10.2. Ontwerp GRP 2022-2026.docx

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

1

Inhoud 1

Inleiding .....................................................................................................................6 1.1

Gemeentelijke zorgplichten ........................................................................................6

1.2

Maatregelen uit GRP worden betaald vanuit rioolheffing .................................................6

1.3

Samenwerken in de waterketen is van belang...............................................................6

1.4

Dit GRP loopt van 2022 t/m 2026 ...............................................................................7

1.5

Een GRP bevat vaktaal ..............................................................................................7

1.6

Leeswijzer ...............................................................................................................7

2

Wettelijke en beleidskaders...........................................................................................8 2.1 De Waterwet geeft een wettelijk kader ............................................................................8 2.1.1 De Waterwet en dit GRP...........................................................................................8 2.2

Besluit lozen buiten inrichtingen .................................................................................9

2.2.1 Gevolgen Besluit lozen buiten inrichtingen voor dit GRP................................................9 2.3

Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie geeft richting .........................................................9

2.3.1 De stand van zaken in Heerde ..................................................................................9 2.3.2 Het DPRA en dit GRP..............................................................................................10 2.4

We houden rekening met de Omgevingswet ...............................................................11

2.4.1 De omgevingsvisie en dit GRP .................................................................................11 2.4.2 Wettelijk kader overgang GRP naar Omgevingswet ....................................................11 2.5

Het collegeprogramma geeft richting .........................................................................12

2.5.1 Het coalitieakkoord en dit GRP ................................................................................12 2.6

Kaders vanuit andere vakdisciplines ..........................................................................12

2.6.1 Wat kan en mag betaald worden uit de rioolheffing? ..................................................13 3

Terugkijken...............................................................................................................14 3.1

Samenwerking in (afval)waterketen ..........................................................................14

3.2

Evaluatie Afvalwaterketenplan 2015-2019 ..................................................................14

4

Huidige situatie..........................................................................................................17 4.1

Een globaal overzicht van het rioleringsstelsel.............................................................17

4.2

Beheer en Onderhoud..............................................................................................18

4.3

Rioolvreemd water ..................................................................................................18

4.4

Basisrioleringsplan ..................................................................................................19

4.4.1 Samenvatting hydraulisch functioneren ....................................................................19 4.4.2 Samenvatting milieutechnisch functioneren...............................................................20 5

Visie - waar willen we naartoe? ....................................................................................21 5.1 Visie in dit GRP ..........................................................................................................21 5.2 Omgevingsvisie: zorgplichten en leidende principes .........................................................22 5.2.1 Invulling gemeentelijke taak inzameling en transport afvalwater..................................22

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

2

5.2.2 Invulling gemeentelijke hemelwatertaak in omgevingsvisie .........................................23 5.2.3 Invulling gemeentelijke grondwatertaak in omgevingsvisie..........................................23 5.2.4 Leidende principes in omgevingsvisie .......................................................................24 5.3 Blauwe Omgevingsvisie waterschap Vallei en Veluwe .......................................................26 6

Afvalwaterzorgplicht ...................................................................................................27 6.1 Inzamelen van afvalwater ............................................................................................27 6.2 Strategie ...................................................................................................................27 6.3 Uitvoeringsprogramma afvalwater .................................................................................32 6.4 Vervanging op de lange termijn ....................................................................................34

7

Hemelwaterzorgplicht .................................................................................................35 7.1 Inzamelen hemelwater ................................................................................................35 7.2 Voorkomen wateroverlast ............................................................................................35 7.3 Strategie anticiperen op klimaatverandering ...................................................................36 7.3.1 Inrichting en eisen bij nieuw(/ver)bouw....................................................................37 7.3.3 Bestaand gebied: afkoppelkansen............................................................................40 7.3.4 Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie ..................................................................41 7.4 Communicatie en participatie .......................................................................................42 7.5 Beheer en onderhoud oppervlaktewater .........................................................................43 7.6 Uitvoeringsprogramma hemelwater ...............................................................................44

8

Grondwaterzorgplicht .................................................................................................45 8.1 Inzamelen grondwater.................................................................................................45 8.2 Bestaande grondwateroverlast......................................................................................45 8.3 Voorkomen toekomstig grondwateroverlast ....................................................................48 8.4 Drinkwaterwinningen...................................................................................................49 8.5 Uitvoeringsprogramma grondwater ...............................................................................49

9

Maatregelen en investeringen ......................................................................................50 9.1

Onderzoek en planvorming.......................................................................................50

9.2

Beheerkosten .........................................................................................................52

9.2.1

Onderhoud en reparatie .....................................................................................52

9.2.2

Facilitair en personeel........................................................................................52

9.3

Vervangingsmaatregelen..........................................................................................53

9.4

Verbetermaatregelen...............................................................................................53

10

Financiën en organisatie .............................................................................................54

10.1

Algemeen ..............................................................................................................54

10.2

Kapitaallasten.........................................................................................................55

10.3

Nieuwe investeringen planperiode .............................................................................57

10.4

Exploitatielasten .....................................................................................................58

10.5

BTW toerekening ....................................................................................................58

10.6

Heffingseenheden ...................................................................................................59

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

3

10.7

Berekening kostendekkende heffing...........................................................................59

10.8

Opbouw van de rioolheffing ......................................................................................61

10.9

Personeel...............................................................................................................61

Bijlagen .............................................................................................................................63

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

4

Waarom dit plan? (Inleiding) H1

Wat hebben we gedaan?

Algemeen

Blbi WaterCoalitie wet akkoord Waar moeten we rekening H2 H3 mee houden? OmDPRA gevings

H4

Wat hebben we nu?

wet

Wat willen we? we? H5

Thema’s uit Regionaal Adaptatieplan (RAP)

Blauwe Omgevingsvisie en -programma WSVV

Visie en ambitie

Omgevingsvisie

Strategische invulling gemeentelijke watertaken (met leidende principes)

Hoe gaan we er komen?

H6

Hemelwater

Grondwater

H7

H8

H9

Water en Rioleringsprogram ma

Wat gaan we doen? (Maatregelen)

Zorgplichten

Afvalwater

Wat zijn de benodigde personele en financiële H10 middelen?

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

5

1

Inleiding

Gemeente Heerde heeft de ambitie om samen met haar inwoners, het bedrijfsleven, bezoekers en anderen te werken aan een veilig, gezond, robuust en klimaatbestendig gemeentelijk afvalwatersysteem, tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Dit gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft daarom hoe de aankomende jaren (2022-2026) invulling gegeven wordt aan de wettelijke gemeentelijke watertaken en hoe dit bijdraagt aan de ambities. Figuur 1: Intro collegeprogramma 2018-2022

1.1

Gemeentelijke zorgplichten

Elke gemeente in Nederland heeft drie watertaken, ook wel zorgplichten genoemd, als het gaat om (afval)water in de gemeente: de afvalwaterzorgplicht, de hemelwaterzorgplicht en de grondwaterzorgplicht. Deze zorgplichten vormen de basis van het gemeentelijk beleid rondom afvalhemel- en grondwater. Voldoen aan de zorgplichten is een wettelijke vereiste voor gemeentes, de invulling daarvan is aan gemeentes. Dit GRP beschrijft daarom hoe gemeente Heerde invulling geeft aan de zorgplichten. De zorgplichten hebben raakvlakken met oppervlaktewater. We houden rekening met het effect van onze systemen op het oppervlaktewater (zowel kwalitatief als kwantitatief); dit komt tot uiting in de leidende principes die in hoofdstuk 5 nader beschouwd worden. Een deel van wingebied Dellen ligt binnen het grondgebied van de gemeente Heerde. Het betreft echter een gebied buiten de leefomgeving; binnen de leefomgeving van de gemeente Heerde liggen geen drinkwaterbeschermings- en/of wingebieden. We houden in het kader van de zorgplichten rekening met het bodem- en grondwaterkwaliteit. Er gelden echter geen aanvullende richtlijnen of restricties.

1.2

Maatregelen uit GRP worden betaald vanuit rioolheffing

De maatregelen die in dit plan staan worden betaald vanuit de rioolheffing, een bestemmingsbelasting die gebruikers en/of eigenaren van panden, van waaruit afvalwater via de gemeentelijke riolering (met inbegrip van individuele systemen voor behandeling van afvalwater (IBA’s)) wordt afgevoerd, betalen aan de gemeente. De inkomsten uit rioolheffing zijn alléén beschikbaar voor uitgaven gerelateerd aan de zorgtaken. In dit GRP zijn dan ook alleen maatregelen opgenomen die bijdragen aan de zorgplichten.

1.3

Samenwerken in de waterketen is van belang

De waterketen is een aaneengesloten systeem zonder grenzen, waarin taken van verschillende overheden dicht bij elkaar komen. Een voorbeeld is de afvalwaterzorgplicht: de gemeente is verantwoordelijk voor het inzamelen en afvoeren van het afvalwater, terwijl waterschap Vallei en Veluwe verantwoordelijk is voor het verdere transport en de zuivering daarvan. Maar ook bij de hemelwaterzorgplicht hebben beide overheden belangrijke raakvlakken. Afstemming en samenwerking is dus belangrijk. Daarom is waterschap Vallei en Veluwe in een vroegtijdig stadium betrokken bij het opstellen van dit plan. De belangrijkste aandachtspunten zijn besproken met het Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

6

waterschap en haar input is verwerkt in het GRP. Het concept plan is vervolgens op 6 juli 2021 met vertegenwoordigers van het waterschap besproken, de ontvangen reacties zijn verwerkt in het ontwerpplan.

1.4

Dit GRP loopt van 2022 t/m 2026

Dit GRP heeft een maximale looptijd van vijf jaar: van 2022 tot en met 2026. Jaarlijks vindt een financiële verantwoording plaats (in het kader van de jaarrekening van de gemeente) en indien nodig tussentijdse actualisatie van de kostendekking. Gedurende de planperiode vindt een verweving van het GRP met de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het Uitvoeringsprogramma plaats. Immers de verplichting voor het GRP vervalt maar de drie waterzorgplichten blijven echter bestaan, net als de verplichting om de financiën te verantwoorden. De behoefte voor dit beleidsdocument met gedegen onderbouwing als naslagwerk in de komende planperiode blijft.

1.5

Een GRP bevat vaktaal

Om dit plan voor een zo breed mogelijke doelgroep leesbaar en toegankelijk te maken, staat veel technische informatie in de bijlagen. Desondanks komen er ook in dit plan technische termen en begrippen voor die worden toegelicht in de begrippenlijst in bijlage 1.

1.6

Leeswijzer

De opbouw van dit rapport is als volgt: eerst wordt in hoofdstuk 2 beschreven waar moeten we rekening mee houden ten aanzien van wetgeving en akkoorden. Vervolgens wordt gekeken naar de huidige situatie: waar staan we nu? Dat vindt plaats in hoofdstuk 3, terugkijkend op de afgelopen planperiode 2015-2019 (terugblik op het Afvalwaterketenplan H2OW) en in hoofdstuk 4: de huidige situatie. In hoofdstuk 5 wordt kort stilgestaan bij onze visie en ambitie: waar willen we naartoe? Vanuit de ambities en de huidige stand van zaken, wordt ingegaan op de weg daarnaartoe. De vragen hoe gaan we er komen? en wat verwachten we van anderen? staan centraal in de hoofdstukken 6, 7 en 8. Elk van deze hoofdstukken bespreekt een andere zorgplicht, namelijk: afvalwater (hoofdstuk 6), hemelwater (hoofdstuk 7) en grondwater (hoofdstuk 8). Wat we gaan doen? staat in hoofdstuk 9: de maatregelen, het uitvoeringsprogramma. Gevolgd door hoofdstuk 10, waarin de benodigde personele en financiële middelen behandeld worden: wat hebben we daarvoor nodig?

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

7

2

Wettelijke en beleidskaders

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de belangrijkste (wettelijke) kaders en randvoorwaarden voor dit gemeentelijk rioleringsbeleid (GRP). Het gaat in op de kaders vanuit de Waterwet en de gevolgen voor het GRP vanuit het Besluit lozen buiten inrichtingen (Blbi). Daarnaast besteedt het plan aandacht aan coalitieakkoord en collegeprogramma 2018-2022 en het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA), die beide in meer of mindere mate richting geven aan dit GRP. Tenslotte wordt kort ingegaan op de Omgevingswet, die in januari 2022 in werking treedt1.

2.1 De Waterwet geeft een wettelijk kader De gemeentelijke watertaken zoals vastgelegd in de Waterwet, zijn gericht op stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. En daarnaast geldt voor iedere overheid een zorgplicht voor de duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. De gemeentelijke watertaken hebben inhoudelijk een sterke samenhang met de taken van het waterschap voor het zuiveren van afvalwater en die van de waterbeheerder voor het regionaal watersysteem (het waterschap of Rijkswaterstaat). De gemeentelijke watertaken zijn (artikel 2.16, lid 1a Omgevingswet): 1. Inzameling en transport van stedelijk afvalwater. 2. Zorg voor afvloeiend hemelwater. 3. Zorg voor maatregelen bij structurele problemen grondwaterstanden (onder bepaalde voorwaarden). Daarnaast volgt uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.16) dat de gemeente er zorg voor draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat: a. het zoveel mogelijk is berekend op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater, b. lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen, en c. het aantal overstortingen zo beperkt is als voor een doelmatig beheer van afvalwater mogelijk is. Ook het bekostigingssysteem van de rioolheffing is gewijzigd.

Voorheen werden kosten van de aanleg en het beheer van voorzieningen voor stedelijk afvalwater uit de rioolheffing bekostigd. Sinds de Waterwet is sprake van de verbrede rioolheffing. Die zorgt ervoor dat ook kosten die voortvloeien uit de aanleg en het beheer van voorzieningen voor hemelwater en grondwater uit de rioolheffing betaald mogen worden. De rioolheffing is een belasting. Dat betekent dat het verband tussen het directe belang van de betalers en de gemeentelijke voorzieningen is losgelaten. Toch is de rioolheffing daarmee nog niet een ‘normale’ belasting. Anders dan bij bijvoorbeeld de onroerendezaakbelasting (OZB) mogen de opbrengsten van de rioolheffing maar aan één doel worden uitgegeven, namelijk: de gemeentelijke watertaken. Dit was voorheen zo en is ongewijzigd gebleven in de Waterwet. Ook na in werking treden van de Omgevingswet zal deze restrictie niet wijzigen.

2.1.1 De Waterwet en dit GRP De Waterwet heeft dus twee belangrijke consequenties voor dit GRP: de gemeentelijke zorgplichten spelen een belangrijke rol en er geldt een verplichting de inkomsten uit de rioolheffing alleen te besteden aan de zorgplichten. Dit plan gaat daarom in de hoofdstukken 6, 7 en 8 uitgebreid in op de

In april 2020 heeft de minister van Milieu en Wonen aangekondigd dat de invoering van de Omgevingswet die gepland stond voor 1 januari 2021, uitgesteld wordt tot 2022. In het voorjaar van 2021 is door de Minister van Binnenlandse Zaken aangegeven dat de inwerkingtreding van de Omgevingswet mogelijk doorschuift naar 1 april of 1 juli 2022. 1

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

8

zorgplichten. Alle maatregelen die voorgesteld worden in het GRP dragen bij aan het vervullen van één of meerdere zorgplichten.

2.2

Besluit lozen buiten inrichtingen

In 2011 is het Besluit lozen buiten inrichtingen (Blbi) in werking getreden. Als gevolg hiervan is de vergunningplicht voor (riool)overstorten afgeschaft. Daarvoor in de plaats is een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) gekomen, waarin is bepaald dat overstorten worden uitgezonderd van heffingsbetaling aan het waterschap. De Rijksoverheid heeft besloten om de overstortvergunning te laten vervallen. De algemene regel is dat een overstort moet zijn opgenomen in het GRP. 2.2.1 Gevolgen Besluit lozen buiten inrichtingen voor dit GRP Gemeente Heerde heeft een actueel overzicht van de overstorten. Om invulling te geven aan het Blbi is in bijlage 3 een overzicht opgenomen van de aanwezige randvoorzieningen, interne en externe overstorten, alsmede de resultaten van de emissieberekeningen. Voor de uitgangspunten, (stelsel)kenmerken, prognosebladen en de berekeningsresultaten (van zowel het hydraulisch als milieutechnisch functioneren van het rioolstelsel in de huidige en toekomstige situatie) wordt verwezen naar het BRP.

2.3

Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie geeft richting

In 2018 is het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie (DPRA) toegevoegd aan het Nationale Deltaprogramma. Dit DPRA heeft als doel: een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting; in 2020 in handelen en in 2050 gerealiseerd in de inrichting. Dit betekent dat vanaf 2020 bij iedere ruimtelijke ingreep rekening wordt gehouden met weersextremen. Het DPRA richt zich op vier thema’s: wateroverlast, hittestress, overstroming en droogte. Om op die thema’s een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting te verwezenlijken, werkt het DPRA met zeven ambities: 1. Kwetsbaarheid in beeld brengen 2. Risicodialoog voeren en strategie opstellen 3. Uitvoeringsagenda opstellen 4. Meekoppelkansen2 benutten 5. Stimuleren en faciliteren 6. Reguleren en borgen 7. Handelen bij calamiteiten

Figuur 2: De zeven ambities van het DPRA - Bron: Deltacommissaris.nl

2.3.1 De stand van zaken in Heerde Gemeente Heerde werkt stap-voor-stap en in zowel regionaal verband als individueel aan een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. Regionaal zijn de kwetsbaarheden op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte in beeld gebracht in een klimaateffectatlas (link)3. We hebben risicodialogen gevoerd, op regionale schaal. Vaak is het niet efficiënt en niet effectief om alleen voor ruimtelijke adaptatie ‘de straat open te breken’. Dat geldt vooral voor drukke stedelijke gebieden. De komende decennia spelen ook andere grote ruimtelijke opgaven, zoals renovatie, groot onderhoud aan gebouwen, de energietransitie en de transitie naar een circulaire economie. De inzet van dit deltaplan is om bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de kansen voor een klimaatbestendige inrichting te gebruiken. (Bron: https://ruimtelijkeadaptatie.nl/overheden/deltaplan-ra/) 3 www.klimaatvalleienveluwe.nl 2

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

9

Daarnaast hebben we onderling veel kennis uitgewisseld en een regionaal netwerk ontwikkeld. In 2020 is een Regionaal Adaptatie Plan (RAP) opgesteld (link)4. Het RAP is bedoeld als regionale agenda met een dynamische gereedschapskist om samen te werken aan klimaatverandering. In het RAP zijn thematische ambities en doelen beschreven. Het gaat om de volgende thema’s: 1. Prettig wonen en werken. 2. Aangenaam recreëren. 3. Basisfuncties veiligstellen. 4. Natuurlijk bodem- en watersysteem. De vier thema’s zijn bepaald op basis van de beschikbare informatie (o.a. de klimaateffectatlas en de Nationale Adaptatie Strategie) en samen met alle partners van de Manifestregio en met maatschappelijke partijen besproken door middel van workshops en rondetafelgesprekken. Per thema is een gezamenlijke ambitie geformuleerd (zie bijlage 2), de urgentie en het belang om aan de slag te gaan en welke mogelijke maatregelen partners alleen of samen kunnen nemen. Er zijn vele maatregelen mogelijk. Het is echter niet realistisch om alles tegelijk op te pakken. Er wordt regionaal een werkplan opgesteld. Door gezamenlijk op te trekken, daar waar mogelijk, kan tegen geringe kosten invulling worden gegeven aan de afspraken uit het Deltaplan. Daarmee kunnen we aanspraak maken op de beschikbare rijksgelden en ook de middelen benutten van provincie, waterschap en anderen.

Bovendien creëren we een basis van uniformiteit en maken we het mogelijk om onderling gegevens, kennis en ervaring uit te wisselen. Door de omvang van de samenwerking wordt het ook voor andere partijen (zoals de GGD’en, woningcoöperaties, bouwers, landschap-beherende organisaties, etc.) Figuur 3: Voorbeeld infiltratieput in gemeente Heerde interessant om aan te haken. In een groeiend en breder wordend netwerk kunnen (meer en beter) kansen samen worden opgepakt. Het Regionaal Adaptatieplan (RAP) is feitelijk een strategische uitwerking van de ambities uit het Regionaal Manifest Ruimtelijke Adaptatie dat in december 2017 is ondertekend. Door in te stemmen met het RAP (als koersdocument) geven we gezamenlijk invulling aan een strategie en aanpak die moet leiden tot een klimaat-robuuste regio in 2050. In 2021 vindt een nadere lokale uitwerking plaats van de regionaal uitgevoerde stresstest; mede op basis van de uit de praktijk bekende knelpunten. Aan de hand daarvan worden lokale risicodialogen uitgevoerd. De volgende stap is om de specifieke lokale opgaven te bepalen ten aanzien van de vier ambities uit het RAP. In de praktijk wordt er al afgekoppeld waar kansen zich voordoen en worden infiltratietransportriolen (IT-riolen) voor hemelwater aangelegd wanneer herinrichting of reconstructie aan wegen uitgevoerd wordt (en dit doelmatig is).

Daarnaast willen wij bewoners stimuleren om ook zélf op eigen terrein maatregelen te treffen zoals afkoppeling of het vergroenen van de tuin (verwijderen verharding). 2.3.2 Het DPRA en dit GRP In regionaal verband wordt een werkplan opgesteld voor de komende twee jaar. Heerde stelt op basis van de uit te voeren lokale risicodialogen, de vier RAP thema’s en het werkplan de komende 4

https://klimaatvalleienveluwe.nl/kennisportaal/ruimtelijke-adaptatie-strategie/

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

10

jaren haar eigen uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie op, zowel voor de korte als voor de lange termijn. In dit GRP wordt op klimaatverandering geanticipeerd middels het (actuele) beleid ten aanzien van ontwerpnormen en berging bij nieuwbouw en worden meekoppelkansen benut om het bestaande stelsel robuust5 te maken. Tevens wordt jaarlijks een investeringsbedrag gereserveerd teneinde in 2050 een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte gerealiseerd te hebben (maatregel H7).

2.4

We houden rekening met de Omgevingswet

De Omgevingswet treedt in 2022 in werking. Deze wet vereenvoudigt bestaande wetgeving voor de fysieke leefomgeving. Gemeentes zijn verplicht om één integrale visie op te stellen voor alle beleidsterreinen in de fysieke leefomgeving, zoals natuur, ruimtelijke ordening en verkeer en vervoer. Op basis van de opgestelde omgevingsvisie stellen gemeentes uitvoeringsprogramma’s en omgevingsplannen op. Samenwerken, participatie en integraal werken zijn belangrijke pijlers onder de nieuwe wet. 2.4.1 De omgevingsvisie en dit GRP De komst van de Omgevingswet betekent dat de planverplichting voor het opstellen van een GRP verdwijnt. De drie waterzorgplichten blijven echter bestaan, net als de verplichting om de financiën te verantwoorden. Die onderwerpen krijgen een plek in de omgevingsvisie, die gemeenten verplicht zijn op te stellen (voorlopig uiterlijk gereed op 1 januari 2024). Figuur 4: Schematische weergave van de verhouding

Op het gebied van water dient in de Omgevingsvisie tussen het huidige GRP en de toekomstige situatie onder namelijk ten minste de visie op de (drie) de Omgevingswet gemeentelijke watertaken beschreven te worden. De uitvoering wordt concreet gemaakt in het uitvoeringsprogramma (Water- en rioleringsprogramma), terwijl in het omgevingsplan alle relevante gemeentelijke verordeningen samengevoegd worden. Figuur 4 geeft een schematisch overzicht van bovenstaande. Input vanuit het taakveld Riolering, die dit GRP bevat, is belangrijk voor de gemeentelijke Omgevingsvisie. Tijdens de planperiode wordt invulling gegeven aan de verweving van het GRP met de Omgevingsvisie, het Omgevingsplan en het Uitvoeringsprogramma. Tot het moment dat volledig en formeel invulling is gegeven aan de nieuwe planvormen blijft het GRP van kracht. Uiterlijk in 2026 stelt de gemeente Heerde een Water- en rioleringsprogramma op (maatregel ALG2). 2.4.2 Wettelijk kader overgang GRP naar Omgevingswet Het gemeentelijk rioleringsplan moet op grond van artikel 4.22 van de Wet milieubeheer door de gemeenteraad worden vastgesteld. De Tweede Kamer heeft op 1 juli 2015 ingestemd met de voorgestelde Omgevingswet, waarin het gemeentelijk rioleringsplan overgeheveld wordt naar artikel 3.13 van de Omgevingswet als programma dat wordt vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders.

Een onderbouwing van de (maximaal 100%) kostendekkende rioolheffing voor de planperiode en daarna, blijft op basis van de BBV regels noodzakelijk. De komende planperiode zal duidelijk worden hoe gemeenten hier exact invulling aan (kunnen) geven.

5

Goed bestand tegen extremen en weinig storingsgevoelig

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

11

2.5

Het collegeprogramma geeft richting

Het collegeprogramma ‘Samen duurzaam verbinden’ geeft een beeld van de ambities van de gemeente Heerde. De gemeente wil haar bewoners en andere (maatschappelijke) partners betrekken bij initiatieven en (toekomstige) uitdagingen. De gemeente wil en kan het niet alleen, iedereen moet zijn steentje bijdragen. Denk daarbij aan klimaatadaptatie en duurzaamheid die een belangrijke thema’s zijn. Heerde past daarbij het gedachtegoed van Cittaslow toe. 2.5.1 Het coalitieakkoord en dit GRP Het collegeprogramma is een basis en inspiratie voor de visie en de ambitie voor dit GRP. Heerde wil ‘dat het goed leven, wonen en werken blijft in onze dorpen en buitengebieden’ nu en in de toekomst. Daarvoor is een Figuur 5: Thema duurzaamheid in veilige, schone leefomgeving noodzakelijk, hetgeen collegeprogramma 2018-2022 goed aansluit bij de afvalwaterzorgplicht: het (klimaatbestendig) afvoeren en verwerken van afvalwater zorgt voor een veiligere leefomgeving. Ook op het thema duurzaamheid, en dan met name op het onderdeel klimaatadaptatie, draagt dit GRP bij aan de ambities van de gemeente. De maatregelen in dit GRP houden rekening met klimaatverandering en de daaruit volgende consequenties, zoals extreme buien en droogte.

Naast de risicodialogen, het RAP en het werkplan zal ook vanuit het GRP aandacht zijn voor communicatie richting en participatie met inwoners en het bedrijfsleven om bewustwording rondom waterthema’s en klimaatadaptatie te creëren. Bij uitvoering van maatregelen zullen waar nuttig en mogelijk inwoners en bedrijven betrokken worden. Onderstaand ter illustratie een voorbeeldproject waarin Cittaslow succesvol toegepast is: Collegeadvies hemelwaterafkoppeling Veessen De gemeente Heerde past bij deze herinrichting gebakken straatmateriaal toe. Daarnaast wordt het hemelwater afgekoppeld van het gemengde rioolstelsel en geïnfiltreerd in de bodem. Ook worden de aanwezige lichtmasten voorzien van energiezuinige LED-armaturen. Zowel de verbetering van de ruimtelijke uitstraling als de duurzaamheidswinst die met deze maatregelen bereikt worden passen goed binnen het gedachtegoed van Cittaslow waarin wordt gestreefd naar een gezond milieu en bewustwording van kwaliteit van leven en leefomgeving.

2.6

Kaders vanuit andere vakdisciplines

Wanneer je als gemeente meekoppelkansen aangrijpt en samenwerkt vanuit verschillende disciplines, zoals water, groenbeleid en wegen, krijg je natuurlijk te maken met wettelijke en beleidskaders vanuit verschillende vakdisciplines. Dit GRP is dan relevant, maar ook bijvoorbeeld het wegenbeheerplan / gemeentelijk verkeer- en vervoersplan (GVVP) of het groenbeleidsplan. Ondanks dat de wettelijke en beleidskaders van andere disciplines zeer relevant kunnen zijn bij de uitvoering van maatregelen (werk met werk maken), is het ondoenlijk deze in dit kader allemaal te benoemen. Daarom is gekozen voor een integrale werkwijze: wanneer samen met andere vakdisciplines werk uitgevoerd wordt, zullen vakdisciplines elkaar tijdig betrekken en van input voorzien. Daarbij geldt ook dat iedere discipline (financieel) bijdraagt aan de realisatie van gezamenlijke werken.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

12

2.6.1 Wat kan en mag betaald worden uit de rioolheffing? Werk met werk maken is doelmatig. Daarbij wordt vanuit vakdisciplines bijgedragen aan de financiering van integrale projecten. Om de afweging te maken óf en zo ja wát er vanuit het taakveld riolering bijgedragen kan en mag worden aan de projectkosten, dient de relatie met de gemeentelijke zorgtaken beschouwd te worden (zie ook hoofdstuk 2.1): Onder welke voorwaarden kun je maatregelen uit de rioolheffing bekostigen? Doel van de rioolheffing is om geld vrij te maken voor onder meer de inzameling en afvoer van afvalwater, de afvoer van hemelwater en het beheer van het grondwaterpeil. Met het oog op deze wettelijke gemeentetaken [zorgtaken] kunnen gemeenten belasting heffen voor: • de inzameling en het transport van huishoudelijk en bedrijfsafvalwater; • de zuivering van huishoudelijk afvalwater (*); • de inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater; • het treffen van maatregelen om nadelige gevolgen van de grondwaterstand te voorkomen en te beperken voor de aan de grond gegeven bestemming [bron VNG]. Indien een maatregel (inclusief onderzoek) of investering geen direct of indirect verband houdt met bovenstaande opsomming is bekostiging daarvan vanuit de rioolheffing niet legitiem. (*) = zuiveringslasten worden door het waterschap geïnd.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

13

3

Terugkijken

In dit hoofdstuk wordt teruggeblikt op de afgelopen planperiode. Dit is bevat een beschrijving van de samenwerking in de (afval)waterketen en de belangrijkste highlights uit de evaluatie van het Afvalwaterketenplan (AWP) 2015-2019.

3.1

Samenwerking in (afval)waterketen

In het begin van de afgelopen planperiode is in de waterketen op reguliere basis samengewerkt met gemeente Hattem, gemeente Oldebroek en Waterschap Vallei en Veluwe binnen H2O(W) verband. Deze samenwerking maakte deel uit van Samenwerking Afvalwaterketen Noord-Veluwe waarin 8 Veluwse gemeenten de handen ineen hebben geslagen bij het aanpakken van de wateropgaven. Bestuurlijk is besloten geen harde doelstelling voor de regionale besparingsopgave te formuleren. De algemene ambitie vormde het streven om de lasten voor de burgers niet verder te laten stijgen (behoudens indexering en inflatiecorrectie). In dit samenwerkingsverband is het Afvalwaterketenplan 2015-2019 indertijd opgesteld. Daarin is het breedgedragen beleidsscenario “Duurzaam toekomstgericht” vastgesteld. Dit betekent een goed functionerende waterketen met beperkte risico’s en qua kostendekking goed financieel volhoudbaar. In navolging hierop is ook het Rioolbeheerplan (RBP) en het Basisrioleringsplan (BRP) in 2015 in H2OW verband opgesteld. SWOV In 2019 is de omslag gemaakt naar het samenwerkingsverband Stedelijk Water Oost Veluwe (SWOV). Dit is ingegeven door het raadsbesluit om aan te sluiten bij de Cleantech Regio. De samenwerking heeft een verbrede water-scope: naast de waterketen is de samenwerking gericht op het hele watersysteem en op klimaatadaptatie.

Wij werken daarin samen met als doel de toename van kwaliteit (van leefomgeving) en reductie van kosten. Waar mogelijk uniformeren we beleid, beheer en onderhoud en waar dat meerwaarde heeft. De opbrengsten zijn vooral regionaal geweest: o.a. gemeenschappelijk beleidskader lozingen buitengebied, uitwisseling aanpak Gemeentelijke Programma’s Water/GRP’s, ontwikkelingen gronden drinkwater en gericht op dwarsverbanden in regionale samenwerking (Rijn-Oost, DPRA impulsregeling). Concreet vindt er op ambtelijk niveau 6x per jaar beleidsmatig overleg en 2x beheersmatig overleg plaats ten behoeve van kennisuitwisseling.

3.2

Evaluatie Afvalwaterketenplan 2015-2019

Het Afvalwaterketenplan (AWP) 2015-2019 is indertijd binnen het samenwerkingsverband H2O opgesteld met gemeente Hattem, gemeente Oldebroek en Waterschap Vallei en Veluwe. In dat plan zijn diverse maatregelen, onderzoeken en plannen opgenomen, die invulling gaven aan de ambities en doelstellingen van de gemeentelijke watertaken. De belangrijkste highlights staan in onderstaande tabel vermeld en diverse (openstaande) punten staan opnieuw geprogrammeerd. Het voorgestelde beleid en ambitie (Duurzaam Toekomstgericht) wordt immers grotendeels doorgezet in de komende planperiode. Enkele (concrete) highlights uit het Afvalwaterketenplan 2015-2019 zijn: Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

14

Omschrijving

Status

Bij bestaand gebied is vermenging van schoon hemelwater met afvalwater zoveel mogelijk ontvlecht. Dit is een continu proces geworden met als stelregel dat bij herinrichtingen een IT- of hemelwaterriool wordt (bij)gelegd en zodoende op doelmatige wijze wordt meegelift. Dit heeft de afgelopen jaren plaatsgevonden in: Doorlopend Bomenbuurt en Kerkstraat in Wapenveld Kloosterakker en Distelakker in Veessen Beatrixweg, Griftstraat en Dorpsstraat in Heerde Bij nieuwbouw zijn voorzieningen voor de gescheiden inzameling, transport en verwerking van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater aangelegd. Er is enkel nog een viulwateraansluiting aangeboden. Het hemelwater dient eerst te worden verwerkt op eigen Doorlopend terrein om te infiltreren in de bodem of eerst zoveel mogelijk vast te houden. Recent voorbeeld hiervan is de oplevering van de Wendakker. In bestaand gebied is bij afkoppelprojecten in de Kloosterakker en Distelakker in Veessen gestimuleerd om tevens het afvoerend oppervlak aan de voorzijde van de woning bij particulieren af te koppelen.

Doorlopend

Er heeft een ‘rookonderzoek’ plaatsgevonden naar 68 percelen in het buitengebied over hun wijze van lozing. De geconstateerde aansluitingen van hemelwater op drukriolering zijn Uitgevoerd weggenomen en dit draagt bij aan betere werking van het systeem De vermoedens van vuilwaterlozingen op hemelwaterriool zijn middels onderzoek opgezocht en verholpen. De waterkwaliteit is in de Ecoscan meegenomen. De onderzoeksresultaten gaven geen aanleiding tot een nader onderzoek.

Uitgevoerd

Om inzicht te krijgen in de eventuele aanwezigheid van rioolvreemd water is, via de uitvoeringsorganisatie, een DWAAS uitgevoerd op het niveau van de zuiveringskring.

Uitgevoerd

Onderzoeken van hoge waterstanden in de beek in relatie tot de overstortmuur nabij Sportlaan 9. Als resultaat is de overstortlocatie is aangepast.

Uitgevoerd

Er heeft een onderzoekspilot plaatsgevonden om afvalwater te gebruiken als grondstof / energie.

Uitgevoerd

De afgelopen jaren is de reinigingscylus (evt. ook inspectie) van ca. 13 km vrijverval riolering per jaar aangepast als onderdeel van de omslag naar risicogestuurd beheer. Door Doorlopend deze (duurzame) ontwikkeling neemt de inzet van zwaar materieel af. Bij oplevering van nieuwe wijken is speciaal aandacht besteed aan het controleren op foutaansluitingen (opleverings-inspecties), waarna deze, indien aanwezig, zijn verholpen. Dit wordt nu als standaard werkwijze uitgevoerd. Bij nieuwbouw als ook bij reconstructies maakt dit deel uit van het bestek.

Doorlopend

Op de website van de gemeente is een meldpunt opgenomen waar bewoners wateroverlast Doorlopend kunnen melden. In de komende planperiode wordt het protocol voor de afhandeling van meldingen geactualiseerd.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

15

Voor een totaal overzicht wordt verwezen naar bijlage 3. Rookonderzoek In het vuilwaterstelsel blaast de inspecteur (achter het gemaal) onschadelijke disconevel (of rookgas). Komt de ‘rook’ uit regenpijpen of kolken tevoorschijn, dan zijn deze op het vuilwaterriool aangesloten. N.B. De rook komt niet door watersloten en sifons heen. Daardoor komt de rook niet in huizen terecht.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

16

4

Huidige situatie

Dit hoofdstuk beschrijft het huidige rioleringsstelsel van gemeente Heerde. Het geeft een globaal overzicht van het rioleringsstelsel in de gemeente. Daarnaast wordt dieper ingegaan op leeftijdsopbouw, de kwaliteit en het beheer en onderhoud. Tenslotte geeft dit hoofdstuk een samenvatting van het hydraulisch en milieutechnisch functioneren.

4.1

Een globaal overzicht van het rioleringsstelsel

De gemeente Heerde bestaat uit de kernen Heerde, Wapenveld, Veessen Vorchten, Hoorn en een gevarieerd buitengebied. Het afvalwater vanuit de gemeente Heerde wordt vrijwel volledig afgevoerd naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Heerde aan de Postweg. De RWZI is in eigendom van Waterschap Vallei en Veluwe, zij is vanaf de overnamepunten (hoofdgemalen) verantwoordelijk voor de inzameling, het transport en de zuivering van het afvalwater. De zuivering loost het gezuiverde water (effluent) op het Apeldoorns Kanaal. De volgende tabel toont enkele kenmerken van het rioleringsstelsel binnen de gemeente. Tabel 1 - Overzicht assets (actualisatie door gemeente Heerde, april 2021 Onderdeel

Type

Hoeveelheid

Eenheid

156.2

km

Gemengd riool

73.8

km

Vuilwaterriool

53.8

km

Hemelwaterriool

7.6

km

Infiltratieriool

20.8

km

Vrijvervalriolering waarvan:

Overstortriool

0.2 km

Persleiding

Persleiding

100

km

Overstortvoorzieningen

Extern

9

st.

Intern

3

st.

Hemelwateruitlaat

15

st.

7400

st.

Gemalen

26

st.

Drukrioolunits

410

st.

Bergbezinkvoorziening

3

st.

Retentiebak

1

st.

Straatkolken Mechanische riolering

Randvoorzieningen

Een kleine hoeveelheid afvalwater wordt naar zuiveringen in Hattem en Epe getransporteerd omdat het aansluiten op die stelsels voor een paar delen van het buitengebied geografisch gezien het meest doelmatig was.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

17

De drukriolering in het buitengebied is grofweg in 2 fases aangelegd. De eerste fase uit midden jaren ‘80 is aan groot onderhoud toe (zoals gietijzer renovatie, vervangen door RVS). Elektromechanische vervangingen komen jaarlijks voor. In de straten liggen ongeveer 7.400 kolken voor de inzameling van het (weg)water. En het ingezamelde afvalwater wordt middels 26 gemalen opgepompt en verder getransporteerd naar de overnamepunten van het waterschap, alvorens het door het waterschap afgevoerd wordt naar de RWZI.

4.2

Beheer en Onderhoud

De gemeente heeft een eigen buitendienst die de eerstelijns meldingen oppakt. Bij storingen worden pompen gereset. Mocht dit geen of onvoldoende soelaas bieden, dan wordt een aannemer ingeschakeld. In de planperiode wordt beleid ontwikkeld ten aanzien van het beheer en onderhoud van pompen en gemalen, wie is waar bevoegd en verantwoordelijk voor (maatregel A4). De pompen en gemalen worden periodiek gereinigd en gekeurd. Corona pandemie en het beheer en onderhoud van de riolering De Corona pandemie heeft ook geleid tot vragen en onzekerheid over het veilig werken aan de riolering, met name beheer en onderhoudsactiviteiten en vervangingen. Uiteraard dient contact met afvalwater in het kader van de volksgezondheid vermeden te worden. Bij beheer en onderhoudswerkzaamheden dienen persoonlijke beschermingsmiddelen gebruikt en richtlijnen nageleefd te worden (Arbocatalogus van de waterschappen). Vanuit het RIVM is aangegeven dat er dan geen verhoogd risico is. Het beleid van de gemeente is dat wij in soortgelijke gevallen we de ontwikkelingen nauwgezet volgen, monitoren en hierop anticiperen als het nodig is. Wij volgen daarbij de RIVM richtlijnen, aangevuld met informatie vanuit Stichting RIONED en STOWA. Op de zuivering in Heerde wordt, net als op alle zuiveringen, periodiek gemeten op de aanwezigheid en concentratie van het virus in het rioolwater.

Meer informatie over water en Covid-19 op: link 6

4.3

Rioolvreemd water

De afgelopen periode is neveldetectie uitgevoerd naar foutieve rioolaansluitingen op het vuilwaterriool. Ook de komende planperiode zal in het buitengebied (oa de Wolbert en Markluiden) onderzoek verricht worden naar foutieve aansluitingen (maatregel A6). Indien daar aanleiding voor is worden ook andere rioolvreemd water onderzoeken verricht; te denken valt aan intredend grondwater of oppervlaktewater als gevolg van lekkages en/of ‘negatieve overstorten’.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

18

4.4

Basisrioleringsplan

In 2015 is het basisrioleringsplan (BRP) in H2OW verband geactualiseerd. In het BRP is het hydraulisch en milieutechnisch functioneren van het rioolstelsel in de hele de gemeente bepaald middels (model)berekeningen. 4.4.1 Samenvatting hydraulisch functioneren Bij de gemeente Heerde zijn enkele knelpunten of locaties bekend waar de afgelopen jaren (grond)wateroverlast werd ervaren. Dit betreft het gebied Zuppeld en delen van de Europaweg, hier zijn inmiddels maatregelen getroffen (realisatie gescheiden stelsel en afkoppelen verhard oppervlak), waardoor de afvoercapaciteit is verbeterd. In het BRP is het hydraulisch functioneren van het rioolstelsel bij standaard buien en tijdens extremere neerslagsituaties berekend. De resultaten zijn vergeleken met meldingen vanuit de praktijk. Geconcludeerd wordt dat bij een normbui die eens in de 2 jaar voorkomt in theorie op enkele locaties water op straat voorkomt. In de praktijk is bij deze locaties geen overlast bekend, of zijn er reeds maatregelen getroffen. Hieruit volgt dat de gemeente Heerde voldoet aan de ‘norm’ dat er bij een bui die eens in de 2 jaar voorkomt geen of in beperkte mate water op straat optreedt en niet leidt tot overlast. Tabel 2 - Overzicht afvoercapaciteit rioolstelsel Heerde uit Basisrioleringplan (situatie per augustus 2015)

Het is niet alleen relevant om te weten dat het rioolstelsel naar behoren functioneert bij standaard buien, maar dat er ook inzicht is in het functioneren tijdens extreme(re) buien. In deze context is in het kader van het BRP tevens een tweetal regionale buien doorgerekend. De buien zijn daadwerkelijk gemeten door het waterschap voor een aantal locaties te Ermelo en Harderwijk. Het beeld dat hieruit ontstaat sluit aan bij de ervaringen uit de praktijk. Hierbij wordt de strategie gevolgd dat bij ingrepen in de openbare ruimte rekening gehouden wordt met klimaatverandering en adaptieve maatregelen, rekening houdend met de stresstesten en praktijkervaring (maatregel H6).

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

19

4.4.2 Samenvatting milieutechnisch functioneren Grotendeels bestaan de stelsels uit gemengde riolering. De hoofdgebieden in de kernen Heerde en Wapenveld kenmerken zich door een grote hoeveelheid berging, waardoor deze stelsels functioneren als nagenoeg absolute stelsels met een lage emissie uit de overstorten. In bijlage 3 zijn de theoretisch berekende vuilemissies weergegeven (bron BRP 2015). De gemeente Heerde voldoet aan de basisinspanning. Daarnaast is in 2013 het waterkwaliteitsspoor uitgevoerd; hieruit komen geen aanvullende maatregelen voort. In bijlage 3 zijn de (kenmerken van de) in de gemeente Heerde aanwezige overstorten, randvoorzieningen en uitlaten weergegeven. De gemeente herziet het basisrioleringsplan minimaal eens in de tien jaar, of eerder indien het stelsel dusdanig substantieel gewijzigd is dat een actualisatie gewenst is. Voorzien is in een actualisatie van het BRP in de planperiode (maatregel ALG3). Hiermee wordt geborgd dat de resultaten in 2026 in het Water- en rioleringsprogramma (opvolger van dit GRP) verankerd kunnen worden. De naamgeving van het BRP zal wijzigen in systeemoverzicht stedelijk water – een naam die het bredere karakter van het plan beter vertegenwoordigt.

Systeemoverzicht Stedelijk Water Het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) is sinds 2020 de opvolger van het (verbrede) Basisrioleringsplan voor alle gemeentelijke watertaken, met daarin een beschrijving van de stedelijke watersystemen en het functioneren daarvan en een evaluatie van de gemeentelijke watertaken.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

20

5

Visie - waar willen we naartoe?

In de gemeentelijke omgevingsvisie worden de strategische aspecten van gemeentelijke watertaken beschreven. Dit hoofdstuk beschrijft de visie van de gemeente Heerde ten aanzien van gemeentelijke afvalwaterketen. Wanneer in het kader van het GRP over afvalwaterketen gesproken wordt, betreft het de bijdrage aan de keten gezien vanuit de gemeentelijke zorgplichten en de daaraan gelieerde leidende principes.

de de de

5.1 Visie in dit GRP De visie en ambitie in dit GRP plan is gedestilleerd uit de gemeentelijke zorgplichten, de daaraan gelieerde leidende principes en de Blauwe Omgevingsvisie van het waterschap. Hierin spelen de in het Regionaal Adaptatieplan (RAP) geformuleerde thema’s een belangrijke rol: Prettig wonen en werken, Aangenaam recreëren, Basisfuncties veiligstellen en Natuurlijk bodem- en watersysteem. De thema’s en ambities uit de RAP zijn opgenomen in bijlage 2. Visie De gemeente Heerde wil dat het goed leven, wonen en werken is en blijft in de dorpen en buitengebieden. Vertaald naar de gemeentelijke zorgplichten is daarvoor een veilige en schone leefomgeving nodig, rekening houdend met duurzaamheid en anticiperend op klimaatverandering (adaptatie). Daarnaast streeft de gemeente er naar voor én samen met haar inwoners te werken: met wederzijds respect en vertrouwen, gezamenlijke verantwoordelijkheid en samen zoeken naar oplossingen. Dat wil zeggen dat de afstand klein is en participatie en communicatie van/met de inwoners, verenigingen en het bedrijfsleven belangrijk zijn. Ambitie De gemeente Heerde: 1. zorgt door afvoeren en verwerken van (huishoudelijk) afvalwater voor een veilige en gezonde leefomgeving. Door toekomstgericht te werken, en rekening te houden met een veranderend klimaat, wordt voorkomen dat de volksgezondheid nu en in de toekomst in gevaar komt. 2.

beperkt maatschappelijke ontwrichting en schade bij extreme weersomstandigheden. Zij wil dat haar inwoners niet alleen nu, maar ook in de toekomst leven in een fijne, veilige en gezonde straat en omgeving; Heerde richt haar leefomgeving daarom klimaatbestendig in. Waar mogelijk nemen wij aspecten als verdroging van groen/bomen/natuur, het vasthouden van water, infiltratie, oppervlaktewater zichtbaar houden (ruimtelijke kwaliteit), het verkoelende effect van stromend water (hittestress) mee in de plannen voor de leefomgeving6. Bij het klimaatbestendig inrichten wordt de voorkeursvolgorde gehanteerd: Figuur 6: Kwantitatieve trits ‘vasthouden–bergen–afvoeren’:

6

Waarbij opgemerkt wordt dat financiering vanuit de rioolheffing niet altijd toegestaan is.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

21

3. zorgt voor een robuust en duurzaam rioleringsstelsel (in lijn met de ambitie uit het vigerend Afvalwaterketenplan). Waar mogelijk worden aanpassingen in de leefomgeving gecombineerd met werkzaamheden die nodig zijn vanuit andere disciplines. Het einde van de economische afschrijvingstermijn is niet per definitie een reden om riolering te vervangen; wanneer mogelijk en veilig wordt de levensduur verlengd. Doelmatigheid is een belangrijk criterium bij investeringsbeslissingen. 4. betrekt haar bewoners bij (de uitvoering van) het beleid omtrent de gemeentelijke watertaken. Tevens zet de gemeente in op communicatie en participatie om bewustwording rondom het thema (afval)water te creëren en te vergroten onder inwoners.

5.2 Omgevingsvisie: zorgplichten en leidende principes Aan de visie liggen de gemeentelijke zorgplichten en leidende principes ten grondslag die in deze paragraaf nader toegelicht worden en als raamwerk dienen voor de omgevingsvisie. 5.2.1 Invulling gemeentelijke taak inzameling en transport afvalwater Bij de invulling van de gemeentelijke taak voor inzameling en transport van (stedelijk) afvalwater maken wij onderscheid tussen de bebouwde kom en het buitengebied, en tussen huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater. Bebouwde kom Voor bestaande bouw en (ver)nieuwbouw geldt een aansluitplicht voor het lozen van huishoudelijk afvalwater op de riolering. De gemeente zorgt voor inzameling van huishoudelijk afvalwater en transport naar een zuiveringtechnisch werk. Dat kan via een traditioneel gemeentelijk rioolstelsel of een andere voorziening (zoals een IBA) die ervoor zorgt dat er geen ongezuiverd afvalwater in het milieu terecht komt. Voor bedrijfsafvalwater geldt dat de gemeente afvalwater dat qua biologische afbreekbaarheid vergelijkbaar is met huishoudelijk afvalwater inzamelt. Ook ander bedrijfsafvalwater dat niet lokaal kan worden teruggebracht in het milieu wordt ingezameld, tenzij dit ten koste gaat van het doelmatig functioneren van de vuilwaterriolering of de rioolwaterzuivering. Het waterschap geeft hier advies.

De gemeente kan nadere voorwaarden verbinden aan nieuwe of bestaande aansluitingen van bedrijven of deze weigeren of beëindigen. Buitengebied Het buitengebied is vrijwel geheel voorzien van riolering. Het huishoudelijk afvalwater wordt hoofdzakelijk ingezameld via mechanische riolering (drukriolering). Waar dit niet mogelijk of niet doelmatig is, dient het huishoudelijk afvalwater te worden verwerkt door middel van een alternatief behandelingssysteem. Voor het buitengebied geldt dat de gemeente huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater, dat daar qua biologische afbreekbaarheid op lijkt, inzamelt en afvoert, tenzij er sprake is van specifieke omstandigheden, zoals: • De capaciteit van het bestaande collectieve systeem is niet toereikend (RWZI en rioolvoorzieningen); • De doelmatige werking van het systeem wordt beïnvloed; • Het einde van de technische levensduur van het collectieve systeem (leidingen) is aanstaande; • Het leveren van een vergelijkbaar effluent door nieuwe decentrale technieken (nieuwe sanitatie) als bij zuivering op de RWZI; • Doelmatigheid.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

22

Voor deze bijzondere omstandigheden werkt de gemeente een afwegingskader uit in het programma. 5.2.2 Invulling gemeentelijke hemelwatertaak in omgevingsvisie Hemelwater niet inzamelen, tenzij … Het algemene uitgangspunt dat de gemeente hanteert, is dat gebouwen en percelen geen hemelwater lozen op de gemeentelijke riolering, tenzij dit in het belang van de leefbaarheid of volksgezondheid noodzakelijk is. Dat geldt naast de private percelen ook voor gebouwen en percelen van de gemeente zelf. Hieronder wordt per gebiedstypologie (bestaande bouw, nieuwbouw en buitengebied) beschreven hoe de gemeente invulling wil geven aan de gemeentelijke hemelwatertaak. Bestaande bouw Voor bestaande gebouwen en percelen geldt dat de gemeenten het hemelwater, als zij dat op het moment van het vaststellen van de omgevingsvisie al doet, blijft inzamelen en transporteren naar een zuiveringtechnisch werk (RWZI, bij gemengde riolering), het oppervlaktewater of in de bodem (bij gescheiden riolering). Het gescheiden aanleveren van te lozen regenwater en afvalwater op het gemeentelijk rioolstelsel en het verwerken van overtollig regenwater op het eigen perceel wordt door de gemeente en het waterschap gestimuleerd.

De gemeente kan het lozen van hemelwater op het vuilwater- of gemengde riool op enig moment verbieden, bijvoorbeeld in situaties van regelmatig optredende wateroverlast en/of bij rioolvervangingsprojecten, waarbij gemengde riolering wordt vervangen door een gescheiden riolering (en het lozen van schoon regenwater op het nieuwe vuilwaterriool niet langer gewenst is). (Ver)nieuwbouw Bij nieuwbouwsituaties (en bij uitbreiding of vernieuwing van bebouwing) zamelt de gemeente geen regenwater in. De eigenaar van gebouwen en percelen verwerkt het regenwater zelf binnen de perceelgrens, tenzij dat technisch onmogelijk is. Voor extreme neerslaggebeurtenissen wordt voorzien in een overloop naar de openbare ruimte. Buitengebied In het buitengebied zamelt de gemeente geen regenwater in. Dit geldt zowel voor bestaande bouw als (ver)nieuwbouw. De eigenaar van gebouwen en percelen verwerkt zijn regenwater zelf op het eigen terrein of voert het in overleg met het waterschap af naar het oppervlaktewater. 5.2.3 Invulling gemeentelijke grondwatertaak in omgevingsvisie Grondwater niet inzamelen, tenzij… Het algemene uitgangspunt dat de gemeente hanteert, is dat eigenaren van gebouwen en percelen zelf verantwoordelijk zijn voor de verwerking van overtollig grondwater, tenzij dit in het belang van de leefbaarheid of volksgezondheid niet haalbaar en niet doelmatig is.

Dit geldt specifiek voor de bebouwde omgeving. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt naar gebiedstypen. De gemeentelijke grondwaterzorgtaak geldt dus ook voor de gemeente zelf als gebouw- en perceeleigenaar. Bij grondwaterproblemen is de gemeente aanspreekbaar en doet onderzoek naar de oorzaken van de problemen en het verbeteren van de grondwatersituatie. De gemeente is aanspreekbaar, maar niet aansprakelijk voor schade aan gebouwen als gevolg van te hoge of te lage grondwaterstanden en funderingsproblemen. Bij het beëindigen van bestaande en het vergunnen van nieuwe grote grondwateronttrekkingen (bijv. voor industrie of drinkwaterproductie) betrekken gemeente, waterschap en provincie elkaar in het bepalen van de gevolgen voor de lokale grondwaterstand en het nemen van maatregelen om negatieve gevolgen te voorkomen.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

23

5.2.4 Leidende principes in omgevingsvisie We streven naar een: 1. Gezonde en veilige leefomgeving; 2. Aantrekkelijke woon- en leefomgeving en vestigingsklimaat; 3. Ecologisch gezond en natuurlijk (grond)watersysteem. Om dit te bewerkstelligen hanteren we een aantal leidende principes, zoals onderstaand nader uitgewerkt. Gezonde en veilige leefomgeving 1. Voorkomen contact met afvalwater Ten behoeve van een gezonde en veilige leefomgeving streven we naar het zo veel mogelijk voorkomen van het contact met afvalwater. Om dit te bereiken hanteren gemeente en waterschap een aantal leidende principes: • Aansluiten van lozing huishoudelijk afvalwater van alle percelen op vuilwaterriool of een andere publieke of private voorziening, die ervoor zorgt dat er geen ongezuiverd afvalwater in het milieu terecht komt. • Bedrijfsmatig afvalwater wordt ingezameld en verwerkt als er geen sprake is van beïnvloeding van de doelmatige werking van de riolering en zuivering. Als dit wel het geval is, dan worden voorwaarden gesteld aan de lozing op de riolering. • Zoveel mogelijk scheiden van vuilwater en schoonwater. Zo blijft schoon water schoon en vinden overstorten minder vaak plaats. Ook is water-op-straat bij hevige regen minder vervuild.

• Bij afkoppelen geldt voor de verwerking van regenwater een voorkeursvolgorde (bijvoorbeeld: eerst benutten, dan via infiltratie in de bodem, dan directe afvoer naar het oppervlaktewater, dan afvoer via het maaiveld en tenslotte afvoer via een regenwaterriool). Aantrekkelijke woon- en leefomgeving en vestigingsklimaat 2. Aanpassen aan klimaatverandering Als gemeenten streven we samen met onze inwoners en bedrijven naar een leefbare omgeving, waarin de negatieve gevolgen van klimaatverandering zo veel mogelijk worden beperkt. Dat betekent dat wij streven naar het beperken van maatschappelijke ontwrichting en schade door extreme weersomstandigheden: • Bij korte hevige én bij langdurige neerslag: - Blijven snelwegen, provinciale wegen en andere hoofdroutes toegankelijk. - Zijn overige wegen binnen een uur weer toegankelijk. - Blijven nooddiensten bereikbaar voor calamiteitenverkeer. - Ondervindt bebouwing geen schade (geen water in gebouwen). - Ondervinden vitale en kwetsbare functies geen schade of uitval. - Worden onveilige situaties zoals o.a. het onderlopen van onderdoorgangen zoveel mogelijk voorkomen. • Bij een lange periode van droogte: - Blijft schade aan openbaar groen beperkt. - Blijft open water en grondwater van voldoende kwaliteit, voor recreatief gebruik en biodiversiteit. • Bij langdurige hitte: - Wordt hittestress bij kwetsbare groepen zo veel mogelijk voorkomen.

- Wordt opwarming van drinkwater tijdens transport en distributie in het leidingnet voorkomen. - Vinden mens en dier verkoeling in (open) landelijk gebied. - Levert recreatief gebruik van zwemwater geen risico’s op voor de volksgezondheid. • Bij overstromingen: - Worden gevolgen beperkt door waterrobuuste bouw en inrichting - Worden gevolgen beperkt door voldoende beschikbaarheid voor schuillocaties en mogelijkheden voor evacuatie.

Gemeentelijk rioleringsplan 2022-2026

24

Om dit te bereiken werken we aan klimaatbestendige inrichting van de publieke (openbare) en private buitenruimte (o.a. tuinen en (parkeer)terreinen) en het watersysteem. We hanteren de volgende leidende principes: • Relevante fysieke veranderingen worden benut om klimaatbestendige maatregelen te nemen. Dat geldt voor projecten van de gemeente en het waterschap en voor projecten van anderen: inwoners, (agrarische) bedrijven, woningcorporaties, terreinbeheerders en maatschappelijke organisaties. Dat betekent dat onderhoudscycli van infrastructuur, riolering, groen en gebouwen worden benut. • Om te kunnen anticiperen op klimaatverandering en om overlast tijdens hevige neerslaggebeurtenissen te voorkomen, moet het water zoveel mogelijk op een andere manier dan via riolering worden afgevoerd of geborgen. Oppervlakkige afstroming van overtollige neerslag heeft daarbij de voorkeur. De afstroming vindt plaats naar laagteberging, waar het geen schade oplevert. Vanuit deze voorziening vindt infiltratie naar het grondwater plaats of (vertraagde) afvoer naar het oppervlaktewatersysteem. • Het watersysteem voldoet aan de provinciale normen voor de afvoer- en bergingscapaciteit.