroting is verder onderverdeeld in producten, die als deelprogramma's gezien kunnen worden. De nadere uitwerking van de producten in een productbegroting is aan het college opgedragen. Deze ligt tezamen met tal van calculaties en gedetailleerde ramingen ten grondslag aan de programmabegroting. De programma's zijn gekoppeld aan de portefeuilles van de burgemeester en wethouders en zijn respectievelijk: 1. Bestuur; 2. Ruimte, ondernemen en wonen; 3. Sociaal Maatschappelijk; 4. Bedrijfsvoering. Tezamen vormen deze het programmaplan, dat zowel de inhoud (doelen en middelen) van de begroting als de verdeling van baten en lasten bevat. Binnen dit plan is een totaal van enkele honderden maatregelen gedefinieerd: investeringen, lopende activiteiten, projecten en klussen die u op de beleids- en beheersagenda heeft geplaatst. Over deze maatregelen zal met regelmaat gerapporteerd worden aan management, college en raad, binnen ieders respectievelijke verantwoordelijkheden en informatiebehoefte.

Toegevoegde onderdelen De apparaats- en personeelskosten die niet direct betrekking hebben op het primaire proces worden als 'Overheadkosten' apart inzichtelijk gemaakt en maken geen onderdeel uit van het (uur)tarief van de bovengenoemde afdelingen. De inkomsten waaraan geen specifiek bestedingsdoel is gekoppeld worden opgenomen als 'Algemene dekkingsmiddelen'. De raming voor 'Onvoorzien' wordt ook afzonderlijk getoond. Deze onderdelen zijn toegevoegd na de programma's: • Overzicht overhead; • Algemene dekkingsmiddelen; • Onvoorzien.

6

Paragrafen Er zijn zeven verplichte paragrafen die elk vanuit een ander perspectief een ''doorsnede” geven van de begroting. Op onderdelen zijn de paragrafen tamelijk technisch van aard. De paragrafen zijn: • Weerstandsvermogen en Risicobeheersing; • Grondbeleid; • Onderhoud kapitaalgoederen; • Verbonden partijen; • Lokale heffingen; • Financiering; • Bedrijfsvoering. Toelichtingen bij de cijfers Bij de financiële toelichtingen zijn op programmaniveau de verschillen tussen de jaren 2022 en 2023 e.v. toegelicht. Mocht de betreffende mutatie al in een eerder document zijn opgenomen dan wordt in de toelichting hiernaar verwezen. Afwijkingen die betrekking hebben op het jaar 2021 zijn niet toegelicht; hiervoor wordt verwezen naar de Jaarstukken 2021.

Overzicht programma's en producten Bestuur Product

Productverantwoordelijke

Portefeuillehouder

Bestuur

L. Liefers

J. W. Wiggers

Veiligheid

M. Siliakus

J. W. Wiggers

Dienstverlening

R.v.d. Veen

J. W. Wiggers

Regionale samenwerking

L. Liefers

J. W. Wiggers

Product

Productverantwoordelijke

Portefeuillehouder

Duurzaamheid

M. Siliakus

W.I. Meijer

Economie

M. Siliakus

W.I. Meijer

Recreatie en toerisme

M. Siliakus

S.J.L. Nienhuis

Bouwen en wonen

M. Siliakus

S.J.L. Nienhuis

Ruimtelijke ontwikkeling

M. Siliakus

S.J.L. Nienhuis

Grondbeleid

C. v.d. Vlekkert

W.I. Meijer

Gemeentelijke accommodaties

C. v.d. Vlekkert

S.J.L. Nienhuis

Beheer en onderhoud

C. v.d. Vlekkert

S.J.L. Nienhuis

Verkeer en vervoer

C. v.d. Vlekkert

S.J.L. Nienhuis

Riolering

C. v.d. Vlekkert/ L. Liefers

S.J.L. Nienhuis

Reiniging

C. v.d. Vlekkert/ L. Liefers

S.J.L. Nienhuis

Begraven

C. v.d. Vlekkert/ L. Liefers

J.W.J. v. Ommen

Product

Productverantwoordelijke

Portefeuillehouder

Onderwijs

H. Pander

J.W.J. v. Ommen

Kunst, Cultuur en Media

H. Pander

J.W.J. v. Ommen

Sport

H. Pander

S.J.L. Nienhuis

Informatie en toegang sociaal domein

H. Pander

S.J.L. Nienhuis

STIP

H. Pander

S.J.L. Nienhuis

Jeugd

H. Pander

J.W.J. v. Ommen

Participatie en werk

H. Pander

W.I. Meijer

Inkomen

H. Pander

W.I. Meijer

Ruimte, ondernemen en wonen

Sociaal Maatschappelijk

7

WMO

H. Pander

J.W.J. v. Ommen

Product

Productverantwoordelijke

Portefeuillehouder

Financiën

L. Liefers

W.I. Meijer

Belastingen

L. Liefers

W.I. Meijer

Streekarchivariaat

I. Bron

J.W. Wiggers

Product

Productverantwoordelijke

Portefeuillehouder

Dienstverlening ambtelijke organisatie

L. Liefers

J.W. Wiggers

Huisvesting

L. Liefers

J.W. Wiggers

Facilitair

L. Liefers

J.W. Wiggers

Personeel en organisatie

L. Liefers

J.W. Wiggers

Informatisering en automatisering

I. Bron

J.W.J. v. Ommen

Elektronische dienstverlening

I. Bron

J.W. Wiggers

Overheadtoerekening

L. Liefers

J.W. Wiggers

Product

Productverantwoordelijke

Portefeuillehouder

Algemene dekkingsmiddelen

L. Liefers

W.I. Meijer

Product

Productverantwoordelijke

Portefeuillehouder

Onvoorzien

L. Liefers

W.I. Meijer

Bedrijfsvoering

Overhead

Algemene dekkingsmiddelen

Onvoorzien

Prestatie - indicatoren

Landelijk is er een set van prestatie-indicatoren ontwikkeld die verplicht in de begroting moet worden opgenomen. Door het verplichte karakter wordt de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten verbeterd. Genoemde prestatie-indicatoren zijn hoofdzakelijk opgenomen bij de desbetreffende programma's en zijn afkomstig van de website Waarstaatjegemeente.nl. Bij de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing zijn er financiële indicatoren toegevoegd en bij de paragraaf Bedrijfsvoering zijn er indicatoren opgenomen voor de formatie en bezetting (onderdeel Personeelsbeleid) en voor het overheadpercentage (onderdeel Planning & Control). De indicatoren zijn ontwikkeld door de commissie BBV en de commissie Depla en zijn voor iedere gemeente gelijk. Deze indicatoren worden regelmatig gecontroleerd en geactualiseerd.

8

Dekkingsplan Verantwoording financiële keuzes en dekking In de Perspectiefnota 2023-2026 hebben wij –ondanks de toen bekende financiële onzekerheden- niet opnieuw de keus gemaakt om enkel behoedzaam te zijn. We voelden ons in een minder terughoudend financieel beleid gesteund en gesterkt door het Berenschot-onderzoek, alsook door ons vertrouwen in een positieve meicirculaire (bij de opmaak van de perspectiefnota was die immers nog niet bekend). Dit vertrouwen bleek gegrond. Na ontvangst van de Meicirculaire 2022 bleek dat onze gemeente de komende jaren tot 2026 jaarlijks fors extra middelen van het rijk gaat ontvangen. Het effect van de meicirculaire was zelfs dusdanig dat wij alle beleidswensen (o.a. Hof van Cramer en de Lichtbron) konden toekennen, waarna gedurende de begrotingsjaren 2023 t/m 2025 er nog altijd sprake was van een substantieel jaarlijks overschot. In onze memo ARI 2022-54 hebben wij deze effecten uitgebreid uiteengezet en ook al ons voornemen meegedeeld een deel van deze overschotten in te zetten voor de uitvoering van het coalitieakkoord. Vanaf 2026 nemen de rijksmiddelen met ca €2,5 mln per jaar af (m.n. sociaal domein), zodat er voor 2026 een tekort van €438.000,- werd geprognotiseerd.

In diezelfde memo hebben wij aangegeven dat wij kansen zagen om ook dit tekort te dichten, zodat we meerjarig een sluitende begroting zouden kunnen presenteren in het najaar. In onderhavige programmabegroting zijn de cijfers van de Perspectiefnota 2023 e.v. en de Meicirculaire 2022 als vertrekpunt genomen. Deze cijfers zijn inclusief de claims/wensen uit categorie 4 van de bijstellingen. Daar waar nodig zijn deze cijfers op basis van de laatste inzichten geactualiseerd. Zo blijkt dat de lasten van bepaalde verbonden partijen hoger worden (GGD en ODNV). Ook heeft de nieuwe ambtenaren CAO ertoe geleid dat de salarissen van de doelgroepers die bij ons in dienst zijn aanmerkelijk hoger worden. Tot slot is ons meerjareninvesteringsoverzicht bijgesteld. Meer majeur vormen enerzijds de effecten van de crisissen die ons land momenteel teisteren en anderzijds de financiële vertaling van het uitvoeringsprogramma van ons Coalitieakkoord 2022-2025.

Landelijke crisissen Momenteel worden we in ons land geconfronteerd met diverse crisissen: de oorlog in Oekraïne, energiecrisis, de crisis op de woningmarkt, voedselcrisis, klimaatcrisis enz. Deze crisissen hebben forse impact op onze samenleving en raken iedereen: ondernemers, inwoners, instellingen en publieke sector. Ondanks dat het rijk maatregelen treft om het leed te verzachten, zal van volledige compensatie geen sprake zijn en zullen wij als gemeente geconfronteerd worden met meerkosten als gevolg van deze crisissen. Daarbij rijst de vraag in hoeverre wij financieel in onze programmabegroting hiermee rekening moeten houden? Rondvraag in de regio leert dat alle gemeenten met dit vraagstuk worstelen; onze financieel toezichthouder acteert hierin met een alerte en kritische blik.

9

Ons college meent dat de lokale effecten van deze crisissen fors zullen zijn en bovendien (inmiddels) niet beperkt blijven tot één kalenderjaar. Daarom ramen wij een substantieel en structureel bedrag ten behoeve van ‘meerkosten/investeringen crisissen’, te weten: €1,0 mln per jaar. In dit bedrag is rekening gehouden met: 1. hogere indexering apparaatskosten nieuwe CAO; 2. stelpost hoger regulier indexeringspercentage (5%); 3. stelpost hogere energiekosten €325.000,- per jaar; 4. stelpost hogere kosten sociaal domein €250.000,- (o.a. kwijtschelding, bijzondere bijstand en claims gesubsidieerde voorzieningen). Ad 1 zullen we jaarlijks rechtstreeks aan de desbetreffende begrotingsproducten toebedelen, terwijl ad 2, 3 en 4 gebundeld in jaarlijkse stelposten beschikbaar komen. Wij kiezen voor stelposten om te voorkomen dat er op voorhand budgettaire lucht in de begroting wordt gecreëerd. Bij de toekomstige tussentijdse rapportages stellen wij uw raad voor om geld uit de stelpost(en) toe te voegen aan de desbetreffende producten/onderdelen waar extra budget benodigd is. In hoeverre dergelijke meerkosten toereikend zullen zijn resp. meerjarig van toepassing, blijft thans ongewis; bij het opstellen van de volgende programmabegrotingen zullen wij dit jaarlijks tegen het licht houden en zo nodig bijstellen.

Wel geven wij hiermee blijk oog te hebben voor lokale noden en creëren wij op voorhand een aannemelijke financiële buffer en dus weerstand. Overigens laten deze jaarlijkse meerkosten onverlet onze inspanningsverplichting om naar kostenbesparingen te zoeken. Evenmin is rekening gehouden met eventuele additionele rijksmiddelen die voor crisisbestrijding naar gemeenten komen. Wellicht geeft de a.s. septembercirculaire hierover meer duidelijkheid.

Financiële vertaling uitvoeringsprogramma Wij hebben ons coalitieakkoord uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma (per ambitie het maatschappelijk effect, inspanningen en resultaten). Recent hebben wij met uw raad inhoudelijk over dit uitvoeringsprogramma van gedachten gewisseld. Daarbij hebben wij aangegeven dat de financiële vertaling van het programma in de jaarlijkse programmabegroting tot uiting zou komen. Deze financiële vertaling betreffen zowel externe als interne kosten (capaciteit). Immers, uit het Berenschot-onderzoek blijkt o.a. dat onze apparaatskosten zich prima verhouden tot die van vergelijkbare gemeenten maar wel gericht zijn op bestaande taken en ambities. Aangezien het uitvoeringsprogramma een groot aantal nieuwe beleidsvoornemens behelst, achten wij het volstrekt logisch en onontkoombaar dat daarvoor tijdelijk extra capaciteit wordt geraamd. De reeds aanwezige ambtelijke werkdruk zou anders onaanvaardbaar hoog worden. Wij hebben gedurende drie jaren (2023 t/m 2025) de financiële effecten van het uitvoeringsprogramma volledig in de ramingen verdisconteerd. Wij achten dit verantwoord omdat de budgettaire ruimte voor die jaren ruimschoots aanwezig is. Voor 2026 is de situatie anders. Enerzijds ontbreekt daartoe (vooralsnog) de benodigde financiële ruimte en anderzijds strekt de politieke horizon van ons college zich tot 2026.

In onderstaand financieel tabel leest u per kalenderjaar per programma de geraamde

10

kosten. Voor een specificatie van deze financiële vertaling wordt u verwezen naar de bijlagen.

Geen sluitende begroting in 2026 In de Perspectiefnota 2023 e.v. was voor 2026 reeds sprake van een tekort (ruim €4 ton). Doordat wij (vooralsnog) de ‘meerkosten/investeringen crisissen’ ad. €1,0 mln structureel ramen, ontstaat er per saldo voor het begrotingsjaar 2026 een aanzienlijk tekort van €1,4 mln. Wij kiezen er bewust voor dit tekort niet dicht te leggen. Door dit tekort expliciet te maken, maken wij transparant dat we als gemeente worden geconfronteerd met van buiten komend onheil, waar we geen invloed op hebben, waar geen compensatie tegenover staat en wat we niet op onze inwoners willen afwentelen. Overigens geldt voor onze toezichthouder dat slechts 2023 dan wel 2026 sluitend moet zijn. Oftewel: ons politiek-bestuurlijk signaal zal geen gevolg hebben voor het provinciaal toezicht. In onderstaand overzicht zijn mutaties opgenomen die nog niet bekend waren ten tijde van het opstellen van de perspectiefnota. Van de verhoging van de ODNV-bijdrage bent u reeds in kennis gesteld. De hogere raming voor basismobiliteit is in lijn met de raming van PlusOV en is het gevolg van een stijging van het aantal vervoersbewegingen gecombineerd met hogere brandstofkosten. De extra O.Z.B.-inkomsten zijn in 2022 ook al ontvangen; dit is te verklaren door een langzaam stijgend aantal woningen/bedrijven. De opening van het nieuwe vakantiepark Ennerveld is voor 2025 gepland.

Gelet op de capaciteit van het park is het reëel om hiervoor een stijging van €35.000,- aan toeristenbelasting in te boeken. Wij vinden dat de tijd rijp is om de nog aanwezige taakstelling van €263.000,- op Bedrijfsvoering af te ramen. De continue hoge werkdruk onder het personeel gecombineerd met een schrale budgettering ontneemt ons de mogelijkheid om dit significante bedrag te besparen. Het Berenschot-rapport onderschrijft dit door te stellen dat de gemeente Heerde, vergeleken met vergelijkbare gemeenten, een relatief lage personele bezetting heeft en geen (financiële) middelen verspild.

11

Risicoparagraaf In deze paragraaf wordt een opsomming gegeven van risico’s die hun weerslag kunnen hebben op de gepresenteerde meerjarenraming en de financiële positie van de gemeente. Gemeentefonds Op basis van het coalitieakkoord Rutte-IV krijgen gemeenten tot 2026 meer geld van het rijk voor de uitvoering van de taken . Waar het accres in de jaren 2022-2025 nog oploopt met de rijksuitgaven, stopt dat in 2026. En dan blijkt dat het accres voor dat jaar bijna 1,4 miljard euro lager is ten opzichte van 2025. En dan is de vooralsnog bevroren opschalingskorting nog buiten beschouwing gelaten. Regionale ambities Zoals bekend maakt Heerde deel uit van zowel de Regio Zwolle/Kop van de Veluwe als de Cleantech Regio. Beide regio’s hebben een strategische agenda. Om de doelen van de agenda’s te realiseren zal de triple-helix binnen beide regio’s maatregelen en acties moeten ontplooien. Deze regionale ambities sluiten aan bij onze lokale doelstellingen, waardoor we er vooralsnog van uitgaan dat eventuele te leveren bijdragen worden gedekt uit de bestaande begroting. Wel vergt het acteren in twee regio’s veel van zowel bestuurders als ambtelijke organisatie. Overhead De spankracht van de ambtelijke organisatie staat al langere tijd onder druk. Daarbij komen ook de werkzaamheden die voortvloeien uit de crisissen die we momenteel meemaken.

Uitval en/of aanhoudende ambities kan tot gevolg hebben dat wij meer extern moeten inhuren. Wij zullen indien opportuun uw raad tijdig meenemen. Deze druk op onze ambtelijke organisatie staat niet op zichzelf. Wij zien momenteel dat regionaal in elke gemeente de beschikbare ambtelijke capaciteit onder grote druk staat: nieuwe taken, hogere eisen, inwonersparticipatie en ambities zijn hier debet aan. Dit geldt niet alleen voor de kleinere gemeenten, maar evenzeer voor grote gemeenten: de problematiek is vergelijkbaar. Gelijktijdig is er sprake van toenemende krapte op de arbeidsmarkt. We zien dat door de verschraling van de publieke sector voor bepaalde beleidsterreinen nauwelijks nog personeel te vinden is. Dit betreft vooral financiële, RO- en civieltechnische functies. Daarbij komt dat externe inhuur evenmin soelaas biedt. Ook hierin onderscheiden de kleinere gemeenten zich niet van grote gemeenten: de problemen zijn hetzelfde. Deze krapte op de arbeidsmarkt gaat ook Heerde niet voorbij en is momenteel merkbaar. Met een eigen profilering (onze sterke punten) op de arbeidsmarkt proberen we telkens de effecten tot een minimum te beperken. Verder staat er voor de komende tijd een aantal innovaties op stapel; waaronder de vervanging van het zaaksysteem in combinatie met het zaakgericht werken. In het voorjaar van 2023 wij uw raad via een themaraad nader informeren.

Inflatie en hoge energieprijzen Momenteel hebben we te maken met een hoge inflatie en torenhoge energieprijzen. Dit heeft ook zijn invloed op het financiële huishouden van de gemeente. Daarom is voor 2023 in de begroting een stelpost opgenomen om kostenstijgingen op te vangen en is op energiekosten bijgeraamd. Ook is het denkbaar dat maatschappelijke organisaties, verenigingen, maar ook huishoudens in de problemen komen en financiële steun nodig hebben. Ook hiervoor is een stelpost opgenomen in de begroting 2023. Toekomstige investeringen De gemeente loopt het risico dat geplande of wenselijke investeringen in de toekomst duurder worden dan vooraf verwacht. Bouwend Nederland heeft te maken met extreme prijsstijgingen door schaarste van materialen en door kwaliteitsverbeteringen op het 12

gebied van duurzaamheid. Uit de aanbesteding te zijner tijd zal pas duidelijk worden of de geplande investeringsbedragen toereikend zijn om de geplande investeringen te realiseren.

13

1. Bestuur Toelichting op programma Bestuur

Dit programma gaat over het besturen van de gemeente en de veiligheid van de inwoners. De raad en het college, bestuurlijke samenwerking, communicatie en rechtsbescherming van inwoners maar ook openbare orde en veiligheid, de lokale regels in de Algemene Plaatselijke Verordening, de lokale uitvoering van de drank- en horecawet, handhaving en burgerzaken vallen onder dit programma. Tevens komt in dit programma inclusief denken aan de orde, om het inclusieve gemeentebrede karakter hiervan te benadrukken.

14

Collegeprogramma Bestuur

Wat willen we bereiken

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer zijn we tevreden?

We besturen goed: eerlijk, transparant en benaderbaar.

Organiseren van een onafhankelijk aanspreekpunt.

Per dorp is er een herkenbaar aanspreekpunt vanuit elk dorp actief.

We werken samen met elkaar aan Heerde.

Inwoners uitdagen om zelf met plannen te komen.

Er is 2x per jaar een campagne uitgevoerd waarin inwoners worden opgeroepen met ideeën, initiatieven of concrete plannen te komen.

Jeugd kennis laten maken met politiek: jeugdraad.

College is actief naar scholen geweest om voorlichting te geven. Er is vastgesteld of er voldoende draagvlak is voor jeugdraad.

Stimuleren ontwikkelaars om omgeving bij plannen te betrekken.

Elk plan van een ontwikkelaar heeft een paragraaf op welke wijze inwoners betrokken zijn, met als uitgangspunt betrokkenheid in zo'n vroeg mogelijk stadium.

Opstellen samenhangend participatiebeleid.

Er is een door de gemeenteraad vastgesteld participatiebeleid en in uitvoering.

Bereikbaarheid van organisatie/medewerkers verhogen.

De realisering van de servicenormen zijn kwantitatief en kwalitatief gestegen. Organisatorische ingrepen hebben ertoe geleid dat de aansluiting front-backoffice is verbeterd waardoor vooral telefonische bereikbaarheid is verbeterd.

Bespreken houding en gedrag van medewerkers.

Aantal (gegronde) klachten (bejegening) van inwoners is gedaald. Het jaarlijks te monitoren klantbeeld is verbeterd. Dat medewerkers in het jaarlijkse gesprek bekend zijn met wat gevraagd wordt op houding en gedrag.

Opzoeken regionale samenwerking.

Per (nieuw) onderwerp hebben we regiogemeenten uitgenodigd mee

We hebben onze eigen zaken op orde.

We werken samen met de gemeenten om ons heen.

15

te doen respectievelijk open te staan voor anderen. De meeste bedrijfsvoeringsprocessen zijn op H2O geharmoniseerd. Focus aanbrengen tussen verschillende regio's.

Er wordt in belang van efficiënte tijdsbesteding blijvend per inhoudelijk onderwerp/thema vooraf bepaald in welke regio onze gemeente meedoet.

Tijdig en volledig informeren van gemeenteraad.

De raad is in verschillende stadia besluitvormingsproces (BOBmodel) meegenomen en betrokken.

Zoeken mogelijkheden om standpunten vanuit raad in te brengen in regionale besluitvorming.

De raad heeft maximale gelegenheid zijn invloed (kaderstelling en controle) te geven op voorstellen.

We hebben een veilige leefomgeving.

Uitbreiden handhavingscapaciteit.

Er zijn extra (fte) buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) aanwezig.

We voelen ons veilig: tegengaan ondermijning.

Herkennen ondermijning.

Gemeentebestuurders, betreffende medewerkers en inwoners zijn toegerust in bewustwording en herkenning.

Maatregelen nemen ter opsporing.

De interne formatie is aangepast op urgentie. Samenwerking met betrokken instanties is intensiever en geoptimaliseerd. Daar waar gewenst wordt er volop gebruik gemaakt van het Bibob (Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur) instrumentarium.

Tegengaan permanente bewoning vakantieparken.

Ter uitvoering van het programma Vitale Vakantieparken zijn alle lokale vakantieparken in beeld en is zonodig opgetreden.

Tegengaan langdurige leegstand bebouwing.

Bij eigen gebouwen is antikraak toegepast. Toezicht is speerpunt van de boa's geweest.

We hebben een gemeenteraad in positie.

16

Zorgen voor weerbare bestuurders en medewerkers.

Er is periodiek getraind en opgeleid. Er zijn met de politie afspraken gemaakt.

Wat gaat het kosten? Exploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022 (P+W)

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Bestuur

2.440.328

1.219.432

1.110.018

1.146.470

1.184.050

1.219.260

Veiligheid

1.734.460

1.851.831

1.979.167

2.040.462

2.104.310

2.161.522

Dienstverlening

485.333

499.062

487.280

504.811

522.944

538.202

Bestuurlijke samenwerking

211.832

290.600

293.810

300.860

308.380

314.540

Totaal Lasten

4.871.954

3.860.925

3.870.275

3.992.603

4.119.684

4.233.524

Bestuur

-878.172

-190

0

0

0

0

Veiligheid

-122.250

-22.110

-22.640

-23.180

-23.770

-24.250

Dienstverlening

-213.232

-233.740

-239.350

-245.100

-251.230

-256.260

Lasten

Baten

Totaal Baten

-1.213.654

-256.040

-261.990

-268.280

-275.000

-280.510

Resultaat

3.658.300

3.604.885

3.608.285

3.724.323

3.844.684

3.953.014

Toelichting op de lasten en baten bestuur

De saldi bij het programma Bestuur stijgen in totaliteit als gevolg van indexeringen, echter er zijn wel onderlinge verschillen. Deze verschillen zijn hieronder toegelicht. Lasten Product Bestuur In 2022 is van het rijk nog een incidenteel bedrag van €73.000,- aan Corona middelen ontvangen. Daarnaast is met ingang van 2023 de storting aan de voorziening voor bestuurders met €50.000,- verlaagd. Product Veiligheid In 2023 wordt er extra ingezet op handhaving en zijn er meer BOA's aangetrokken. Dit resulteert in een hogere doorbelasting aan personeelskosten van €120.000,-. Product Dienstverlening Vanuit de meicirculaire is er voor 2022 €11.000,- extra budget toegekend voor de verkiezingen; dit geld was nodig voor aanvullende maatregelen als gevolg van de coronabeperkingen. Voor de komende jaren worden hiervoor geen hogere uitgaven meer verwacht en is het budget teruggebracht naar het oorspronkelijke niveau. Baten Geen bijzonderheden.

17

BBV - indicatoren programma bestuur

18

19

2. Ruimte, ondernemen en wonen Toelichting op programma (Openbare) ruimte, ondernemen en wonen

Dit programma gaat over duurzaamheid, het beheer en onderhoud van de openbare ruimte en het bos, ruimtelijke ontwikkelingen, economie, recreatie en toerisme en bouwen en wonen. Onder dit programma valt ook het opstellen van de omgevingsvisie, een instrument in het kader van de nog vast te stellen Omgevingswet. Met het toepassing van uitnodigingsplanologie hebben we ons al voorbereid op deze wet. Onze rol bij ruimtelijke vraagstukken is daarmee veranderd. De omgevingsvisie maken we samen.

20

Collegeprogramma Ruimte, ondernemen en wonen

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer zijn we tevreden?

We hebben doorstroming in onze woningbouw.

Bouwen van zo veel mogelijk passende woningen (starters, jonge gezinnen en doorstromers).

Er is een substantieel aantal (flex)woningen voor de doelgroep starters en jonge gezinnen gerealiseerd. Er is zicht op doorstroomcijfers en wachttijden voor sociale woningbouw, die bovendien zich positief ontwikkelen.

Aanpassen van ons woonbeleid eerder aan dan we van plan waren.

Er is vooruitlopend op de aanpassing in 2023 een addendum op de woonvisie/woonagenda opgesteld.

Onderzoeken naar soort woningen waarin mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen.

De resultaten van het onderzoek zijn bekend. Op basis van deze resultaten zijn nieuwe keuzes gemaakt respectievelijk strategieën opgesteld.

Met de resultaten van dit onderzoek ontwikkelen we nieuwe ideeën.

De resultaten van het onderzoek zijn bekend. Op basis van deze resultaten zijn nieuwe keuzes gemaakt respectievelijk strategieën opgesteld.

Blijvend bouwen op plekken binnen de bebouwde kom (naast MFA Wapenveld, Veessen en in het centrum van Heerde).

Concreet zijn er woningbouwplannen gerealiseerd in Wapenveld en Veessen en zijn de uitleggebieden Bovenkamp III en Wapenveld Noord in ontwikkeling genomen. Ook zijn op een locatie flexwoningen gerealiseerd. Het Centrumplan Heerde is in uitvoering.

Bouwen op plekken buiten de bebouwde kom (oostkant Wapenveld en zuidkant Heerde).

In totaal zijn er na 4 jaar tussen 200 300 nieuwe woningen gerealiseerd respectievelijk in aanbouw.

We bouwen samen.

Ondersteunen kleine en grote ontwikkelaars als zij de omgeving betrekken bij hun projecten.

Deze ontwikkelaars hebben aangegeven tevreden te zijn over de ondersteuning vanuit de gemeente bij inwonersparticipatie.

We bewegen mee met ontwikkelingen in de huizenmarkt.

Ontwikkelen instrumenten om te zorgen dat woningen ook voor mensen met een lager inkomen betaalbaar blijven.

Er is een doelgroepenverordening vastgesteld en in werking die in dit doel voorziet. Per initiatief zijn er met ontwikkelaars hierover afspraken

We hebben een visie op wonen en zorg.

We hebben meer woningen.

21

gemaakt; deze zijn vastgelegd in anterieure overeenkomsten.

We werken vanuit veranderde rol van de Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging.

De gemeente Heerde is goed bereikbaar.

We hebben de verkeersveiligheid vergroot.

Uitzoeken of we ook verhuur van particuliere eigenaars via de woningcorporatie kunnen laten lopen, zodat sociale verhuur ook sociale verhuur blijft.

Dit voornemen is uitgewerkt met Triada en gekoppeld aan het woningverdeelsysteem sociale verhuur.

Verruimen van de Rood voor rood regeling om het aantrekkelijker te maken om op een boerenerf woonruimte te maken.

De regeling is aangepast waarbij de intentie is om meer woningen toe te voegen.

Voorbereiden medewerkers: onder andere vergunningverleners.

Alle betrokken medewerkers zijn toegerust en handelen inclusief gedrag en houding in geest van de Omgevingswet.

Herontwikkelen leges: het in rekening brengen van onze dienstverlening.

De legesverordening is aangepast en ingevoerd.

Stimuleren lopen en fietsen conform STOP-principe.

Inwoners zijn door campagnes bewust van het STOP-principe op gezondheid, bewegen en duurzaamheid. Inwoners passen het STOP-principe toe in woonwerkverkeer.

Investeren in breed en goed onderhoud netwerk van fietspaden.

Het fietspad tussen het Heerderstrand en de kiosk is gerealiseerd.

Onderzoeken of we een bijdrage leveren aan de snelle fietsverbinding tussen Apeldoorn en Zwolle.

De fietssnelweg F50 is gerealiseerd respectievelijk in voorbereiding.

Inzetten van beperkte middelen.

Met beperkte middelen (weinig geld) zorgen we bij herinrichting van wegen of wijken voor het vergroten van de verkeersveiligheid. De doelen en aanpak (nieuw GVVP (Gemeentelijk Verkeers en VervoersPlan) is heroverwogen en opnieuw vastgesteld en wordt uitgevoerd. De verkeersveiligheid is toegenomen door minder verkeersincidenten.

Kritisch kijken naar rotondes.

Jaarlijks zijn er 2 rotondes geschouwd en zonodig aangepakt.

22

Terugbrengen snelheid van 50 naar 30 km/h op bepaalde plekken.

Voor de Elburgerweg is binnen de bebouwde kom van Heerde en de Hogeweg in Veessen de maximumsnelheid teruggebracht naar 30 km/uur.

Instellen meldpunt verkeersgevaarlijke situaties.

Alle ingekomen meldingen over verkeersgevaarlijke situaties zijn afgewerkt.

Minder verkeer toelaten in centrum op drukke tijden.

Minder verkeer toelaten in centrum op zaterdagen na 16.00 uur en op dagen dat er activiteiten zijn. Er is een pilot uitgevoerd in 2023 voor het centrum Heerde (Welgelegen tot Bonenburgerlaan) voor zaterdagen na 16.00 uur. De resultaten zijn betrokken bij het verdere centrumplan.

We zijn een gastvrije gemeente.

We respecteren onze natuur.

Extra aandacht voor veilige loop- en fietsroutes naar scholen.

De schoolroutes zijn geschouwd (bijvoorbeeld door Veilig Verkeer Nederland).

Maatregelen treffen ter verkleining aanrijding groot wild.

Er is sprake van actief wildbeheer en er zijn hekken respectievelijk roosters aangebracht op plekken met structureel overlast.

Aandacht voor bij Heerde passende overnachtingsmogelijkheden en toeristische activiteiten.

Er is zicht op de realisatie van een hotel. De voorgenomen ontwikkelingen met betrekking tot Ennerveld, IJsselzicht en IJsselhoeve zijn gerealiseerd.

Aantrekkelijker maken centra Heerde en Wapenveld.

De centra zijn gezelliger gemaakt met groen rondom de muziekkoepel, dit in samenhang met het centrumplan.

Aantrekkelijker maken horeca Heerderstrand en Renderklippen.

Er is geïnvesteerd in een kiosk, horecavoorziening, respectievelijk ontvangstlocaties op het Heerderstrand en de Renderklippen.

Opstellen veiligheidsregels per recreatiegebied.

De opgaves vanuit de recreatiezonering zijn gerealiseerd respectievelijk in uitvoering. Ook zijn routes opgesteld voor alle gebruikers (o.a. MTB-ers).

We stimuleren komende jaren natuurontwikkeling en natuurbehoud op alle terreinen.

In samenspraak met provincie, landbouw en natuurverenigingen wordt natuur hersteld ten behoeve van toekomstbestendig landelijk gebied.

23

Onderhouden bermen in belang biodiversiteit.

Er is een vastgesteld maaibeleid opgesteld en het ecologisch bermbeheer wordt in de praktijk toegepast.

We stimuleren de samenwerking tussen overheid, ondernemers, onderwijs en organisaties.

Er heeft elk jaar een ondernemersevent plaatsgehad. Het uitvoeringsprogramma economie is conform planning gerealiseerd.

We stimuleren de samenwerking tussen gemeente, provincie en buurgemeenten.

De samenwerking in de Cleantechregio en Regio Zwolle/Kop van de Veluwe heeft geleid tot zichtbare resultaten.

We stimuleren startende ondernemers.

Startende ondernemers kennen de weg naar Kennispoort. Er is in de Kop van de Veluwe een loket voor starters ingericht.

Ontwikkelen Actieprogramma Economie.

Het in samenwerking met ondernemers tot stand gekomen en vastgestelde Actieprogramma is in uitvoering.

We ondersteunen duurzame voedselproductie en landschapsbeheer.

Vanuit onze Cittaslow gedachte zijn er initiatieven tot stand gekomen (erfcoaches) en zijn de Ijsselvallei gesprekken geïntensiveerd.

Ondersteunen Verkorte Voedselketens.

Inwoners kopen in toenemende mate lokaal (bij lokale boeren of bedrijven).

We zijn Cittaslow en Fairtrade.

We stimuleren inwoners en ondernemers om Cittaslow en Fairtrade te leven en te werken.

Het aantal lokale deelnemers/partners Fairtrade en/of Cittaslow is met 50% toegenomen.

We produceren andere energie.

We stimuleren vooral de opwekking van zonne energie (voorkeur voor daken).

Aangezien het meestal niet onze daken betreffen, zijn inwoners/eigenaren betrokken en zijn de beschikbare stimuleringsmaatregelen uitgevoerd. Ook het principe van zon op land wordt inmiddels toegepast. Binnen en afhankelijk van de kaders van het provinciaal beleid wordt windenergie toegepast.

Ontwikkelen plan in transitievisie Warmte.

Het plan is in 2022 opgesteld en vastgesteld. De uitvoering is in volle gang.

We ondersteunen met bijvoorbeeld duurzaamheidsleningen.

De beschikbare middelen in het fonds worden jaarlijks volledig besteed.

Onze ondernemers staan niet alleen.

24

We hebben ons aangepast aan klimaatverandering: klimaatadaptie.

Uitvoering regionaal plan om droogte te bestrijden overstroming tegen te gaan en water goed op te vangen en vast te houden.

Het vastgestelde regionale plan wordt jaarlijks conform planning uitgevoerd.

In het omgevingsplan stellen we hiervoor regels op voor onze gemeente (klimaatadaptatie).

Er zijn gekoppeld aan de omgevingsvisie regels vastgesteld en in uitvoering genomen met betrekking tot circulair bouwen en energieneutraal bouwen.

Als gemeente ondertekenen we de komende periode het landelijke Schone Lucht Akkoord.

Met instemming van de raad is het Schone Lucht Akkoord ondertekend en ter uitvoering vertaald naar lokale keuzes.

We strijden tegen de opening van het vliegveld Lelystad.

Tenminste zijn de laagvliegroutes boven de Veluwe van tafel.

We gebruiken materialen vaker en opnieuw: circulaire economie.

Uitvoeren programma toekomstbestendige bedrijventerreinen.

Er is een concreet uitvoeringsprogramma vastgesteld; dit is in analogische volgorde van het programma in uitvoering gebracht.

We geven het goede voorbeeld.

De gemeente koopt zoveel mogelijk lokaal en duurzaam in.

Binnen grenzen aanbestedingskader is er lokaal en duurzaam ingekocht. De vaste huisleveranciers zijn opnieuw aanbesteed.

We vervangen afgeschreven auto's door electrische auto's.

Onze auto's zijn conform afschrijvingsplanning waar mogelijk vervangen door elektrische auto's.

Onderzoeken of we de wijze van inzamelen kunnen verbeteren.

Er is op basis van een uitgevoerd onderzoek over het aanpassen van de wijze van inzameling van plastic afval door de raad hierover een besluit genomen.

We gaan voor schone lucht.

We verwerken meer plastic afval

Wat gaat het kosten? Exploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022 (P+W)

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten Duurzaamheid

311.926

382.277

153.135

154.508

155.904

157.287

Riolering

1.272.511

1.189.525

1.249.643

1.315.309

1.348.665

1.384.210

Reiniging afval

1.639.286

1.624.254

1.608.073

1.611.002

1.614.014

1.616.669

Begraven

504.004

444.445

430.677

444.367

458.690

472.230

Economie

299.948

345.877

300.919

305.206

309.600

313.791

Toerisme en recreatie

440.794

451.365

422.868

435.712

444.029

451.825

1.320.494

1.067.356

1.140.476

1.136.469

1.173.969

1.210.240

Ruimtelijke ontwikkeling

411.980

723.036

552.521

570.965

589.733

608.299

Grondbedrijf

573.168

65.266

61.619

75.873

66.926

66.362

1.679.707

1.943.453

1.926.042

1.975.028

2.190.484

2.213.620

Bouwen en Wonen

Gemeentelijke accommodaties

25

Exploitatie Beheer en onderhoud Verkeer en vervoer Totaal Lasten

Realisatie 2021

Begroting 2022 (P+W)

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

4.129.900

4.930.465

4.931.100

5.121.725

5.278.007

5.399.646

131.778

177.403

181.766

193.174

194.755

202.831

12.715.494

13.344.722

12.958.839

13.339.338

13.824.776

14.097.010

Baten Duurzaamheid

-65.663

0

0

0

0

0

Riolering

-1.544.057

-1.408.435

-1.560.883

-1.632.825

-1.675.401

-1.719.612

Reiniging afval

-2.095.898

-2.109.505

-1.974.886

-1.978.319

-1.982.408

-1.986.092

Begraven

-619.646

-604.011

-582.351

-599.090

-618.875

-637.664

Economie

-11.066

-23.870

-24.440

-25.020

-25.640

-26.150

Toerisme en recreatie

-96.979

-21.587

-21.587

-21.587

-21.587

-22.020

Bouwen en Wonen

-810.177

-610.822

-347.569

-347.797

-348.041

-348.240

Ruimtelijke ontwikkeling

-86.067

-111.550

-113.630

-115.760

-118.030

-119.890

Grondbedrijf

-630.370

-303.247

-304.111

-319.204

-311.740

-113.970

-1.341.255

-835.213

-743.808

-749.993

-768.314

-773.480

-798.158

-574.677

-583.764

-593.380

-603.650

-612.777

-180

0

0

0

0

0

Totaal Baten

-8.099.515

-6.602.917

-6.257.029

-6.382.975

-6.473.686

-6.359.895

Resultaat

4.615.979

6.741.805

6.701.810

6.956.363

7.351.090

7.737.115

Gemeentelijke accommodaties Beheer en onderhoud Verkeer en vervoer

Toelichting op de lasten en baten ruimte, ondernemen en wonen

De financiële afwijkingen bij het programma Ruimte, ondernemen en wonen zijn nagenoeg geheel terug te voeren naar incidentele budgetaanpassingen voor het jaar 2022. Onderstaand zijn deze aanpassingen toegelicht.

Lasten Product Duurzaamheid Bij de Meicirculaire 2022 is er incidenteel een bedrag van €178.000,- beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Daarnaast is er vanuit de resultaatbestemming 2021 €23.000,- overgeheveld naar 2022 voor het plaatsen van laadpalen in de buurt van gemeentelijke gebouwen. Product Economie Bij de Resultaatbestemming 2021 is er €35.000,- naar 2022 overgeheveld voor het project 'Toekomstbestendige Bedrijventerreinen' en voor het steunfonds voor ondernemers. Product Bouwen en Wonen Met ingang van 2023 is de structurele bijdrage voor de Omgevingsdienst Noord-Veluwe met €67.000,- verhoogd. Met dit geld wordt de bedrijfsvoering bij deze organisatie verbeterd zodat beter kan worden geanticipeerd op de (toenemende) vraag vanuit de deelnemende gemeenten. Product Ruimtelijke ontwikkeling Bij de Resultaatbestemming 2022 is er €22.000,- overgeheveld voor de verdere ontwikkeling van de omgevingsvisie. Verder is het restantbudget van €149.000,- wat beschikbaar is gesteld voor de Omgevingswet naar 2022 overgeheveld. Product Gemeentelijke accommodaties Voor het jaar 2025 en verder is de raming voor de nieuwe MFA Hof van Cramer van €186.000,- in de begroting opgenomen.

26

Product Beheer en onderhoud Voor 2022 is er bij de voorjaarsnota éénmalig €120.000,- toegevoegd aan het budget voor onderhoud wegen, dit om versneld de Groteweg naar een 60KM zone aan te passen. Baten Product Bouwen en wonen Als gevolg van de invoering van de Omgevingswet is de raming voor de legesinkomsten met ingang van 2023 met €265.000,- verlaagd. Product Gemeentelijke accommodaties Bij de Voorjaarsnota 2022 is besloten om diverse aanpassingen aan gebouwen (totaal €65.000,-) te dekken uit de reserve. Deze mutaties zijn bij dit product opgenomen en veroorzaakt de incidentele stijging in 2022.

BBV-indicatoren programma ruimte, ondernemen en wonen

27

28

29

30

3. Sociaal maatschappelijk Toelichting op programma Sociaal Maatschappelijk

Het programma Sociaal Maatschappelijk gaat over alles wat mensen in hun directe bestaan raakt en heeft primair betrekking op zorg, welzijn, arbeid, onderwijs, volksgezondheid en vrijetijdsbesteding zoals sport en kunst en cultuur. Het gaat om mensen en de wijze waarop zij in staat zijn om deel te nemen aan de samenleving en invulling geven aan hun eigen verantwoordelijkheid.

31

Collegeprogramma Sociaal maatschappelijk

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer zijn we tevreden?

Wij horen bij elkaar!

Stimuleren samenwerking tussen scholen en culturele voorzieningen in Heerde.

De tijdelijke ophoging van de cultuurcoach is structureel gemaakt. De beschikbare uren zijn inhoudelijk ingezet.

Ondersteunen culturele instellingen en musea.

De huidige financiële middelen zijn tenminste beschikbaar gebleven. Er is een besluit genomen over eventuele herschikking van subsidie middelen naar cultuur en musea. De subsidie voor de bibliotheek wordt jaarlijks geïndexeerd.

Zorgen dat iedereen zich gezien en gerespecteerd voelt.

Er is een integraal actieplan met partijen die zich bezig houden met dementie. Cliënten beschermd wonen: voor eigen inwoners is een passende woonplek. Migratieachtergrond: 95% inburgeringsplichtigen slagen voor de inburgeringsplicht. Lhbti+-ers kunnen bij STIP blijvend terecht voor vragen en ondersteuning.

Hulp bieden aan hen die moeite hebben met lezen, schrijven en/of computergebruik.

We zijn als gemeente Heerde op het landelijke gemiddelde uitgekomen qua laaggeletterdheid oftewel 2% beter dan nu het geval is.

We staan voor jeugdzorg.

Gezamenlijk met ouders, school en jeugdzorg hulp bieden bij problemen jongeren.

Jongeren geven minstens het cijfer 7 aan het leven volgens de GGD-gezondheidsmonitor. Overgewicht: aantal jongeren met overgewicht is afgenomen volgens de GGD-gezondheidsmonitor.

Jongeren kunnen elkaar ontmoeten.

Zoeken naar locaties voor jongeren.

Er is in de kern Heerde voor jongeren een buitenhangplek.

We hebben zicht op isolement onder ouderen.

Zorgdragen dat deze ouderen bezocht worden.

Het % eenzaamheid onder 65+ inwoners is volgens de GGD-gezondheidsmonitor afgenomen.

We onderzoeken in de kleine kernen Veesen en Vorchten of er behoefte is aan dagactiviteiten.

Er is vastgesteld dat er wel of geen behoefte bestaat in deze kleine kernen aan dagactiviteiten.

We kijken of het mogelijk is om ouderen dichterbij voorzieningen te laten wonen.

Er is vastgesteld in hoeverre ouderen behoefte hebben om dichtbij voorzieningen te wonen.

Iedereen kan mee doen.

32

We benutten de kracht van de samenleving.

We koesteren onze mantelzorgers.

We steken een helpende hand uit.

We houden huishoudelijke hulp betaalbaar.

We zien mensen in de armoede niet als nummer of als kostenpost.

Blijven vrijwilligerswerk faciliteren met subsidies of op andere manieren.

Het % vrijwilligers binnen de gemeente Heerde is volgens de GGD monitor gelijk gebleven of toegenomen.

Zorgen voor eenvoudige regels en formulieren.

Onze subsidieformulieren zijn 2 jaarlijks geëvalueerd en desgewenst vereenvoudigd.

We bieden specifieke ondersteuning voor jonge mantelzorgers.

Het maatwerkaanbod van STIP is gecontinueerd.

Als gemeente maken we dat onze mantelzorgers van tijd tot tijd op adem kunnen komen.

Het % zwaar belaste mantelzorgers binnen de gemeente Heerde in de GGD monitor is gelijk gebleven of afgenomen.

Geven van voorlichting op scholen.

Meer scholen zetten jaarlijks in op het voorkomen van verslaving.

Ondersteunen zelfhulpgroepen zoals de AA en stimuleren inwoners hier gebruik van te maken.

We hebben de organisatie Anonieme Alcoholisten (AA) blijvend gefaciliteerd, zodat zij hun werk kunnen doen (huisvesting, folders printen, actieve verwijzing etc.).

STIP biedt een laagdrempelig plek waar je om hulp kunt vragen.

We hebben de organisatie Anonieme Alcoholisten (AA) blijvend gefaciliteerd, zodat zij hun werk kunnen doen (huisvesting, folders printen, actieve verwijzing etc.).

Mensen die echt hh hulp nodig hebben krijgen die ook.

Er is een aangescherpt beleidskader huishoudelijke hulp (HH) zodat de voorziening financieel betaalbaar blijft.

Toepassen eigen bijdrage op grond van iemands inkomen.

Toepassing van de eigen bijdrage is in regeling en organisatie vastgelegd/uitgewerkt en werkt in praktijk.

Aanbieden in eerste instantie ondersteuning met een huishoudcoach.

De huidige aanpak en ondersteuning met een huishoudcoach gericht op (alternatieve) maatwerkaanpak per individu is gecontinueerd.

Ontwikkelen alternatieven om inwoners te helpen zelf hun hh-werk te doen.

De huidige aanpak en ondersteuning met een huishoudcoach gericht op (alternatieve) maatwerkaanpak per individu is gecontinueerd.

We kijken bij het verstrekken van bijstand naar de mens.

We hebben de huidige werkwijze gecontinueerd met aandacht voor de mens. Ons beleid is heroverwogen als landelijke ontwikkelingen daar aanleiding toe geven (zoals bijv. inflatie, rente, kosten levensonderhoud). We hanteren de menselijke maat en denken daarbij, waar dat kan, altijd in het belang van de inwoner.

33

Samen zoeken naar passend werk.

Onze inzet op begeleiding van inwoners naar werk is tenminste gelijk gebleven.

Maatwerk leveren bij kwijtschelding van schulden.

De tijdelijke ophoging van de uren voor schulddienstverlening is structureel gemaakt.

Voortgaan met het plan voor het moderniseren van onze schoolgebouwen.

Dit doen we door het stap voor stap uitvoeren van het Integraal Huisvestings Plan (IHP).

Stap voor stap uitvoeren IHP

Afhankelijk van financiële haalbaarheid is de in het Integraal Huisvestings Plan (IHP) opgenomen volgorde gerealiseerd of in gang gezet.

Er zijn centrale ontmoetingsplekken

Realisatie MFA in centrum Wapenveld.

De Hof van Cramer is gerealiseerd respectievelijk in aanbouw.

We hebben voldoende ruimte op begraafplaatsen.

Uitbreiden begraafplaats Wapenveld.

De uitbreiding van de begraafplaats in Wapenveld is gerealiseerd respectievelijk in aanbouw.

Onze inwoners en bezoekers bewegen.

Extra aandacht aan sport en bewegen.

Het % inwoners dat beweegt en sport is toegenomen volgens de GGD monitor. Het sportakkoord is in uitvoering met lokale partijen.

Extra verbinding tussen sport, onderwijs en zorg.

De extra inzet van combinatiefunctionarissen (buurtsportcoach) is structureel gerealiseerd.

In gesprek met ouders over sport en een gezonde leefstijl.

De extra inzet van combinatiefunctionarissen (buurtsportcoach) is structureel gerealiseerd.

We hebben begrijpelijke regels voor sportaccommodaties.

Samen met de sportverenigingen kijken hoe de bestaande subsidieregels aangepast zouden moeten worden.

Er is een duidelijk en eenduidig sportaccommodatiebeleid en subsidieregeling vastgesteld.

Alle kinderen in de gemeente kunnen goed zwemmen.

Onderzoek doen naar schoolzwemmen.

Er is een onderzoek uitgevoerd in welke mate schoolzwemmen bijdraagt aan het vergroten van de zwemvaardigheid van kinderen.

Jeugd speelt en leert in een groene omgeving.

Aandacht voor groene schoolpleinen en speelplekken.

Zoveel mogelijk schoolpleinen en speelplekken zijn groener gemaakt.

We hebben oog voor het verleden.

Aandacht voor cultuurhistorische elementen.

De bestaande financiële middelen zijn tenminste op het huidige niveau beschikbaar gebleven.

We verbeteren de huisvesting van onze scholen.

Afhankelijk van financiële haalbaarheid is de in het IHP opgenomen volgorde gerealiseerd.

34

Wat gaat het kosten Exploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022 (P+W)

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Lasten Onderwijs

1.747.439

1.012.159

979.226

956.402

1.270.638

1.254.114

Kunst cultuur en media

703.183

729.333

747.859

759.446

771.247

782.855

Sport

329.861

232.573

250.387

255.708

260.141

264.901

STIP

2.591.201

2.881.827

2.769.211

2.835.597

2.922.242

3.011.203

Jeugd

6.021.605

5.093.649

5.385.427

5.607.972

5.839.548

6.078.946

Participatie & werk

2.645.163

2.841.860

2.854.318

2.827.212

2.673.137

2.649.987

Inkomen

4.405.659

4.415.241

4.114.160

4.197.810

4.283.784

4.366.922

WMO

6.089.253

6.163.353

6.589.443

6.864.987

7.048.260

7.263.116

24.533.364

23.369.995

23.690.031

24.305.134

25.068.997

25.672.044 -298.424

Totaal Lasten Baten Onderwijs

-1.026.468

-361.292

-298.424

-298.424

-298.424

Kunst cultuur en media

-44.100

-67.300

-2.500

-2.500

-2.500

-2.500

Sport

-176.255

-95.042

-85.738

-85.923

-84.790

-86.150

STIP

-79.139

-74.060

-74.160

-74.260

-74.370

-74.460

Jeugd

-90.299

0

0

0

0

0

0

-153.693

-158.981

-158.981

-158.981

-158.981

Inkomen

-3.154.803

-2.747.522

-2.775.437

-2.822.853

-2.871.120

-2.920.039

WMO

-1.177.974

-656.760

-857.000

-167.360

-293.763

-298.712

Participatie & werk

Totaal Baten

-5.749.039

-4.155.669

-4.252.240

-3.610.301

-3.783.948

-3.839.266

Resultaat

18.784.325

19.214.326

19.437.791

20.694.833

21.285.049

21.832.778

Toelichting op lasten en baten sociaal maatschappelijk

De financiële afwijkingen bij het programma Sociaal maatschappelijk zijn allemaal verschillende van aard. Hieronder volgt een uiteenzetting van de belangrijkste verschillen. Lasten Product Onderwijs De hogere uitgaven met ingang van het jaar 2025 is het gevolg van de kapitaallasten van €219.000,- die op dat moment structureel zijn opgenomen voor de renovatie van De Noordgouw. Product STIP Bij de Resultaatbestemming 2021 is er €59.000,- naar 2022 overgeheveld zodat de afrondingsfase van STIP goed kan worden afgehecht. Product Participatie & Werk De vergoeding die vanuit het rijk wordt ontvangen voor de WSW loopt steeds verder terug. Aangezien de uitgaven aan deze rijksvergoeding zijn gekoppeld houdt deze daling gelijke trend met de inkomsten. Product Inkomen Het rijk heeft in de Meicirculaire 2022 €448.000,- beschikbaar gesteld voor de verstrekking van een energietoeslag aan de minima. Dit geld is eveneens aan de uitgavenkant opgenomen zodat dit aan de rechthebbenden kan worden uitbetaald. Baten Product Onderwijs Voor 2023 en verder wordt er geen huur meer ontvangen voor de Horsthoekschool; deze jaarlijkse inkomsten van €35.000,- zijn daarom afgeraamd.

35

Product Kunst, cultuur en media In 2022 vindt er nog €51.000,- incidentele dekking vanuit de reserve sociaal domein plaats voor de tijdelijke uitbreiding van een buurtsportcoach/cultuurmakelaar. Product Wmo Voor 2022 en 2023 wordt er nog €485.000,- respectievelijk €690.000,- onttrokken uit de algemene reserve voor de meerkosten die voorzien waren voor de huishoudelijke hulp (schoon en leefbaar huis). Voor de jaren erna zijn deze kosten opgenomen in de reguliere exploitatie.

BBV-indicatoren programma sociaal maatschappelijk

36

37

38

39

4. Bedrijfsvoering Toelichting op programma Bedrijfsvoering

De gemeente is een betrouwbare rentmeester van de publieke middelen. Uitgangspunt is dat de exploitatie op orde is om jaarlijks te kunnen voldoen aan de voorwaarde van een sluitende begroting. Naast financiën is onder dit programma het streekarchivariaat, het uitvoeringsprogramma van het college en de stelposten voor de crisissen opgenomen.

40

Collegeprogramma Bedrijfsvoering

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer zijn we tevreden?

We hebben ons huishoudboekje op orde.

Consolideren huidige financiële situatie.

De uitkomst van de beoordeling door de provincie op de 'Risicobeoordeling van de financiële positie van onze gemeente' is gehandhaafd of zo mogelijk verbeterd. Jaarlijks rapporteert de provincie hierover in aansluiting op de beoordeling van de begroting en meerjarenraming.

Verzetten tegen onmogelijke opgaven vanuit het Rijk (jeugdzorg, energietransitie, huishoudelijke hulp).

Als de middelen vanuit het Rijk in overeenstemming zijn met de opgaven waar we voor staan.

Maken van duidelijke begrotingen die goed laten zien waar we geld aan uitgeven.

De P&C-producten die worden opgemaakt sluiten aan bij de sturende en controlerende rol van de raad. De omvang van de begroting hierbij is ingeperkt tot maximaal 100 pagina's.

Maken van overzichtelijke jaarstukken.

De P&C-producten die worden opgemaakt sluiten aan bij de sturende en controlerende rol van de raad. De omvang van de jaarstukken hierbij is ingeperkt tot maximaal 100 pagina's.

We plannen uitgaven voor meerdere jaren alleen als we zeker weten dat we ook meerdere jaren lang geld krijgen.

Projecten zijn alleen in uitvoering genomen als de structurele dekking geborgd is.

Ingeval van kiezen hebben zorg en veiligheid prioriteit.

Zodra aan de orde, is in samenspraak met raad bepaald hoe bezuinigingen worden ingevuld.

Niet bezuinigen op bestaande voorzieningen.

Zodra aan de orde, is in samenspraak met raad bepaald hoe bezuinigingen worden ingevuld.

Toepassen jaarlijkse inflatiecorrectie.

Waar mogelijk is de jaarlijkse inflatiecorrectie toegepast. In geval van tekorten is onderzocht of de gemeentelijke belastingen verhoogd kunnen worden.

We gaan verantwoordelijk om met gemeenschapsgeld.

De gemeenteraad kan de wensen, noden en belangen zorgvuldig afwegen.

We houden de gemeentelijke belastingendruk stabiel.

41

Zorgen voor kostendekkende leges.

Alle diensten zijn kostendekkend gemaakt (tenzij de raad zelf daarop uitzondering wil maken).

Wat gaat het kosten? Exploitatie

Realisatie 2021

Begroting 2022 (P+W)

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

3.345.528

-991.000

2.080.735

2.079.580

1.967.778

831.940

56.295

97.254

121.234

160.274

164.114

167.264

3.401.823

-893.746

2.201.969

2.239.854

2.131.892

999.204

Financien

-398.000

-465.948

-66.402

-66.862

-67.328

-67.478

Totaal Baten

-398.000

-465.948

-66.402

-66.862

-67.328

-67.478

Resultaat

3.003.823

-1.359.694

2.135.567

2.172.992

2.064.564

931.726

Lasten Financien Streekarchivariaat Totaal Lasten Baten

Toelichting op de lasten en baten bedrijfsvoering

Het grillige verloop van de lasten en baten bij het programma Bedrijfsvoering is voornamelijk het gevolg van de begrotingssaldi en is hieronder toegelicht. Lasten Product Financiën De bedragen die bij dit product worden getoond zijn de geraamde positieve begrotingssaldi voor de jaren t/m 2025. Deze saldi zijn ook terug te vinden bij het onderdeel 'Dekkingsplan' van dit boekwerk. Product Streekarchief Voor 2023 is er extra budget van €30.000,- toegekend voor het financieren van het project Toekomst Streekarchief EHH en aansluiting op het e-depot. Het betreft kosten voor inhuur en begeleiding van het traject, migratie website en collectiebeheerssysteem en eventueel extern juridisch advies. Met ingang van 2024 is het budget nogmaals structureel verhoogd met €40.000,- in verband met het aansluiten op een bestaand edepot en daaruit voortvloeiende dienstverlening. Baten Product Financiën Het bedrag in 2026 bestaat voor €1.896.000,- uit het geraamde negatieve begrotingssaldo voor dat jaar. Ook dit bedrag, en de toelichting erop, is opgenomen in dit boekwerk bij het onderdeel 'Dekkingsplan'.

42

Overzicht overhead Toelichting op product Overhead

Bij het onderdeel Overhead zijn alle kosten opgenomen van de medewerkers die het primaire proces aansturen en ondersteunen zoals management, financiën, P&O, ICT, facilitair etc. Ook de kosten van het raadhuis, gemeentekantoor en de gemeentewerf horen hierbij. Voorheen werden deze kosten toegerekend aan de bovenliggende programma's en werd de overhead niet separaat inzichtelijk gemaakt.